Acil servisler ülkemizde acil tıp uzmanları ve asistanları, pratisyen hekimler ve diğer çalışanları ile 7 gün 24 saat, hafta sonu ve bayram tatili gözetmeksizin, kesintisiz olarak acil sağlık hizmetlerini sunmak için özveri ile çalışmaktadırlar.
Acil servislerde hizmet sunumunu etkileyen oldukça ciddi sorunlar mevcuttur. Acil servis kalabalıklığı, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet, hastaların servislere yatırılmasındaki sorunlar, uygunsuz sevkler ve çalışanlarda görülen tükenmişlik başlıca sorunlardır.
Türkiye Acil Tıp Derneği olarak tüm sorunların farkında olup, Sağlık Bakanlığı başta olmak üzere resmi kurum ve kuruluşlarla birçok toplantı ve çalıştay düzenleyerek, çözümlenmeleri için çalışmaya devam ediyor, tüm acil sağlık çalışanların özlük haklarını iyileştirmek için her mecrada çaba harcıyoruz. Türkiye Acil Tıp Derneği kamuoyumuzu kurumsal olarak bilgilendirmeye hazırdır.
Son günlerde basınımızda çıkan bazı haberler acil tıp çalışanlarının motivasyonunu daha da bozmuştur. Bu mesleği onuruyla yapan ve hizmet etmek için birçok kişisel fedakarlıkta bulunan acil sağlık hizmetleri çalışanları mizah konusu yapılan haberleri ve yorumları üzülerek okumaktadır. Acil servislerde çalışırken maddi ve manevi hasarlar alan ve hatta hayatını kaybeden hekim, hemşire tüm sağlık personelinin hakkına ve itibarına yapılmış bu yorumları doğru bulmamaktayız.
Acil sağlık hizmetlerine hak ettiği değerin verilmesi öncelikli dileğimiz olup saygılarımızı sunarız.

Türkiye Acil Tıp Derneği
Yönetim Kurulu

Faaliyetlerine 2007 yılında başlayan, yıl içerisinde çok sayıda kurs düzenleyen Ultrasonografi Çalışma Grubumuzun web sayfası yayın hayatına başlamıştır. 

http://tatdus.org aracılığıyla kurslara başvurabilir, eğitimleri, olgu sunumlarını ve daha bir çok görsel materyali buradan takip edebilirsiniz.

Değerli Acil Tıp çalışanları,

15-17 Haziran 2016 tarihleri arasında, Gürcistan’ın başkenti Tiflis’te, Georgian Emergency Medicine Physicians Association (GEMPA) tarafından 1.^st Georgian Emeregency Medicine Congress (GICEM) gerçekleştirilmiştir. Birçok yabancı kurumun yanında TATD’nin de destek vermiş olduğu kongreye derneğimizi temsilen, hem yönetim kurulu hem de ‘Afet komisyonu’ üyemiz Dr Özcan Yavaşi katılmış olup ‘Natural and Technological Disasters: Basic workshop’ ta dünyadaki depremler ve Türkiye’nin depremlerle mücadelesi konusunda bir sunum yapmıştır.

Kongrenin açılış konuşmasını Gürcistan Sağlık Bakanı yaparak, ülkelerinde  acil tıbbın gelişmesini ne kadar önemsediğini göstermiştir. Gürcistan’da acil tıbbın kurulması 2009 gibi konuşulmaya başlanmış ancak 2013’te Tiflis’te bir sel felaketi olup ölümler gerçekleştikten sonra, uzmanlık dalı olarak tanınmış. Sovyet rejiminden sonra kurulan tek yeni branşın ‘Acil Tıp’ olduğunu ısrarla belirttiler. İlk programlarından yaklaşık 30-40 kadar acil tıp uzmanı çıkmış. Yalnız bu daha çok bir ara Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın yaptığı ‘Acil hekimliği sertifikasyon programı’nın biraz daha ilerisinde bir program gibi olup daha çok rotasyonla geçiyormuş. Ülkede, 2015 gibi asıl asistanlık eğitimine başlanmış. Acil Tıp asistanlık süresi 3 yıl. İlk acil tıp uzmanlarının birçoğu da başka bir ana branşın üzerine yandal yapmış. Gürcistan’da acil tıp uzmanları 12 saatlik şiftler halinde ayda toplam 12 şift/nöbet şeklinde çalışıyor.

Bu kongre ile, acil tıbbın gelişmekte olan bir ülkedeki doğuşunu ve serüvenini yerinde görme şansımız oldu. Georgian Emergency Medicine Physicians Association (GEMPA) başkanı Dr Giorgi Gotsadze, bundan sonra da birlikte başka organizasyonlar yapma konusundaki isteğini dile getirip, TATD’ye, kongrelerine vermiş olduğu destekten dolayı  teşekkürlerini iletti. Emeği geçen herkese teşekkür eder, acil tıp serüveninde kendilerine başarılar dileriz.

TATD Yönetim kurulu

İstanbul Atatürk Havalimanı'nda meydana gelen terör saldırısı sonucu çok sayıda vatandaşımızın hayatını kaybettiğini ve yaralıların olduğunu derin bir üzüntüyle öğrenmiş bulunuyoruz.

Bu yaşanan elim terör olayını lanetliyor, vefat eden vatandaşlarımıza Allah'tan rahmet, yaralılara acil şifa ve milletimize baş sağlığı diliyoruz.

Türkiye Acil Tıp Derneği

Yönetim Kurulu

Yaz mevsiminin kendini yavaş yavaş hissettirmeye başladığı şu günlerde, sıcaklarla ilgili pek çok hastalık kaçınılmaz olarak artış gösterecektir. Herkes sıcak havalardan etkilenebilir, ancak bazıları daha çok etkilenir. Sıcakla ilişkili hastalıklar açısından en çok risk altında olan gruplar; 65 yaş üstü olanlar, bebekler, küçük çocuklar, gebeler, emziren anneler, fiziksel olarak düşkün ve beraberinde kalp hastalığı, yüksek tansiyon ya da akciğer hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar ve akıl hastalığı nedeniyle ilaç kullananlardır.  Yaşlılar, ani sıcaklık değişikliklerine gençler kadar iyi uyum sağlayamadıklarından ve mevcut bazı kronik hastalıkları yüzünden daha çok etkilenmektedirler. Yüksek tansiyonu ve kalp-damar hastalıkları olanlarda; felç, ritim bozuklukları ve kalp krizi riski artar.

Sıcaklık artışı ile birlikte vücutta bazı değişiklikler oluşur; kalp hızı artar ve cilt damarları genişleyerek kan dolaşımından daha çok pay alır. Vücut ise, terleme yoluyla ısıyı düşürmeye çalışır, solunumun sıklığı ve derinliği artar. Aşırı sıcak havalarda vücut uyum sağlamak için bu değişiklikleri yapmaya çalışır, ama bunu her zaman yeterince gerçekleştiremez. Artan sıvı kaybıyla birlikte idrar miktarı azalır ve idrarla atılan bazı atık maddeler de artar. Bunları önlemek için mutlaka bol sıvı tüketilmelidir. İdrar renginin koyulaşması ve miktarının azalması yeterli miktarda sıvı tüketilmediğinin bir göstergesidir ve böbrek hastalıkları gibi bazı hastalıklara zemin hazırlar. İşte bu durumlarda bol sıvı tüketmek, açık renkli ve pamuklu giysiler giymek, alkollü içeceklerden uzak durmak, aşırı yememek, özellikle sıcak ortamlarda aşırı egzersiz yapmamak gerekir.

Sıcakla ilişkili hastalıklar daha basit olan döküntüler ve kas kramplarından daha ciddi ve ölümcül olabilen  sıcak çarpmasına kadar değişik şekillerde görülebilirler.

Sıcakla ilişkili hastalıkların oluşumuna neden olan pek çok faktör bulunmaktadır;

• Susuzluk- sağlıklı bir insan vücut ısısını 37 derecede tutmak için, terleme yoluyla ısının %70-80’ini kaybederek soğutur. Eğer kişi susuz kalırsa, fazla terleyemez ve vücut sıcaklığı artar.
• Hava akımı eksikliği- havalandırmanın kötü olduğu, sıcak ve kapalı ortamlarda çalışma.
• Güneşe maruziyet- özellikle sıcak günlerde saat 11:00-15:00 arasında maruziyet.
• Sıcak ve kalabalık ortamlar- konserler, partiler ve spor etkinlikleri gibi ortamlar.

Sıcakla ilişkili hastalık belirtileri: Belirtiler etkilenen yaş gruplarına göre değişkenlik gösterir. Bebekler ve küçük çocuklarda huzursuzluk ve ağlama gibi belirtiler görülürken, yaşlılarda halsizlik, bitkinlik, sersemlik ve şuur bozukluğu gibi belirtiler olabilir.

Sıcakla ilişkili bazı hastalıklar ve belirtileri;

• Mevcut tıbbi durumunda bozulma- en sık görülendir.
• Sıcak döküntüleri- aşırı terlemenin neden olduğu “isilik”  denen durum. Küçük çocuklarda; boyunda, göğüste, kasıklarda, meme altında ve dirsekte sık görülür.
• Sıcak krampları- daha çok karında, kollarda ve bacaklarda görülen kas ağrıları ya da kas spazmları şeklindedir. Sıcak bir ortamda yapılan fiziksel aktivite sonrası vücuttan su ve tuz kaybına bağlı olarak görülür.
• Baş dönmesi ve bayılma- beyine giden kan akımında azalmaya bağlı görülür. Sıcak ortamda deriye giden kan akımı artar ve bacaklarda göllenme olur, böylece tansiyon birden düşer, baş dönmesi ve takiben bayılma olabilir.
• Sıcak bitkinliği- ciddi bir durum olup sıcak çarpmasına dönüşebilir. Sıcak ortamda aşırı terleme sonrası kan basıncında düşmeyle gelişir. Solgunluk, terleme, kalp atışlarında hızlanma, kas krampları, baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi ve bayılma görülebilir.
• Sıcak çarpması- acil bir durumdur. Vücut sıcaklığı 40.5 derecenin üzerine çıkar ve vücuttaki pek çok organ zarar görür. Vücut sıcaklığının hızlı bir şekilde düşürülmesi gerekir. Birçok hastada şuur bozuklukları, nöbetler ve koma tablosu görülür. Merkezi sinir sistemi dışında; kalp, böbrekler ve karaciğer gibi organlarda etkilenir.

Tedavi: Tedavi seçenekleri sıcakla ilişkili hastalığın türüne göre değişmekle birlikte hızlı bir tıbbi yardım gerekmektedir.

Sıcak döküntüleri- “isilik” tedavisi:

• Hasta daha serin ve daha az nemli bir ortama taşınır.
• Etkilenen bölge kuru tutulur.
• Nemlendirici kremler durumu daha da kötüleştireceğinden kullanılmamalıdır.

Sıcak krampları tedavisi:

• Serin bir yerde birkaç saat istirahat etmesi sağlanır.
• Sıvı alımı artırılır.
• Tüm bu önlemlerle düzelme olmazsa tıbbi yardım istenir.

Baş dönmesi ve bayılma tedavisi:

• Serin bir ortama alınır ve istirahat etmesi sağlanır.
• Şuuru açıksa ağızdan sıvı alımı artırılır.

Sıcak bitkinliği tedavisi:

• Serin bir ortama alınır ve istirahat etmesi sağlanır.
• Giysileri çıkarılır.
• Cildine ıslak bezler uygulanır.
• Şuuru açıksa sıvı alımı artırılır.
• Tıbbi yardım istenir.

Sıcak çarpması tedavisi:

• Bu gerçek acil bir durumdur ve 112 aranır.
• Yardım gelene kadar hasta serin bir yerde istirahat ettirilir.
• Giysileri çıkarılarak, cildine ıslak bezler uygulanır.
• Ağızdan sıvı verilmez.
• Havayolu açık olacak şekilde başına pozisyon verilir.
• Tıbbi yardım gelene kadar 112 komuta merkezden verilen talimatlara uyulur.

Sıcakla ilişkili hastalıklardan korunmak için neler yapılabilir?

• Bol bol su için- kendinizi susamış hissetmeseniz de sıcak havalarda daha çok su tüketin, günlük en az 2-2.5 litre sıvı tüketin. Sıvı kaybını daha da artıracağı için alkollü, kafeinli ve şekerli içeceklerden uzak durun. Yerine süt, meyve suyu, ıhlamur ve kuşburnu gibi bitki çayları tercih edin. Çok soğuk ve buzlu içecekler tüketmeyin, mide kramplarına yol açabilir.
• Sıcağa maruz kalmaktan kaçının- mümkün olduğunca güneşten uzak durun, günün en sıcak saatlerinde (10:00-16:00) mecbur kalmadıkça dışarı çıkmayın.
• Dış ortamda kendinizi koruyun- dışarı çıkmanız gerekiyorsa açık renkli giysiler tercih edin, güneş koruyucu krem sürün, şapka ve güneş gözlüğü takın.
• Planlamanızı önceden yapın- dış ortamda yapacağınız aktiviteler için (spor, bahçe işleri gibi) günün daha serin saatleri olan sabah ve akşam saatlerini tercih edin. Bu aktiviteler sırasında su tüketiminizi artırın.
• Yaşlıları, çocukları ve hayvanları arabada bırakmayın- araba içindeki ısı artışı çok daha hızlı olacağından ölümcül sonuçlara yol açabilir. Kısa bir süreliğine bile olsa onları arabada bırakmayın. Araç terk edilirken herkesin dışarı çıktığından emin olun.
• Sakin olun- mümkünse içeride kalın ya da gölgeyi tercih edin. Klimalı ortamlarda bulunmaya çalışın. Kapalı alanları iyi havalandırın. Güneş gören pencereleri perde vb. güneşliklerle gölgelendirin. Vücut ısısının yükselmemesi için  sıkça duş alın ya da ayaklar, eller, yüz ve ense bölgenizi soğuk suyla ıslatın ya da silin.
• Aldığınız kalori miktarını azaltın- daha sık ve az beslenin. Vücut direncini artırmak ve vücudun yeterli miktarda vitamin ve mineral almasını sağlamak için bol miktarda sebze ve meyve tüketin.
• Çevrenizdeki diğer insanları kontrol edin- özellikle yalnız yaşayan yaşlı ya da hasta komşu ve arkadaşlarınızı sıcak günlerde kontrol edin. Bebekleri ve küçük çocukları  ise bu açıdan daha sık izleyin. 

Günümüzde hem ülkemizde hem de global olarak tüm dünyada olan hızlı sanayileşme ve kentleşme; halkın kimyasal maddeye maruz kalma riskini arttırmaktadır. Kimyasal zehirlenmelerde rol oynayan etkenlerin başında ilaçlar, sanayide ve ev yaşamında kullanılan kimyasal ürünler ve kontrolsüz kullanılan bitkisel ürünler sayılabilir. Bunların yanı sıra özellikle kırsalda karşılaşılan hayvan ısırık ve sokmaları da zehirlenmelere sebep olabilmektedir.

Her geçen gün ilaçlara olan erişimin artması ve akılcı ilaç kullanımının dikkate alınmaması; bireylerin (çoğu zaman evlerinde) çok sayıda ve çeşitlilikte ilaca erişebilmelerine imkan vermiştir. Bunun yanı sıra günümüzde halkın alternatif tıbba ilgisinin artması ile tedavi edici etkisi olduğu iddia edilen bitkisel ürünlerin ulaşılabilirliği arttırmıştır ve bu da bitkisel ürünler ile olan zehirlenmeleri daha sık hale getirmiştir.

Acil servislerde çok sık karşılaştığımız olguların başında zehirlenmeler gelmektedir. Acil hekimleri olarak sık karşılaştığımız zehirlenme olgularına tıbbi yaklaşımı çoğu zaman bilmekteyiz. Ancak içeriğini bilmediğimiz bir ilaca, ne olduğunu bilmediğimiz bir bitkisel ürüne veya zehrinin ne tür etkiler yapabileceğini bilmediğimiz bir böcek ısırığına bağlı bir zehirlenme vakası ile karşılaştığımızda bu olguların yönetimi ile ilgili desteğe ihtiyaç duymaktayız.

İşte tam da bu sebeple kurulmuş olan Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) bizlere bu anlamda hizmet vermektedir. UZEM; 1986 yılında Sağlık Bakanlığı Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı bünyesinde kurulmuştur ve 1988’den beri kesintisiz olarak hizmet vermektedir. Daha sonra 2012 yılında Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne bağlanmıştır. Şu anda Sağlık Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Daire Başkanlığına bağlı olarak hizmet vermektedir. Günümüzde konusunda yetkili “Ulusal” tek merkezdir. Bünyesinde 15 hekim, 10 yardımcı sağlık personeli görev yapmaktadır. UZEM’in 114 no’lu çağrı merkezi Türkiye’nin dört bir yanından gelen telefonlara 7/24 cevap vererek medikal destek sağlamaktadır.

Acil serviste çalışan doktorlar olarak bizler de zehirlenme olguları ile karşılaştığımızda çoğu zaman UZEM’i aramaktayız ve maruz kalınan maddenin etkileri, toksik dozu, varsa antidotunun ne olduğu ve tedavisi ile ilgili bilgiye erişmeyi beklemekteyiz. Çağrı merkezini aradığımızda, bizden hasta hakkında bazı demografik bilgileri ve maruz kaldığı maddeye ilişkin bilgileri ister.
UZEM-114’ü aradığımızda çoğu zaman hatların yoğunluğundan dolayı telefonun bağlanmasını uzun süre beklemek durumda kalmaktayız. Yoğun acil servislerde bu bekleme süresi bazen tolere edilemeyebilir ve hastanın acil tedaviye erişim sürecini geciktirebilir. Bu yüzden tedavisi bilinen zehirlenmelerde tedaviyi geciktirmek pahasına UZEM-114 aranmamalıdır. Bu tür bir durumda aranacaksa, telefondaki kişinin tedaviyi aktif verecek kişi olmamasına dikkat edilmelidir. Bu iş için fazladan sağlık personeli olmayan acil servislerde bu telefon beklemeleri sırasında sıklıkla akımıza gelen bir soru olur: ‘Tedavisini bildiğimiz zehirlenme vakalarında da UZEM’i aramalı mıyız? Biz hangi vakalarda UZEM’i aramalıyız?’.

Hekim herhangi bir zehirlenme vakasında UZEM-114’ü aramak zorunda değildir. UZEM’i aramış olsun veya olmasın, verdiği tedavinin doğruluğundan ve güncelliğinden kendisi sorumludur. Bu sebeple hekim, tedavisini bildiği zehirlenme vakalarında UZEM’i aramayabilir hatta tedavisini bilmediği vakalarda da aramayıp başka kaynaklardan tedaviyi öğrenebilir. Ancak UZEM’in aranmasının iki açıdan önemi bulunmaktadır.

Bunlardan ilki; UZEM tarafından toplanan ve depolanan bilgilerin hem ulusal hem de uluslararası ortamda kullanılmasıdır. UZEM bu toplanan bilgilerin istatistik analizleri sonucunda yapılan halk sağlığı çalışmaları ile ulusal düzeyde üst merkezleri bilgilendirilir. Bu sayede önemli zehirlenmelere karşı önlemlerin alınması mümkün olur ve zehirlenmelerle karşılaşılma ihtimali için hastanelere antidot stoku yapılabilmektedir. Bunun dışında UZEM bu istatistiki bilgileri uluslararası Zehir Danışma Merkezleri ile yapılacak ortak çalışmalarda ve projelerde kullanmaktadır.

UZEM’i aramanın diğer yararı ise tamamen medikolegal açıdandır. Her ne kadar hekimin kanunen UZEM’i arama zorunluluğu yok ise de yapılmış olan dava örneklerinde görülmüştür ki, acil serviste karşılaşılan zehirlenme vakalarında hekimin UZEM’i aramış olması, davalarda karar vericilerin önemsediği bir konudur.

Acil hekimi UZEM’i zehirlenmeler ile ilgili bilgi almak haricinde; antidot temini için de kullanabilir. Çünkü UZEM’in; antidot/antiserumların temin edilmesi, etkin kullanımı ve zamanında ulaştırılmasının sağlanması için gerekli planlamayı yapmak, antidot uygulama protokollerini düzenlemek, antidot bulundurulacak merkezleri belirlemek gibi görevleri de vardır.
Sonuç olarak; UZEM zehirlenme vakalarında, 114 telefon hattı ile verdiği medikal destek ve hastanelere antidot temin desteği ile hastane içerisindeki vaka yönetimi ve tedavisinde önemli rol oynamaktadır. Elindeki verilerle yaptığı ulusal ve uluslararası çalışmalarla ise hastane öncesinde zehirlenmelerin engellenmesi aşamasında etkin rol oynamaktadır. Her ne kadar zehirlenme olgularında UZEM’i aramak zorunlu değilse de ve acil servislerin yoğunluğunda telefonda beklemek ciddi zaman kaybına sebep olsa da; UZEM’i aramak, hem hekim, hem hasta, hem de toplum sağlığı açısından faydalı olacaktır. Tedavisi bilinen zehirlenmelerde; eğer telefon ile görüşme yapmak hastanın tedavisini geciktirecek ise, hastanın tedavisi önce verilip, daha sonra ilk fırsatta, UZEM aranmalıdır.

Türkiye Acil Tıp Derneği Toksikoloji Çalışma Grubu adına Uzm. Dr. Erkman Sanrı tarafından hazırlanmıştır.