Öğrenenlere verilen geri bildirim, simülasyona dayalı eğitimde etkili öğrenmenin sağlanması için kritik bir bileşendir. Simülasyon eğitimcileri arasında yapılan bir ankette, geri bildirimin özel bir biçimi olan debriefing’sürecinin simülasyon eğitimin en önemli parçası olduğunu saptamış; hatta bir katılımcı bunu simülatör temelli eğitimin “kalbi ve ruhu” olarak tanımlamıştır.

Geri bildirim, simülatör, kolaylaştırıcı/eğitici, akranlar gibi farklı kaynaklardan gelebilir; oturumu sırasında anlık, gerçek zamanlı veya olay sonrasında verilebilir. Öğrenme hedeflerine veya simülasyon etkinliğinin türüne bağlı olarak geri bildirim kısa ve basit ya da ayrıntılı ve karmaşık bir yapıda olabilir. En yaygın yöntem, uygulama sonrası gerçekleştirilen yapılandırılmış bir debriefing oturumudur. Bu süreç, katılımcıların deneyimlerini yansıtma ve analiz yoluyla kalıcı öğrenmeye dönüştürmelerine yardımcı olur.

Simülasyona dayalı eğitiminde geri bildirimin önemi

Geri bildirim, öğrenme hedeflerinin karşılanmasını ve deneyim sırasında ortaya çıkan öğrenme hedeflerinin tartışılmasını sağlar. Simülasyon uygulamasının kendisi öğrenmeye katkıda bulunabilse de, katılımcılar geri bildirim verildiğinde çok daha fazla kazanım elde ederler. Olay sonrası yansıtıcı bir süreç olmaksızın, katılımcıların ne öğrendiği büyük ölçüde şansa bırakılmış olur; bu durum ek öğrenme fırsatlarının kaçırılmasına ve simülasyon deneyiminin daha az etkili olmasına yol açar.

Savoldelli ve arkadaşları, geri bildirim olmaksızın gerçekleştirilen simülasyon uygulamalarının, anestezi asistanlarının teknik olmayan becerilerinde iyileşme sağlamadığını göstermiştir. Bu bulgu, Lederman’ın simülasyon deneyimini “ham veri” olarak tanımlamasıyla da desteklenmektedir; gerçek öğrenme ise bu ham verinin analiz edilmesiyle, yani debriefing süreciyle gerçekleşir.

Debriefing, katılımcının simülasyon sırasında gözlenen davranışlarına yol açan bilgi, beceri ve tutumların incelenmesi için bir fırsat sunar. Bu geri bildirim biçimi, gözlenen davranışlar ile beklenen davranışlar arasındaki farkın nedenini belirlemeye yardımcı olur. Eğitimciler, öğrenenin davranışının nedenini varsayabilir; ancak bu hipotezin, gözlenen performans farkının gerçek kaynağını ortaya koymak için daha ileri biçimde sınanması gerekir.

Rudolph ve çalışma arkadaşları bu süreci dedektiflik çalışmasına benzetmekte; bu bağlamda eğitici bir “bilişsel dedektif” gibi davranarak, katılımcının eylemlerine yol açan varsayımları, hedefleri ve bilgi temellerini (çerçeveleri) açığa çıkarmaya çalışır.

Doğru performansın, nelerin iyi yapıldığını gösteren örneklerle birlikte olumlu pekiştirilmesi; istenmeyen davranış veya sonuçların belirtilmesi kadar önemlidir. Debriefing, simülasyon uygulaması sırasında gözlenen eylemlerin “nedenlerini” ortaya koyma fırsatı sunar ve katılımcıların daha bilinçli öz-değerlendirme ve öz-düzeltme yapmalarına olanak tanır. Debriefing oturumları çok yararlı olmakla birlikte, tüm öğrenme hedefleri için mutlaka yapılandırılmış bir debriefing oturumu gerekmez. Özellikle teknik ya da psikomotor becerilerin öğretiminde, geri bildirim simülatör üzerinde, oturum sırasında ya da sonrasında da verilebilir.

Uygulama

Geri bildirimin en etkili şekilde verilebilmesi için, eğitimcilerin üç temel bileşene odaklanması gerekir: planlama, ön bilgilendirme (pre-briefing) ve geri bildirimin sunulması. Biz bunları geri bildirimin üç P’si olarak adlandırıyoruz.

1.Planlama (Plan)

Geri bildirimi simülasyon eğitimine etkili biçimde dâhil edebilmek için, kolaylaştırıcıların geri bildirimin nasıl ve ne zaman verileceğini, simülasyon oturumunun öğrenme hedefleriyle uyumlu olacak şekilde belirlemesi gerekir. Bu planlama, oturumun hazırlanması ya da senaryonun geliştirilmesi aşamasında yapılmalıdır. Uygun olduğu durumlarda klinik protokoller veya kılavuzlar hazır bulundurulmalı ve öğretim üyelerine yönelik eğitsel bileşenler önceden hazırlanmalıdır.

Ayrıca, öğrenen tarafından ortaya çıkan — Fanning ve Gaba’nın “ortaya çıkan hedefler olarak adlandırdığı — hedefleri de inceleyebilecek esnekliğe sahip olduğunuzdan emin olun.Bunlar önceden belirlenmemiş, ancak simülasyon sırasında ortaya çıkan; örneğin ele alınması gereken bir bilgi eksikliği ya da sistemle ilgili bir sorun gibi hedeflerdir. Tüm hedeflerin tartışılamayabileceği unutulmamalıdır; bu nedenle kolaylaştırıcı, ilgili oturum için hangilerinin en önemli olduğuna karar vermelidir.

2. Ön bilgilendirme / katılımcıların hazırlanması (Pre-brief)

Eğitimcilerin çoğu, simülasyon öncesinde öğrenenlerin hazırlandığı bir “ön” aşamanın bulunması gerektiği konusunda hemfikirdir. Bu aşamada kurallar ve beklentiler katılımcılara açıklanır. Ortamın tehdit edici olmayan, gizliliğin korunduğu ve “psikolojik olarak güvenli” bir ortam olduğu özellikle vurgulanmalıdır. Bu yaklaşım, katılımcıların kendilerinden ne beklendiğini bilmelerini ve saygı gören birer eğitilen olarak sürece tam katılım göstermelerini sağlar.

Genellikle bu aşamada simülasyon ortamı ve simülatöre (veya senaryodaki standart hastalara/aktörlere) kısa bir tanıtım yapılır. Senaryodaki simülatör ya da aktörler, katılımcıların eylemlerinin doğru, yanlış ya da nötr olup olmadığına ilişkin bilgi verebilir. Simülasyon yoluyla; teknik beceriler, iletişim, değerlendirme, karar verme ve ekip dinamikleri dâhil olmak üzere birçok yetkinlik kazanılabilir. Geri bildirim, simülatörden gelen klinik ya da fizyolojik bir yanıt (veya yanıt olmaması) şeklinde olabileceği gibi, simülatörden ya da aktörlerden gelen sözel bir yanıt şeklinde de olabilir.

Katılımcının yaptığı ya da yapmadığı eylemler sonucunda simülatör geri bildirim sağlamış; bu geri bildirim sayesinde birinci eğitilen “Doğru bir şey yaptım, hastanın durumu iyileşiyor” sonucuna varırken, ikinci eğitilen “Bir şeyi gözden kaçırıyor olmalıyım çünkü hastanın durumu kötüleşiyor” şeklinde farkındalık kazanmıştır. Bu tür durumlarda kolaylaştırıcılar, geri bildirimi senaryo sırasında ya da senaryonun sonunda vermeyi tercih edebilir. Simülatör tarafından sağlanan geri bildirime bir diğer örnek haptik (dokunsal) geri bildirimdir. Sensörler ile görsel ve işitsel ipuçları kullanılarak simülatör, öğrenenlerin doğru anatomik bölgede olup olmadığını, uygun kuvvet uygulayıp uygulamadığını ve bir psikomotor beceriyi doğru şekilde gerçekleştirip gerçekleştirmediğini gösterebilir. Bu özellikler; endoskopik, endovasküler ve pelvik simülatörlerin ayrılmaz bir parçasıdır.

Senaryolar çoğu zaman tamamen tamamlanır ve geri bildirim sonrasında verilir. Bununla birlikte, kritik bir olay meydana geldikten sonra senaryonun durdurulması ve hastalık sürecinin tanı veya tedavisine, sağlık çalışanları arasındaki iletişime ya da önceden belirlenmiş başka bir öğrenme hedefine ilişkin anında geri bildirim ve eğitim verilmesi de bir seçenektir. Bu aşama, geri bildirime hazırlığın dâhil edilmesi için uygun bir zamandır.

3. Geri bildirimin verilmesi / Debriefing

Simülatörden gelen geri bildirim / senaryo sırasında geri bildirim:

Simülatörden gelen geri bildirim (örneğin ilaç uygulamasına fizyolojik yanıt, sözel yanıt, haptik geri bildirim), simülasyon uygulaması sırasında katılımcılara rehberlik etmek ve öğrenme hedeflerine ulaşılmasını sağlamak açısından yararlıdır. Bu bağlamda, geri bildirimin bir “senaryo metni” önceden planlanmalı ve açık şekilde ifade edilmelidir; böylece simülatörlerin tepkileri öğrenme hedefleriyle uyumlu olur.

Olay sonrası debriefing:

Literatürde birden fazla debriefing modeli tanımlanmıştır Debriefing oturumlarının genel yapısı; katılımcıların ilk tepkileriyle başlar, ardından derinlemesine analiz aşamasına geçilir ve son olarak öğrenilen dersler ile akılda kalması gereken temel noktaların tartışılmasıyla sona erer. Bu süreç boyunca öğrenenlere rehberlik etmek ve onların yalnızca tepki aşamasında kalmayıp daha ileri aşamalara ilerlemelerini sağlamak, kolaylaştırıcının sorumluluğundadır.

Artı/Delta (Plus/Delta) debriefing yaklaşımı örneği

Burada artı/delta (plus/delta) debriefing kavramını kullanan bir örnek sunuyoruz. Artı/delta debriefing, katılımcıların “artıları” (neyin iyi gittiği) ve “deltaları” (performanslarında değiştirmek ya da geliştirmek istedikleri yönler) birlikte değerlendirmelerine olanak tanıyan bir stratejidir. Uygulaması oldukça basittir.

İlk olarak iki sütun oluşturulur. Sütunlardan biri artı işareti (þ), diğeri ise Yunanca delta harfi (Δ) ile etiketlenir. Katılımcılardan, þ başlığı altında bireyin ya da ekibin güçlü yönleri olduğunu düşündükleri noktaları; Δ başlığı altında ise zayıf yönleri ya da geliştirilebilecek alanları beyin fırtınası yaparak belirtmeleri istenir. Listeler grup hâlinde doldurulabileceği gibi, önce bireysel olarak hazırlanıp daha sonra birleştirilebilir. Ayrıca listeler; bireysel, ekip, sistem ve diğer ilgili kategorilere ayrılabilir.

Kolaylaştırıcı, katılımcıların listelemediği ancak kendisinin fark ettiği başka bulgular varsa bunları da listeye ekleyebilir. Artı/delta yöntemi, debriefing için ayrılan sürenin sınırlı olduğu durumlarda (örneğin çok sayıda öğrencinin bulunduğu ve senaryo ile debriefing oturumu için toplam 20 dakikanın ayrıldığı kurslar) son derece yararlıdır. Hem bireyler hem de gruplar için uygundur ve öz-yansıtma ile olayların ilk aşamada işlenmesine olanak tanır.

Bu yöntem, katılımcıların en önemli olduğunu düşündükleri eylemleri ortaya koyar ve kolaylaştırıcının birkaç özgül öğrenme noktasına odaklanmasını sağlar Önemli bir nokta, oturuma nelerin iyi gittiğinin gözden geçirilmesiyle başlamaktır; bu yaklaşım, geliştirilmesi gereken alanların tartışılması için daha açık ve güvenli bir ortam oluşturur.

Kolaylaştırıcılar, debriefing oturumunun yalnızca gözlenen eylemlerin yüzeysel analizine odaklanmasına ya da yalnızca senaryonun teknik yönleriyle sınırlı kalmasına izin vermemelidir. Bunun yerine, katılımcıların üstbiliş (kendi düşünme süreçlerini yansıtma ve düşünme yeteneği) becerilerini daha da geliştirmelerine fırsat sunulmalıdır.

Diğer hususlar: Oturum kayıtları

Ses ve video kayıtlarının gözden geçirilmesi, debriefing sürecine dâhil edildiğinde yararlı bir öz-değerlendirme aracı olabilir. Öğrenenler çoğu zaman kendi eylemlerinin farkında olmayabilir ya da tam olarak ne söylediklerini veya ne yaptıklarını hatırlamayabilirler; bu durumlarda kayıtlar, olayların hatırlanmasına ve senaryo sırasında gerçekleşen kritik bir olayın somut olarak gösterilmesine yardımcı olabilir. Olay kayıtlarının daha sonra yapılan debriefinglerle birlikte kullanılmasının, oturum sırasında verilen doğrudan sözel geri bildirime kıyasla üstün olup olmadığı konusunda çalışma sonuçları karışık olmakla birlikte, bu kayıtlar güçlü bir öğrenme aracı olabilir.

Debriefing sırasında kayıt kullanımının en önemli zorluğu, zaman alıcı olabilmesi ve dikkatin verimli bir tartışmadan uzaklaşmasına neden olabilmesidir. Belirli bir noktayı vurgulamak amacıyla, kolaylaştırıcılar senaryo sırasında kritik bir olayın gerçekleştiği zamanı kontrol listelerine veya not kâğıtlarına kaydedebilir ve debriefing sırasında yalnızca bu kısmı yeniden oynatabilir. Bu yaklaşım, videonun tamamını izletmeye kıyasla daha yararlı ve zaman açısından daha verimli olabilir.

Sonuçlar

Geri bildirim, simülasyonda etkili öğrenme için vazgeçilmezdir ve ne zaman (oturum sırasında ya da sonrasında), nasıl (kullanılan teknik) veya kim tarafından (öğretim üyesi, akranlar) verildiğinden bağımsız olarak planlı ve bilinçli bir şekilde sunulmalıdır. Simülasyon eğiticileri için geri bildirim ve debriefing tekniklerine yönelik eğitim, simülasyonun etkili kullanımı ve mesleki gelişim açısından kritik öneme sahiptir. Bu eğitim; literatürün gözden geçirilmesi, debriefing eğitim modülleri ve öğretim üyelerinin debriefing konusunda bilinçli pratik yapabildikleri yapılandırılmış eğitici kurslar aracılığıyla sağlanabilir.

Kaynaklar:

1. Motola I, Devine LA, Chung HS, Sullivan JE, Issenberg SB. Simulation in healthcare education: a best evidence practical guide. AMEE Guide No. 82. Med Teach. 2013 Oct;35(10):e1511-30.