Haber ve DuyuruKlinik Politika Rehberleri

Acil Servislerde USG Kullanımı: Klinik Politika Rehberi: PICO Soru Önerilerinizi Bekliyoruz!

yazan Gökhan Aksel
yazan Gökhan Aksel

TATD-AKOM (Araştırma Komitesi) ve Ultrasonografi Çalışma Grubu ile beraber, “Acil Servislerde USG Kullanımı: Klinik Politika Rehberi” hazırlık sürecine başlamış bulunuyoruz. Bu rehberin; acil servisler başta olmak üzere klinik pratikte ultrason kullanımına yönelik karar süreçlerini destekleyen, kanıta dayalı, güncel ve uygulanabilir bir kaynak olması temel hedefimizdir.

Bu doğrultuda, acil servislerde, yoğun bakımlarda ve sahada ultrason kullanan meslektaşlarımızın deneyimlerinden ve klinik sorularından beslenmek istiyoruz. Rehber geliştirme sürecinin ilk adımı olarak, PICO formatında klinik soru önerilerinizi bizlerle paylaşmanızı davet ediyoruz.

Önerileriniz;

  • Ultrasonun tanısal veya girişimsel kullanımına yönelik olabilir,
  • Klinik pratikte belirsizlik yaratan veya uygulama farklılıkları olan alanları hedefleyebilir,
  • Kanıta dayalı yanıt üretmeye uygun, yapılandırılmış klinik sorular içerebilir.

Göndereceğiniz PICO soruları, literatür taraması ve uzman değerlendirmesi sonrasında rehber kapsamının oluşturulmasında değerlendirilecektir.

📌 Katkılarınız, ultrason kullanımında standartların belirlenmesine ve rehberin sahada gerçek anlamda yol gösterici olmasına önemli katkı sağlayacaktır.

👉 PICO soru önerilerinizi aşağıdaki form aracılığıyla iletebilirsiniz
(İlgili formda PICO sorularınızı nasıl yapılandıracağınız açıklanmaktadır).

Tüm katkılarınız için şimdiden teşekkür ederiz.

Not: PICO formatına uygun olmayan klinik sorularınızı serbest metin olarak da iletebilirsiniz.

TATD – AKOM
Araştırma Komitesi

0 yorumlar
GenelHaber ve DuyuruKlinik Uygulama Rehberleri

Metil Alkol Zehirlenmesine Yaklaşım Uygulama Rehberi: PICO Soru Önerilerinizi Bekliyoruz!

yazan Gökhan Aksel
yazan Gökhan Aksel

TATD-AKOM (Araştırma Komitesi) ve Toksikoloji Çalışma Grubu olarak, Metil Alkol Zehirlenmesine Yaklaşım Uygulama Rehberi hazırlık sürecine başlamış bulunuyoruz. Bu rehberin, sahadaki gerçek ihtiyaçlara yanıt veren, kanıta dayalı ve uygulanabilir bir kaynak olması temel hedefimizdir.

Bu doğrultuda, acil servislerde, yoğun bakımlarda ve sahada görev yapan meslektaşlarımızın deneyimlerinden ve klinik sorularından beslenmek istiyoruz. Rehber geliştirme sürecinin ilk adımı olarak, PICO formatında klinik soru önerilerinizi bizlerle paylaşmanızı davet ediyoruz.

Önerileriniz;

  • Metil alkol zehirlenmesinde tanı, tedavi, izlem veya prognoza yönelik olabilir,
  • Günlük pratikte karar vermekte zorlanılan alanları hedefleyebilir,
  • Kanıta dayalı yanıt üretmeye uygun klinik sorular içerebilir.

Göndereceğiniz PICO soruları, literatür taraması ve uzman değerlendirmesi sonrasında rehber kapsamının oluşturulmasında değerlendirilecektir.

📌 Katkılarınız, rehberin sahaya gerçek anlamda rehberlik etmesini sağlayacaktır.

👉 PICO soru önerinizi aşağıdaki form aracılığıyla iletebilirsiniz (İlgili formda PICO sorularınızı nasıl yapılandıracağınız anlatılmıştır).
Tüm katkılarınız için şimdiden teşekkür ederiz.

Not: PICO formatına uygun olmayan klinik sorularınızı serbest metin olarak da iletebilirsiniz.

TATD – AKOM
Araştırma Komitesi

0 yorumlar
GenelHaber ve DuyuruKlinik Politika Rehberleri

Acil Serviste Hava Yolu Yönetimi: TATD Klinik Politika Rehberi – 2026

yazan Faruk Danış
yazan Faruk Danış

TATD-AKOM Klinik Politika Rehberi:

Acil Serviste Hava Yolu Yönetimi: TATD Klinik Politika Rehberi – 2026

Türkiye Acil Tıp Derneği – Araştırma Komitesi (TATD-AKOM) tarafından 2026 yılında hazırlanmış ve onaylanmıştır.

Yazar Komitesi
Şeref Kerem Çorbacıoğlu, Gökhan Aksel, Başak Bayram, Ersin Aksay, Faruk Danış, Fatma Sarıdoğan, Emir Ünal, Mehmet Muzaffer İslam, Emre Kudu, Alp Şener, Murtaza Kaya, Göksu Bozdereli Berikol, Fatma Nur Karaarslan, Merve Osoydan Satıcı, Volkan Arslan, Haldun Akoğlu, Buğra İlhan, Mustafa Emin Çanakçı, Demet Devrimsel, Resul Çinpolat, İbrahim Sarbay, Enis Ademoğlu, Ali Cankut Tatlıparmak, Hande Temizer

ÖZET

Bu klinik politika, Türkiye Acil Tıp Derneği (TATD) tarafından acil serviste havayolu yönetimine ilişkin güncel kanıtları değerlendirmek ve klinisyenlere pratik, kanıta dayalı öneriler sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Acil servis ortamında hızlı ardışık entübasyon, kritik hastalarda yaşam kurtarıcı bir girişim olmakla birlikte, uygulama sürecindeki yöntem ve ilaç seçimleri hasta güvenliği ve klinik sonuçlar üzerinde belirleyici etkiye sahiptir. Bu politika, TATD-Araştırma Komitesi tarafından sistematik literatür taramaları ve uzman görüşüyle “Grading of Recommendations, Assessment, Development, and Evaluations” (GRADE) metodolojisi kullanılarak geliştirilmiştir.
Belirlenen beş temel klinik soru çerçevesinde, preoksijenasyon stratejileri (non-invaziv mekanik ventilasyon, yüksek akımlı nazal oksijen, yüz maskesi, konvansiyonel teknikler), apneik oksijenasyon uygulamasının etkinliği ve güvenliği, entübasyonda gum elastik buji kullanımı, hipotansiyon riski yüksek hastalarda puşe doz vazopresörlerin rolü ve kafa içi basınç artışı riski olan hastalarda ketamin kullanımının güvenliği incelenmiştir.

Bu politika, acil servis hekimlerine entübasyon öncesi hazırlık, ilaç seçimi ve ekipman kullanımı konularında kanıta dayalı bir çerçeve sunarak, havayolu yönetiminde komplikasyonları azaltmayı ve hasta sonuçlarını iyileştirmeyi amaçlamaktadır

NOT: Bu sayfada rehberinin kısa  versiyonunu bulacaksınız. Rehberin detaylı ve tam versiyonunu aşağıdaki “Rehberin Tamamı” butonunu kullanarak indirebilirsiniz.

GİRİŞ

         Acil serviste hava yolu yönetimi ve özellikle hızlı ardışık entübasyon (HAE) uygulamaları, kritik hastaların değerlendirme ve tedavi süreçlerinin en temel ve en yüksek öncelikli uygulamalarından biridir. Acil servis ortamı ameliyathane ve yoğun bakım şartlarından farklı olarak; dinamik, yüksek stresli ve çoğu hasta açısından yeterli hazırlık süresi bulunmaması nedeniyle kısa sürede doğru karar alınmasını gerektiren bir yapıya sahiptir. Bu koşullar altında hava yolunun etkin ve güvenli bir şekilde sağlanması; hipoksemi, kardiyak arrest ve mortalite gibi ciddi komplikasyonlarla karşılaşmamak için hayati öneme sahiptir (1,2). Bu amaçla yakın yıllarda yapılan pek çok farklı çalışmada, entübasyon öncesi preoksijenasyon stratejileri, apneik oksijenasyon yöntemleri, yüksek akımlı nazal oksijen (YANO) kullanımı, alternatif indüksiyon ajanlarının rolü, entübasyona yardımcı araçların (rijid ve elastik stile, gum elastik buji vb.) etkinlikleri değerlendirilmiş ve acil servis havayolu yönetimi süreçlerine dair çeşitli tartışmalar yaratmıştır (3,4). Bununla birlikte, bu çalışmaların çoğu farklı popülasyonlarda ve yoğun bakım ya da anestezi koşullarında yürütülmüştür. Dolayısıyla, bu verilerin acil servis ortamına doğrudan yansıtılmasında dikkatli bir yorumlama gerekmektedir.
         Bu klinik politika rehberi, Türkiye Acil Tıp Derneği – Araştırma Komisyonu (TATD-AKOM) tarafından 2025-2026 yıllarında hazırlanmış olup acil servislerde havayolu yönetimine dair klinisyenler için önemli olan klinik soruları kanıta dayalı cevaplayarak hekimlere farklı klinik senaryolarda yol göstermeyi amaçlamıştır. TATD-AKOM tarafından hazırlanan bu klinik politika rehberinde, havayolu yönetiminin tümünü kapsayan veya literatürde yanıtı iyi bilinen soruları tekrar ele alan bir perspektife sahip olmaktan ziyade son yıllarda yapılan yeni çalışmaların odaklandığı yeni tartışmalara yer verilmiştir.

KRİTİK OLMAYAN AMA ÖNEMLİ SORULAR

Bu rehberde sırasıyla aşağıdaki klinik sorular yanıtlanmıştır;

Senaryo 1:  Acil serviste hızlı ardışık entübasyon sırasında preoksijenasyon aşamasında noninvaziv mekanik ventilasyon, yüksek akımlı nazal oksijen, yüz maskesi ve konvansiyonel teknikler arasında oksijenasyon başarısı (ciddi hipoksi görülme sıklığı) açısından fark var mıdır?

Senaryo 2:  Acil serviste hızlı ardışık entübasyon sırasında standart preoksijenasyon uygulamalarına ek olarak kullanılan apneik oksijenasyon uygulaması etkin (ciddi hipoksi (SpO2<%80) ve en düşük SpO2 değeri sonlanımları açısından) ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 3: Acil serviste entübasyon sırasında gum elastik buji kullanımı standart entübasyona (stile kullanılan ya da kullanılmayan) kıyasla ilk denemede entübasyon başarısını artırır ve entübasyon süresini etkiler mi?

Senaryo 4:  Acil serviste hipotansif olan veya hipotansiyon riski yüksek erişkin hastalarda, hızlı ardışık entübasyon sırasında veya hemen öncesinde standart tedavilere ek olarak puşe doz vazopresör (fenilefrin, epinefrin vb.) uygulanması entübasyon sırasındaki hipotansiyon insidansını

Senaryo 5:  Kafa içi basınç artış riski olan erişkin hastaların acil servis yönetiminde hızlı ardışık entübasyon sırasında ketamin kullanımı güvenilir bir seçenek midir?

METOT

      Bu klinik politika rehberi hazırlanırken “Grading of Recommendations, Assessment, Development, and Evaluations” (GRADE) yaklaşımı esas alınarak ve literatürdeki kanıtların değerlendirilmesi ile hazırlanmıştır. Rehberdeki öneriler hazırlanırken literatürdeki kanıtların seviyesi dikkate alınmıştır. Kanıtların yetersiz ya da çelişkili olduğu durumlarda ilgili klinik sorular, TATD-AKOM danışma kurulu üyeleri tarafından oylama yapılarak çoğunluk kararı esasına göre cevaplanmıştır. Oluşturulan bu klinik politika rehberi öncelikle TATD ve AKOM web sitelerinde yayınlandı, sosyal medya üzerinden duyuruldu ve TATD ile ilişkili yayın organları tarafından yayınlanmıştır. TATD-AKOM klinik politika rehberlerinin çok önemli gelişmeler olduğu takdire daha erken güncellenme opsiyonu açık olmakla beraber rutin olarak her 3 yılda bir güncellenmesi kararlaştırılmıştır.

Klinik Soruların Belirlenmesi

      TATD-AKOM danışma kurulu tarafından öncelikli olarak oluşturulması gereken klinik politika konu başlıkları belirlendi. Kararlaştırılan konu başlıklarına dair sahadan klinik soru toplandı. Bu amaçla TATD ve AKOM web sitesi ve sosyal medya araçları kullanılarak duyurular yapıldı, Google Forms kullanılarak klinik sorular toplandı. Belirlenen süre dahilinde (60 gün) toplanan klinik sorular sonlanımın yanıtlanma ihtiyacı önceliğine göre 9’lu Likert ölçeği kullanılarak AKOM danışma kurulu üyeleri tarafından oylandı (1-3; kritik ve önemli olmayan sonlanım, 4-6; kritik olmayan ama önemli sonlanım, 7-9; kritik sonlanım). Oylama sonucunda kritik olmayan ama önemli sonlanımlar ile kritik sonlanımlar kanıta dayalı olarak cevaplanmaya uygun olarak değerlendirildi.

 
Sistematik Literatür Taraması ve Makalelerin Belirlenmesi

      Belirlenen her klinik soru için SCOPUS, MEDLINE ve WOS veri tabanlarında belirlenen anahtar kelimeler kullanılarak sistematik literatür taraması yapılmış ve ilgili klinik soruya ait kısımda paylaşılmıştır.

      Her klinik soru için yapılan sistematik literatür taramasında ulaşılan makaleler Rayyan yazılımına ayrı ayrı aktarıldı (6). Birbirine kör iki hakem tarafından makalelerin ilgili klinik soruyla ilişkili olup olmadıkları makalelerin özet okuması ile değerlendirildi. İki hakemin çelişkili karar verdiği makaleler üçüncü bir hakem tarafından değerlendirildi ve nihai karar bu hakem tarafından verildi.

Kanıtların Sınıflandırılması

      Her kritik soru için derlemeye dahil edilen makalelerin kritik okuması en az iki araştırmacı tarafından yapılarak GRADEPro yazılımı kullanılarak ve GRADE yaklaşımına göre kanıt derecelendirilmesi yapıldı (Çok düşük, düşük, orta ve yüksek kanıt düzeyi). Yanlılık (bias) risk değerlendirmesi randomize kontrollü çalışmalar (RKÇ) için Rob-2 aracı ile yapılmış olup gözlemsel çalışmalar ise direkt olarak yüksek riskli olarak kabul edilmiştir. Yanlılık risk değerlendirmesi birbirine kör 2 hakem tarafından yapıldı, hakemlerin çelişkili karar verdiği makaleleri 3. bir hakem değerlendirdi ve nihai karar bu hakem tarafından verildi.

      Bu klinik politika rehberi acil servislerde çalışan doktorlarına yönelik bir tavsiye metni özelliğinde bir rehberdir. Hasta kapsamı ise acil servislere başvuran erişkin hastalar olup çocuk hastalar rehber dışı bırakılmıştır.  TATD-AKOM kinik politika rehberleri, güncel literatürden kanıta dayalı cevaplar ve öneriler içermesi sebebiyle TATD-AKOM’un resmi görüşünü yansıtmaktadır. Bununla birlikte hekimler için kesin ve nihai öneriler değildir. TATD-AKOM, son kararı verirken hekimlerin tecrübelerine ve hastaların tercihlerine saygı duyar.

KANIT DÜZEYLERİNDEN ÖNERİ DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ

GRADE yaklaşımı ile oluşturulan kanıt tabloları esas alınarak öneriler uygun öneri düzeylerine göre geliştirilmiştir buna göre öneri düzeyleri yanda paylaşıldığı gibi yapılmıştır;

ÖNERİ ÖZETLERİ

Rehber içerisinde yer alan önerilerin özetleri yan tarafta sunulmuştur. Rehberin tamamını tek dosyada indirmek için (ek dosyalar dahil) ilgili butonu tıklayın!

Rehberin tamamında şunlar yer almaktadır:

1-Klinik politika rehberinin literatür tartışmalarının da yer aldığı uzun versiyonu.
2-Ek Dosya-1. Sistematik literatür taramada kullanılan arama sorguları (Search Hedges).
3-Ek Dosya-2.  Sistematik literatür taraması ile elde edilen makalelerin akış şemaları.
4-Ek Dosya-3. Çalışmaların özet tabloları (5 tablo).
5-Ek Dosya-4. Çalışmaların kanıt derecelendirme tabloları (GRADE evidence level classification tables).

ÖNERİ ÖZETLERİ TABLOSU

0 yorumlar
Haber ve DuyuruKlinik Araştırmalar

TATD-Çocuk Acil Tıp-AKOM Çok Merkezli Prospektif Kohort Çalışması: Acil Serviste Çocuk Kafa Travması Yönetimi

yazan Gökhan Aksel
yazan Gökhan Aksel

NOT: Çalışma başlamış olup merkez kabulü sona ermiştir!

Çocukluk çağı kafa travmaları, acil servis başvurularında sık karşılaşılan ve potansiyel olarak ciddi sonuçlar doğurabilen bir klinik tablodur. Bu bağlamda Türkiye Acil tıp Derneği Çocuk Acil Tıp Çalışma Grubu tarafından, ülke genelinde travmatik beyin hasarı riskini öngörmek, görüntüleme karar süreçlerini analiz etmek ve standart yaklaşımlar geliştirmek amacıyla çok merkezli ve gözlemsel bir araştırma planlanmıştır.

Araştırmamızda, 18 yaş altı minör kafa travması ile acil servise başvuran çocuk hastaların demografik, klinik ve radyolojik verileri değerlendirilerek travma sonrası yönetim stratejilerinin etkinliği ve klinik karar süreçleri analiz edilecektir.

Merkezinizin de bu değerli çalışmaya katkı sunmasını arzu ediyoruz. Katkılarınız hem çocuk sağlığı alanında ulusal veri tabanının güçlenmesini sağlayacak hem de travma yönetiminde kanıta dayalı uygulamalara zemin hazırlayacaktır.

  1. Bu çalışmanın kapsamı nedir?
  • Çalışma, sadece minör kafa travması nedeniyle acil servise başvuran 18 yaş altı çocuk hastaları kapsamaktadır.
  • GKS skoru 14-15 olan ve künt kafa travması geçirmiş çocuklar bu araştırmanın hedef grubudur.
  1. Bu çalışmaya neden katılmalısınız?
  • Ulusal düzeyde, minör kafa travması geçiren çocuklarda travmatik beyin hasarı görülme oranı, BT kullanım kriterleri ve klinik karar süreçleri ilk kez bu kapsamda değerlendirilecektir.
  • Merkezinizin katkısı, yaygın klinik pratiklerin analizine ve gelecekteki ulusal rehberlerin oluşturulmasına doğrudan katkı sağlayacaktır.
  • Çalışmaya katılan her merkez, yayın sürecinde aktif olarak katkı sağlayacak ve merkeze özel alt analizler yapabilecektir.
  1. Çalışma sürecinde sizden ne bekleniyor?
  • Katılımcı merkezlerden, kendi rutin klinik uygulamaları sırasında değerlendirilen uygun hastalara ait verilerin, çalışma formuna eksiksiz ve doğru şekilde kaydedilmesi beklenmektedir.
  • Ek laboratuvar ya da görüntüleme yapılmayacaktır.
  • Her merkezin içinden bir ya da birden fazla sorumlu araştırmacı ile süreç yürütülecektir.
  1. Etik kurul süreci nasıl işleyecek?
  • Koordinatör merkez tarafından etik kurul onayı alınacaktır.
  • Katılımcı merkezlerin, kendi başhekimliklerinden “veri paylaşımına onay” alması gerekmektedir.
  • Gerekli tüm belgeler (protokol, onam formları, bilgi formları) tarafımızca sağlanacaktır.
  1. BT kararını kim veriyor? Görüntüleme zorunlu mu?
  • BT kararı hastayı izleyen klinik hekim tarafından verilecektir; çalışmanın bu karara müdahalesi yoktur.
  • Çalışma, gerçek yaşam verisi toplamak amacıyla tasarlanmıştır; bu nedenle görüntüleme zorunluluğu bulunmamaktadır.
  1. Takip süreci nasıl işleyecek?
  • Hastaların acil servis süreci kayıt altına alınacaktır.
  • Hastaneye yatırılan hastalar, çalışma merkezi sorumlusu tarafından, hastane süresi boyunca takip edilecek ve bu süre içerisinde uygulanan tanı ve tedavi yöntemleri kayıt altına alınacaktır.
  • Acil servisten veya yattığı servisten taburculuk sonrası 3–7 gün içinde çalışam marekezi sorumlusu tarafından hastaya telefonla ulaşılarak yeniden başvuru olup olmadığı sorgulanacaktır.
  • Ulaşılamayan hastalar için e-nabız ve ölüm bildirim sisteminden pasif izlem yapılacaktır.
  1. Yayın sürecinde nasıl yer alacağız?
  • Veri paylaşan her merkez, uluslararası hakemli bir dergiye gönderilecek yayında çok merkezli araştırma grubu merkezş yer alacaktır.
  • Her merkezden çalışmaya dahil edilen hasta sayısına göre, yayınlarda yazar olarak yer alacak araştırmacı sayısı belirlenecektir.
  • Yazar sayısının sayının üzerinde katkı sağlayan araştırmacı olması durumunda, ilgili yayında araştırma grubu üyesi olarak ad-soyadıyla belirtilecektir.
  • Merkezler arası alt grup analizleri ve katkı düzeyine göre sıralama, şeffaflık ilkesine uygun şekilde yapılacaktır.

NOT: Çalışma başlamış olup merkez kabulü sona ermiştir!

0 yorumlar
GenelHaber ve DuyuruKlinik Politika Rehberleri

Traneksamik Asidin Etkinliği ve Acil Servislerde Kullanımı: TATD Klinik Politika Rehberi – 2024

yazan Gökhan Aksel
yazan Gökhan Aksel

TATD-AKOM Klinik Politika Rehberi:

Traneksamik Asidin Etkinliği ve Acil Servislerde Kullanımı: TATD Klinik Politika Rehberi - 2024

Türkiye Acil Tıp Derneği – Araştırma Komitesi (TATD-AKOM) tarafından 2024 yılında hazırlanmış ve onaylanmıştır.

Yazar Komitesi
Gökhan Aksel, Şeref Kerem Çorbacıoğlu, Mehmet Muzaffer İslam, Alp Şener, Fatmanur Karaarslan, Merve Osaydan Satıcı, Enis Ademoğlu, Resul Çinpolat, Haldun Akoğlu, Faruk Danış, Fatma Sarı Doğan, Emre Kudu, Murtaza Kaya, Emir Ünal, Kamil Kayayurt

Danışma Kurulu
Ersin Aksay, Başak Bayram, Erkan Göksu, Mehmet Ali Karaca, Tuba Cimilli Öztürk, Murat Ersel, Murat Pekdemir, Ayça Açıkalın

ÖZET

Bu klinik politika rehberi, Türkiye Acil Tıp Derneği (TATD) – Araştırma Komitesi (AKOM) tarafından hazırlanmış olup acil servis hekimlerine, acil durumlarda traneksamik asit (TXA) kullanımına dair yol göstermeyi amaçlamaktadır.

Antifibrinolitik bir ilaç olan TXA, plazminojeni inhibe ederek kanamayı kontrol etmek için kullanılır. Öncelikli olarak hemofili ve şiddetli adet kanamasında kullanılan bu ilaç zamanla travma ve cerrahiye bağlı kanamalar gibi çok çeşitli klinik senaryolarda kullanılır olmuş, kullanım alanı giderek genişlemiştir. Ancak, potansiyel faydalarına rağmen, TXA’nın acil durumlarda kullanımı, venöz tromboembolizm gibi ilişkili riskler nedeniyle dikkatle değerlendirilmelidir. Bu klinik politika rehberi, acil servislerde karşılaşılan farklı klinik senaryolarda TXA’nın endikasyonları ve kontrendikasyonları hakkında kanıta dayalı öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Bu rehber, ilgili klinik sorular üzerine yapılmış sistematik literatür taraması sonrasında elde edilen makalelerin “Grading of Recommendations, Assessment, Development, and Evaluations” (GRADE) yaklaşımı ile değerlendirilerek kanıt ve öneri düzeylerinin oluşturulmasıyla ve TATD Araştırma Komitesi’nin uzman görüş birliği ile hazırlanmıştır.  Bu belge, gastrointestinal kanama, çoklu travma, travmatik beyin yaralanması, travmatik olmayan intrakraniyal hemoraji, hemoptizi ve burun kanaması gibi durumlarda TXA’nın etkinliği ve güvenliği ile ilgili önemli klinik sorulara odaklanmaktadır. Bu sorunları ele alarak, bu politika rehberi, acil hekimlerinin TXA kullanımı hakkında bilinçli kararlar almalarına yardımcı olmayı ve nihayetinde hasta bakımı kalitesini iyileştirmeyi amaçlamaktadır.

NOT: Bu sayfada rehberinin kısa  versiyonunu bulacaksınız. Rehberin detaylı ve tam versiyonunu aşağıdaki “Rehberin Tamamı” butonunu kullanarak indirebilirsiniz.

GİRİŞ

        Kanama durdurma etkisi ile traneksamik asit, kimi klinik durumda hayat kurtarıcı potansiyele sahipken yan etki profili sebebiyle de dikkatli kullanılması gereken bir ilaçtır. Güncel literatürde traneksamik asidin mortaliteyi azalttığına dair yayınlar mevcut olmakla beraber, aslında sağkalıma faydası olmadığını raporlayan yayınlar da mevcuttur3,4. Bazı yayınlarda özellikle venöz tromboembolik olaylarda artışa neden olması gibi önemli yan etkilerin raporlandığı düşünüldüğünde, traneksamik asit, tıpkı tüm tedaviler gibi, kar-zarar hesabının doğru bir şekilde yapılarak kullanılması gereken bir ilaçtır4. Literatürdeki yayınlarda raporlanan çelişkili sonuçlar, çalışmalardaki metodolojik farklılardan ve hatalardan kaynaklanabileceği gibi, farklı klinik senaryolarda traneksamik asidin etkisinin farklı sonuçlar veriyor olabileceğinden dolayı da olabilir. Bu bağlamda traneksamik asidi, tüm kanama durumlarında kullanmak yerine etkili olduğu klinik durumları belirleyip sadece uygun senaryolarda uygulamak daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Bu klinik politika rehberi, Türkiye Acil Tıp Derneği – Araştırma Komitesi (TATD-AKOM) tarafından 2024yılında hazırlanmış olup traneksamik asidin acil servislerde kullanım endikasyonlarına dair klinisyenler için önemli olan klinik soruları kanıta dayalı cevaplayarak hekimlere farklı klinik senaryolarda traneksamik asit kullanımına dair yol göstermeyi amaçlamıştır. TATD-AKOM tarafından hazırlanan bu klinik politika, traneksamik asidin tüm endikasyonlarına dair bir perspektif sunmaktan ziyade ilacın acil servis kullanım alanlarına odaklanmıştır.

KRİTİK OLMAYAN AMA ÖNEMLİ SORULAR

Bu rehberde sırasıyla aşağıdaki klinik senaryolardaki traneksamik asit kullanımı ile ilgili klinik sorular yanıtlanacaktır;

Senaryo 1:  Akut gastrointestinal (GİS) kanamalı hastaların acil servis yönetiminde traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 2:  Kanamalı veya kanama riski yüksek multitravma hastalarında standart tedavilere ek olarak verilen traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 2A:  Kanamalı veya kanama riski yüksek genel multitravma hastalarında standart tedavilere ek olarak verilen traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 2B:  Travmatik beyin hasarı olan hastalarda standart tedavilere ek olarak verilen traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 3:  Travma dışı akut intrakranial kanamalı hastalarda standart tedaviye ek olarak kullanılan intravenöz traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 3A:  Travma dışı akut intraserebral hemorajili (İSH) hastalarda standart tedaviye ek olarak kullanılan intravenöz traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 3B: Travma dışı subaraknoid kanamalı (SAK) hastalarda standart tedaviye ek olarak kullanılan intravenöz traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 4:  Hemoptizi hastalarında standart tedaviye ek olarak kullanılan traneksamik asit etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

Senaryo 5:  Burun kanamalı hastalarda standart müdahalelere alternatif olarak uygulanan lokal traneksamik asit uygulaması etkin ve güvenilir bir tedavi seçeneği midir?

METOT

      Bu klinik politika rehberi hazırlanırken “Grading of Recommendations, Assessment, Development, and Evaluations” (GRADE) yaklaşımı esas alınarak ve literatürdeki kanıtların değerlendirilmesi ile hazırlanmıştır. Rehberdeki öneriler hazırlanırken literatürdeki kanıtların seviyesi dikkate alınmıştır. Kanıtların yetersiz ya da çelişkili olduğu durumlarda ilgili klinik sorular, TATD-AKOM danışma kurulu üyeleri tarafından oylama yapılarak çoğunluk kararı esasına göre cevaplanmıştır. Oluşturulan bu klinik politika rehberi öncelikle TATD ve AKOM web sitelerinde yayınlandı, sosyal medya üzerinden duyuruldu ve TATD ile ilişkili yayın organları tarafından yayınlanmıştır. TATD-AKOM klinik politika rehberlerinin çok önemli gelişmeler olduğu takdire daha erken güncellenme opsiyonu açık olmakla beraber rutin olarak her 3 yılda bir güncellenmesi kararlaştırılmıştır.

Kılavuzun Türkiye Acil Tıp Dergisi’nde yayınlanmış olan İngilizce versiyonuna ulaşmak için TIKLAYIN!

Klinik Soruların Belirlenmesi

      TATD-AKOM danışma kurulu tarafından öncelikli olarak oluşturulması gereken klinik politika konu başlıkları belirlendi. Kararlaştırılan konu başlıklarına dair sahadan klinik soru toplandı. Bu amaçla TATD ve AKOM web sitesi ve sosyal medya araçları kullanılarak duyurular yapıldı, Google Forms kullanılarak klinik sorular toplandı. Belirlenen süre dahilinde (60 gün) toplanan klinik sorular sonlanımın yanıtlanma ihtiyacı önceliğine göre 9’lu Likert ölçeği kullanılarak AKOM danışma kurulu üyeleri tarafından oylandı (1-3; kritik ve önemli olmayan sonlanım, 4-6; kritik olmayan ama önemli sonlanım, 7-9; kritik sonlanım). Oylama sonucunda kritik olmayan ama önemli sonlanımlar ile kritik sonlanımlar kanıta dayalı olarak cevaplanmaya uygun olarak değerlendirildi.

 
Sistematik Literatür Taraması ve Makalelerin Belirlenmesi

      Belirlenen her klinik soru için SCOPUS, MEDLINE ve WOS veri tabanlarında belirlenen anahtar kelimeler kullanılarak sistematik literatür taraması yapılmış ve ilgili klinik soruya ait kısımda paylaşılmıştır.

      Her klinik soru için yapılan sistematik literatür taramasında ulaşılan makaleler Rayyan yazılımına ayrı ayrı aktarıldı (6). Birbirine kör iki hakem tarafından makalelerin ilgili klinik soruyla ilişkili olup olmadıkları makalelerin özet okuması ile değerlendirildi. İki hakemin çelişkili karar verdiği makaleler üçüncü bir hakem tarafından değerlendirildi ve nihai karar bu hakem tarafından verildi.

Kanıtların Sınıflandırılması

      Her kritik soru için derlemeye dahil edilen makalelerin kritik okuması en az iki araştırmacı tarafından yapılarak GRADEPro yazılımı kullanılarak ve GRADE yaklaşımına göre kanıt derecelendirilmesi yapıldı (Çok düşük, düşük, orta ve yüksek kanıt düzeyi). Yanlılık (bias) risk değerlendirmesi Cochrane Rob-2 ve Robins-E araçları kullanılarak yapıldı. Yanlılık risk değerlendirmesi birbirine kör iki hakem tarafından yapıldı, hakemlerin çelişkili karar verdiği makaleleri üçüncü bir hakem değerlendirdi ve nihai karar bu hakem tarafından verildi.

      Bu klinik politika rehberi acil servislerde çalışan doktorlarına yönelik bir tavsiye metni özelliğinde bir rehberdir. Hasta kapsamı ise acil servislere başvuran erişkin hastalar olup çocuk hastalar rehber dışı bırakılmıştır.  TATD-AKOM kinik politika rehberleri, güncel literatürden kanıta dayalı cevaplar ve öneriler içermesi sebebiyle TATD-AKOM’un resmi görüşünü yansıtmaktadır. Bununla birlikte hekimler için kesin ve nihai öneriler değildir. TATD-AKOM, son kararı verirken hekimlerin tecrübelerine ve hastaların tercihlerine saygı duyar.

KANIT DÜZEYLERİNDEN ÖNERİ DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ

GRADE yaklaşımı ile oluşturulan kanıt tabloları esas alınarak öneriler uygun öneri düzeylerine göre geliştirilmiştir buna göre öneri düzeyleri yanda paylaşıldığı gibi yapılmıştır;

ÖNERİ ÖZETLERİ

Rehber içerisinde yer alan önerilerin özetleri yan tarafta sunulmuştur. Rehberin tamamını tek dosyada indirmek için (ek dosyalar dahil) ilgili butonu tıklayın!

Rehberin tamamında şunlar yer almaktadır:

1-Klinik politika rehberinin literatür tartışmalarının da yer aldığı uzun versiyonu.
2-Ek Dosya-1. Sistematik literatür taramada kullanılan arama sorguları (Search Hedges).
3-Ek Dosya-2.  Sistematik literatür taraması ile elde edilen makalelerin akış şemaları.
4-Ek Dosya-3. Çalışmaların özet tabloları (5 tablo).
5-Ek Dosya-4. Çalışmaların kanıt derecelendirme tabloları (GRADE evidence level classification tables).

ÖNERİ ÖZETLERİ TABLOSU

0 yorumlar
Kanıta Dayalı Cevaplar

Acil serviste hipotansif hastaların ventilasyon yönetiminde NIMV ve IMV için PEEP kullanılabilir mi?

yazan Şeref Kerem Çorbacıoğlu
yazan Şeref Kerem Çorbacıoğlu

Acil serviste karşılaşılan hipotansif hastaların ventilasyon yönetiminde NIMV ve IMV süresince PEEP kullanılıp kullanılamayacağı klinik sorusunun yanıtını AKOM ekiplerince sizler için kanıta dayalı şekilde GRADE yaklaşımına uygun şekilde hazırlanıyor…

İlginiz için teşekkür ederiz…

Yanıtlanmasını istediğiniz klinik sorularınızı bize iletin!
0 yorumlar
Klinik Araştırmalar

TATD-AKOM Çok Merkezli Prospektif Kohort Çalışması: Acil servise provoke edilmemiş nöbetle başvuran yetişkin hastalarda erken dönem nöbet tekrarının prediktörlerinin belirlenmesi ve pragmatik bir regresyon modelinin geliştirilmesi

yazan Şeref Kerem Çorbacıoğlu
yazan Şeref Kerem Çorbacıoğlu

Acil servise (AS) başvurunun önemli bir nedeni olan nöbetler yaklaşık her 100 başvurudan birini oluşturmaktadır (1). The International League Against Epilepsy (ILAE), nöbetleri etiyolojik faktörlere göre “provoke” ve “provoke olmayan” kategorilere ayırmaktadır (2). Provoke edilmiş nöbetler, normal bir beyindeki eşiği düşüren ve nöbete yol açan geçici nedenlerden kaynaklanır. Bu nöbetler tipik olarak epilepsi olarak sınıflandırılmazlar. Provoke olmayan nöbetler ise beyin tümörleri, travmatik beyin hasarı veya epileptik sendromlar gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır (2). Araştırmalar, tek bir provoke edilmemiş nöbet geçiren bireylerin %27’sinin ilk 6 ay içinde ikinci bir nöbet geçirme riskinin arttığını göstermektedir (3). Kısa sürede birden fazla nöbet geçiren hastalar, zamanında ve uygun şekilde tedavi edilmezse mortalite veya status epileptikus gibi komplikasyonların riski daha artmaktadır (4,5). Nöbet tekrarına ilişkin mevcut literatürün birincil odak noktası esas olarak uzun vadeli sonuçlardır. İlk 24 saat içinde nöbet tekrarı gibi kısa vadeli sonuçların üzerinde durulmamıştır ve erken nöbet tekrarının potansiyel prediktörlerini ve acil serviste optimal takip aralığını belirlemede yetersiz kalmaktadır.

Çalışmalar, erken nöbet tekrarı yaşayan hasta grubunu çeşitli şekillerde tanımlamış, bazıları akut nöbet tekrarlarını, bazıları ise nöbet kümelerini tahmin etmeye odaklanmıştır (6-9). Bu hastaların erken tanımlanması, olumsuz sonuçların önlenmesi, klinik karar vermenin kolaylaştırılması ve güvenli taburculuğun sağlanması açısından hayati öneme sahiptir. Ancak bu hasta popülasyonunu araştıran sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır (6-8,10,11-14). Bu hastaların başvuru sonrasında ikincil nöbet gelişme riski açısından acil serviste ne kadar süreyle izlenmesi gerektiği konusunda herhangi bir öneri bulunmadığı gibi, kısa vadede nöbet tekrarını öngören faktörler de kapsamlı bir şekilde araştırılmamıştır (15). Literatürde tekrarlayan nöbetlerin prediktörlerinin belirlenmesinin gerekliliği vurgulanmakta ve bu konunun önemine işaret edilmektedir (16,17). Ek olarak, National Institute for Health and Care Excellence (NICE) kılavuzu, tekrarlayan nöbetleri tahmin etmeye yönelik modellerin geliştirilmesinin ve doğrulanmasının gerekliliğini savunmaktadır (18).

Sonuç olarak, TATD AKOM olarak planlanan bu çalışmada provoke edilmemiş nöbetleri olan hastalarda başvurudan sonraki ilk 24 saat içinde erken nöbet tekrarının prediktörlerini belirlemeyi, pratik bir tahmin modeli geliştirip doğrulamayı ve güvenli bir taburculuk zamanı belirlemeyi amaçlanmaktadır.

Çalışma merkezlerinin belirlenmesi süreci devam etmektedir şu ana kadar belirlenen çalışma merkezleri; Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Gaziantep Şehir Hastanesi, Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Manisa Soma Devlet Hastanesi

 

 TATD-AKOM Adına Sorumlu araştırmacı: Doçent Dr. Mehmet Muzaffer İslam

Kaynaklar

  1. Martindale JL, Goldstein JN, Pallin DJ. Emergency department seizure epidemiology. Emerg Med Clin North Am. 2011;29(1):15-27. doi:10.1016/j.emc.2010.08.002.
  2. Fisher RS, Acevedo C, Arzimanoglou A, et al. ILAE official report: a practical clinical definition of epilepsy. Epilepsia. 2014;55(4):475-482. doi:10.1111/epi.12550.
  3. Saul H, Deeney B, Cassidy S, Neligan A. What are the chances of having a second epileptic seizure?. BMJ. 2023;383:2285. Published 2023 Oct 13. doi:10.1136/bmj.p2285.
  4. Haut SR. Seizure clusters: characteristics and treatment. Curr Opin Neurol. 2015;28(2):143-150. doi:10.1097/WCO.0000000000000177.
  5. Mitchell WG. Status epilepticus and acute serial seizures in children. J Child Neurol 2002; 17 (Suppl 1):S36–S43.
  6. Bozan Ö, Atiş ŞE, Çekmen B, et al. Factors Predicting the Frequency of Second Seizures in Patients Presenting to the Emergency Department With Seizures: A Prospective Observational Study. Cureus. 2021;13(11):e19271. Published 2021 Nov 5. doi:10.7759/cureus.19271.
  7. Dolek UC, Gokce M, Islam MM, Ozdemir S, Aksel G, Algin A. Factors affecting seizure recurrence in the emergency department. Heliyon. 2024;10(5):e26833. Published 2024 Feb 22. doi:10.1016/j.heliyon.2024.e26833.
  8. Şencanlar ÇH, Çorbacıoğlu ŞK, Yazıcıoğlu CD, Emektar E, Çevik Y. Determining Prevalence and Risk Factors of Seizure Recurrence in the Early Period in Patients Who Present to the Emergency Department with Epileptic Seizures. Eurasian J Emerg Med. 2023;22(2): 71-81.
  9. Jafarpour S, Hirsch LJ, Gaínza-Lein M, Kellinghaus C, Detyniecki K. Seizure cluster: Definition, prevalence, consequences, and management. Seizure. 2019;68:9-15. doi:10.1016/j.seizure.2018.05.013.
  10. Detyniecki K, O’Bryan J, Choezom T, et al. Prevalence and predictors of seizure clusters: A prospective observational study of adult patients with epilepsy. Epilepsy Behav. 2018;88:349-356. doi:10.1016/j.yebeh.2018.09.035.
  11. Kılıc TY, Yesilaras M, Atilla OD, Sever M, Aksay E. Can venous blood gas analysis be used for predicting seizure recurrence in emergency department?. World J Emerg Med. 2014;5(3):187-191. doi:10.5847/wjem.j.issn.1920-8642.2014.03.005.
  12. Asadollahi M, Maghsudloo F, Simani L, Pakdaman H. Factors predisposing patients with temporal lobe epilepsy to seizure cluster. Curr J Neurol. 2022;21(1):12-16. doi:10.18502/cjn.v21i1.9355.
  13. Choquet C, Depret-Vassal J, Doumenc B, Sarnel S, Casalino E. Predictors of early seizure recurrence in patients admitted for seizures in the Emergency Department. Eur J Emerg Med. 2008;15(5):261-267. doi:10.1097/MEJ.0b013e3282fce63d.
  14. Jafarpour S, Hirsch LJ, Gaínza-Lein M, Kellinghaus C, Detyniecki K. Seizure cluster: Definition, prevalence, consequences, and management. Seizure. 2019;68:9-15. doi:10.1016/j.seizure.2018.05.013.
  15. Rabin E, Jagoda AS. Seizures. In: Walls RM, editor. Rosen’s Emergency Medicine Concepts and Clinical Practice 9th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2018. p. 1256-64.
  16. Bosl WJ, Leviton A, Loddenkemper T. Prediction of Seizure Recurrence. A Note of Caution. Front Neurol. 2021;12:675728. Published 2021 May 13. doi:10.3389/fneur.2021.675728.
  17. Dumanis SB, French JA, Bernard C, Worrell GA, Fureman BE. Seizure Forecasting from Idea to Reality. Outcomes of the My Seizure Gauge Epilepsy Innovation Institute Workshop. eNeuro. 2017;4(6):ENEURO.0349-17.2017. Published 2017 Dec 27. doi:10.1523/ENEURO.0349-17.2017.
0 yorumlar
Haber ve Duyuru

AS’de Nöbet Yönetimi: TATD-Ulusal Çok Merkezli Çalışması (TR-ASN Çalışması)

yazan Gökhan Aksel
yazan Gökhan Aksel

“Acil tıp servisine provoke edilmemiş nöbetlerle başvuran yetişkin hastalarda erken nöbet tekrarının öngörücüleri ve pragmatik bir regresyon modelinin geliştirilmesi; çok merkezli prospektif bir kohort çalışması” başlıklı TRASN çalışması ön protokol değerlendirmesi süreçleri AKOM-DK tarafından tamamlanmıştır. Çalışma merkezlerinin belirlenmesi sonrası etik kurul aşaması başvurusu ve sonrasında çalışmanın başlaması planlanmıştır.

TATD AKOM adına Sorumlu Araştırmacı: Doç. Dr. Mehmet Muzaffer İslam

Çalışma hakkında daha detaylı bilgi için tıklayın!

0 yorumlar
En yeni yazılar
Eski yazılar