{"id":997,"date":"2020-05-09T16:34:27","date_gmt":"2020-05-09T13:34:27","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/ilaclarin-cevresel-etkileri\/"},"modified":"2022-03-23T00:39:18","modified_gmt":"2022-03-22T21:39:18","slug":"ilaclarin-cevresel-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2020\/05\/09\/ilaclarin-cevresel-etkileri\/","title":{"rendered":"\u0130la\u00e7lar\u0131n \u00c7evresel Etkileri"},"content":{"rendered":"

<\/h3>\n

Modern t\u0131p uygulamas\u0131 ila\u00e7lar olmadan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez. Sa\u011fl\u0131k sistemine yat\u0131r\u0131m\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, giderek artan d\u00fcnya n\u00fcfusu, yayg\u0131n k\u00fcresel pazar gibi geli\u015fmeler sonucunda son birka\u00e7 on y\u0131l i\u00e7inde ila\u00e7 t\u00fcketiminde \u00f6nemli art\u0131\u015fa sebep olmu\u015ftur. Ayn\u0131 zamanda laboratuvar tekniklerinin geli\u015fmesi ile karasal alanda ve sularda litre ba\u015f\u0131na mikrogram hatta pikogram d\u00fczeyinde ila\u00e7 art\u0131\u011f\u0131 tespit edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00f6zlem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na paralel olarak ila\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7evresel konsantrasyonlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli organizmalar \u00fczerinde g\u00f6sterece\u011fi ekotoksikolojik etkiler \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalarda g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 ila\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131n k\u00fcresel d\u00fczeyi ve konsantrasyonlar\u0131 hakk\u0131ndaki mevcut durumun g\u00fcncel bir incelemesini sa\u011flamak olmu\u015f. \u00a0Bu \u00e7al\u0131\u015fma olu\u015fturulurken yakla\u015f\u0131k 150 tane derleme incelenmi\u015f ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu k\u00fcresel d\u00fczeyde olmay\u0131p \u00e7o\u011funlukla ulusal d\u00fczeyde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmada incelenen derlemelerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerden oldu\u011fu, Afrika gibi az geli\u015fmi\u015f b\u00f6lgelerden daha az derleme oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle bu \u00e7al\u0131\u015fma ila\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclebilen \u00e7evresel konsantrasyonlar\u0131n\u0131n (MEC: Measured Environmental Concentration) k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte kapsaml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma ile incelenmesi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Kanalizasyon, y\u00fczey suyu, yer alt\u0131 suyu, musluk\/i\u00e7me suyu, toprak g\u00fcbre ve di\u011fer \u00e7evresel materyaller i\u00e7erisinde \u00f6l\u00e7\u00fclen \u00e7evresel konsantrasyonlar) k\u00fcresel bir veri taban\u0131nda derlenmi\u015f ve b\u00f6lgesel ko\u015fullara g\u00f6re analiz edilmi\u015ftir. MEC d\u00fczeyleri ayn\u0131 zamanda ba\u015fka ekotoksisite \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan elde edilen etkisiz oldu\u011fu \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ila\u00e7 d\u00fczeyleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak di\u011fer canl\u0131lar \u00fczerindeki potansiyel riskleri belirlemek i\u00e7in de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n

<\/h2>\n

Materyal ve Metod<\/strong><\/h2>\n

\u00c7al\u0131\u015fmaya sadece tan\u0131, tedavi, \u00f6nleme amac\u0131yla kullan\u0131lan ila\u00e7lar al\u0131nm\u0131\u015f. \u00c7al\u0131\u015fma olu\u015fturulurken \u201cWeb of Science\u201d ve \u201cScience Direct\u201d gibi bir\u00e7ok arama motoru ve \u00e7e\u015fitli ulusal ve b\u00f6lgesel veri kaynaklar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015f. Veri taban\u0131 toplam 32 farkl\u0131 alandan olu\u015fmakta ve bunlar\u0131n i\u00e7inde ilac\u0131n ismi, \u00f6l\u00e7\u00fclen yerin \u00e7evresel \u00f6zellikleri, \u00f6l\u00e7\u00fcm metodu, literat\u00fcr atf\u0131, yay\u0131n\u0131n dili gibi veriler bulunmaktad\u0131r. Kuyu suyu, yeralt\u0131 suyu, i\u00e7me suyu, kanalizasyon gibi farkl\u0131 \u00e7evresel ortamlardan MEC \u00f6l\u00e7\u00fcmleri yap\u0131lm\u0131\u015f, co\u011frafi b\u00f6lgeler ise Birle\u015fmi\u015f Milletler (BM) b\u00f6lgesel gruplanmas\u0131 kaynak al\u0131narak grupland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Belirtmekte yarar var;\u00a0veriler bir\u00e7ok \u00fclkeden, farkl\u0131 standardizasyon y\u00f6ntemleri ile topland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u0131smi olarak heterojen bir veri taban\u0131 mevcut. \u0130la\u00e7 kullan\u0131m miktarlar\u0131 kamuya a\u00e7\u0131k literat\u00fcrden derlenmi\u015f. \u00dccretli veri sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 d\u0131\u015flanm\u0131\u015f.<\/p>\n

<\/h2>\n

Bulgular<\/strong><\/h2>\n

1016 orijinal yay\u0131n ve 147 derleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 de\u011ferlendirilerek 123761 adet MEC verisi elde edilmi\u015f. (Bu verilere ait homojen olmama, \u00e7oklu analizlerin farkl\u0131 istatistiksel birimlerde olmas\u0131 gibi k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar mevcut.)<\/p>\n

1987-2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki verileri kapsamakta. \u00d6l\u00e7\u00fcmlerin \u00e7o\u011fu (%47\u2019si) y\u00fczey sular\u0131ndan olup di\u011fer kaynaklar ise s\u0131ras\u0131yla at\u0131k su (%40), yer alt\u0131 ve i\u00e7me sular\u0131 (%8), toprak (%3) ve di\u011fer (%2) \u015feklinde bildirilmi\u015f. Verilerin 71 \u00fclkeden oldu\u011fu ve MEC \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinin en \u00e7ok Almanya ve Amerika Birle\u015fik Devletlerinden oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

WEOG: Bat\u0131 Avrupa ve di\u011fer grup; EEG: Do\u011fu Avrupa grubu, GRULAC\u2009=\u2009Latin Amerika ve Karayip \u00fclkeleri grubu<\/p>\n

\u0130la\u00e7 gruplar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda antibiyotikler, analjezikler ve \u00f6strojenlerin en s\u0131k analiz edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. \u00d6zellikle baz\u0131 b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Asya ve Afrika\u2019da tespit edilen baz\u0131 antibiyotik ve antiviraller Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde hi\u00e7 tespit edilmemi\u015f.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

16 adet ilac\u0131n art\u0131\u011f\u0131 BM\u2019in grupland\u0131rmas\u0131nda yer alan t\u00fcm b\u00f6lgelerde tespit edilmi\u015f. Ek olarak tetrasiklin b\u00fct\u00fcn BM b\u00f6lgelerindeki at\u0131k su ar\u0131tma tesislerinde tespit edilmi\u015f. K\u00fcresel d\u00fczeyde en s\u0131k tespit edilen ila\u00e7 diklofenak olmakla birlikte karbamezapin, s\u00fclfametoksazol, ibuprofen ve naproksen de y\u00fcksek s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclmekte. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda tespit edilen di\u011fer ila\u00e7lar aras\u0131nda \u00f6strojenler yer almaktad\u0131r. Afrika, Latin Amerika ve Karayipler gibi yeterli \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmayan b\u00f6lgelerden gelecek sonu\u00e7larda eklenirse tespit edilen ila\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fidi ve konsantrasyonu artabilir.<\/p>\n

Her BM b\u00f6lgesel grubunda y\u00fczey suyu, yer alt\u0131 suyu veya musluk \/i\u00e7me suyunda en az 38 farkl\u0131 ila\u00e7 bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0130\u00e7me suyundaki ila\u00e7 verisi s\u0131n\u0131rl\u0131 olup, tespitlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Bat\u0131 Avrupa (Almanya, \u0130spanya\u2026) ve di\u011fer grup \u00fclkelerden (Kanada, \u00c7in\u2026) gelen \u00f6l\u00e7\u00fcmlere dayal\u0131 olup di\u011fer baz\u0131 \u00fclkelerde yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcm say\u0131lar\u0131 yetersizdir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Veri taban\u0131 giri\u015fleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kentsel at\u0131k su bask\u0131n yay\u0131lma yoludur.\u00a0En s\u0131k listelenen ikinci yay\u0131lma kaynaklar\u0131 hastanelerdir.\u00a0\u00c7o\u011fu hastanenin yerinde kanalizasyon ar\u0131tma tesisi yoktur ve do\u011frudan kentsel kanalizasyon sistemlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u00a0\u0130la\u00e7 art\u0131klar\u0131 i\u00e7in en s\u0131k listelenen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yay\u0131lma kayna\u011f\u0131 ticari hayvanc\u0131l\u0131kt\u0131r.\u00a0Hayvanlar\u0131n idrar ve d\u0131\u015fk\u0131s\u0131ndan at\u0131lan veteriner ila\u00e7lar\u0131 ve metabolitleri, ya\u011f\u0131\u015f olaylar\u0131ndan sonra y\u00fczey sular\u0131na ve yeralt\u0131 sular\u0131na ula\u015fabilir. \u0130nsan ve hayvanlarda ortak olarak kullan\u0131lan baz\u0131 antibiyotiklerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu ila\u00e7lar\u0131n kesin da\u011f\u0131l\u0131m yollar\u0131n\u0131n bilinmesi m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. En s\u0131k bildirilen 10 ilac\u0131n her biri antibiyotik grubuna ait olup di\u011fer ila\u00e7lar\u0131n veri giri\u015flerinde b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar mevcuttur.<\/p>\n

<\/h2>\n

Tart\u0131\u015fma<\/strong><\/h2>\n

Mevcut literat\u00fcr taramas\u0131, ila\u00e7lar\u0131n global olarak da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak veri giri\u015flerinin Birle\u015fmi\u015f Milletler, Kuzey Amerika, Avrupa ve \u00c7in gibi \u00fclkeler daha fazla olmas\u0131 ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerden gelen verilerin ula\u015f\u0131labilirli\u011finin hen\u00fcz yak\u0131n zamanda artmaya ba\u015flamas\u0131 nedeniyle geli\u015fmemi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ila\u00e7 art\u0131\u011f\u0131 baz\u0131nda kirlenmenin daha az oldu\u011fu konusunda yanl\u0131l\u0131\u011fa sebep olmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. K\u00fcresel olarak daha do\u011fru bilgiye ula\u015fmak i\u00e7in \u00e7evresel konsantrasyonlar\u0131n kapsaml\u0131 olarak \u00f6rneklenmesine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u00d6l\u00e7\u00fcm i\u00e7in gerekli ekipmanlar\u0131n elde edilmeleri ve bak\u0131mlar\u0131n\u0131n maliyetli olmas\u0131 nedeniyle uluslararas\u0131 i\u015f birli\u011fi ve bilgi transferi \u015fartt\u0131r.<\/p>\n

\u0130la\u00e7 \u00fcretim sekt\u00f6r\u00fc yava\u015f yava\u015f daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00fcretim maliyetleri olan \u00fclkelere kaym\u0131\u015ft\u0131r ve bu da bu \u00fclkelerde imalattan kaynaklanan yay\u0131lman\u0131n artmas\u0131na neden olabilir. \u00dclkemiz bu duruma \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n

Geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerdeki ar\u0131tma ve la\u011f\u0131m sistemlerindeki yetersizlikler ve ka\u00e7aklar, \u00f6zellikle kurak \u00fclkelerdeki bitkilerin maruz kald\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7 miktarlar\u0131 da ayr\u0131ca dikkat edilmesi gereken konulard\u0131r.<\/p>\n

MEC veri taban\u0131, su ekosistemlerindeki \u00e7e\u015fitli ila\u00e7 konsantrasyonlar\u0131n\u0131n akut veya kronik toksisiteye neden oldu\u011funu da ortaya koymaktad\u0131r. Diklofenak\u2019\u0131n g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131 alabal\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7 organlara zarar verdi\u011finden \u015f\u00fcphelenilmekte ve Hint k\u0131tas\u0131nda ila\u00e7la tedavi edilen s\u0131\u011f\u0131rlarla beslenen akbabalar\u0131n neredeyse yok olmas\u0131na neden oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kanada\u2019da bir g\u00f6lde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma sonucunda belirli konsantrasyon \u00fczerinde \u00f6strojenik farmas\u00f6tik kirlenmenin g\u00f6ldeki bal\u0131klarda feminizasyona neden oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde de benzer durumlar bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Avrupa Birli\u011finde yeni \u00e7\u0131kan ila\u00e7lar i\u00e7in \u00e7evresel risk de\u011ferlendirmesi zorunlu hale gelmi\u015f ancak zorunluluk getirilmeden \u00f6nce piyasadaki mevcut ila\u00e7lar i\u00e7in de\u011ferlendirme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut literat\u00fcr incelemesinde bir\u00e7ok ilac\u0131n ayn\u0131 yerde e\u015fzamanl\u0131 olarak bulunmas\u0131 da bu maddelerin uzun d\u00f6nemde sinerjistik ve antagonistik olarak ekotoksikolojik etkilerinin ortaya konulmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

MEC taramas\u0131nda al\u0131nan \u00f6rneklerin s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da ve belirli b\u00f6lgelerden al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 uzun d\u00f6nem takibinde yetersizlikler oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Al\u0131nan \u00f6rneklerin genellikle sorunlu b\u00f6lgelerden se\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131 da yanl\u0131l\u0131\u011fa neden olabilir.<\/p>\n

ABD \u00c7evre Koruma Ajans\u0131n\u0131n bir protokol\u00fc mevcuttur ve di\u011fer baz\u0131 \u00fclkeler de bu protokole uymaktad\u0131r ancak laboratuvarlardan g\u00fcvenilir sonu\u00e7lar\u0131n al\u0131nabilmesine kar\u015f\u0131n \u015fu anda standart bir protokol yoktur. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki teknolojik cihazlar ile daha d\u00fc\u015f\u00fck ila\u00e7 seviyeleri de tespit edilebilirken baz\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in bu ge\u00e7erli olmayabilir.<\/p>\n

Ek olarak, \u00e7ok say\u0131da bilinmeyen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00fcr\u00fcn\u00fcne ek olarak 3000’den fazla farkl\u0131 ila\u00e7 mevcuttur. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, bug\u00fcne kadar, sadece 713 madde ve bunlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in analitik prosed\u00fcrlerin geli\u015ftirildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu, t\u00fcm ila\u00e7lar\u0131n % 75\u2019ten fazlas\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fcm yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 veya yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n

MEC veri taban\u0131na dahil edilmek i\u00e7in bir format belirlenerek verilerin girilebilece\u011fi bir web ara y\u00fcz\u00fc olu\u015fturulmas\u0131 \u00f6n g\u00f6r\u00fclmekte, b\u00f6lgesel ila\u00e7 t\u00fcketim modelleri ve \u00e7evreye yay\u0131lan yay\u0131lma yollar\u0131 i\u00e7in modellemelerin olu\u015fturulmas\u0131 \u00f6nerilmektedir.<\/p>\n

<\/h2>\n

Sonu\u00e7lar<\/strong><\/h2>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma, 1000’den fazla yay\u0131ndaki \u00e7evresel ila\u00e7 konsantrasyonlar hakk\u0131ndaki verileri i\u00e7ermekte olup 123.000’den fazla veri i\u00e7eren bir MEC veri taban\u0131na aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bulgulara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda;<\/p>\n

Birincisi, ila\u00e7lar sadece sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerde de\u011fil, k\u00fcresel olarak t\u00fcm d\u00fcnyada tespit edilmi\u015ftir.\u00a0\u201c\u00c7evrede bulunan ila\u00e7lar\u0131n\u201d k\u00fcresel bir endi\u015fe konusu oldu\u011fu sonucuna var\u0131labilir. Bat\u0131 Avrupa ve benzer geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde daha fazla veri mevcut olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00f6l\u00e7\u00fclen \u00e7evresel konsantrasyonlar\u0131n geli\u015fmekte olan ve geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerde giderek daha fazla tespit edilir hale gelmi\u015f olmas\u0131 \u00e7evresel ila\u00e7 kal\u0131nt\u0131lar\u0131n olu\u015fumunun k\u00fcresel \u00f6l\u00e7e\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130kincisi, baz\u0131 \u00fclkelerde, baz\u0131 ila\u00e7 su d\u00fczeylerinin, etki g\u00f6stermeyece\u011fi \u00f6n g\u00f6r\u00fclen seviyelerin de \u00fczerinde \u00f6l\u00e7\u00fclmesi yo\u011fun n\u00fcfuslu b\u00f6lgelerde kentsel kanalizasyon at\u0131klar\u0131na maruz kalan b\u00f6lgelerde olumsuz ekotoksikolojik etkilerin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, k\u00fcresel olarak tespit edilen ila\u00e7lar\u0131n sadece k\u0131smi bir \u00f6rt\u00fc\u015fmesi vard\u0131r: farkl\u0131 b\u00f6lgelerde farkl\u0131 ila\u00e7 gruplar\u0131na odaklan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; Asya’da antibiyotikler ve Afrika’da \u00f6strojenler gibi.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, kentsel at\u0131k sular bask\u0131n yay\u0131lma yoludur, ancak imalat, hastaneler, hayvanc\u0131l\u0131k ve su \u00fcr\u00fcnleri tesislerinden kaynaklanan at\u0131klar da yerel olarak \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Son olarak, kapsaml\u0131 b\u00f6lgesel analizlerin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ulusal ila\u00e7 t\u00fcketimi ile ilgili kamuya a\u00e7\u0131k veriler yetersizdir.<\/p>\n

\u0130la\u00e7lar\u0131n modern t\u0131pta sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z faydalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fimin hala s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu \u00fclkelerde, ila\u00e7lar\u0131n etkililiklerinden, ula\u015f\u0131labilirliklerinden veya sat\u0131n al\u0131nabilirliklerinden \u00f6d\u00fcn vermeden \u00e7evresel etkileri azaltmak i\u00e7in potansiyel stratejiler olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Uygun \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 olu\u015fturma, risk azaltma, kapasite geli\u015ftirme ve teknik i\u015f birli\u011fi ile k\u00fcresel bir eylem plan\u0131 olu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/h2>\n
    \n
  1. Aus der Beek, T., Weber, F.-A., Bergmann, A., Hickmann, S., Ebert, I., Hein, A., & K\u00fcster, A. (2016).\u00a0Pharmaceuticals in the environment-Global occurrences and perspectives. Environmental Toxicology and Chemistry, 35(4), 823\u2013835.<\/em>\u00a0doi:10.1002\/etc.3339<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Modern t\u0131p uygulamas\u0131 ila\u00e7lar olmadan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez. Sa\u011fl\u0131k sistemine yat\u0131r\u0131m\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, giderek artan d\u00fcnya n\u00fcfusu, yayg\u0131n k\u00fcresel pazar gibi geli\u015fmeler sonucunda son birka\u00e7…<\/p>\n","protected":false},"author":1240,"featured_media":1933,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014,10019],"tags":[75,100,128,187,188],"class_list":["post-997","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-atik","tag-cevre","tag-doga","tag-ilac","tag-ilac-artiklari"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/997","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1240"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=997"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/997\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}