{"id":981,"date":"2020-03-29T20:50:24","date_gmt":"2020-03-29T17:50:24","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/14\/sentetik-katinonlar-yeni-psikoaktif-maddelerin-gelisen-bir-sinifi\/"},"modified":"2022-03-23T00:39:32","modified_gmt":"2022-03-22T21:39:32","slug":"sentetik-katinonlar-yeni-psikoaktif-maddelerin-gelisen-bir-sinifi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2020\/03\/29\/sentetik-katinonlar-yeni-psikoaktif-maddelerin-gelisen-bir-sinifi\/","title":{"rendered":"Sentetik Katinonlar: Yeni Psikoaktif Maddelerin Geli\u015fen Bir S\u0131n\u0131f\u0131"},"content":{"rendered":"

<\/h3>\n

Critical Reviews in Toxicology<\/em><\/strong><\/a>\u2019de 2019 sonunda yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan Gon\u00e7alvez ve ark<\/a>.<\/strong>\u2019n\u0131n bir yaz\u0131s\u0131 \u00fczerinden, Sentetik Katinon\u2019lar\u0131 sizlerle tart\u0131\u015fmak iste\u011findeyim.<\/em><\/p>\n

Bilindi\u011fi \u00fczere son dekatta, \u201cyeni jenerasyon\u201d psikoaktif maddeler, yasad\u0131\u015f\u0131 ila\u00e7 piyasas\u0131nda yerini edinmeye ba\u015flad\u0131. K\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 olan klasik maddelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bunlar internet sat\u0131\u015f\u0131yla ya da \u00f6zel marketler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla daha kolay eri\u015filebilen, daha ucuz maddelerdir.<\/p>\n

Psikoaktif maddeler, psikofarmakolojik etkilerine g\u00f6re; stimulanlar, sentetik kanabimimetikler, hal\u00fcsinojenler, dissosiyatifler, sentetik opiyatlar ve sedatif\/hipnotikler olarak alt\u0131 gruba ayr\u0131l\u0131rlar. Sentetik Katinonlar\u0131n (SKat); kokain, MDMA ve amfetaminler gibi psikostimulan ve hal\u00fcsinojenik etkileri vard\u0131r. Banyo tuzu veya g\u00fcbre olarak sat\u0131l\u0131rlar ve \u00fczerinde \u201cinsan kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in de\u011fildir\u201d ibaresi yer al\u0131r. SKat\u2019\u0131n kimyasal bile\u015fimi, khat bitkisi (yemen otu) i\u00e7erisinde yer alan do\u011fal bir stimuland\u0131r. MDMA ve kokain gibi, SKat\u2019lar da (monoamin membran transporterlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla) dopamin, noradrenalin ve seratonin konsantrasyonunu art\u0131rarak etki g\u00f6sterir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Birka\u00e7 SKat potansiyel klinik kullan\u0131m amac\u0131yla test edilmi\u015fse de; klinikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece bupropion, sigara b\u0131rakma ve depresyon tedavisinde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Di\u011fer SKat t\u00fcrevleri ciddi yan etkileri sebebiyle ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

SKat\u2019lar piyasada genellikle beyaz, sar\u0131ms\u0131 veya kahverengi toz olarak, ya da ince kristaller olarak bulunur. Daha nadiren tablet ya da kaps\u00fcl olarak da bulunur. S\u0131v\u0131, sigara kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 veya bitkisel kar\u0131\u015f\u0131mlar olarak da farkl\u0131 formlar\u0131 mevcuttur. Paketler genellikle birden \u00e7ok \u00e7e\u015fit SKat\u2019\u0131 bir arada bulundurur ve di\u011fer maddelerle (kafein, topikal anestezikler, di\u011fer yasad\u0131\u015f\u0131 maddeler) kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n

En s\u0131k kullan\u0131m \u015fekli burundan \u00e7ekme veya a\u011f\u0131z yoluyla yutmad\u0131r. \u0130nhalasyon, intramuskuler ya da intraven\u00f6z enjeksiyon, rektal uygulama ve gingival al\u0131m da daha nadir de olsa bildirilmi\u015ftir. Kullan\u0131m dozu ise birka\u00e7 miligram ile 1 gram toz aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. \u0130stenen etkileri ise \u00f6fori, artm\u0131\u015f sosyalle\u015fme, duyular\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve seks\u00fcel uyar\u0131lmad\u0131r.<\/p>\n

Genellikle keton grubu SKat\u2019lar\u0131n polaritesini art\u0131r\u0131r ve hidrofilitesini art\u0131r\u0131r. Bu da amfetaminlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kan-beyin bariyerinden ge\u00e7i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131r. E\u015fde\u011fer etkiyi olu\u015fturmak i\u00e7in SKat\u2019lar\u0131n daha y\u00fcksek dozda ve daha s\u0131k uygulanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Dopamin, noradrenalin ve seratonin gerial\u0131m inhibisyonlar\u0131 ve sal\u0131n\u0131mlar\u0131na bak\u0131larak, SKat\u2019lar 3 gruba ayr\u0131l\u0131r. Birinci grubun etkileri kokain ve MDMA\u2019ya benzer ve \u201ckokain-MDMA-kar\u0131\u015f\u0131k katinonlar\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Gerial\u0131m\u0131 nonselektiftir ve MDMA\u2019ya benzer \u015fekilde seratonin sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rlar. \u0130kinci grup \u201cmetamfetamin-benzeri katinonlar\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve tercihen dopamin ve noradrenalin gerial\u0131m\u0131n\u0131 inhibe ederler ve dopamin sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rlar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup ise \u201cpyrovaleron-katinonlar\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve g\u00fc\u00e7l\u00fc ve selektif bir \u015fekilde sadece gerial\u0131m\u0131 inhibe ederler. Sal\u0131n\u0131m \u00fczerine etkisizdirler.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Yan etkilerine bakacak olursak en s\u0131k kardiyak, psikiyatrik ve n\u00f6rolojik etkileri rapor edilmi\u015ftir. SKat intoksikasyonunda hastalar, agresif, sald\u0131rgan, sesli ve g\u00f6rsel hal\u00fcsinasyonlar g\u00f6ren, tremoru olan, y\u00fcksek anksiyeteli ve paranoyas\u0131 olan hastalard\u0131r. Ayr\u0131ca ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, bulant\u0131, \u00e7arp\u0131nt\u0131, periferal vazokonst\u00fcksiyon ve konv\u00fclsiyon \u015fikayetleri olur. Ta\u015fikardi, miyokardial infarkt\u00fcs riski olan hipertansiyon, inme ve uzun s\u00fcreli kullan\u0131m sonras\u0131nda dilate kardiyomiyopati olu\u015fur. Hiponatremi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Seratonin aktivitesine ba\u011fl\u0131 olarak, hipertermi, metabolik asidoz ve uzam\u0131\u015f rabdomiyoliz g\u00f6zlenir. SKat intoksikasyonunda \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6nemli sebeplerinden biri de hipertermidir. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar metabolik asidoz, rabdomiyoliz, b\u00f6brek yetmezli\u011fi, dissemine intravask\u00fcler koag\u00fclasyon, koma ve \u00f6l\u00fcme sebep olur. Rabdomiyolizin en ciddi komplikasyonu akut b\u00f6brek yetmezli\u011fidir. Akut b\u00f6brek yetmezli\u011finin bir ba\u015fka sebebi de periferik vazokonstr\u00fckiyonun sebep oldu\u011fu renal hipoperf\u00fczyon ve sebep oldu\u011fu akut t\u00fcb\u00fcler nekrozdur. Akut karaci\u011fer yetmezli\u011fi de di\u011fer bir komplikasyondur. Ka\u015f\u0131nt\u0131 ve \u00e7ok terleme ile belirti verir. SKat\u2019lar ayr\u0131ca kullan\u0131lan maddenin \u00e7e\u015fidi, kullan\u0131m s\u00fcresi, s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve dozuna ba\u011fl\u0131 olarak n\u00f6rokognitif disfonksiyona ve sitotoksisiteye sebep olur. SKat\u2019lar n\u00f6ronlarda oksidatif stres, otofaji ve apopitoza sebep olurlar. Katinonlar\u0131n spesifik bulgular\u0131n\u0131 her zaman g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc genellikle alkol, t\u00fct\u00fcn, MDMA, kanabis gibi di\u011fer maddelerle birlikte kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde SKat\u2019lar i\u00e7in bir antidot bulunmamaktad\u0131r. Bu nedenle klinik yakla\u015f\u0131m, semptomatik ve destek tedavi olmal\u0131d\u0131r. Hipertermi i\u00e7in intraven\u00f6z hidrasyon; hiponatremi i\u00e7in hipertonik salin ve su k\u0131s\u0131tlamas\u0131 yap\u0131labilir. Ajitasyon, agresyon, n\u00f6betler ve hipertansiyon ve ta\u015fikardi i\u00e7in benzodiazepinler kullan\u0131labilir. Ajitasyon ve agresyon gerilemezse antipsikotikler devreye sokulabilir. Hipertansiyon i\u00e7in sodyum nitroprussid veya nitrogliserin gibi vazodilat\u00f6rler \u00f6nerilir. Beta blok\u00f6rler, istenmeyen alfa adrenerjik stimulasyona sebep olabilecekleri i\u00e7in tercih edilmezler. Orta ve ciddi seviyedeki hastalar\u0131n kardiyak monit\u00f6rizasyonu ve v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131 takibi gereklidir. Kas hasar\u0131, elektrolit, renal ve hepatik fonksiyon, kardiyak enzimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan biyokimyasal tetkik yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

SKat kullan\u0131m\u0131 bir\u00e7ok \u00fclkede ciddi problemler olu\u015fturmaktad\u0131r. Yap\u0131sal benzerlikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, amfetamin benzeri etkileri olmas\u0131 beklenir. Kognitif bozulma ve n\u00f6rotoksik etkiler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu maddelerin farmakolojik ve toksikolojik olarak daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi ve bunlarla intoksikasyonu olan hastalar\u0131n daha iyi tan\u0131n\u0131p tedavi edilebilmesi i\u00e7in daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/h2>\n
    \n
  1. Jo\u00e3o L. Gon\u00e7alves, Vera L. Alves, Joselin Aguiar, Helena M. Teixeira & Jos\u00e9 S. C\u00e2mara (2019) Synthetic cathinones: an evolving class of new psychoactive substances, Critical Reviews in Toxicology, 49:7, 549-566, DOI: 10.1080\/10408444.2019.1679087<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Critical Reviews in Toxicology\u2019de 2019 sonunda yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan Gon\u00e7alvez ve ark.\u2019n\u0131n bir yaz\u0131s\u0131 \u00fczerinden, Sentetik Katinon\u2019lar\u0131 sizlerle tart\u0131\u015fmak iste\u011findeyim. Bilindi\u011fi \u00fczere son…<\/p>\n","protected":false},"author":212,"featured_media":1914,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014,10019],"tags":[80,345,362],"class_list":["post-981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-banyo-tuzu","tag-psikoaktif-maddeler","tag-sentetik-katinonlar"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/212"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=981"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/981\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}