{"id":953,"date":"2020-02-13T08:11:43","date_gmt":"2020-02-13T05:11:43","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/dizel-eksoz-gazlarinin-kardiyovaskuler-toksik-etkileri\/"},"modified":"2021-11-10T22:35:23","modified_gmt":"2021-11-10T19:35:23","slug":"dizel-eksoz-gazlarinin-kardiyovaskuler-toksik-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2020\/02\/13\/dizel-eksoz-gazlarinin-kardiyovaskuler-toksik-etkileri\/","title":{"rendered":"Dizel Eksoz Gazlar\u0131n\u0131n Kardiyovask\u00fcler Toksik Etkileri"},"content":{"rendered":"

<\/h3>\n

Dizel yak\u0131t\u0131; petrol k\u00f6kenli enerji kaynaklar\u0131ndan birisidir ve benzinden daha ucuz olmas\u0131 nedeniyle, t\u00fcm d\u00fcnyada \u00e7ok kullan\u0131lan enerji kaynaklar\u0131ndan biridir. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131zda, hem k\u0131rsal alanda hem de \u015fehirlerde; ula\u015f\u0131m, \u0131s\u0131nma ve \u00fcretim ama\u00e7l\u0131 olarak dizel motorlar\u0131ndan faydalanmaktay\u0131z. Bu yayg\u0131n kullan\u0131ma ba\u011fl\u0131 olarak, dizel motorlar\u0131ndan atmosfere kar\u0131\u015fan eksoz gazlar\u0131 \u00f6nemli miktar ve hacimdedir. Hava kirlili\u011fi olarak tan\u0131mlanan ve partik\u00fcl kitlesi 10 mM (PM10) alt\u0131nda olan partik\u00fcllerin %50\u2019sinden daha fazlas\u0131 dizel yak\u0131tlardan kaynaklanmaktad\u0131r. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck partik\u00fcller olan 2.5 mM \u2018nin (PM2.5) alt\u0131ndaki kirleticiler ise insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha da tehdit edicidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu gazlar inhale edilip akci\u011ferde birikebilirler. Avrupa ve Japonya\u2019 da yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda\u00a0dizel eksoz gazlar\u0131na (DEG)<\/strong>\u00a0maruziyetin kardiyovask\u00fcler morbiditeyi artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu durumun, akut ve kronik solunum yolu hastal\u0131klar\u0131 kadar \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu da belirtilmi\u015ftir. Hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, DEG maruziyetinin; sol ventrik\u00fcl kontraktilitesinde azalmaya, sempatetik driveda bozulmaya, fibrinolizis\/fibrozis dengesinde bozulmaya ve nihayetinde ateroskleroz geli\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. DEG molek\u00fclleri direkt inhalasyon hasar\u0131 yapabildi\u011fi gibi, havada as\u0131l\u0131 kalarak kronik enflamasyon ile endotelyal aterosklerotik olaylar\u0131 h\u0131zland\u0131racak boyutlara ula\u015fabilir. DEG maruziyetine sekonder geli\u015fen akut koroner sendromun; DEG\u2019 e maruziyet s\u00fcresiyle veya ki\u015fide altta yatan kronik endotelyal disfonksiyonlar ile ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fma bulunmakta. Mevcut literat\u00fcr verileri, DEG\u2019in kardiyovaskuler komplikasyonlar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra uzun d\u00f6nemde serebrovaskuler olaylara da zemin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

\"\"<\/h3>\n

<\/h3>\n

Dizel Eksoz Gazlar\u0131n\u0131n Endotel \u00dczerindeki Etkileri<\/strong><\/h3>\n

Endotel dokusu; fizyolojik olaylarda vask\u00fcler homeostazisi d\u00fczer. Vask\u00fcler endotelyumda bozulma olarak ba\u015flayan patolojik s\u00fcre\u00e7 aterosklerozis geli\u015fmesi ile sonlan\u0131r. Bu durum ise kardiyovask\u00fcler komplikasyonlara zemin haz\u0131rlar. Yani aterosklerozun anahtar\u0131 endotelyal fonksiyonlarda sakl\u0131d\u0131r. \u00a0DEG inhalasyonu k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde (ilk birka\u00e7 saat) endoteli fonksiyonlar\u0131n\u0131 bozmaya ba\u015flar. Yakla\u015f\u0131k 6 saatlik maruziyet ve daha sonras\u0131nda endotelyal h\u00fccrelerde oksidatif hasar ve reaktif oksijen t\u00fcrlerinin, s\u00fcperoksitlerin \u00fcretimi ba\u015flar. Bu endotel hasarlanmas\u0131; maruz kalan ki\u015fi sa\u011fl\u0131kl\u0131, komorbiditesi olmayan ve hatta istirahat halinde bile olsa, geli\u015fmektedir. Ayr\u0131ca DEG\u2019in direkt vazokonstrikt\u00f6r etkisi de vard\u0131r. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu vazokonstrikt\u00f6r etkinin; aterogenezisten ba\u011f\u0131ms\u0131z direkt toksite oldu\u011fu ve bu etkinin brakiyal, vertebral ve koroner arterlerin sulad\u0131\u011f\u0131 alanlara g\u00f6re klinik bulgu verdi\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h3>\n

Dizel Eksoz Gazlar\u0131n\u0131n Enflamatuar Etkileri<\/strong><\/h3>\n

<\/h3>\n

DEG inhalasyonu, enflamatuar s\u00fcre\u00e7leri akut ve kronik d\u00f6nemde ba\u015flatmaktad\u0131r. Sistemik enflamasyon marker\u0131 olan CRP akut maruziyeti takiben artmakta ve 24 saat y\u00fcksek kalmaktad\u0131r. Her ne kadar kan\u0131t d\u00fczeyi y\u00fcksek olmasa da; DEG d\u00fczeyini kanda \u00f6l\u00e7mek zor oldu\u011fu i\u00e7in, enflamatuar s\u00fcre\u00e7ler CRP gibi enflamasyon markerlar ile takip edilebilir. Aktif sigara i\u00e7icilerde, DEG\u2019in enflamatuar etkisinin, sigara i\u00e7meyenlere g\u00f6re daha fazla oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Bu durum; sigara i\u00e7mek ile DEG inhale etmenin additif bir etki ile enflamasyonu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Dizel Eksoz Gazlar\u0131n\u0131n Arteryel Tonusa Etkisi<\/strong><\/h3>\n

Arteryel Doppler Ultrasonografi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda saptanan fonksiyonel bozukluktan DEG sorumludur. DEG inhalasyonundan sonra arteryel tonus artar, yans\u0131yan dalgalar amplifiye olur. Bu durum \u00f6zellikle karotis ve femoral arter Doppler incelemelerinde saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak sol ventrik\u00fcl afterload disfonksiyonu (art\u0131\u015f\u0131) geli\u015fir. Periferik arterlerde olu\u015fan dalga yans\u0131malar\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131 nedeniyle sistolik kan bas\u0131nc\u0131 artar. Kalp, aorta, beyin ve b\u00f6brekte dola\u015f\u0131m bozulur.<\/p>\n

Dizel Eksoz Gazlar\u0131n\u0131n Fibrinolisis \u00dczerindeki Etkisi<\/strong><\/h3>\n

Akut koroner sendrom olu\u015fumunda altta yatan di\u011fer mekanizma da DEG\u2019in fibrinolisis\/fibrosis mekanizmas\u0131n\u0131 bozmas\u0131d\u0131r. Baz\u0131 yazarlara g\u00f6re, \u00f6zellikle \u015fehirlerde ya\u015fayanlarda akut koroner sendromlara daha s\u0131k rastlanmas\u0131n\u0131n nedeni; DEG\u2019e maruziyete ba\u011fl\u0131 olarak, fibrinojen d\u00fczeylerinde art\u0131\u015f, protein C plazma d\u00fczeyi ve protein S aktivitesinde kolayla\u015fmad\u0131r. Bu fizyopatoloji hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcre gelmekte olup anormal fibrinolisis\/fibrosis dengesi belki de gelecekte bu gazlar\u0131n esas hasar\u0131 olarak g\u00f6sterilecektir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Dizel Eksoz Gazlar\u0131n\u0131n Konsantrasyonlar\u0131 ve Yasal D\u00fczenlemeler<\/strong><\/h2>\n

Pek \u00e7ok Avrupa \u015fehrinde trafikteki eksoz gazlar\u0131n\u0131n etkisi minimal d\u00fczeye indirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Avrupa\u2019da yedi \u00fclkede yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde PM2.5 d\u00fczeyleri; \u015fehrin d\u0131\u015f b\u00f6lgelerinde: 8-20\u2009\u00b5g\/m3<\/sup>, \u015fehir merkezlerinde: 20-30\u2009\u00b5g\/m3<\/sup>\u00a0ve otoyollarda: 25-40 \u00b5g\/m3<\/sup>\u00a0olarak saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yo\u011fun trafikte ve kapal\u0131 t\u00fcnellerde bu d\u00fczey 300\u2009\u00b5g\/m3<\/sup>\u00a0kadar \u00e7\u0131kabilmektedir. \u00a0Literat\u00fcr dikkatli incelendi\u011finde g\u00f6r\u00fclecektir ki; DEG\u2019in kardiyovask\u00fcler etkileri ile alakal\u0131 yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131kl\u0131kla d\u00fczeyin 10-25 \u00b5g\/m3<\/sup>\u00a0oldu\u011fu ortamda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum ger\u00e7ek hayatta, \u00e7al\u0131\u015fmalarda belirtilenden daha fazla risk alt\u0131nda oldu\u011fumuzu i\u015faret etmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019 de uyulmas\u0131 gereken mevzuat ve limitler T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan Avrupa emsallerine g\u00f6re belirlenmi\u015ftir. Sitede \u00f6nemli bilgiler mevcut;<\/p>\n

\u00a0\u201cPartik\u00fcl Madde (PM10, PM2.5 U\u00e7arozlar):<\/em><\/strong>\u00a0Havadaki partik\u00fcl madde insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyen en \u00f6nemli kirleticilerden biridir. Partik\u00fcl boyutu ile sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki olumsuz etkisi do\u011frusal olarak ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. PM\u2019nin 10 \u03bcM\u2019den b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 burun ve nazofarenkste tutulmaktad\u0131r. 10 \u03bcM\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131sm\u0131 bron\u015flarda birikirken 1-2 mikron \u00e7ap\u0131ndakiler alveollerde 0,1 mikron \u00e7ap\u0131nda olanlar ise alveollerden intrakapiller aral\u0131\u011fa diff\u00fcze olmaktad\u0131r. Partik\u00fcl maddelerin fiziksel \u00f6zellikleri yan\u0131nda kimyasal kompozisyonu da sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Partik\u00fcl maddeler civa, kur\u015fun, kadmiyum gibi a\u011f\u0131r metaller ile kanserojenik kimyasallar\u0131 b\u00fcnyelerinde bulundurabilmekte ve\u00a0sa\u011fl\u0131k \u00fczerinde \u00f6nemli tehdit olu\u015fturabilmektedirler. Bu zehirli ve kanser yap\u0131c\u0131 kimyasallar, nemle birle\u015ferek aside d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Kurum, u\u00e7ucu k\u00fcl, benzin ve dizel ara\u00e7 egzoz partik\u00fclleri benzo(a)pyrene gibi kanser yap\u0131c\u0131 maddeler i\u00e7erdi\u011finden bunlar\u0131n uzun s\u00fcre solunmas\u0131 kansere sebep olmaktad\u0131r.\u201d\u00a0<\/em>(Kaynak i\u00e7in\u00a0T\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a><\/strong>)<\/p>\n

Avrupa Birli\u011finde kabul edilen direktife (Exposure Concentration Obligation<\/strong><\/a>)\u00a0g\u00f6re atmosferde PM2.5 d\u00fczeyinin yasal \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 20 \u00b5g\/m3<\/sup>\u00a0olmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin de kabul etti\u011fi direktife g\u00f6re bu d\u00fczey 2020 y\u0131l\u0131na kadar belli oranda ve belli h\u0131zda olacak \u015fekilde 18 \u00b5g\/m3<\/sup>\u00a0d\u00fczeyine indirilmelidir. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel g\u00fcncel PM2.5 d\u00fczeylerini g\u00f6rmek i\u00e7in\u00a0t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a>.<\/strong><\/p>\n

Kaynaklar<\/h2>\n
    \n
  1. Giles LV, Tebbutt SJ, Carlsten C, et al. The effect of low and high-intensity cycling in diesel exhaust on flowmediated dilation, circulating NOx, endothelin-1 and blood pressure. PLoS One 2018; 13: e0192419.<\/li>\n
  2. Peretz A, Sullivan JH, Leotta DF, et al. Diesel exhaust inhalation elicits acute vasoconstriction in vivo. Environ Health Perspect 2008; 116: 937\u2013942.<\/li>\n
  3. Kagawa J. Health effects of diesel exhaust emissions \u2013 a mixture of air pollutants of worldwide concern. Toxicology 2002; 181-182: 349\u2013353.<\/li>\n
  4. Cohen G, Levy I, Yuval, et al. Chronic exposure to traffic- related air pollution and cancer incidence among 10,000 patients undergoing percutaneous coronary interventions: A historical prospective study. Eur J Prev Cardiol 2018; 25: 659\u2013670.<\/li>\n
  5. Avrupa Birli\u011fi ve ABD \u00c7evre Ajans\u0131\u00a0http:\/\/ec.europa.eu\/environment\/air\/quality\/standards.htm<\/a><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dizel yak\u0131t\u0131; petrol k\u00f6kenli enerji kaynaklar\u0131ndan birisidir ve benzinden daha ucuz olmas\u0131 nedeniyle, t\u00fcm d\u00fcnyada \u00e7ok kullan\u0131lan enerji kaynaklar\u0131ndan biridir. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131zda,…<\/p>\n","protected":false},"author":1380,"featured_media":1888,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014],"tags":[126,231,341],"class_list":["post-953","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","tag-dizel-eksoz-gazlari","tag-kardiyovaskuler-toksisiteler","tag-pm2-5"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1380"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=953"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/953\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1888"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}