G\u00fcn\u00fcm\u00fczde uyu\u015fturucu niteli\u011findeki ila\u00e7lar ve bu ila\u00e7larla ili\u015fkili sorunlar toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilgilendiren ve acil servislerde giderek artan bir sorun olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu nedenle \u00e7e\u015fitli kurulu\u015flar uyu\u015fturucu ila\u00e7lar\u0131n b\u00f6lgesel trafi\u011fini ve yeni ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7e\u015fitlili\u011fini yerinde ve e\u015f zamanl\u0131 olarak mercekle ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye Uyu\u015fturucu\u00a0ve Uyu\u015fturucu Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0130zleme Merkezi (T\u00dcB\u0130M), yetkili resmi kurulu\u015f olarak, \u00fcyesi oldu\u011fu Avrupa (EU) Uyu\u015fturucu ve Uyu\u015fturucu Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0130zleme Merkezi\u2019ne(32 \u00fclkeden \u00fcyesiyle;TheEuropean Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction-EMCDDA) d\u00fczenli olarak veri g\u00f6ndermektedir. En son T\u00fcrkiye 2018 Uyu\u015fturucu Raporu ile 2017 verileri payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu veriler uyu\u015fturucu madde \u00e7e\u015fitlili\u011findeki yeni trendleri ve akut etkilerini kapsayacak \u015fekilde acil servis bazl\u0131 de\u011fildir. Tam da bu nedenle EMCDDA himayesinde uyu\u015fturucu maddelere ba\u011fl\u0131 akut toksisite nedeniyle Avrupa’daki acil servislere yap\u0131lan ba\u015fvular\u0131 incelemek \u00fczere, 2014’de Euro-DEN Projesi (European Drug Emergencies Network) ad\u0131 alt\u0131nda bir ara\u015ft\u0131rma grubu olu\u015fturulmu\u015ftur. Euro-DEN Plus (2015’den beri yenilenen proje ad\u0131) Ara\u015ft\u0131rma Grubu her y\u0131l oldu\u011fu gibi bu y\u0131l da, , 22 Avrupa \u00fclkesi ve T\u00fcrkiye’nin de \u00f6zellikle davet edilmesiyle birlikte, Lizbon toplant\u0131s\u0131nda bir araya geldi. T\u00fcrkiye\u2019ye yap\u0131lan bu davetin amac\u0131, T\u00fcrkiye\u2019den uyu\u015fturucu maddeler konusunda tek uluslararas\u0131 ve acil servis bazl\u0131 olan bu yay\u0131n\u0131n yazar\u0131 taraf\u0131ndan sunumu ve grup \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 olmu\u015ftur. Tabii m\u00fcmk\u00fcnse, gelecekte de T\u00fcrkiye\u2019den Euro-DEN Plus \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na deste\u011fin devam etmesi istenmi\u015ftir. Yeni y\u0131lda yay\u0131nlanacak olan toplant\u0131 raporlar\u0131n\u0131 beklemeden, bu toplant\u0131daki izlenimlerimi \u00f6zetle size aktarmak istiyorum.<\/p>\n
1-\u00a0<\/strong>Euro-Den Plus verilerine g\u00f6re Avrupa \u00e7ap\u0131nda uyu\u015fturucu madde kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131nda 2015’e g\u00f6re daha az bir art\u0131\u015f ya\u015fanmaktad\u0131r. Avrupa genelinde madde kullan\u0131m\u0131nda ya\u015f ortalamas\u0131 30’larda (T\u00fcrkiye’de 25 civar\u0131nda olarak daha gen\u00e7 ya\u015f) ve erkek\u00a0 cinsiyet bask\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n 2-<\/strong> Ba\u015fvuru \u015fekli olarak ambulans, yaya veya yak\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan acil servis ba\u015fvurular\u0131nda anlaml\u0131 ya\u015f fark\u0131 bulunmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 3-\u00a0<\/strong>Uyu\u015fturucu madde kullan\u0131m\u0131 ve ilgili sorunlar nedeniyle acil servise ba\u015fvuru sebepleri ba\u015f\u0131nda sentetik kannabinoidler ilk s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Oysa Avrupa\u2019da (ve d\u00fcnyada) ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda uyu\u015fturucu madde sorununda opioidler ilk s\u0131rada yer almaktayd\u0131. Re\u00e7ete edilen uyu\u015fturucu niteli\u011findeki ila\u00e7lar\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 ba\u015fvurular ise %12\u2019lerde yer almaktad\u0131r. T\u00dcB\u0130M’in y\u0131ll\u0131k uyu\u015fturucu raporunda ise T\u00fcrkiye’de ilk ba\u015fta say\u0131lan uyu\u015fturucu maddeler sentetik esrar (kannabis) t\u00fcrevleri ve takibinde kokain, ekstazi (amfetamin) ve captagon (metamfetamin) an\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n 4-<\/strong> Sentetik kannabis resept\u00f6r agonistleri daha korkutucu klinik (bilin\u00e7 d\u00fczeyinde azalma, ajitasyon, n\u00f6bet, hipotansiyon, aritmi) ve ent\u00fcbasyon oranlar\u0131 (%5) ile ili\u015fkili bulunmu\u015ftur. Bu klinik etanol varl\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6t\u00fcle\u015fmektedir. Do\u011fal kannabis kullan\u0131m\u0131nda ise daha \u00e7ok hipertermi, \u00e7arp\u0131nt\u0131 ve hipertansiyon \u015fikayetleri izlenmi\u015ftir. Taburculuklar\u0131 sentetik t\u00fcrevlerine g\u00f6re daha y\u00fcksektir. Ent\u00fcbasyon gereklili\u011fi eroin ve t\u00fcrevleri i\u00e7in %15 olup, MDMA (amfetamin t\u00fcrevleri) ve benzodiazepin kullan\u0131m\u0131nda da s\u0131k olarak g\u00f6zlenmektedir. Atipik prezentasyonlar i\u00e7inde kokainle ili\u015fkili iskemik enterokolit \u00f6rne\u011fine yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n 5-<\/strong> Uyu\u015fturucu kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 n\u00f6bet geli\u015fim (%6-47) nedenleri i\u00e7inde ilk s\u0131rada opioidler, bunu takiben n\u00f6rostimulanlar, sentetik kannabinoidler ve GHB (Gama hidroksib\u00fctirik asit-C4H8O3) t\u00fcrevleri yeralm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen taburculuk oran\u0131 %40 bulunmu\u015ftur. GCS<8 olarak ba\u015fvuranlarda madde al\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 n\u00f6bet ge\u00e7irme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 3.3 kat artt\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir. Madde kullan\u0131m\u0131 nedeniyle geli\u015fen n\u00f6bet sonras\u0131 ent\u00fcbasyon oran\u0131 %13.8 ve 5.5 kat artm\u0131\u015f olas\u0131l\u0131k riski tespit edilmi\u015ftir. Alkol kullan\u0131m\u0131 n\u00f6bet riskini art\u0131ran etmen olarak yer almaktad\u0131r.<\/p>\n 6-<\/strong> Toplant\u0131da acil servisi terk (self-discharge) \u00f6zel olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tekrarlayan ba\u015fvurularda 3 kat fazla olas\u0131l\u0131kta acil servisi izinsiz terk g\u00f6zlenmi\u015ftir. T\u00fcm Euro-DEN \u00fcyesi \u00fclke acillerindeki ba\u015fvurular i\u00e7inde %17 civar\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlar\u0131n %8-39’u tedavi s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. En \u00e7ok M\u00fcnih (%66) olmak \u00fczere Prag ve Dublin’de fazla izlenmi\u015ftir. T\u00fcrkiye acilindeki izinsiz terkler ise %17 olarak benzer ortalama seviyelerde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n 7-<\/strong> G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e piyasada artan yeni sentetik t\u00fcrevlerle kullan\u0131c\u0131lar\u0131 (ba\u011f\u0131ml\u0131lar\u0131) ve sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtmakta olan uyu\u015fturucu maddelerin tespiti konusunda do\u011frulay\u0131c\u0131 testlerin \u00f6nemi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mm\u00fcnassay y\u00f6ntemlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 uyu\u015fturucu t\u00fcr\u00fc i\u00e7in duyarl\u0131l\u0131k olsa da, bunun pozitif veya negatif \u015f\u00fcpheli sonu\u00e7lar nedeniyle tek ba\u015f\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131, sonras\u0131nda do\u011frulama testi i\u00e7in se\u00e7ili vakalara gaz kromotografisi veya di\u011fer ileri test y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n 8-<\/strong> Re\u00e7ete edilen ila\u00e7lar i\u00e7inde k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 ve pregabalin ba\u015fta olarak opioid k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131mlar\u0131 tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n 9-<\/strong> N\u00f6rostim\u00fclan kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 acil ba\u015fvurular\u0131nda artan trend kokain ve MDMA y\u00f6n\u00fcnde belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n 10-<\/strong> Opioid ve sentetiklerin kullan\u0131m\u0131nda yeni trend fentanil ve t\u00fcrevleri (4-FA ve XTC; \u00f6zellikle Hollanda’da)y\u00f6n\u00fcnde art\u0131\u015f oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n 11-<\/strong> GHB (Gamma hidroksibutirat) ve GBL’nin(GBH sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131\/prok\u00fcrs\u00f6r\u00fc gama butirolakton) kul\u00fcp ilac\u0131 olarak artan trendi ve santral depresan klinik etkisi \u00f6nemle vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 12-<\/strong> Avrupada baz\u0131 \u00fclkelerin (\u0130spanya gibi) kendi i\u00e7inde EMCDDA gibi ulusal uyu\u015fturucu madde izleme veri a\u011f\u0131 (network) kurarak takip ve denetimlerini verilerle sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekleriyle anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 13-<\/strong> Acil servis baz\u0131nda uyu\u015fturucu maddelerle ile m\u00fccadele kapsam\u0131nda toplanan verilerin yorumlanmas\u0131nda,vakalara atanan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ICD 10 kodlamas\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi vurgulanm\u0131\u015f ve esas olarak ICD 11 kodlamas\u0131na ge\u00e7ilmesi gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Bu kodlamada maddenin net tan\u0131mlanmas\u0131 ve etkilerinin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak belirtilmesinin yan\u0131nda, kim taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi de tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (doktor veya yard\u0131mc\u0131 sa\u011fl\u0131k personeli taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131n\u0131n fark yaratt\u0131\u011f\u0131 belirtildi).<\/p>\n 14-<\/strong> Uyu\u015fturucu\u00a0 madde kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 sorunlarla acil servise ba\u015fvuruda bulunan hastalar\u0131n yasal otoriteye ba\u011flanmas\u0131 durumu s\u00f6z konusu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Avrupada s\u00fcre gelen, bu hastalar\u0131n sosyal servise ba\u011flanarak tedavi ve takiplerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesidir. \u00d6zel hasta gruplar\u0131na (\u00e7ocuk, gebe, ileri ya\u015f gibi) y\u00f6nelik farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m belirtilmemektedir. Bunda hasta mahremiyetinin korunmas\u0131 ilkesi s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 olarak belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi uyu\u015fturucu madde sorunuyla m\u00fccadelede acil servislerden ge\u00e7en bu hasta grubundan \u00f6\u011frenilebilecek ve mevcut durumu bire bir yans\u0131tan veriler sa\u011flanabilmektedir. B\u00f6ylece, bu maddelerin toksik etkisi alt\u0131ndaki hastayla yak\u0131ndan ilgilenmek durumunda kalan acil t\u0131p hekimi bu verileri takip ederek hasta y\u00f6netimini g\u00fcncelleyebilmektedir.<\/p>\n Do\u00e7. Dr. Feriyde \u00c7al\u0131\u015fkan, MD, Ph.D<\/strong><\/p>\n SB, \u0130zmir Tepecik E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi<\/strong><\/p>\n Acil T\u0131p , Akupunktur, Toksikoloji<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" G\u00fcn\u00fcm\u00fczde uyu\u015fturucu niteli\u011findeki ila\u00e7lar ve bu ila\u00e7larla ili\u015fkili sorunlar toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilgilendiren ve acil servislerde giderek artan bir sorun olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu…<\/p>\n","protected":false},"author":1380,"featured_media":1842,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014],"tags":[429],"class_list":["post-902","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","tag-uyusturucu-madde-bagimliligi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1380"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=902"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/902\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1842"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}