{"id":870,"date":"2018-09-05T18:06:04","date_gmt":"2018-09-05T15:06:04","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/16\/eski-dusman-sarbon-hastaligi\/"},"modified":"2021-11-10T22:35:23","modified_gmt":"2021-11-10T19:35:23","slug":"eski-dusman-sarbon-hastaligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2018\/09\/05\/eski-dusman-sarbon-hastaligi\/","title":{"rendered":"Eski D\u00fc\u015fman: \u015earbon Hastal\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"

Patofizyoloji:<\/u><\/strong><\/h2>\n

B. anthracis, iki formda, vejetatif halde (konak\u00e7\u0131n\u0131n i\u00e7inde) ve toprakta veya d\u0131\u015f ortamda kal\u0131c\u0131l\u0131k i\u00e7in sporlar halinde bulunur. Toprakta, B. anthracis genellikle bu formda onlarca y\u0131l ya\u015fayabildi\u011fi endospor formunda bulunur. B. anthracis, hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in aerosolize olabilen ve serpinti olarak yay\u0131labilen sporlar\u0131 olu\u015fturdu\u011fundan, bu bakterinin bir biyoter\u00f6rizm maddesi olarak potansiyel kullan\u0131m\u0131n\u0131n uzun s\u00fcredir \u015f\u00fcphelenilmi\u015ftir. Bununla birlikte, 2001’deki olaylar, biyo-ter\u00f6rizmin art\u0131k bir tehdit de\u011fil bir ger\u00e7eklik oldu\u011funu do\u011frulad\u0131. Son derece patojenik yap\u0131s\u0131 ve spor olu\u015fturma yetene\u011fi sayesinde B. anthracis en \u00f6nemli biyolojik sava\u015f ajanlar\u0131ndan biri olarak kabul edilir.<\/p>\n

B. anthracis, poli-\u03b3-D-glutamik asit kaps\u00fcl\u00fc ve tripartit toksininde iki b\u00fcy\u00fck vir\u00fclans fakt\u00f6r\u00fc vard\u0131r. Patojenik B. anthracis bakterileri, bakterileri makrofajlardan gizleyerek, konak\u00e7\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini taklit eden kaps\u00fcl \u00fcretir.<\/p>\n

\u015earbonun \u00fc\u00e7l\u00fc toksini, birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak salg\u0131lanan \u00fc\u00e7 protein, yani koruyucu antijen (PA), \u00f6l\u00fcmc\u00fcl fakt\u00f6r (LF) ve \u00f6dem fakt\u00f6r\u00fc (EF) i\u00e7erir. \u015earbon toksini, PA’n\u0131n ba\u011flanma (B) domeni olarak etki etti\u011fi ve LF ve EF’nin s\u0131ras\u0131yla ikili toksin \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc toksini (LTx) ve \u00f6dem toksinini (ETx) olu\u015fturmak i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 aktif (A) alan olarak etki etti\u011fi bir ikili A-B toksinidir. Yutulmas\u0131 ya da deri lezyonlar\u0131 ile temas\u0131 halinde, bakteriler \u00e7o\u011fal\u0131r ve birka\u00e7 g\u00fcn veya hafta i\u00e7inde insan ya da hayvan konak\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olur.<\/p>\n

Enfeksiyon yolu itibariyle \u015farbonun 3 formu vard\u0131r; kutan\u00f6z(deri yoluyla), Gastrointestinal (sindirim) ve pulmoner (sporlar\u0131n solunmas\u0131yla). Son zamanlarda Avrupa\u2019da eroin kullan\u0131calar\u0131 aras\u0131nda farkl\u0131 bir \u015farbon t\u00fcr\u00fc tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (enjeksiyonel \u015farbon). B\u00f6cek \u0131s\u0131r\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarakta bildiren \u015farbon vakalar\u0131 mevcuttur.<\/p>\n

Sporlar giri\u015f yerinde makrofajlar\u0131 enfekte eder, vejetatif h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler ve dokularda prolifere olurlar ve germinasyonun 3. saati i\u00e7inde \u015farbon toksini \u00fcretmeye ba\u015flar.<\/p>\n

Semptomlar:<\/u><\/strong><\/h2>\n

Kutan\u00f6z \u015farbon enfeksiyonu ciltte enfeksiyon b\u00f6lgesinde bir b\u00f6cek \u0131s\u0131r\u0131\u011f\u0131na benzeyen k\u00fc\u00e7\u00fck ka\u015f\u0131nt\u0131l\u0131 bir pap\u00fcl ile ba\u015flar. Bir veya iki g\u00fcn i\u00e7inde, bu pap\u00fcl\u00fcn merkezi \u00e7\u00f6k\u00fck ve nekrotik bir hal al\u0131rken kenarlar\u0131 y\u00fckselir ve yuvarlakla\u015fan a\u011fr\u0131s\u0131z bir \u00fclsere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Genellikle, bu lezyonlar deri \u00fczerinde spor giri\u015f alan\u0131nda 2-5 g\u00fcn aras\u0131nda olu\u015fur. Son olarak, 7-10 g\u00fcn sonra, \u00f6dem ile \u00e7evrili siyah bir eskar olu\u015fur ve bu \u015farbon tedavisi sonras\u0131 kal\u0131c\u0131 yara b\u0131rak\u0131r. Enfekte b\u00f6lgeyi drene eden b\u00f6lgesel lenf nodlar\u0131nda b\u00fcy\u00fcme g\u00f6zlenebilir. Kutan\u00f6z \u015farbon enfeksiyonu \u00e7o\u011funlukla a\u011fr\u0131s\u0131zd\u0131r ve dermisle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bununla birlikte, baz\u0131 durumlarda kan dola\u015f\u0131m\u0131na kar\u0131\u015farak bakteriyemiye neden olabilir.<\/p>\n

Gastrointestinal (GI) \u015farbon, \u015farbon sporlar\u0131 (\u00e7o\u011fu zaman kontamine et) ile kontamine olmu\u015f g\u0131dalar\u0131 yiyerek olu\u015fur. Yuttuktan sonra sporlar a\u00e7\u0131l\u0131r ve v\u00fccudun herhangi bir yerinde lezyonlara neden olabilir. Lezyonlara dayanarak, GI \u015farbonu iki tiptir, abdominal ve orofaringeald\u0131r. Abdominal GI \u015farbonunda lezyonlar esas olarak ileum ve \u00e7ekumda olu\u015fur. Kulu\u00e7ka d\u00f6nemi genellikle 3-7 g\u00fcnd\u00fcr. Abdominal GI \u015farbonunun belirtileri mide bulant\u0131s\u0131, kanl\u0131 kusma, ishal, kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, i\u015ftah kayb\u0131 ve masif asittir. \u0130ntestinal \u015farbonun bir ba\u015fka varyant\u0131, lezyonlar\u0131n esas olarak a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funda olu\u015fturuldu\u011fu ve kutan\u00f6z \u015farbon lezyonlar\u0131n\u0131 and\u0131ran orofaringeal \u015farbondur. Semptomlar \u00f6deme ve servikal lenfadenopatiye ba\u011fl\u0131 olarak bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131, yutmada g\u00fc\u00e7l\u00fck ve \u015fi\u015fliktir.<\/p>\n

Pulmoner veya inhalasyonal \u015farbon, sporlar\u0131n akci\u011ferlere inhlasyonu ile olu\u015fur. Bu en \u015fiddetli \u015farbon \u015feklidir. Alveolar makrofajlar sporlar\u0131 al\u0131r ve mediastende lenf d\u00fc\u011f\u00fcmlerine ula\u015f\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 veya grip gibi semptomlarla ba\u015flar, sonras\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcste rahats\u0131zl\u0131k hissi, nefes darl\u0131\u011f\u0131, bulant\u0131 ve son olarak da \u015fiddetli solunum yetmezli\u011fine do\u011fru ilerler. Pulmoner \u015farbon, pn\u00f6moniye neden olmaz, ancak hemorajik mediastinit ve pulmoner \u00f6dem neden olur.<\/p>\n

Tan\u0131:<\/u><\/strong><\/h2>\n

Deri \u015farbonu, lezyonun tipik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ile kolayca tan\u0131n\u0131r. Kesin tan\u0131,lezyondan yap\u0131lan preparatta gram pozitif kaps\u00fcll\u00fc basillerin g\u00f6r\u00fclmesi ve k\u00fclt\u00fcrde B.anthracis\u2019in \u00fcretilmesi ile konur. Direkt preparat ve k\u00fclt\u00fcr i\u00e7in uygun materyel; erken \u015farbon lezyonlar\u0131nda vezik\u00fcl s\u0131v\u0131s\u0131ndan al\u0131n\u0131r. Eski lezyonlarda ise eskar bir forseps ile kald\u0131r\u0131l\u0131r, kapiller t\u00fcp ile materyel al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

\u0130nhalasyon \u015farbonunda; balgam ve kan k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde B.anthracis\u2019in
\n\u00fcretilmesi ile kesin tan\u0131 konur.<\/p>\n

GI \u015farbonunda; orofaringeal lezyonlar varsa bu lezyonlarda gram pozitif, kaps\u00fcll\u00fc basillerin g\u00f6sterilmesi, k\u00fclt\u00fcrde B.anthracis\u2019in
\n\u00fcretilmesi kesin tan\u0131 konur.\u00a0Abdominal \u015farbonda ise d\u0131\u015fk\u0131, kusmuk veya asit s\u0131v\u0131s\u0131nda
\n\u00fcretilmesi ile kesin tan\u0131 konur.<\/p>\n

Serolojik olarak, PA ve LF kar\u015f\u0131 antikor titresindeki art\u0131\u015f\u0131n ELISA
\nile g\u00f6sterilmesi tan\u0131da yard\u0131mc\u0131 olur. \u0130deal olarak, iki-d\u00f6rt hafta
\naralarla al\u0131nan iki veya daha fazla serum \u00f6rne\u011finde antikor titre
\nart\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6sterilmesi g\u00f6sterilmesi tan\u0131 koydurur. E\u011fer tek serum
\n\u00f6rne\u011fi al\u0131n\u0131rsa, semptomlar ba\u015flad\u0131ktan bir hafta veya daha sonra
\nal\u0131nmas\u0131 \u00f6nerilir. Yeni bir y\u00f6ntem olarak European Nanoparticle Immunoassay (ENIA), ELISA\u2019dan 100 kat daha duyarl\u0131 bir \u015fekilde PA\u2019y\u0131 saptayabilmektedir.<\/p>\n

Korunma ve Tedavi<\/u><\/strong><\/h2>\n

B. anthracis sporlar\u0131 toprakta uzun s\u00fcre canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve infektivitesini korur. Bu nedenle tar\u0131msal alanda, \u015farbonun endemik bulundu\u011fu b\u00f6lgelerde korunmada en etkili y\u00f6ntem hayvanlar\u0131n ve risk alt\u0131nda olan insanlar\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca hastal\u0131ktan \u00f6len hayvanlar\u0131n etinin yenilmemesi ve \u00e7evreyi yeniden infekte etmemesi i\u00e7inde, derin g\u00f6m\u00fclmesinin sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Hayvanlar\u0131n imm\u00fcnizasyonunda atten\u00fce spor a\u015f\u0131s\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bazen infeksiyonlara yol a\u00e7ar, o nedenle bu a\u015f\u0131 insanlarda kullan\u0131lmaz. \u0130nsanlar i\u00e7in protektif antijenden haz\u0131rlanan a\u015f\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n\u015earbon a\u015f\u0131s\u0131, ya\u015flar\u0131 18 ila 65 aras\u0131nda olan, a\u015fa\u011f\u0131dakiler gibi \u015farbon bakterisine maruz kalabilecek ki\u015filer i\u00e7in \u00f6nerilir:<\/p>\n

\u00b7 B. Anthracis ile \u00e7al\u0131\u015fan belirli laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131<\/p>\n

\u00b7 Muhtemel olarak enfekte olan hayvanlar ile el temas\u0131 olanlar<\/p>\n

\u00b7 Baz\u0131 askeri personel (Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f)<\/p>\n

Bu ki\u015filere 3 doz a\u015f\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r: ilk doz olas\u0131 etkilenme riski tespit edildi\u011finde, kalan dozlar ilk dozdan 1ve 6 ay sonra. Alt\u0131nc\u0131 aydaki dozdan sonra, ki\u015fi korunuyor kabul edilir ve \u015farbona maruz kalma riski olan b\u00f6lgelerde \u00e7al\u0131\u015fabilir. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrmesi i\u00e7in 12. ve 18. aylarda, daha sonra da y\u0131ll\u0131k olarak rapel dozlar\u0131 \u00f6nerilir.<\/p>\n

Planlanan zamanda bir doz ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131ysa, a\u015f\u0131 \u015femas\u0131n\u0131n ba\u015ftan ba\u015flanmas\u0131na gerek yoktur. En k\u0131sa s\u00fcrede seriye kald\u0131\u011f\u0131 dozdan devam ediniz.<\/p>\n

B. anthracis in vitro bi \u00e7ok antimikrobiyallere duyarl\u0131d\u0131r. Penisilinler hala ilk tercih edilecek antibiyotiktir. Penisilin allerjisi olanlarda, eritromisin, tetrasiklinler, kloramfenikol ve birinci ku\u015fak sefalosporinler alternatif olarak se\u00e7ilebilecek antibiyotiklerdir. \u0130n vitro siprofloksasinin de etkili oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Yaln\u0131z bu antibiyotik ile klinik \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Siprofloksasin \u00fclkemizde hen\u00fcz rutin tedavide kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. D\u00fcnya literat\u00fcr\u00fcnde, penisiline diren\u00e7li ve beta laktamaz enzimi olu\u015fturan be\u015f su\u015f bildirildi. \u0130kinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sefalosporinlere, in vitro y\u00fcksek oranda diren\u00e7lilik g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu antibiyotikler de \u015farbon tedavisinde kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.\u00a0 B. anthracis in vitro bir\u00e7ok antimikrobiyallere duyarl\u0131d\u0131r. Penisilinler hala ilk tercih edilecek antibiyotiktir. Penisilin allerjisi olanlarda, eritromisin, tetrasiklinler, kloramfenikol ve birinci ku\u015fak sefalosporinler alternatif olarak se\u00e7ilebilecek antibiyotiklerdir. \u0130n vitro siprofloksasinin de etkili oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Yaln\u0131z bu antibiyotik ile klinik \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Siprofloksasin \u00fclkemizde hen\u00fcz rutin tedavide kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. D\u00fcnya literat\u00fcr\u00fcnde, penisiline diren\u00e7li ve beta laktamaz enzimi olu\u015fturan be\u015f su\u015f bildirildi. \u0130kinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sefalosporinlere, in vitro y\u00fcksek oranda diren\u00e7lilik g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu antibiyotikler de \u015farbon tedavisinde kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r Hayvanlar i\u00e7in haz\u0131rlanan canl\u0131 spor a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131kla enjekte edilen ki\u015filere ve kontamine et yiyen ki\u015filerde profilaktik penisilin verilmelidir. Profilaktik ama\u00e7la be\u015f-yedi g\u00fcn penisilin verilmesi ve \u015fahs\u0131n 10 g\u00fcn g\u00f6zlenmesi gerekir. B.anthracis sporlar\u0131n\u0131 inhale etti\u011fi bilinen ki\u015filerde, doksisiklin 100 mg, g\u00fcnde iki defa veya siprofloksasin 250-750 mg, g\u00fcnde iki defa 60 g\u00fcn s\u00fcreyle verilmesi \u00f6nerilmektedir. E\u011fer \u015fah\u0131s daha \u00f6nce ba\u011f\u0131\u015f\u0131k de\u011fil ise, ilk doz a\u015f\u0131 da hemen yap\u0131lmal\u0131d\u0131r ve sonra \u00a0kalan dozlar ise ilkinden 2 ve 4 hafta sonra olacak \u015fekilde \u00fc\u00e7 doza tamamlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Son g\u00fcnlerde \u015farbon hastal\u0131\u011f\u0131 bulunan hayvanlar\u0131n kesilmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00e7ok say\u0131da insan bu hastal\u0131\u011fa maruz kald\u0131 veya maruz kald\u0131\u011f\u0131ndan endi\u015fe ederek hastanelere ba\u015fvurdu. Son olarak \u0130stanbul\u2019da Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re 22 ki\u015fi \u015farbon \u015f\u00fcphesi nedeniyle hastanelerde izolasyon alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f. Epeydir g\u00fcndemimizde olmayan bu \u015farbon nedir? Nas\u0131l tan\u0131 konur?\u00a0 Nas\u0131l tedavi edilir?<\/p>\n

\u015earbonun tarihi oldu\u011fu eskiye dayanmaktad\u0131r. Avrupa\u2019da M\u00d6 1200 \u00c7in\u2019de M\u00d6 3000 y\u0131llar\u0131ndan beri bilinmektedir. Anthrax ismi k\u00f6m\u00fcr siyah\u0131 cilt lezyonlar\u0131 nedeniyle Grek\u00e7ede k\u00f6m\u00fcr anlam\u0131na gelen \u2018anthrakis\u2019 kelimesinden gelir. Sonras\u0131nda bir\u00e7ok kez<\/p>\n

\u015earbonun etkeni olan Bacillus anthracis gram pozitif sporlu bir basildir. Mikropskop alt\u0131nda zincir formasyonu g\u00f6sterir. Kaps\u00fcl koloniye mukoid g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc veren poli- \u03b3 -D glutamik asitten olu\u015fur. Kaps\u00fcl olu\u015fumu bakterilerin vir\u00fclans\u0131na karar verir. Kaps\u00fcl kendisi toksik de\u011fildir ve kona\u011f\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini provoke etmez. Bununla birlikte, organizman\u0131n fagositik etkisinden kurtulduktan sonra, enfeksiyonun olu\u015fumunda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunur, daha sonra hastal\u0131\u011f\u0131n faz\u0131 \u015farbon toksiniyle kontrol edilir. Basil endemik b\u00f6lgelerde s\u0131kl\u0131kla toprakta bulunur. Hayvanlar\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131 ile ilgili problem olan b\u00f6lgelerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130nsan \u015farbonu asl\u0131nda daha nadir g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Enfekte hayvan\u0131n derisi, eti, postu veya kemi\u011fi ile i\u015f gere\u011fi temas edenlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"author":1381,"featured_media":1811,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014],"tags":[79,101,355,406],"class_list":["post-870","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","tag-bacillus-anthracis","tag-cevresel-acilller","tag-sarbon","tag-toksikoloji"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/870","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1381"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/870\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}