{"id":683,"date":"2017-11-07T15:51:31","date_gmt":"2017-11-07T12:51:31","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/yagmurlar-ve-mantarlar\/"},"modified":"2021-11-10T22:35:23","modified_gmt":"2021-11-10T19:35:23","slug":"yagmurlar-ve-mantarlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2017\/11\/07\/yagmurlar-ve-mantarlar\/","title":{"rendered":"Ya\u011fmurlar ve Mantarlar"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Resim 1<\/strong>: Amanita Mantar Ailesi<\/p>\n

Mantar al\u0131mlar\u0131nda en s\u0131k gastrointestinal(GI) toksisite g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir\u00e7ok mantar t\u00fcr\u00fc GI toksisiteye sebep olabilmektedir.\u00a0 \u0130lk yakla\u015f\u0131m gastrik lavaj yolu ile dekontaminasyon ve aktif k\u00f6m\u00fcr ile emilimi azaltmak olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

N\u00f6rotoksisite ile alakal\u0131 genel olarak k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m amac\u0131yla al\u0131m s\u00f6z konusudur. Hastalara geli\u015fen semptomlara g\u00f6re tedavi verilmelidir. Gereklilik halinde diazepam ile sedasyon verilebilir. Semptomlar\u0131 kendi kendilerini s\u0131n\u0131rlar ve 3-4 saat i\u00e7erisinde ge\u00e7er.<\/p>\n

Bizim acil servislerde endi\u015fe duydu\u011fumuz k\u0131sm\u0131 ise gecikmi\u015f toksisiteye neden olan mantarlard\u0131r. Bunlar\u0131nda en me\u015fhuru k\u00fclt\u00fcr mantar\u0131yla s\u0131kl\u0131kla kar\u0131\u015fan, amatoksin i\u00e7eren \u201camanita phalloides\u201d<\/em> \u201ck\u00f6yg\u00f6\u00e7\u00fcrten\u201d(nam\u0131n\u0131 olduk\u00e7a hakediyor)dir. Di\u011fer bir mantar t\u00fcr\u00fc de \u201cgyromitra esculenta\u201dd\u0131r<\/em>. Bu mantar \u201ckuzu g\u00f6be\u011fi mantar\u0131\u201d olarak bilinen ve yenilebilir bir mantar t\u00fcr\u00fc olan \u201cmorchella conica\u201d ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu mantarda da n\u00f6rolojik semptomlara sebep olabilen hatta n\u00f6bete dahi neden olabilen \u201cgiromitrin\u201d toksini bulunmaktad\u0131r. Al\u0131mdan 6 saat sonra ba\u015flayan \u015fiddetli GI semptomlar\u0131 ile kendilerini g\u00f6sterirler. Amatoksine ba\u011fl\u0131 zehirlenmelerde hipovolemi ve hipoglisemi geli\u015febilir. GI semptomlar 12 saat i\u00e7erisinde d\u00fczelme g\u00f6sterir. Giromitrinde ise ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ba\u015f d\u00f6nmesi gibi n\u00f6rolojik semptomlarda e\u015flik eder.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim 2 <\/strong>: Birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p t\u00fcketilen Gyromitra esculanta (toksik) ve Morchella Conica<\/p>\n

Hastalar genellikle GI semptomlar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan sonra hastaneye ba\u015fvururlar. E\u011fer al\u0131mdan sonra ilk bir iki saatlik d\u00f6nemde ba\u015fvururlarsa GI dekontaminasyon uygulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle amatoksinde tekrarlayan doz aktif k\u00f6m\u00fcr (4-6 saatte bir 24 saat s\u00fcreyle) uygulanmas\u0131 \u00f6nemlidir. Bunlar\u0131n haricinde hastalar\u0131 48 saat yak\u0131n monitorizasyon ve karaci\u011fer yetmezli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yak\u0131n takip etmek gerekmektedir.<\/p>\n

Amatoksinin at\u0131l\u0131m\u0131 idrar yolu ile ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Bu nedenle zorlu di\u00fcrez at\u0131l\u0131m\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in denenebilir. Ayr\u0131ca karaci\u011fere toksin al\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 bloke eden ve b\u00f6brekten at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Penisilin G (300000-1000000\u00fcnite\/kg\/g\u00fcn)\u00a0 kullan\u0131l\u0131r. Karbon filtreyle hemodiyaliz veya hemoperf\u00fczyonda yine toksini uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z tedavi y\u00f6ntemlerindendir. Ancak b\u00fct\u00fcn bu tedavilere ra\u011fmen karaci\u011fer yetmezli\u011fine giden hastalar olmaktad\u0131r. \u0130lerleyici koag\u00fclopatisi olan ve ensefalopati geli\u015fen hastalarda acil karaci\u011fer nakli gerekmektedir. Fulminan karaci\u011fer yetmezli\u011fi durumunda transplantasyon tek \u015fanst\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Son g\u00fcnlerde baz\u0131 toksikasyonlarda kullan\u0131labilen \u201cter\u00f6patik plazma exchange (TPE\u201d)<\/em><\/strong> tedavisinin mantarda kullan\u0131m\u0131 ile ilgili vaka sunumlar\u0131 yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131. Her ne kadar amatoksin alb\u00fcmine ba\u011flanmasa ve bu durum TPE\u2019nin temel mant\u0131\u011f\u0131na ayk\u0131r\u0131 olsa da olu\u015fan zararl\u0131 endojen bile\u015fiklerin uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda yararl\u0131 olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu konuyla alakal\u0131 hen\u00fcz yeterli \u00e7al\u0131\u015fma bulunmamakla birlikte. Karaci\u011fer nakline kadar olan s\u00fcrede denenebilir bir y\u00f6ntem gibi g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n

Baz\u0131 mantarlarda nefrotoksik \u00f6zellikler i\u00e7ermektedir. \u201cContinarius Orellanus\u201d t\u00fcr\u00fc bu mantar al\u0131m\u0131ndan sonra parestezi, tat alma duyusunda bozulma ve kognitif de\u011fi\u015fiklikler geli\u015febilir. Buna \u201cOrellanus Sendromu\u201d ismi verilmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcnden sonra b\u00f6brek fonksiyonlar\u0131nda bozulma geli\u015fen hastalar\u0131n %50\u2019sinde fonksiyonlar kendili\u011finden geri d\u00f6nmektedir. Geriye kalan hastalarda ise hemodiyaliz ihtiyac\u0131 geli\u015fmektedir.<\/p>\n

Bizim vaklar\u0131m\u0131zda da mantar\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fc tam olarak tespit edilemedi\u011fi i\u00e7in en olas\u0131 \u015f\u00fcpheli olan amanita phelloides\u2019e y\u00f6nelik hemodiyaliz penisilin G ve di\u00fcrez tedavisi yap\u0131ld\u0131. Sonradan geli\u015fen ajitasyon ve hal\u00fcsinasyonlar\u0131na y\u00f6nelik tedavileri verildi. Hastalar\u0131m\u0131z herhangi bir komplikasyon geli\u015fmeden taburcu oldular.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak mantarlar i\u00e7in standart bir tedavi protokol\u00fc yoktur. En etkin tedavi yolu ise maruziyeti tamamen ortadan kald\u0131rabilmektir. Mantar\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fcn iyi sorgulanmas\u0131 (g\u00f6rsellerle desteklemek faydal\u0131 olabilir) \u00f6nem arz etmektedir. \u0130ntoksikasyonlar\u0131n \u00e7o\u011fu amanites ailesine ba\u011fl\u0131 olarak (%90-95) geli\u015fmekte oldu\u011fundan rutin tedavi buna y\u00f6nelik verilmektedir. Ancak di\u011fer toksik mantar t\u00fcrleri de ak\u0131lda tutularak bunlar\u0131n sorgulamas\u0131 da iyi bir \u015fekilde yap\u0131ld\u0131ktan sonra tedavi yakla\u015f\u0131m\u0131 belirlenmelidir. Erken ba\u015flang\u0131\u00e7l\u0131 semtpomlar\u0131 olan hastalarda tablo genellikle birka\u00e7 saat i\u00e7erisinde d\u00fczelir. Ek bir semptom yoksa hasta taburcu edilir. N\u00f6rolojik bulgular\u0131 olan hastalarda 6-8 saat sonra d\u00fczelme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve bu hastalarda tam d\u00fczelme olduktan sonra taburcu edilebilir. Ancak semptomlar\u0131 ge\u00e7 ba\u015flayan hastalarda tablo 2-3. g\u00fcnden sonra ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 i\u00e7in bu hastalar\u0131 hastaneye yat\u0131rarak yak\u0131n takibe almak gerekir.<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong><\/h3>\n
    \n
  1. Oztekin-Mat A. Mushroom Poisoning in Turkey Ann Pharm Fr 1998;56(5):233-5.<\/li>\n
  2. Chen, Zuohong, Ping Zhang, and Zhiguang Zhang. “Investigation and analysis of 102 mushroom poisoning cases in Southern China from 1994 to 2012.”\u00a0Fungal Diversity<\/em>\u00a064.1 (2014): 123-131.<\/li>\n
  3. Cheung, Samuel Tsz\u2010chun, et al. “Food Poisoning Case Studies: Mushroom and Pufferfish Toxin Investigation.”\u00a0Analysis of Food Toxins and Toxicants, 2 Volume Set<\/em>\u00a0(2017): 217.<\/li>\n
  4. Chen, Li, et al. “Therapeutic plasma exchange in treating multi-organ injury at the later stage of mushroom poisoning: Three case reports.” (2017): 61-64.<\/li>\n
  5. Chan, C. K., et al. “Mushroom poisoning in Hong Kong: a ten-year.”\u00a0Hong Kong Med J<\/em>\u00a022.2 (2016): 124-30.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Ya\u011fmurlar ve Mantarlar<\/p>\n

    Mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fc zengin bir \u00fclke oldu\u011fumuz ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. O kadar ki tehlikesi s\u00fcrekli bas\u0131n-yay\u0131n organlar\u0131nda anlat\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen damak tad\u0131m\u0131z u\u011fruna kontrol alt\u0131nda yeti\u015ftirilen mantarlar yerine tad\u0131n\u0131n daha g\u00fczel oldu\u011funa inan\u0131lan toplama mantarlara d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fcz. \u00d6zellikle ya\u011fmurlu havalarda yeti\u015fen ve b\u00fcy\u00fcyen mantarlar\u0131 \u0130stanbul\u2019da dahi bulup toplamay\u0131 ba\u015far\u0131yoruz.<\/p>\n

    Yine b\u00f6yle ya\u011fmurlar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde be\u015f ki\u015fiden olu\u015fan (ya\u015fl\u0131s\u0131 genci) bir aile sabah kahvalt\u0131s\u0131nda d\u00fcn taze taze toplad\u0131klar\u0131 mantarlar\u0131 pi\u015firip yemi\u015fler. 4-5 saat sonras\u0131nda da bulant\u0131 kusmalar\u0131 ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine acil servise ba\u015fvurdular. Geli\u015flerinde ya\u015fam bulgular\u0131 normal \u015fuurlar\u0131 a\u00e7\u0131k oryante koopere idiler. Yedikleri mantar\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fc tam olarak tan\u0131mlayamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in semptomatik tedavi ba\u015fland\u0131. Geli\u015flerinde al\u0131nan tetkiklerinde \u00f6zellik saptanmayan hastalara \u201camatoksin\u201d \u015f\u00fcphesi nedeniyle Penisilin G ve aktif k\u00f6m\u00fcrle\u00a0uygulamas\u0131 hemodiyaliz planland\u0131. Sonras\u0131nda bir hastada \u201cdeliryum\u201d tablosu geli\u015fmesi \u00fczerine yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesine al\u0131nd\u0131. Di\u011fer aile bireylerinde de deliryum geli\u015fmemekle birlikte hafif ajitasyon ve hal\u00fcsinasyonlar g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bunun \u00fczerine ek olarak midazolam ile sedasyon uyguland\u0131.<\/p>\n

    Mantarlar \u00f6zellikle \u00fclkemizde olduk\u00e7a bilin\u00e7siz bir \u015fekilde t\u00fcketilmekte olan bir g\u0131da grubudur. Bu nedenle de zehirlenmeleri s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durumda t\u00fcr ayr\u0131m\u0131n\u0131 iyi yapabilmek olduk\u00e7a \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Ancak tedavi plan\u0131n\u0131 mantar t\u00fcr\u00fcn\u00fc bekleyerek yapmak zaman kaybettirici olabilece\u011fi i\u00e7in tedaviye hastan\u0131n semptomlar\u0131na g\u00f6re ba\u015flamak gerekir.<\/p>\n","protected":false},"author":1381,"featured_media":1580,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014],"tags":[50,172,273,276],"class_list":["post-683","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","tag-amatoksin","tag-hemofiltrasyon","tag-mantar","tag-mantar-zehirlenmesi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/683","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1381"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=683"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/683\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=683"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=683"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}