Acil servis hekimleri i\u00e7in saniyelerin bile hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 toksin maruziyetlerinde, do\u011fru dekontaminasyonu hayati k\u0131lmaktad\u0131r. Bu ayki yaz\u0131m\u0131zda rutinde s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan su ve sabun yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fan ve g\u00fcncel literat\u00fcr\u00fc kapsaml\u0131 bir \u015fekilde inceleyen de\u011ferli bir yay\u0131n\u0131 \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. 2021 y\u0131l\u0131nda Chemico-Biological Interactions dergisinde yay\u0131nlanan Magnano ve ark. \u201cSkin decontamination procedures against potential hazards substances exposure\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 derleme kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131ndan t\u0131bbi radyoizotoplar\u0131n dekontaminasyonuna kadar geni\u015f bir yelpazeyi bize sunuyor. Yaz\u0131n\u0131n tamam\u0131na ba\u011flant\u0131dan ula\u015fabilirsiniz: https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0009279721001174<\/p>\n\n\n\n
Giri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cildimiz isteyerek veya istemeden; i\u015f yerinde, evde veya a\u00e7\u0131k alanlarda \u00e7e\u015fitli maddelere maruz kalmaktad\u0131r. Cilt kimyasal maddelerle ilk ve en \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015fan koruma bariyeridir. 500 Da ve alt\u0131nda molek\u00fcler a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan ve lipofilik maddeler cildi ge\u00e7erler. S\u0131cakl\u0131k, terleme, cildin durumu penetrasyonu etkileyebilir. Y\u00fcksek toksisiteye sahip bir \u00e7ok kimyasal cilt bariyerini h\u0131zl\u0131ca ge\u00e7ip \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler. Dekontaminasyon bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hayati rol oynamaktad\u0131r. Cilt dekontaminasyona, etkinli\u011fi i\u00e7in, en k\u0131sa s\u00fcrede (tercihen temas sonras\u0131 ilk dakikalarda) ba\u015flamak gerekmektedir. Bu makalede, en etkili dekontaminenler g\u00f6zden ge\u00e7irilmi\u015f ve ele\u015ftirel bir \u015fekilde taranm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131, genellikle cilt yoluyla v\u00fccuda girerler, kolay ve h\u0131zl\u0131 cilt penetrasyonuna sahiptirler. Cilt yaralanmas\u0131n\u0131 da azaltmak i\u00e7in h\u0131zl\u0131 ve etkin bir dekontaminasyon yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. K\u0131lavuzlarda genellikle (1) su veya sabunlu su ile dekontaminasyon, (2) adsorbe edici maddeler ile kuru dekontaminasyon ve (3) toksinleri n\u00f6tralize eden cilt dekontamine edici losyon (Canadian Reactive Skin Decontaminant Lotion) kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Cilt dekontaminasyonunda standart ilk yakla\u015f\u0131m su veya sabunlu su ile y\u0131kamad\u0131r. Etkili bir y\u00f6ntemdir ancak \u00f6zellikle lipofilik ajanlarda ajanlar\u0131n epidermal ge\u00e7i\u015fini paradoksal olarak art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilinen \u201cwash-in\u201d etkisi etkisine neden olabilir. VX, metil salisilat, paraoxon, benzoik asit maddelerinin sabunlu su ile y\u0131kama sonras\u0131 cilt penetrasyonunun art\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Baz\u0131 g\u00fcndelik kullan\u0131mdaki deterjanlar soman ve paraoxon gibi kimyasallar\u0131n dekontaminasyonunda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ancak toksinlerin temizlenmesinde su ile benzer oranda etkinlikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Fiziksel absorbanlar (Fuller topra\u011f\u0131 \u2013 FE): Bentonit bazl\u0131 bir toz olan bu madde, lipofilik molek\u00fcllere y\u00fcksek affinite ile ba\u011flanarak ajan\u0131 hapsederek etki g\u00f6sterir. Epidermal ge\u00e7i\u015fi engeller ancak ajan\u0131 tamamen n\u00f6tralize etmedi\u011fi i\u00e7in dekontaminasyonu yapan personel i\u00e7in bula\u015f riski bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Toksinleri n\u00f6tralize eden cilt dekontamine edici losyon (RSDL): G\u00fcncel kitle imha silahlar\u0131n\u0131n dekontaminasyon protokollerinde standart kabul edilir. \u0130\u00e7eri\u011findeki polietilen glikol monometil eter (mPEG) ile ajanlar\u0131 adsorbe eder; aktif oksim i\u00e7eri\u011fi olan diasetil monoksim ile de kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131n\u0131 n\u00f6tralize eder. Temas sonras\u0131 ilk 1 saat i\u00e7inde uyguland\u0131\u011f\u0131nda son derece etkili bulunmu\u015ftur. Ancak daha gecikmi\u015f durumlarda madde hali haz\u0131rda cildin derin tabaklar\u0131na n\u00fcfuz etti\u011fi i\u00e7in etkinli\u011fini yitirmektedir.<\/p>\n\n\n\n End\u00fcstriyel toksinler ve pestisitler<\/strong><\/p>\n\n\n\n Acil servislerde s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu kontaminasyonlarda dekontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Asit ve baz yan\u0131klar\u0131 i\u00e7in polivalan, hipertonik, amfoterik ve \u015felatlay\u0131c\u0131 bir sol\u00fcsyon olan diphoterine, h\u00fccresel hasar\u0131 durdurmada ve sekel geli\u015fimini \u00f6ncelemede geleneksel y\u0131kamaya \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Organik fosfatlar ile temaslarda ise bentonit veya magnezyum trisilikat tozlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ajanlar\u0131n cilde penetrasyonunu \u00f6nemli oranda d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir. Formaldehite maruziyette ise izotonik veya hipertonik salin ile yap\u0131lan y\u0131kamalar standart olarak suyla yap\u0131lan y\u0131kamalardan daha verimlidir.<\/p>\n\n\n\n A\u011f\u0131r metaller ve nanopartik\u00fcller<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zellikle end\u00fcstriyel kazalarda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan kur\u015fun, krom gibi inorganik maddeler ile nanopartik\u00fcllerin dekontaminasyonu zorlay\u0131c\u0131d\u0131r. \u00c7inko oksit veya demir oksit gibi nanopartik\u00fcller sabunlu su ile yakla\u015f\u0131k %85 oran\u0131nda cildin stratum corneum tabakas\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131labilir. Buna kar\u015f\u0131n a\u011f\u0131r metallerde sabun veya deterjan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, epidermal bariyer b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bozulabilir. Bu fonksiyonun bozulmas\u0131 da bu metallerin transdermal emilimlerini art\u0131rabilir. Klinisyenlerin metal tozlar\u0131nda cildi a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 deterjan ve sabunlardan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 \u00f6nem arz eder.<\/p>\n\n\n\n Radyon\u00fcklidler<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uranyum, pl\u00fctonyum veya medikal olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z Tc-99m, I-131, Tl-201 gibi radyoizotoplar\u0131n kontaminasyonlar\u0131nda klasik dekontaminasyon y\u00f6ntemleri yetersizdir. Radyoaktif iyonlar\u0131 inaktif hale getirmek i\u00e7in spesifik \u015felat\u00f6rlere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u015eelasyon kapasitesi y\u00fcksek olan calixarene i\u00e7eren em\u00fclsiyonlar, uranyumun ciltten emilimini %90\u2019\u0131n \u00fczerinde engelleyebilece\u011fini bilgiren \u00e7al\u0131\u015fmalar mevcuttur ve 30. Dakikada dahi y\u00fcksek etkinlik g\u00f6stermi\u015ftir. DTPA ve EHBP gibi \u015felat\u00f6r jeller ise pl\u00fctonyum ve amerikyum ile temaslarda rutin y\u0131kamaya g\u00f6re \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. T\u0131bbi izotop dekontaminasyonlar\u0131nda ise %0,5\u2019lik EDTA losyonlar\u0131 ve radyodekontaminasyon kitleri izotop aktivitesini %90 oran\u0131nda cilt y\u00fczeyinden uzakla\u015ft\u0131rabilmektedirler.<\/p>\n\n\n\n KBRN olaylar\u0131nda PRISM: \u00dc\u00e7l\u00fc Yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sald\u0131r\u0131 veya end\u00fcstriyel felaketlerde g\u00f6r\u00fclen toplu yaralanmal\u0131 olaylarda ilk yan\u0131t olay yeri y\u00f6netimi (PRISM) k\u0131lavuzlar\u0131 \u00fc\u00e7l\u00fc yakla\u015f\u0131m (triple protocol) \u00f6nermektedir. Bu protokol hekimlerin ve triyaj personelinin h\u0131zl\u0131ca organize etmesi gereken 3 ad\u0131m\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n Toksikoloji prati\u011finde cilt dekontaminasyonunu tek bir protokole indirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Literat\u00fcrde de t\u00fcm kimyasal, biyolojik ve radyolojik ajanlar i\u00e7in ge\u00e7erli olabilecek evrensel tek bir dekontaminan\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Se\u00e7ilecek y\u00f6ntemler ve dekontaminasyonda kullan\u0131lacak maddeler, toksinin \u00f6zelliklerine, konsantrasyonuna, epidermal bariyerin durumuna ve maruziyet s\u00fcresine g\u00f6re se\u00e7ilmelidir. Zamanla yar\u0131\u015f\u0131lan bu s\u00fcre\u00e7te ilk 60 dakikadaki do\u011fru m\u00fcdahalelerin kritik oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Acil servis hekimleri i\u00e7in saniyelerin bile hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 toksin maruziyetlerinde, do\u011fru dekontaminasyonu hayati k\u0131lmaktad\u0131r. Bu ayki yaz\u0131m\u0131zda rutinde s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan su…<\/p>\n","protected":false},"author":4274,"featured_media":4089,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_tatd_show_on_main_site":"","footnotes":""},"categories":[10019,8],"tags":[],"class_list":["post-4088","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tft","category-toxipaper"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4088","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4274"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4088"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4088\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4089"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n