{"id":4005,"date":"2025-08-21T15:17:57","date_gmt":"2025-08-21T12:17:57","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/?p=4005"},"modified":"2025-08-21T15:17:58","modified_gmt":"2025-08-21T12:17:58","slug":"bitkisel-zehirlenmelerde-guncel-yaklasim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2025\/08\/21\/bitkisel-zehirlenmelerde-guncel-yaklasim\/","title":{"rendered":"B\u0130TK\u0130SEL ZEH\u0130RLENMELERDE G\u00dcNCEL YAKLA\u015eIM"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bitkisel zehirlenmeler, \u00f6zellikle \u00e7ocuklarda yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclen bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunudur. Amerikan Zehir Kontrol Merkezleri Derne\u011fi y\u0131ll\u0131k gelen 50.000 (%8) telefon \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n bitkilerle temas eden \u00e7ocuklar nedeniyle oldu\u011funu raporlam\u0131\u015ft\u0131r 1,2<\/sup>. Zehirlenmelere neden olan bitkiler \u00e7o\u011funlukla ev bitkileri, bah\u00e7e bitkileri ve geleneksel t\u0131pta kullan\u0131lan bitkisel \u00fcr\u00fcnlerdir.<\/p>\n\n\n\n

1. Epidemiyoloji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bitkisel zehirlenmeler t\u00fcm d\u00fcnya genelinde yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6zellikle \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bu vakalar genellikle ev i\u00e7inde bulunan bitkilerle temasa ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fmektedir. Ergenlik ve yeti\u015fkinlik d\u00f6neminde ise, \u00e7o\u011funlukla bitkisel ila\u00e7lar\u0131n bilin\u00e7siz kullan\u0131m\u0131 ya da kasten al\u0131m sonucu zehirlenmeler ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir 3<\/sup>. Bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin internet \u00fczerinden \u201cbitkisel-do\u011fal tedavi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda kolayl\u0131kla pazarlanmas\u0131 ve temin edilmesi, son y\u0131llarda bu t\u00fcr vakalar\u0131n art\u0131\u015f\u0131na neden olmu\u015ftur. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl vakalar \u00e7o\u011funlukla kendine zarar verme veya halusinojenik etkisi nedeniyle bitkileri kullanan ad\u00f6lesan ve eri\u015fkinlerde g\u00f6r\u00fclmektedir 3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemizde en son Ulusal Zehir Dan\u0131\u015fma (UZEM) raporuna g\u00f6re 2020 y\u0131l\u0131nda 187.528 zehirlenme vakas\u0131n\u0131n 1600 (%0,85)\u2019\u00fcn\u00fcn bitkilere ba\u011fl\u0131 olu\u015ftu\u011fu bildirilmi\u015ftir. Bu zehirlenmelerin 503 (%0,27)\u2019\u00fc k\u0131r ve bah\u00e7e bitkilerine ba\u011fl\u0131 olur iken, 327 (%0,17)\u2019si salon (ev) bitkilerine ba\u011fl\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. 0-5 ya\u015f grubu \u00f6zelinde ise 49.656 zehirlenme vakas\u0131n\u0131n 778 (%1,57)\u2019i bitkilere ba\u011fl\u0131 meydana gelmi\u015ftir. Bunlar\u0131n 235 (%0,47)\u2019i k\u0131r ve bah\u00e7e bitkileri ve 279 (%0,56)\u2019u salon (ev) bitkilerine maruziyet sonucu geli\u015fmi\u015ftir 4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

2. Patofizyoloji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bitkisel toksinler, i\u00e7erdikleri alkaloidler, glikozitler ve proteolitik enzimler nedeniyle toksik etkiye sahiptir. \u00d6rne\u011fin, Atropa belladonna<\/em> gibi bitkiler antikolinerjik etkiler g\u00f6sterirken, Digitalis purpurea<\/em> kardiyak glikozitleri nedeniyle kardiyotoksisiteye neden olmaktad\u0131r. Zehirlenmeler s\u0131ras\u0131nda hastalarda gastrointestinal semptomlar, merkezi sinir sistemi bozukluklar\u0131 ve kardiyovask\u00fcler etkiler g\u00f6r\u00fclebilmektedir 3,5<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

3. S\u0131n\u0131fland\u0131rma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hastalar \u00e7o\u011fu zaman maruz kal\u0131nan bitkinin b\u00f6lgeye \u00f6zg\u00fc isimlendirmesi kullan\u0131lmaktad\u0131r ve bu durum hem tan\u0131 hem de takip s\u00fcre\u00e7lerinde zorluklara neden olmaktad\u0131r. Bitki zehirlenmeleri i\u00e7in mevcut ders kitab\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rma \u015femalar\u0131, h\u0131zl\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rma sisteminden daha karma\u015f\u0131k, daha kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve daha hantal olup, bitki kaynakl\u0131 toksisitelere de\u011fil, bitki kimyasallar\u0131na veya bunlar\u0131n farmakolojik etkilerine dayan\u0131yordu. Son d\u00f6nemde \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bitki zehirlenmelerinin s\u0131n\u0131flanmas\u0131nda klasik s\u0131n\u0131fland\u0131rma y\u00f6ntemleri yerine Diaz taraf\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 bir toksidromik s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemi \u00f6nerilmi\u015ftir 3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

4. Klinik Bulgular ve Tan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bitkisel zehirlenmelerin klinik bulgular\u0131 ve ciddiyeti maruz kal\u0131nan bitkinin t\u00fcr\u00fcne, miktar\u0131na ve hastan\u0131n fizyolojik durumuna ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015febilmektedir 5<\/sup>. Yayg\u0131n g\u00f6r\u00fclen klinik tablolar:<\/p>\n\n\n\n