Al\u00fcminyum fosfitin (AlP) veya genel olarak metal fosfitin neden oldu\u011fu fosfin zehirlenmesi, \u00f6zellikle Hindistan’da en yayg\u0131n \u00f6l\u00fcm nedenlerinden biridir. Bu kimyasal form\u00fclasyon \u201cpirin\u00e7 tableti\u201d ad\u0131 alt\u0131nda sat\u0131lmakta olup, ticari ve end\u00fcstriyel kullan\u0131m i\u00e7in olduk\u00e7a etkili bir pestisit olarak bilinmektedir. Ayr\u0131ca Celphos, Fostox, Phostoxin, Phostek, Quick Phos, Fumitoxin, Fieldphos, Talunex ve Weevil-Cide gibi marka isimleri alt\u0131nda da sat\u0131lmaktad\u0131r. Metal fosfitlerin y\u00fcksek \u00f6l\u00fcmc\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc, suyla reaksiyonu sonucu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan fosfin gaz\u0131ndan (PH3) kaynaklanmaktad\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kan gaz renksizdir ve spesifik bir sar\u0131msak veya \u00e7\u00fcr\u00fck bal\u0131k kokusuna sahiptir. Hemen hemen t\u00fcm canl\u0131 organizmalar i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen halen en yayg\u0131n kullan\u0131lan pestisitlerden biri olan AlP\u2019nin en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri de kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 ve \u00fcr\u00fcnlerde kal\u0131nt\u0131 b\u0131rakmamas\u0131d\u0131r. Tabletlerin havan\u0131n ve ortam\u0131n nemi ile reaksiyonu sonucu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl fosfin gaz\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar ve ortamda yay\u0131l\u0131r. Bu tabletlerin kullan\u0131m\u0131nda \u00f6nemli olan fosfin gaz\u0131n\u0131n ortamdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli s\u00fcrenin ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu a\u015famadaki ihmal, kazara ciddi zehirlenmelere ve hatta \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n
Al\u00fcminyum veya \u00e7inko fosfit, depolanan tah\u0131ldaki neme maruz kald\u0131\u011f\u0131nda \u00fcretilen fosfin gaz\u0131n\u0131n solunmas\u0131 en yayg\u0131n maruz kalma bi\u00e7imini temsil eder. Kas\u0131tl\u0131 zehirlenme sonras\u0131 \u00f6l\u00fcm i\u00e7in risk fakt\u00f6rleri aras\u0131nda doz (\u2265500 mg fosfit), hipotansiyon, asidoz, hipoksi, genel sol ventrik\u00fcler hipokinezi ve sol ventrik\u00fcler ejeksiyon fraksiyonunun <%40 olmas\u0131 yer al\u0131r. \u015eiddetli metalik fosfit zehirlenmesinin tedavisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ilk g\u00fcn i\u00e7inde \u00f6l\u00fcm s\u0131kl\u0131kla h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kar. \u00d6l\u00fcm tipik olarak h\u00fccresel metabolizman\u0131n bozulmas\u0131 sonucu kardiyak aritmilerden veya diren\u00e7li \u015foktan ve kalp yetmezli\u011finden kaynaklan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Fosfinin kusma, d\u0131\u015fk\u0131 veya lavaj materyalinden gaz olarak sal\u0131nabilece\u011fi ve sa\u011fl\u0131k hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131nda ve maruz kalan di\u011fer ki\u015filerde solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na neden olabilece\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle bu hastalar negatif bas\u0131n\u00e7l\u0131 odalarda tedavi edilmeli ve zehirlenen hastan\u0131n kusma ve d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131 kapal\u0131 kaplara at\u0131lmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
AlP zehirlenmesinin rutin tedavisi semptomatik tedavilerdir. Bunlar; ek oksijen, gerekti\u011finde endotrakeal uygulamas\u0131, hipovolemik \u015fok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hastalarda izotonik salinle s\u0131v\u0131 res\u00fcsitasyonu yap\u0131lmas\u0131, hipoglisemi-hipokalemi-hipomagnezeminin tedavisidir. \u00d6glisemik-ins\u00fclin tedavisi faydal\u0131 olabilir. Mortalitenin azalt\u0131lmas\u0131nda olan sodyum bikarbonat, magnezyum s\u00fclfat, trimetazidin, N-asetil sistein, C ve E vitamini, dihidroksiaseton, tiamin ve hidrokortizonun uygulanmas\u0131 etkili olabilir.<\/p>\n\n\n\n
V\u00fccutta fosfin gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131 yoluyla, fosfinin solunum zincirini bozarak mitokondri d\u00fczeyindeki etkisine, sitokrom c fonksiyonunun engellenmesine ve hidroksil radikallerinin \u00fcretimine ba\u011fl\u0131 olarak h\u00fccresel solunum yetmezli\u011fi meydana gelir. Bug\u00fcne kadar bu zehirlenmeyi tedavi edecek kesin bir panzehir geli\u015ftirilmemi\u015ftir. Ancak \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli stratejiler uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Hindistan cevizi ya\u011f\u0131n\u0131n fosfin gaz\u0131 emilimini h\u0131zla \u00f6nlemede rol oynad\u0131\u011f\u0131; Dihidroksiaseton\u2019un, mitokondri aktivitesinin sitokrom c’sini geri kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Kalp, AlP toksisitesinden etkilenen ana organlardan biridir. Melatoninin, kardiyotoksisiteyi hafifletmede, mitokondri aktivitelerini iyile\u015ftirmede ve oksidatif stres biyobelirte\u00e7lerini iyile\u015ftirmede etkili bir terap\u00f6tik ajan oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bir antioksidan ve besin takviyesi olarak N-asetilsistein, hepatik nekrozu \u00f6nleyerek AlP toksisitesinde etkili bir ajan olarak geli\u015ftirildi. N-asetilsistein tedavisinden sonra C vitamini verilmesi \u00f6nerildi.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fmada AlP kaynakl\u0131 toksisitenin tedavisi i\u00e7in Sevelamer (SVLM) uygulanmas\u0131 \u00f6nerildi. SVLM ayr\u0131ca, kronik b\u00f6brek hastal\u0131\u011f\u0131 veya son d\u00f6nem b\u00f6brek hastal\u0131\u011f\u0131 olan hastalarda hiperfosfateminin tedavisi i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. SVLM, iyon de\u011fi\u015fimi ve hidrojen ba\u011flanmas\u0131 yoluyla fosfat gruplar\u0131yla etkile\u015fime girebilen amin ve amonyum i\u00e7ermeyen gruplara sahiptir. Fosfin gaz\u0131n\u0131n SVLM’deki amonyum gruplar\u0131yla reaksiyona girebilece\u011fini ve di\u011fer organlara kar\u015f\u0131 y\u00fcksek reaktivitesini kaybeden ve d\u0131\u015fk\u0131 yoluyla at\u0131labilen fosfonyum tuzuna d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fine dayanan in-vivo bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada AlP dozu 40 mg\/kg olarak belirlenmi\u015f olup 70 kg’l\u0131k bir ki\u015fi i\u00e7in ALP’nin \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc dozunun 150 ila 500 mg aras\u0131nda oldu\u011fu bildirilmektedir. S\u0131\u00e7anlar \u00fczerinde yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmada d\u00f6rt grup se\u00e7ilmi\u015f: 1.grup: kontrol grubu; 2. Grup: AlP ile zehirlenenler ve SVLM verilmeyenler; 3.grup 5mg\/kg SVLM ile tedavi edilen AlP ile zehirlenenler; 4.grup: 10mg\/kg SVLM ile tedavi edilen AlP ile zehirlenenler. Organ yaralanmalar\u0131n\u0131n serum biyobelirte\u00e7leri, hayatta kalma y\u00fczdesi kaydedilmi\u015f olup serum biyobelirte\u00e7lerinin organ hasar\u0131 seviyesinin analizi ve adenozin trifosfat (ATP) miktar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesi, SVLM’nin AlP zehirlenmesinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir panzehir ajan\u0131 olarak g\u00f6rev yapabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015flerdir. Hayatta kalma y\u00fczdesi, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan itibaren art arda 7 g\u00fcn i\u00e7inde hesapland\u0131. Kontrol gruplar\u0131ndaki hayvanlar\u0131n hepsi canl\u0131yd\u0131. AlP ile zehirlenen hayvanlar ilk g\u00fcn \u00f6ld\u00fc. SVLM ile tedavi edilen iki grup zehirlenmi\u015f hayvana ilac\u0131n iki dozu (yani 5 mg\/kg ve 10 mg\/kg) verildi. Yedi g\u00fcn sonra 5 mg\/kg SVLM ile tedavi edilen gruplarda hayatta kalma oran\u0131 %75 iken, daha y\u00fcksek dozda SVLM (10 mg\/kg) ile tedavi edilen di\u011fer grup, hayatta kalma y\u00fczdesi 90 ile daha d\u00fc\u015f\u00fck bir \u00f6l\u00fcm oran\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Sonu\u00e7, SVLM’nin AlP zehirlenmesi i\u00e7in uygun bir tedavi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \u00d6te yandan, AlP verilen hayvanlar SVLM (5 ve 10 mg\/kg) ald\u0131\u011f\u0131nda doku ATP i\u00e7eri\u011fi daha y\u00fcksek seviyedeydi.<\/p>\n\n\n\n
Tart\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n AlP veya pirin\u00e7 tableti zehirlenmesi, y\u00fcksek \u00f6l\u00fcm oran\u0131yla sonu\u00e7lanan en tehlikeli durumlardan biridir. Bu nedenle bu t\u00fcr vakalar\u0131n acil y\u00f6netimi hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmada, SVLM’nin in vivo \u00f6l\u00fcmc\u00fcl AP dozuna kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir antidot etkisi oldu\u011funu bulmu\u015flard\u0131r. AlP kaynakl\u0131 toksisitenin \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc dozun 40 mg\/kg oldu\u011fu ve zehirlenen hayvanlar\u0131n tamam\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6sterildi. \u0130ki doz SVLM (5 ve 10 mg\/kg) tedavisi alan gruplar s\u0131ras\u0131yla %75 ve %95 oran\u0131nda hayatta kalm\u0131\u015f. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl dozlarda (\u00f6rn. 40 mg\/kg) AlP’nin zehirlenmenin ilk saatlerinde hayvanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda da bildirildi\u011fi gibi bu doz s\u0131\u00e7anlarda 24 saat i\u00e7inde %70, 48 saat i\u00e7inde %100 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011fe neden olmu\u015ftur. AlP’nin bu \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc dozu ayn\u0131 zamanda organ hasar\u0131n\u0131n s\u0131\u00e7an serum biyobelirte\u00e7lerinde de \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere neden oldu. Verilerimiz, bu toksik maddenin y\u00fcksek \u00f6l\u00fcmc\u00fcl dozunda bile SLVM’nin ALP mortalitesinde \u00f6nemli bir azalma oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu veriler SLVM’nin g\u00fc\u00e7l\u00fc panzehir etkilerinden bahsetmektedir.<\/p>\n\n\n\n SVLM’nin AlP zehirlenmesine kar\u015f\u0131 panzehir rol\u00fc i\u00e7in \u00e7e\u015fitli mekanizmalar sunulabilir. SVLM, polimerik yap\u0131ya sahip, hiperfosfatemi tedavisinde kullan\u0131lan bir hidrojel form\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Amin hidroklor\u00fcr i\u00e7eren polimerler ve fosfat anyonlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flanma etkile\u015fimi \u00f6nceki ara\u015ft\u0131rmalarda rapor edilmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda SVLM’nin in vitro fosfat iyonlar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yakalayabildi\u011fi rapor edilmi\u015ftir. SVLM yap\u0131s\u0131nda klor\u00fcr veya hidrojen karbonat iyonu ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131larak haz\u0131rlanabilen amonyum tuzu mevcuttur. Fosfin zehirlenmesinin kontrol\u00fcnde SVLM etki mekanizmas\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki etki yolu \u00f6nerilmektedir. SVLM’de amonyum tuzu ve amin gruplar\u0131 bulunur. Fosfin gaz\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131ndan sonra SVLM’nin uygulanmas\u0131, di\u011fer organlarda fosfin gaz\u0131 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 engelleyebilir. Fosfin, amonyum gruplar\u0131yla reaksiyona girerek SVLM ile reaksiyona girebilir. Bu reaksiyonda iyonik tuz olan ve hidrojen ba\u011flanmas\u0131yla SVLM’nin polimerik a\u011f\u0131nda tutulabilen fosfonyum tuzu \u00fcretilir. Bu durumda, olduk\u00e7a toksik olan zehir, toksisitesini kaybeden ve SVLM’nin polimerik a\u011f\u0131nda adsorbe edilen iyonik fosfonyum tuzuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. SVLM klor\u00fcr uygulan\u0131rsa fosfonyum klor\u00fcr tuzu \u00fcretilecektir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada sevelamer karbonat uyguland\u0131. Bu uygulama i\u00e7in \u00f6nerilebilecek di\u011fer bir form\u00fcl ise SVLM karbonatt\u0131r. SVLM karbonat\u0131n etki mekanizmas\u0131, SVLM i\u00e7in \u00f6nerilen mekanizma ile ayn\u0131 olabilir \u00fcr\u00fcn ise fosfonyum karbonat\u0131n iyonik bir tuzudur.<\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n SVLM, fosfatemi tedavisinde kullan\u0131lan bir nanot\u0131p olarak kategorize edilir. Burada bu polimerik ila\u00e7, AlP’nin neden oldu\u011fu toksisiteyi in vivo tedavi etmek i\u00e7in uygulan\u0131r. Sprague Dawley s\u0131\u00e7anlar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan iki de\u011ferlendirmenin sonu\u00e7lar\u0131 rapor edildi. Mevcut \u00e7al\u0131\u015fmada d\u00f6rt hayvan grubunun hayatta kalma y\u00fczdesi kaydedildi. SVLM ile tedavi edilen AlP zehirlenmi\u015f grupta d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131n g\u00f6zlendi\u011fi tespit edildi. Organ hasar\u0131n\u0131n serum belirte\u00e7lerinin analizi ayr\u0131ca SVLM’nin toksisiteyi ve organ hasar\u0131n\u0131 azaltabildi\u011fini g\u00f6sterdi. \u00c7e\u015fitli organlardaki ATP seviyeleri, SVLM tedavisinin ATP t\u00fckenmesini \u00f6nledi\u011fini g\u00f6sterdi. Ayr\u0131ca, AlP ile tedavi edilen hayvanlara k\u0131yasla SVLM alan hayvanlar\u0131n farkl\u0131 dokular\u0131nda y\u00fcksek d\u00fczeyde ATP tespit edildi. SVLM etkisinin olas\u0131 mekanizmas\u0131, SVLM’de bulunan amonyum klor\u00fcr veya amonyum karbonat gruplar\u0131yla fosfin gaz\u0131n\u0131n zarars\u0131z ve SVLM a\u011f\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalan fosfonyum tuzu \u00fcreterek reaksiyonudur.<\/p>\n\n\n\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1. Heidari R, Mohammadi HR, Goudarzi F, Farjadian F. Repurposing of sevelamer as a novel antidote against aluminum phosphide poisoning: An in vivo evaluation. Heliyon<\/em>. 2023;9(4). doi:10.1016\/J.HELIYON.2023.E15324<\/p>\n\n\n\n 2. Overview of rodenticide poisoning – UpToDate. Accessed May 4, 2024. https:\/\/www.uptodate.com\/contents\/overview-of-rodenticide-poisoning?search=aluminum+phosphide&source=search_result&selectedTitle=1%7E5&usage_type=default&display_rank=1<\/p>\n\n\n\n 3. Proudfoot AT. Aluminium and zinc phosphide poisoning. Clin Toxicol (Phila)<\/em>. 2009;47(2):89-100. doi:10.1080\/15563650802520675<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Al\u00fcminyum fosfitin (AlP) veya genel olarak metal fosfitin neden oldu\u011fu fosfin zehirlenmesi, \u00f6zellikle Hindistan’da en yayg\u0131n \u00f6l\u00fcm nedenlerinden biridir. Bu kimyasal form\u00fclasyon…<\/p>\n","protected":false},"author":251,"featured_media":3728,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1,10014,10019,8],"tags":[27,202,10022,406,449],"class_list":["post-3727","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","category-toxipaper","tag-acil-tip","tag-intoksikasyon","tag-tft","tag-toksikoloji","tag-zehirlenme"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3727","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/251"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3727"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3727\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3728"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3727"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3727"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3727"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}