{"id":3645,"date":"2023-08-23T10:00:00","date_gmt":"2023-08-23T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/?p=3645"},"modified":"2023-08-22T15:04:54","modified_gmt":"2023-08-22T12:04:54","slug":"deniz-canlilari-ile-olan-zehirlenmeler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2023\/08\/23\/deniz-canlilari-ile-olan-zehirlenmeler\/","title":{"rendered":"Deniz sezonu a\u00e7\u0131ld\u0131, Deniz canl\u0131lar\u0131 ile olan zehirlenmeler"},"content":{"rendered":"\n

Olgu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Havalar \u00e7ok s\u0131cak, deniz sezonu a\u00e7\u0131ld\u0131. Tatildesiniz, denizin keyfini \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz. Denizin derinliklerinde dal\u0131p y\u00fczerken aya\u011f\u0131n\u0131zda ani bir batma hissediyorsunuz.<\/p>\n\n\n\n

Eyvah, y\u00fczerken beni ne soktu?<\/p>\n\n\n\n

—–<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm canl\u0131 organizmalar\u0131n d\u00f6rtte biri su alt\u0131nda bulunur ve y\u00fcz binlerce deniz t\u00fcr\u00fc tan\u0131mlanm\u0131\u015fken binlerce t\u00fcr hala ke\u015ffedilmemi\u015ftir. Deniz ve tatl\u0131 su ile ilgili artan rekreasyonel, end\u00fcstriyel, bilimsel ve askeri faaliyetler nedeniyle su alt\u0131 organizmalar\u0131yla do\u011frudan temas g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yakla\u015f\u0131k olarak d\u00fcnya n\u00fcfusunun %80\u2019inin k\u0131y\u0131 b\u00f6lgesinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fclkemizin ise \u00fc\u00e7te birinin denizlerle \u00e7evrili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek su alt\u0131 tehlikelere kar\u015f\u0131 bilgilenmek acil t\u0131p hekimleri olarak bizler i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir. Zehirli deniz canl\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok s\u0131cak iklim ve tropikal denizlerde yo\u011funla\u015fsa da, \u00fclkemizi de i\u00e7ine alan 50 derece enlemine kadar kuzeyde de bulunabilirler. \u00d6zellikle sporcular, bal\u0131k\u00e7\u0131lar, dalg\u0131\u00e7lar gibi meslek gruplar\u0131 risk alt\u0131ndad\u0131r ama yaz mevsimlerinde a\u00e7\u0131k denizde y\u00fczen ki\u015filer de yaralanmayla s\u0131k ba\u015fvurur. Basit dermatit vakalar\u0131ndan \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vakalara uzanan deniz canl\u0131lar\u0131 ile olan temaslar\u0131 2 gruba ay\u0131rabiliriz:<\/p>\n\n\n\n

1-Zehirlenme olmadan sokma, \u0131s\u0131rma veya elektrik \u015foku verebilen deniz canl\u0131lar\u0131 ile olan yaralanmalar<\/p>\n\n\n\n

2-Zehirlenmeye neden olanlar \u2013 Sokma yolu ile: Omurgal\u0131 ve Omurgas\u0131z Canl\u0131lar<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Deniz canl\u0131lar\u0131 ile olan delici yaralanmalar<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    \u0130nsanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm do\u011fada oldu\u011fu gibi, deniz canl\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan yaralanmalarda keyfi sald\u0131rganl\u0131k nadiren yer al\u0131r. \u00c7o\u011fu yaralanma, uyar\u0131 veya savunma ama\u00e7l\u0131 hareketlerden kaynaklan\u0131r. Deniz canl\u0131lar\u0131 genellikle provoke edilmeden insanlara sald\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

    Delici deniz yaralanmalar\u0131 genellikle bal\u0131k tutarken meydana gelir, ancak su aktiviteleriyle u\u011fra\u015fan herhangi bir ki\u015fiye de olabilir. Bu yaralanmalar genellikle yaran\u0131n travmas\u0131 kadar a\u011fr\u0131l\u0131d\u0131r ve yaralanman\u0131n \u015fiddeti anatomik konumla ili\u015fkilidir. \u00d6l\u00fcmler, nadir olsa da, delici yaralanmalardan kaynaklanan torakoabdominal yaralanmalar\u0131n vard\u0131\u011f\u0131 durumlarda meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

    K\u00f6pek bal\u0131klar\u0131 gibi mitsel deniz canl\u0131lar\u0131 yan\u0131nda Barrakuda, M\u00fcren bal\u0131\u011f\u0131, Dev Orfozlar, Fok, Katil Balinalar, K\u0131l\u0131\u00e7 Bal\u0131\u011f\u0131, Piranalar gibi deniz alt\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck ve dev bal\u0131klar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fmalar \u00e7e\u015fitli travmalara sebep olabilir. Bir\u00e7ok yaralanma ve buna e\u015flik eden zehirlemeler benzersiz klinik belirtiler g\u00f6sterse de, travma y\u00f6netimi temel ilkeleri ayn\u0131d\u0131r. Doku kay\u0131plar\u0131n\u0131 i\u00e7eren yaralanmalarda kanama kontrol\u00fc ve \u015fok y\u00f6netimi gereklidir. Bo\u011fulma, hipotermi, dekompresyon hastal\u0131\u011f\u0131 gibi durumlar \u00f6zelliklerine g\u00f6re y\u00f6netilmelidir. Deniz canl\u0131lar\u0131 ile olan yaralanmalarda, ki\u015fi kurtar\u0131ld\u0131ktan sonra varsa \u0131s\u0131r\u0131k, delik veya sokma i\u015faretleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan detayl\u0131 bir \u015fekilde incelenmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    \u00dclkemizde ya\u015fay\u0131p elektrik \u00fcretme yetene\u011fine sahip olan Torpedinidia familyas\u0131 bulunmaktad\u0131r. 50-70 Volt aras\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131 verebilir ama deniz suyu iletken olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in direk temas d\u0131\u015f\u0131nda nadir g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u0131sa s\u00fcreli \u00e7arp\u0131lma hissi d\u0131\u015f\u0131nda bulgu olu\u015fmaz ve ek tedavi gerekmez.<\/p>\n\n\n\n

    Tedavi<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Yara temizli\u011fi:<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Do\u011fal sucul ortamda al\u0131nan t\u00fcm yaralar, tercihen normal salin (0.9% sodyum klor\u00fcr) sol\u00fcsyonu ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde irrigasyon yap\u0131larak temizlenmelidir. Deniz suyu bir irrigant olarak \u00f6nerilmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc hipotetik bir enfeksiyon riski ta\u015f\u0131r. (Deniz anas\u0131 sokmalar\u0131 hari\u00e7, ilgili b\u00f6l\u00fcme bak\u0131n\u0131z)  Steril su veya hipotonik tuzlu su kabul edilebilir. Steril \u00e7\u00f6z\u00fcm zaman\u0131nda temin edilemiyorsa, musluk suyu (tercihen dezenfekte edilmi\u015f) uygun bir alternatif irrigant olabilir. \u0130rrigasyon debridman \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Her yaraya 100 ile 250 ml aras\u0131nda s\u0131v\u0131 bas\u0131n\u00e7 sa\u011flayan bir enjekt\u00f6rle irrigasyon yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir y\u0131lan bal\u0131\u011f\u0131 sokmas\u0131ysa, protein i\u00e7erikli \u0131s\u0131ya duyarl\u0131 venom yara i\u00e7inde bulunabilir. Bu nedenle, irrigasyon s\u0131ras\u0131nda yara hala a\u011fr\u0131l\u0131ysa, \u00e7\u00f6zeltinin 45\u00b0C’ye kadar \u0131s\u0131nmas\u0131na izin verilebilir.<\/p>\n\n\n\n

      Yara yo\u011fun bir \u015fekilde kontamine g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa %1 ila %5 konsantrasyonda povidon iyot sol\u00fcsyonu, 1 ila 5 dakika temas s\u00fcresiyle kullan\u0131labilir. Antiseptik irrigasyon tamamland\u0131\u011f\u0131nda, yaran\u0131n antiseptikten kaynaklanan doku toksisitesini en aza indirmek i\u00e7in normal salin veya musluk suyu ile iyice irrigasyon yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      b) Antibiyotik: Deniz kaynakl\u0131 enfeksiyonlar\u0131n y\u00f6netimi, Vibrio t\u00fcrlerine etkin tedaviyi i\u00e7ermelidir. Enfeksiyondan \u015f\u00fcphelenilen olgularda k\u00fclt\u00fcrler al\u0131nmal\u0131 ve aerob\/anaerob etkin antibiyoterapi ba\u015flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      c) Tetanoz profilaksisi unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      2) Zehirlenmeye neden olan Deniz Canl\u0131lar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Bu grubu denizanalar\u0131 gibi omurgas\u0131z canl\u0131lar ve vatozlar gibi omurgal\u0131 canl\u0131lar olarak ikiye ay\u0131rabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

        \n
      1. OMURGASIZ – ZEH\u0130RL\u0130 DEN\u0130Z CANLILARI \u0130LE SOKMALAR<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

        1)Denizanalar\u0131<\/p>\n\n\n\n

        Denizanalar\u0131 sokmalar\u0131, ya\u015fam\u0131 tehdit eden b\u00fcy\u00fck denizanas\u0131 (Chironex fleckeri) sokmas\u0131ndan, genellikle zarars\u0131z ancak ac\u0131 veren zehirsiz deniz analar\u0131 sokmalar\u0131na kadar farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Deniz sular\u0131n\u0131n artmas\u0131 ve kirlili\u011finin artmas\u0131 ile her y\u0131l pop\u00fclasyonu art\u0131\u015f g\u00f6steren deniz analar\u0131, \u00fclkemiz i\u00e7in de her ge\u00e7en g\u00fcn tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dclkemizde \u00e7ok zehirli t\u00fcrler bulunmasa da, son y\u0131llarda S\u00fcvey\u015f kanal\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla zehirli t\u00fcrlerin g\u00f6r\u00fclmesine veya gemiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla farkl\u0131 denizanas\u0131 t\u00fcrleri g\u00f6r\u00fclmesine neden olmu\u015ftur. \u00dclkemizde yeni ortaya \u00e7\u0131kan denizanalar\u0131 t\u00fcrlerini saptamak i\u00e7in T\u00fcrk Deniz Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131 (TUDAV)taraf\u0131ndan \u201cYa Yakarsa\u201d isimli projede \u00fclkemizin k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki anormal denizanas\u0131 patlamalar\u0131n\u0131, art\u0131\u015flar\u0131n\u0131, zarar verici etkilerini anlamak amac\u0131yla yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatm\u0131\u015f ve 2020 y\u0131l\u0131ndan beri \u00fclkemizin d\u00f6rt bir yan\u0131nda g\u00f6r\u00fclen denizanas\u0131 foto\u011fraflar\u0131 bir internet sitesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplanarak deniz anas\u0131 t\u00fcrleri takip edilmektedir. G\u00fcncel bilgiler i\u00e7in www.yayakarsa.org<\/a> sayfas\u0131n\u0131 takip etmekte fayda var. A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde TUDAV taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan zehirli ve zehirsiz deniz anas\u0131 t\u00fcrleri ile ilgili bir g\u00f6rsel bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        \"\"
        (Kaynak: https:\/\/yayakarsa.org\/haberler\/basinda-cikanlar\/<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

        Denizanalar\u0131n\u0131n v\u00fccutlar\u0131n\u0131n %95\u2019i sudan olu\u015fur ve dalga ve r\u00fczgar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hareket eder. Hava dolu pn\u00f6motofor ad\u0131 verilen \u00e7an \u015fekilli ba\u015f k\u0131sm\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru sarkan tentak\u00fcl ad\u0131 verilen uzant\u0131lar i\u00e7erir. Her bir tentak\u00fcl ise binlerce nematosit i\u00e7erir ve nematositlerde zehir bulunur.  Denizanalar\u0131, tentak\u00fcllerinin cilde temas etti\u011fi zaman sokmalar meydana getirir. Temas, denizanalar\u0131n\u0131 tentak\u00fcllerini kaplayan milyonlarca nematosit arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla zehir salmaya tetikler. Zehir, dermise zehir enjekte eden bir ok benzeri mekanizma vas\u0131tas\u0131yla sal\u0131n\u0131r. Nematosistlerin maruziyetiyle klinik bulgular ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

        Denizanas\u0131 sokmas\u0131 acil servislere ba\u015fvuru i\u00e7in s\u0131k bir neden olsa da, sendromlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi, \u00f6zellikle k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00e7al\u0131\u015fan uygulay\u0131c\u0131lar i\u00e7in gereklidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlardan baz\u0131lar\u0131 klinik olarak \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        Sokman\u0131n \u015fiddeti a\u015fa\u011f\u0131dakilerle ili\u015fkilidir:<\/p>\n\n\n\n

        \u2022 Cildin tentak\u00fclle temas\u0131n\u0131n miktar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ate\u015flenen sokma h\u00fccrelerinin say\u0131s\u0131<\/p>\n\n\n\n

        \u2022 T\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak enjekte edilen zehirin etkilili\u011fi.<\/p>\n\n\n\n

        Klinik bulgular<\/p>\n\n\n\n

        Denizanalar\u0131 taraf\u0131ndan sokulan hastalar genellikle \u015fu \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>\n\n\n\n

        \u2022 \u00c7o\u011funluk, hemen a\u011fr\u0131l\u0131, do\u011frusal\/tentak\u00fcl benzeri bir sokma ile ba\u015fvurur.<\/p>\n\n\n\n

        \u2022 Baz\u0131 hastalar ise gecikmi\u015f a\u011fr\u0131 ile ba\u015fvurur – Irukandji benzeri sokma<\/p>\n\n\n\n

        Do\u011frusal\/tentak\u00fcl sokmalar\u0131 genellikle tentak\u00fcllerin cilde temas etti\u011fi yerde lokal a\u011fr\u0131ya neden olur. Deride k\u0131zar\u0131kl\u0131k veya \u00fcrtiker benzeri kabart\u0131 olu\u015fur, bu kabart\u0131 genellikle belli bir desene sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

        Irukandji sendromu ise Carukia barnesi ad\u0131 verilen deniz analar\u0131na maruziyet durumunda ortaya \u00e7\u0131kabilen durumdur. Cubozoan ya da kutu deniz analar\u0131 da neden olabilir. A\u011fr\u0131 ve k\u0131zar\u0131kl\u0131\u011f\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, otonom aktivitenin art\u0131\u015f\u0131 ile ta\u015fikardi, hipertansiyon, terleme, ajitasyon takip eder. Pulmoner \u00f6demle birlikte miyokard depresyonu gibi kardiyak komplikasyonlara rastlanabilir.<\/p>\n\n\n\n

        \u00dclkemizde en zehirli t\u00fcr olarak bilinen Drymonema dalmatinum ve Carybdea marsupialis (Kutu denizanas\u0131=Box Jellyfish) g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in \u015fansl\u0131y\u0131z. K\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131zda en s\u0131kl\u0131kla g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve orta zehirli olan Chrysaora hysoscella (Pusula Denizanas\u0131) – kahverengi, sar\u0131-k\u0131rm\u0131z\u0131 tonlar\u0131nda bulunur. Yine Rhizostoma pulmo (Deniz Ci\u011feri Denizanas\u0131) az zehirli t\u00fcrde olup, \u00fclkemizde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu deniz anas\u0131n\u0131n tentak\u00fclleri yoktur. Zehirsiz olarak bilinen Aurelia aurita (Ay Denizanas\u0131) ve Akdeniz\u2019e endemik olan Cotylorhiza tuberculata (Mavi\u015f Denizanas\u0131) t\u00fcrleri zehirsizdir.<\/p>\n\n\n\n

        Rhopilema nomadica (G\u00f6\u00e7men Denizanas\u0131)  k\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131z i\u00e7in az bilinen bir t\u00fcr olup, S\u00fcvey\u015f kanal\u0131 arac\u0131\u011f\u0131yla \u00fclkemize gelmi\u015ftir. Zehirli olan bu t\u00fcr \u00f6zellikle dalg\u0131\u00e7lar i\u00e7in risk yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        \u00dclkemizde g\u00f6r\u00fclmeyen Kutu denizanalar\u0131 (Box Jelly-fish) Cubozoa s\u0131n\u0131f\u0131ndand\u0131r. En zehirli deniz canl\u0131s\u0131 olarak kabul edilir ve her y\u0131l Pasifik okyanusunda \u00f6l\u00fcme neden oldu\u011fu vakalar bildirilmektedir. Ayr\u0131ca denizanas\u0131ndan ayr\u0131lan tentak\u00fcllerin, aylarca canl\u0131 kalabildi\u011fi bildirilmi\u015ftir. Kutu deniz analar\u0131n\u0131n tenatak\u00fcllerine temas ettikten sonra k\u0131sa s\u00fcrede kahverengi-mor g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc a\u011fr\u0131l\u0131 lezyonlara neden olmaktad\u0131r. \u0130zlemde nekroz geli\u015febilen bu lezyonlara ek olarak venoma maruz kalan ki\u015filerde kardiyotoksik etkilere ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6l\u00fcm meydana gelebilir. Hem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc hem de zehirli olmas\u0131 ile maj\u00f6r kutu  denizanas\u0131 (C. fleckeri) en tehlikeli denizanas\u0131 olarak kabul edilir ve  son derece etkili bir zehre sahip olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra birden fazla uzun tentak\u00fcl\u00fc bulunur.<\/p>\n\n\n\n

        Physalia t\u00fcrleri d\u00fcnya genelinde ve Avustralya’da denizanalar\u0131n\u0131n sokmalar\u0131n\u0131n en yayg\u0131n nedenidir, ancak hastaneye ba\u015fvuran insan say\u0131s\u0131 azd\u0131r. Sokmalar, deniz analar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u00fcler halinde s\u0131\u011f k\u0131y\u0131 sularda veya k\u0131y\u0131 \u015feridinde oldu\u011fu zamanlarda meydana gelir.<\/p>\n\n\n\n

        Denizanalar\u0131n\u0131n Sokmalar\u0131nda Tedavi<\/p>\n\n\n\n

        Denizanas\u0131 sokmas\u0131na ba\u011fl\u0131 ciddi zehirlenme ve \u015fok durumunda temel ya\u015fam deste\u011fi basamaklar\u0131 uygulanmal\u0131d\u0131r. Irukandji sendromu gibi \u015fiddetli yayg\u0131n a\u011fr\u0131, otonom aktivite art\u0131\u015f\u0131na neden olabilir ve opiat analjezikler gerekebilir. Pulmoner \u00f6dem geli\u015fen olgularda solunum deste\u011fi, pozitif bas\u0131n\u00e7l\u0131 oksijen ve myokard depresyonu i\u00e7in EKG takibi \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

        Lokal bulgularla seyreden sokmalarda \u00f6ncelikle deniz anas\u0131 par\u00e7alar\u0131 v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu ama\u00e7la sokulan b\u00f6lge, deniz suyu ile y\u0131kan\u0131r ve tentak\u00fcller pens veya c\u0131mb\u0131z yard\u0131m\u0131 ile dikkatlice \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Tatl\u0131 su nematositlerin de\u015farj\u0131n\u0131 tetikledi\u011finden \u00f6nerilmez. Nematositlerin inaktivasyonu i\u00e7in \u00f6zellikle Cubozoan t\u00fcrlerinde %5 asetik asit (sirke) ile temizlemek \u00f6nerilir. Physalia t\u00fcrleri i\u00e7in s\u0131cak suya (45\u00b0C, 20 dakika) bat\u0131r\u0131lmas\u0131 da venomun inaktivasyonunu sa\u011flar. Physalia t\u00fcrlerinde sirke \u00f6nerilmez.<\/p>\n\n\n\n

        Lezyonun durumuna g\u00f6re antihistaminik ve steroid tedavisi de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

        Kutu deniz analar\u0131 i\u00e7in (Chironex fleckeri)  anti venom tedavileri bulunmaktad\u0131r ancak \u00fclkemizde antivenom yoktur.<\/p>\n\n\n

        \n
        \"\"
        Kutu denizanas\u0131<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

        2. Mercanlar- Deniz \u015eakay\u0131klar\u0131<\/p>\n\n\n\n

        \u00dclkemizde Anemonia sulcata isimli t\u00fcr\u00fc yayg\u0131n olup, tentak\u00fcller ve nematositler ile zehirlenmeye yol a\u00e7arlar. Genel olarak b\u00f6lgesel deri irritasyonu ve i\u011fnelenme tarz\u0131nda a\u011fr\u0131 ile ba\u015flar, izlemde a\u011fr\u0131 \u015fiddeti artar. A\u011fr\u0131 b\u00f6lgesel kalabilece\u011fi gibi kom\u015fu b\u00f6lgelere de yay\u0131labilir. \u00d6ncelikle temas eden yer deniz suyu ile y\u0131kanmal\u0131d\u0131r ve  nematositlerin uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in %5 asetik asit (sirke) kullan\u0131l\u0131r. A\u011fr\u0131 y\u00f6netimi ve sekonder enfeksiyon riski varsa antibiyoterapi tedavi plan\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

        3. Deniz Kestanesi<\/p>\n\n\n\n

        Echinodermata familyas\u0131na ait canl\u0131lard\u0131r ve  denizy\u0131ld\u0131zlar\u0131, deniz h\u0131yarlar\u0131, deniz tara\u011f\u0131 gibi di\u011fer deniz canl\u0131lar\u0131yla ayn\u0131 filuma aittirler. Dikenleri kalsiyum karbonat i\u00e7erir ve  hareket etmeyi sa\u011flar. Zehirli ve zehirsiz t\u00fcrleri mevcuttur. K\u0131sa, k\u00fct olan dikenler zehir i\u00e7ermezler ancak deriye kolay girmesine ra\u011fmen \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 zordur. \u0130nce3 ve sivri dikenler ise genellikle zehirlidir ve deri i\u00e7inde k\u0131r\u0131larak yabanc\u0131 cisim b\u0131rak\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

        Deniz kestanesi ile yaralanmalarda genellikle a\u011fr\u0131 ve yanma- batma hissi d\u0131\u015f\u0131nda bulgu g\u00f6zlenmez. Nadiren etkilenen ektremitede paralizi geli\u015febilir. Baz\u0131 t\u00fcrlerde ise bulant\u0131, kusma, kramp, parestezi, senkop ve dispne gibi sistemik bulgular geli\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n

        Tedavide etkilenen b\u00f6lgenin s\u0131cak suda 30-60 dakika bekletilmesi analjezik etki sa\u011flar. Lokal veya sistemik analjezikler gerekebilir. G\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen b\u00fct\u00fcn dikenler bir c\u0131mb\u0131z yard\u0131m\u0131 ile \u00e7\u0131kart\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u0131kart\u0131lma \u00f6nce ultrason veya radyografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dikenleri uzakla\u015ft\u0131rma karar\u0131 etkilenen b\u00f6lgeye, enfeksiyon olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve devam eden a\u011fr\u0131 olup-olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. Enfeksiyon riski varl\u0131\u011f\u0131nda antibiyoterapi ba\u015flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • OMURGALI – ZEH\u0130RL\u0130 DEN\u0130Z CANLILARI \u0130LE SOKMALAR<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
            \n
          1. Vatozlar<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

            \u015eeytan bal\u0131klar olarak bilinen vatozlar, zehirli bal\u0131klar i\u00e7inde en yayg\u0131n g\u00f6r\u00fclen gruptur. Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 2000 sokma vakas\u0131 bildirilmi\u015f olup, \u00fclkemizde de g\u00f6r\u00fclmektedir. Vatoz sald\u0131r\u0131lar\u0131 tamamen savunma ama\u00e7l\u0131 sald\u0131r\u0131lard\u0131r ve genellikle s\u0131\u011f sulara giren dikkatsiz insanlar veya \u00fcst\u00fcne basan ki\u015filer nedeniyle geli\u015fir. Ba\u015fka bir neden de vatozun bir a\u011fdan veya kanca ile \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda tutulmas\u0131 ile yaralanma olgular\u0131 da s\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

            Klinik Bulgular: Vatoz sokmas\u0131 sonras\u0131nda hem travmaya ba\u011fl\u0131 hem de venoma ba\u011fl\u0131 olarak bulgular olu\u015fur. Nekroz ve sekonder enfeksiyonlar s\u0131kt\u0131r ve osteomyelit geli\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n

            2006 y\u0131l\u0131nda 44 ya\u015f\u0131ndaki do\u011fa bilimci Stephen Irwin’in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 trajik \u00f6l\u00fcmde oldu\u011fu gibi vatozun i\u011fnesinin direk g\u00f6\u011f\u00fcs veya abdomene penetran sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu travmatik \u00f6l\u00fcmler daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

            Vatoz venomuna ba\u011fl\u0131 olarak klasik olarak b\u00f6lgesel yo\u011fun a\u011fr\u0131, \u00f6dem ve kanamaya neden olur. A\u011fr\u0131, 30- 60 dakikada doru\u011fa ula\u015f\u0131r ve 48 saate kadar s\u00fcrebilir. Yara ba\u015flang\u0131\u00e7ta soluk veya mor olabilir ve h\u0131zla k\u0131zar\u0131kl\u0131k ve hemorajik \u015fekilde ilerler;  sonras\u0131nda ise kas i\u00e7i kanama ve nekroz g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

            Sistemik belirtiler aras\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck, bulant\u0131, kusma, ishal, terleme, ba\u015f d\u00f6nmesi, ta\u015fikardi, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, senkop, n\u00f6betler, kas kramp\u0131, fasik\u00fclasyonlar ve  yayg\u0131n \u00f6dem (trunkal yaralanmalarda), hipotansiyon, aritmiler ve \u00f6l\u00fcm bulunur<\/p>\n\n\n\n

            Tedavi: Tedavinin ba\u015far\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ne kadar h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi ile ilgilidir. \u00d6ncelikle penetran yaralanmalarda hemostaz\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in travma y\u00f6netimi \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

            Min\u00f6r yaralanmalarda ise venomun etkilerine y\u00f6nelik olarak, yaran\u0131n temizlenmesi, analjezi sa\u011flanmas\u0131 ve enfeksiyonun \u00f6nlenmesi hedeftir.<\/p>\n\n\n\n

              \n
            1. \u00d6ncelikle yara h\u0131zl\u0131ca s\u0131cak suya (\u00fcst s\u0131n\u0131r 45\u00b0C) 30 ila 90 dakika boyunca tolere edilebilir \u015fekilde bat\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bu durum sa\u011flanam\u0131yorsa yara derhal \u0131s\u0131t\u0131lmam\u0131\u015f su veya tuzlu su ile irrigasyon yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Steril tuzlu su veya su bulunmuyorsa, musluk suyu kullan\u0131labilir.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

              (Amonyak, magnezyum s\u00fclfat, potasyum permanganat veya formalin gibi maddelerin eklenmesi i\u00e7in kan\u0131t yoktur; ayr\u0131ca bu maddeler doku i\u00e7in toksik olabilir ve yaran\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc engelleyebilir.)<\/p>\n\n\n\n

                \n
              • G\u00f6r\u00fclen dikenler debride edilmelidir. Standart \u00f6neri, dikenin ve par\u00e7alar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r (zehirlenmenin ve a\u011fr\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in<\/li>\n\n\n\n
              •  A\u011fr\u0131 kontrol\u00fc: 1% ila 2% lidoakain (Xylocaine) veya bupivakain 0.25% (yeti\u015fkinlerde toplam dozda 3 ila 4 mg\/kg’\u0131 a\u015fmamak \u00fczere;) ile yaran\u0131n lokal infiltrasyonu (epinefrin i\u00e7ermeyen) faydal\u0131 olabilir. B\u00f6lgesel sinir blo\u011fu gerekebilir.<\/li>\n\n\n\n
              • Antibiyoterapi: nekroz ve sekonder enfeksiyon s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle mutlaka \u00f6nerilir<\/li>\n\n\n\n
              • Yabanc\u0131 cisim varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Xray \u00e7ekilmelidir.<\/li>\n\n\n\n
              • Yara bak\u0131m\u0131 sonras\u0131nda taburculuk planlanacaksa, hastalar 6 saat sistemik bulgular a\u00e7\u0131s\u0131ndan takip edilmelidir.<\/li>\n\n\n\n
              • Taburculuk sonras\u0131 yara kontrolleri s\u0131k aral\u0131klarla yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Nekroz geli\u015fen olgularda hiperbarik oksijen tedavisinden fayda g\u00f6rebilir. \u0130lerlemi\u015f bir durumda yara iyile\u015fmesini h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in ba\u015fka bir tedavi, nemli pansuman\u0131n alt\u0131na her 12 saatte bir topikal rekombinan insan trombosit t\u00fcrevi b\u00fcy\u00fcme fakt\u00f6r\u00fc-BB (0.01% bekaplermin jel) uygulamakt\u0131r. (\u00dclkemizde bulunmaktad\u0131r)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                2) Scorpaenidae \u2013 Ta\u015f Bal\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Deniz canl\u0131lar\u0131 i\u00e7inde en s\u0131k sokmaya neden olan omurgal\u0131 deniz canl\u0131lar\u0131ndand\u0131r. Aslanbal\u0131\u011f\u0131, akrep bal\u0131\u011f\u0131 ve ta\u015f bal\u0131\u011f\u0131 olarak bilinen \u00e7e\u015fitler benzer \u00f6zelliklere sahiptir. Hepsi yanak kemi\u011fi (stay) ad\u0131 verilen bir kemik plaka ta\u015f\u0131r, bu plaka g\u00f6zden solunga\u00e7 kapa\u011f\u0131na kadar yanaktan uzan\u0131r. \u00dclkemizde iskorpit t\u00fcr\u00fc bulunmaktad\u0131r. En zehirli alt t\u00fcr\u00fc Ta\u015f bal\u0131\u011f\u0131 olarak bilinen t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Venomlar dikensi \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131larda bulunur ve \u00e7ok \u015fiddetli a\u011fr\u0131ya neden olur. A\u011fr\u0131 nedeniyle hipotansif senkop s\u0131kt\u0131r. Venomun etkileri n\u00f6rotoksik ve kardiyotoksik \u00f6zellikte olup sistemik belirtiler nadiren de olsa geli\u015febilir. \u00d6l\u00fcm g\u00f6r\u00fclen vakalar bildirilmi\u015ftir. Tedavide etkilenen b\u00f6lgenin s\u0131cak suda (\u00fcst s\u0131n\u0131r 45\u00b0C) 30-60 dakika bekletilmesi \u00f6nerilir. Lokal veya sistemik analjezikler gerekebilir. Yara i\u00e7inde diken varsa uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Stonefish antivenomu, zehirlenmenin s\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkelerde mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n

                3) Trakonya (Weeverfish, \u00c7arpan bal\u0131\u011f\u0131, Tiryaki Bal\u0131\u011f\u0131)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Akdeniz ve Karadeniz\u2019de bulunan bu bal\u0131k t\u00fcr\u00fc genellikle deniz taban\u0131nda sadece ba\u015flar\u0131 d\u0131\u015far\u0131da kalacak \u015fekilde kendilerini kuma g\u00f6merler ve \u00fczerine bas\u0131lmas\u0131yla zehirlenmeye neden olur. Keskin dikensi \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 mevcuttur. Zehirli diken, ayakkab\u0131 ve botlar\u0131 delmeye yeterli ve ciddi bir delik olu\u015fturur. Zehir y\u0131rt\u0131lan deri tabakas\u0131ndan yaraya enjekte edilir. Sokma sonras\u0131 a\u011fr\u0131 \u00e7ok \u015fiddetlidir. 1700\u2019l\u00fc y\u0131llarda bir bal\u0131k\u00e7\u0131n\u0131n a\u011fr\u0131ya dayanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendi parma\u011f\u0131n\u0131 kesti\u011fi iddia edilir. E\u011fer etkilenen ekstremite \u00fcst ekstremite ise a\u011fr\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcse yay\u0131l\u0131r ve akut koroner sendromu taklit edebilir. Baz\u0131 t\u00fcrleri kanamal\u0131 yaralanmalara yol a\u00e7abilir ve ekstremitede uzun s\u00fcren \u00f6deme neden olabilir. Tedavi Scorpaenidae t\u00fcrlerinde oldu\u011fu gibidir ve s\u0131cak su (\u00fcst s\u0131n\u0131r 45\u00b0C) ile venomun inaktivasyonu, a\u011fr\u0131 kontrol\u00fc ve enfeksiyon takibi gereklidir.<\/p>\n\n\n\n

                 4) Deniz Y\u0131lanlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Pasifik ve Hint Okyanusu’nun tropikal ve s\u0131cak iklimli b\u00f6lgelerde g\u00f6r\u00fclen deniz y\u0131lanlar\u0131n\u0131n baz\u0131 t\u00fcrleri \u00f6l\u00fcmc\u00fcld\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

                Deniz y\u0131lan\u0131 \u0131s\u0131r\u0131klar\u0131 genellikle bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n a\u011flarda hapsolmu\u015f y\u0131lanlar\u0131 tesad\u00fcfen tutarken veya suda y\u00fcr\u00fcrken yanl\u0131\u015fl\u0131kla y\u0131lana basarak meydana gelir. Tipik olarak ilk etapta deniz y\u0131lan\u0131 \u0131s\u0131r\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir a\u011fr\u0131ya neden olmaz ve sadece bir i\u011fne batmas\u0131 \u015feklindedir. Y\u0131lan sokmas\u0131na ba\u011fl\u0131 diken izleri genellikle ba\u015f i\u011fnesi boyutunda, i\u011fne batmas\u0131 gibi deliklerdir, genellikle 1 ila 4 aras\u0131nda de\u011fi\u015fir, ancak potansiyel olarak 20’ye kadar olabilir.<\/p>\n\n\n\n

                Deniz y\u0131lan\u0131 venomu n\u00f6rotoksiktir ve belirtileri aras\u0131nda a\u011fr\u0131l\u0131 kas hareketleri, alt ekstremitede paralizi, trismus, bulan\u0131k g\u00f6rme, pitozis, yutma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc, uyu\u015fukluk, kusma v bulunur. N\u00f6rotoksik belirtiler h\u0131zla ba\u015flar ve genellikle 2 ila 3 saat i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. E\u011fer belirtiler 6 ila 8 saat i\u00e7inde geli\u015fmezse, neredeyse kesinlikle klinik olarak anlaml\u0131 bir zehirlenme olmam\u0131\u015ft\u0131r. Sistemik bulgular\u0131n geli\u015fmesini izlemek i\u00e7in hastalar 8 saat izlenmelidir.<\/p>\n\n\n\n

                Tedavide kara y\u0131lanlar\u0131nda oldu\u011fu gibi ekstremiteyi sabitlemek, dola\u015f\u0131m\u0131 kontrol\u00fc ve antivenom verilir ancak deniz y\u0131lanlar\u0131na spesifik antidotlar Avustralya gibi tropik \u00fclkelerde bulunmaktad\u0131r. \u00dclkemizde bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                Kaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  \n
                1. Auerbach\u2019s W\u0131lderness Med\u0131c\u0131ne, Seventh Ed\u0131t\u0131on ISBN: 978-0-323-35942-9 Copyright \u00a9 2017 by Elsevier<\/li>\n\n\n\n
                2. Ulusal Denizanas\u0131 ve Benzeri T\u00fcrler \u0130zleme Program\u0131; T\u00fcrk Deniz Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131 https:\/\/yayakarsa.org\/bu-canlilara-dikkat\/deniz-anasi-turleri\/<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  Olgu Havalar \u00e7ok s\u0131cak, deniz sezonu a\u00e7\u0131ld\u0131. Tatildesiniz, denizin keyfini \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz. Denizin derinliklerinde dal\u0131p y\u00fczerken aya\u011f\u0131n\u0131zda ani bir batma hissediyorsunuz. Eyvah, y\u00fczerken…<\/p>\n","protected":false},"author":837,"featured_media":3648,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1,10014,10019],"tags":[10051,406],"class_list":["post-3645","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-deniz","tag-toksikoloji"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/837"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3645"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3645\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}