{"id":3607,"date":"2023-03-01T10:00:00","date_gmt":"2023-03-01T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/?p=3607"},"modified":"2023-04-27T12:17:01","modified_gmt":"2023-04-27T09:17:01","slug":"kimyasal-savas-ajanlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2023\/03\/01\/kimyasal-savas-ajanlari\/","title":{"rendered":"Kimyasal Sava\u015f Ajanlar\u0131<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

Tan\u0131m olarak, insan \u00fczerinde psikolojik ve fiziksel tahrip yaratmak \u00fczere kimyasal maddelerin zehirleyici \u00f6zelliklerinden faydalan\u0131larak \u00fcretilmi\u015f maddelere, kimyasal silah denmektedir. Her daim \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyam\u0131zda ve son d\u00f6nemde Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131nda tekrar tart\u0131\u015fma konusu olan kimyasal silahlar d\u00fcnyada belirli aral\u0131klarla g\u00fcndeme gelmektedir. Bu yaz\u0131da 2018 y\u0131l\u0131nda Toxicology Letters\u2019da yay\u0131nlanan Chemical warfare agents. Classes and targets (1) makalesini incelemeyi hedefledik.<\/p>\n\n\n\n

Giri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sentetik zehirli kimyasallar (maddeler) ve biyolojik zehirler son y\u00fczy\u0131lda kimyasal silah olarak geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu maddelerin etki mekanizmalar\u0131 ile ilgili bilgiler s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kimyasal silahlar; tarihsel geli\u015fim, fiziksel ve kimyasal etkiler, reaktivite ve hedef organlara y\u00f6nelik olarak  s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilirler.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Tarihi ve potansiyel kullan\u0131mlar\u0131<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                Hardal ve arsenik gibi baz\u0131 kimyasal maddeler, ge\u00e7mi\u015fte kimyasal silah olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fckleri i\u00e7in kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Saxitoksin gibi baz\u0131 maddeler ise, kimyasal silah olarak geli\u015ftirilmi\u015f olup, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar olan sava\u015flarda kullan\u0131lmam\u0131\u015f bir ajand\u0131r.  Kimyasal Silahlar\u0131n Yasaklanmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons), 2005 y\u0131l\u0131ndan beri yasaklanm\u0131\u015f kimyasal silahlar\u0131 derleyen ve kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcten bir organizasyondur.<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Fizikokimyasal \u00f6zellikleri, k\u00f6keni ve uygulamalar\u0131<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                  Kimyasal \u00f6zelliklerine g\u00f6re; organik-inorganik, u\u00e7ucu-u\u00e7ucu olmayan, reaktif-reaktif olmayan, biyolojik-sentetik olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilirler. Baz\u0131 potansiyel kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131 ve baz\u0131 \u00f6nc\u00fcler, end\u00fcstriyel kimyasal i\u015flemlerde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ara \u00fcr\u00fcnler olup, teknik olarak kimyasal fabrikalar\u0131n harici kullan\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin su dezenfeksiyonu i\u00e7in klor veya kozmetik ve terap\u00f6tik uygulamalar i\u00e7in botulinum toksini kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        \n
      1. Verdikleri hasar\u0131n ciddiyeti<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                    T\u00fcm kimyasal sava\u015f ajanlar\u0131 akut etki g\u00f6stermeyi hedefler ancak hepsi ayn\u0131 oranda hayat\u0131 tehdit etmezler. Baz\u0131lar\u0131 dakikalar i\u00e7inde \u00f6ld\u00fcr\u00fcrken (AChE inhibit\u00f6rleri), baz\u0131lar\u0131n\u0131n saatler s\u00fcren asemptomatik latent periyodlar\u0131 vard\u0131r (fosgen gaz\u0131). Etkisiz hale getirmek i\u00e7in kullan\u0131lan maddeler insanlar\u0131 ge\u00e7ici olarak sakatlar. Taciz edici ajanlar genelde hayati olmayan organlar\u0131 etkilerler. Bunlara \u00f6rnek biber gaz\u0131 gibi g\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131 gazlar verilebilir.<\/p>\n\n\n\n

          \n
        1. Hedef organlar<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                      Reaktif, korozif maddeler; maruz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z, deri, havayolu gibi v\u00fccut b\u00f6lgelerine zarar vermeyi hedefler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 olmayan toksik ajanlar, genellikle ba\u015flang\u0131\u00e7ta maruz kal\u0131nan organdan farkl\u0131 spesifik bir biyolojik hedefle etkile\u015fime girer.<\/p>\n\n\n\n

          Etkileyen fakt\u00f6rler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            \n
          1. Maruz kalma ve doz<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

            Bir ajan; gaz, likid aerosol, solid aerosol, s\u0131v\u0131, yap\u0131\u015fkan madde veya cephane halinde bulunabilir. Kurbanlar\u0131n \u00e7evresindeki madde konsantrasyonu buharla\u015fma bas\u0131nc\u0131, hava hareketleri, s\u0131cakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015febilir. \u0130nternal maruziyet; temas s\u00fcresi, solunum say\u0131s\u0131, cilt nemlilik oran\u0131 gibi fakt\u00f6rlerle de\u011fi\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

              \n
            1. Bireysel duyarl\u0131l\u0131k<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

              A\u015f\u0131r\u0131 aktif havayolu, ya\u015f, cinsiyet, v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc (\u00e7ocuklar\u0131n burnu yere daha yak\u0131nd\u0131r), v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, hedef proteinlerdeki polimorfizm veya biyotransfer enzimleri maruziyeti etkileyecek durumlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

              Etki mekanizmalar\u0131nda genel dikkat edilecek noktalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                \n
              1. Spesifik ve spesifik olmayan zehirlenme mekanizmalar\u0131<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                            Botulinum toksini ve organofosfatlar gibi baz\u0131 ajanlar yaln\u0131z se\u00e7ilmi\u015f biyokimyasal yolak ve reaksiyonlar\u0131 ve baz\u0131 h\u00fccre tiplerini etkilerler. Di\u011fer u\u00e7ta ise, hardal gaz\u0131 gibi, maruz kalan her t\u00fcr dokuda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli biyomolek\u00fcllere sald\u0131ran ve onlar\u0131 alkilleyen baz\u0131 y\u00fcksek reaktif kimyasallar bulunur.<\/p>\n\n\n\n

                  \n
                1. TRP (ge\u00e7ici resept\u00f6r potansiyeli) resept\u00f6rleri ve n\u00f6rojenik inflamasyon<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                              TRP kanallar\u0131 t\u00fcm h\u00fccre tiplerinde bulunur, ancak duyu sinir u\u00e7lar\u0131nda bol miktardad\u0131r. TRP kanallar\u0131 fiziksel ve kimyasal olarak s\u0131cakl\u0131k, membrandaki aksiyon potansiyeli de\u011fi\u015fiklikleri, osmotik stres, endojen inflamatuar mediat\u00f6rler, ve kimyasal ajanlarla aktif hale gelebilirler. Bu resept\u00f6rlerin bir\u00e7ok sa\u011fl\u0131k sorununda aktif rol oynad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

                              TRPV1-TRPA resept\u00f6rleri spesifik olmayan kemosens\u00f6rlerdir. Daha \u00f6nceden kapsaisin resept\u00f6r\u00fc veya vanilloid resept\u00f6r olarak da adland\u0131r\u0131lan TRPV1 resept\u00f6r biberden kaynakl\u0131 yanma hissini al\u0131r. TRPA resept\u00f6rleri ve alkali ajanlar, endotoksinler ile ili\u015fkisi \u00e7al\u0131\u015fma konusudur. Bu resept\u00f6rler sinerjistik etki g\u00f6sterebilirler. TRPM8 resept\u00f6r\u00fc akci\u011fer ve havayolu sistemlerinde kemoresept\u00f6r olarak rol oynarlar.<\/p>\n\n\n\n

                    \n
                  1. Hasar ve onar\u0131m<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                                Toksik h\u00fccre hasar\u0131 nekroz ve apopitoza sebep olabilir. Bunlar hasarl\u0131 h\u00fccrenin kendinden (intrinsik yol) veya kom\u015fu h\u00fccrelerinden (ekstrinsik yol) kaynakl\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

                    Etki mekanizmalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                      \n
                    1. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl ajanlar<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                      Sinir sistemini etkileyenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                  Bir\u00e7ok kimyasal silah i\u00e7in kolinerjik sinaps aral\u0131\u011f\u0131 hedeftir. AChE-inhibit\u00f6rleri  (organofosfatlar veya sinir kimyasallar\u0131\/gazlar\u0131) son 30 y\u0131lda 5 milyondan fazla insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmesine sebep olmu\u015ftur. Zehirlenmenin en s\u0131k kayna\u011f\u0131 bilin\u00e7li veya bilmeden al\u0131nan insektisitlerdir. Y\u0131k\u0131c\u0131 toksik etkileri, 1995 Tokyo metro sald\u0131r\u0131s\u0131nda kullan\u0131lan sarin ile g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

                                  Tabun, sarin, soman ve VX gaz\u0131 bu gruba girer. Tamam\u0131 AChE\u2019yi sinaps ve kav\u015fak sonras\u0131nda inhibe eder. VX gaz\u0131 en toksik ve ciltten emilebildi\u011fi i\u00e7in en tehlikelisi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Eritrositlerdeki AChE ve kan plazmas\u0131ndaki butirilkolinesteraz inhibisyonun tan\u0131 belirteci olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                                  Muskarinik ve nikotinik ACh-resept\u00f6rleri santral ve periferik sinir sisteminin farkl\u0131 hiyerar\u015fik b\u00f6l\u00fcmlerinde g\u00f6rev al\u0131rlar. Otonom sinir sisteminde, AChE inhibit\u00f6rlerinin etkisi sonucu pupillerde daralma, bronkokonstr\u00fcksiyon, gastrointestinal motilitede art\u0131\u015f, terleme, kardiyak aktivitede artma g\u00f6r\u00fclebilir. \u0130skelet kaslara etkileri sonucu fasik\u00fclasyonlar, se\u011firmeler, paralizi, beyne olan etkilerinden kaynakl\u0131 olarak konf\u00fczyon, ataksi, n\u00f6bet ve koma g\u00f6r\u00fclebilir. Bronkokonstr\u00fcksiyona veya SSS depresyonuna ba\u011fl\u0131 solunum yetmezli\u011fi karakteristik \u00f6l\u00fcm sebebidir.<\/p>\n\n\n\n

                                  Saxitoksin ve ili\u015fkili toksinler, paralitiktir, kabuklu deniz hayvanlar\u0131 zehirlenmelerinin sebebidir. Voltaj kap\u0131l\u0131 sodyum kanallar\u0131n\u0131 selektif inhibe eden, \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir n\u00f6rotoksini vard\u0131r. \u0130lerleyen flask paralizi ile kendini g\u00f6sterir ve solunum yetmezli\u011fine sebep olabilir.<\/p>\n\n\n\n

                                  Botulinum toksini bilinen en g\u00fc\u00e7l\u00fc zehirlerdendir. Zehirlenme bulgular\u0131; kraniyal sinir paralizileri, g\u00f6rme problemleri, yutma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ve konu\u015fma zorlu\u011fu olabilir. Zehirlenme ilerledik\u00e7e s\u0131rtta ve ekstremitelerde g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck, flask paralizi ve solunum yetmezli\u011fi g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

                                  Nikotin, bitkisel insektisittir. T\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnlerinde bulunur. Nikotin farmakolojik ve toksik etkisini kolinerjik sinir sisteminin nikotinik resept\u00f6rlerine ba\u011flanarak ve bunlar\u0131 aktive ederek g\u00f6sterir. Nikotinin silah olarak kullan\u0131m\u0131 yak\u0131n zamanda evrimle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

                      Kan \u00fcr\u00fcnlerini etkileyenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                  Karbonmonoksit, hidrojen siyanid ve siyanogen klorid genellikle kan gazlar\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r, h\u00fccresel solunumu bask\u0131lad\u0131klar\u0131 i\u00e7in genelde yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

                                  Arsine, hafif sar\u0131msak benzeri kokuludur, renksizdir, yar\u0131-iletkenlerin sentezinde kullan\u0131l\u0131r. Havadan a\u011f\u0131rd\u0131r ve d\u00fc\u015f\u00fck konsantrasyonlarda bile \u00f6l\u00fcmc\u00fcld\u00fcr. Kimyasal silah olarak kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmi\u015f olsa da silah haline getirilememi\u015ftir. Arsine gaz\u0131 zehirlenmesi bulgular\u0131 klinik olarak inhalasyonu takiben 4-6 saat sonra ba\u015flar. Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, bulant\u0131, kusma gibi bulgular\u0131 vard\u0131r. Zehirlenmenin birincil mekanizmas\u0131 anemiye sebep olacak \u015fekilde masif hemolizdir.  B\u00f6brek yetmezli\u011fi s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, idrar koyu k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r. Solunum yetmezli\u011fi geli\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n

                                  Havayolu ve akci\u011feri etkileyenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                  Bu grup \u201cbo\u011fucu ajanlar\u201d olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130rritan, korozif ve\/veya kimyasal olarak y\u00fcksek oranda aktif gaz ve aerosoller bu gruba dahildir. Hava Yollar\u0131nda bulunan TRP resept\u00f6rleri bir \u00e7ok akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n patogenezinde rol oynad\u0131\u011f\u0131 gibi bu yolla zehirlenen hastalarda da mekanizmada g\u00f6rev al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                                  Fosgen (karbonil diklor\u00fcr) basit form\u00fcll\u00fc bir kimyasal silaht\u0131r. Solundu\u011funda TRP resept\u00f6rleriyle etkile\u015fime ge\u00e7erek akci\u011fer toksisitesinde rol oynad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Su ile temas etti\u011finde, karbondioksit ve hidroklorik aside ayr\u0131\u015f\u0131r, asit kaynakl\u0131 hasara neden olur. Maruz kalan insanlar, \u00f6nce havayolu irritasyonunu hissedebilir, takiben alveollerde hasar ve onar\u0131m kaskad\u0131, lokal inflamatuvar yan\u0131t, kan ak\u0131m\u0131nda azalma ve bronkokonstr\u00fcksiyon durumlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren, semptomsuz olabilen bir latent periyoda girerler. Bu doku hasarlar\u0131 sonunda dokular aras\u0131na su ge\u00e7i\u015fi ve alveollere su ge\u00e7i\u015fi sonras\u0131 intestinal ve akci\u011fer \u00f6demi geli\u015fir. Bu da gaz al\u0131\u015fveri\u015fini bozar ve solunum yetmezli\u011fi geli\u015ftirir. Solunan fosgen gaz\u0131n\u0131n birincil hedefi akci\u011fer olmas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra deriyle temas sonras\u0131 deri irritasyonu ve eritem g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

                                  Deri ve y\u00fczey dokular\u0131 etkileyenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                      Deriyi hedef alan kimyasallar genellikle ya\u011fl\u0131 ve yap\u0131\u015fkan olmas\u0131 itibariyle uzun etkili ve karakteristik cilt bulgular\u0131na yol a\u00e7arlar. Hardal ya\u011f\u0131na benzeyen kokular\u0131ndan dolay\u0131 hardal ajanlar\u0131 bu ismi alm\u0131\u015ft\u0131r. Temel olarak k\u00fck\u00fcrt ve azot hardallar\u0131 olarak 2 \u00e7e\u015fit hardal ajan\u0131 vard\u0131r. \u0130kisi de kimyasal olarak kararl\u0131 de\u011fildir. Guanine ba\u011flanmas\u0131 DNA k\u0131r\u0131lmalar\u0131na ve \u00e7apraz ba\u011flara neden olur, bu da h\u00fccresel onar\u0131m ve\/veya ADP-ribozilasyon gibi bozulma sinyalleri i\u00e7in bir kontrol noktas\u0131 olu\u015fturur; bu da apopitozu ba\u015flatabilir. Ya\u011f asitleri ile etkile\u015fimi membran hasar\u0131na neden olabilir. K\u00fck\u00fcrt hardal\u0131n\u0131n cilt etkileri genellikle yar\u0131m g\u00fcn sonra veya daha uzun s\u00fcrede ortaya \u00e7\u0131kar, azot hardallar\u0131n\u0131n ki daha h\u0131zl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilir. Erken dermatolojik semptomlar ka\u015f\u0131nt\u0131, eritem ve \u00f6demi i\u00e7erir. Havayolu hasar\u0131, hardal ajanlar\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerde, genelde son sebeptir. K\u00fck\u00fcrt hardallar\u0131 doz ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak acki\u011fer TRPA1 resept\u00f6rlerini aktive eder. Hardal ajanlar\u0131 ili\u015fkili g\u00f6z hasar\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz olabilir.<\/p>\n\n\n\n

                      Fosgen oksim buhar\u0131 ho\u015f olmayan bir kokuya sahiptir ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tahri\u015f edicidir. Semptomlar hardal ajanlar\u0131na benzer, ancak daha h\u0131zl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Madde deriye n\u00fcfuz eder ve an\u0131nda ciddi deri hasar\u0131na neden olur.<\/p>\n\n\n\n

                      Lewisite, lipofilik bir s\u0131v\u0131d\u0131r ve deri yoluyla kolayca emilir. Deride ani yanma hissine, eritemle birlikte a\u011fr\u0131l\u0131 deri iltihab\u0131na ve ard\u0131ndan kabarmaya neden olur. G\u00f6zler ve solunum yollar\u0131 da ba\u015fl\u0131ca hedef organlard\u0131r. Sistemik toksisite kapiller duvar\u0131 bozar, kan vol\u00fcm\u00fcn\u00fcn kayb\u0131na ve Lewisite \u015foku tablonun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olur.<\/p>\n\n\n\n

                      H\u00fccresel solunumu etkileyenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                      H\u00fccresel solunumu etkileyen ajanlar kanda oksijen ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 veya mitokondriyal d\u00fczeyde oksidatif fosforilasyonu bozarak etki g\u00f6sterirler. Karbonmonoksit (CO) h\u00fccrelere oksijen sunumunu bozar, h\u00fccrelere oksijen sunumu azal\u0131r ve mitokonriyal ATP sentezi durma noktas\u0131na gelir. Y\u00fcksek oksijen ihtiyac\u0131 olan organlar birincil olarak etkilenirler. Azalm\u0131\u015f beyin aktivitesine ikincil olarak ba\u015f d\u00f6nmesi, sersemlik, bilin\u00e7 kayb\u0131 ve son olarak \u00f6l\u00fcm g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

                      Hidrojen siyan\u00fcr ya da daha do\u011frusu siyan\u00fcr anyonu Fe+3 formundaki heme kar\u015f\u0131 bir afiniteye sahiptir. Siyan\u00fcr, hemoglobinin oksijen ta\u015f\u0131mayan Fe+3 formu olan methemoglobine sessizce ba\u011flan\u0131r ve kanda oksijen ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 azaltmaz. Ba\u015fl\u0131ca toksik hedef mitokondride bulunan sitokrom c oksidazd\u0131r. Blokaj\u0131 oksidatif fosforilasyonu bozar ve h\u00fccresel ATP eksikli\u011fine neden olur. Semptomlar i\u00e7inde bulant\u0131, n\u00f6bet, solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, apne, kardiyak arrest vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                      Siyanid klor\u00fcr ilk olarak reaktivitesi nedeniyle g\u00f6zler ve solunum yollar\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tahri\u015f edicidir ve h\u0131zla bo\u011fulmaya neden olur. \u0130kinci olarak, kana kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccreleri onu hidrojen siyan\u00fcre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr ve bu da sitokrom c oksidaz\u0131 inhibe eder.<\/p>\n\n\n\n

                      Di\u011fer h\u00fccre fonksiyonlar\u0131n\u0131 etkileyenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                      Risin 50 y\u0131l \u00f6nce siyasi bir cinayette kullan\u0131ld\u0131ktan sonra dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. A\u011f\u0131z yoluyla al\u0131nd\u0131ktan sonra toksik etkiler gastrointestinal mukoza \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fir. Solunum yoluyla al\u0131nmas\u0131 sonras\u0131 sistemik etkilenim g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Risin AB toksinler grubuna dahildir. A proteininde enzimatik aktivite vard\u0131r ve B zinciri ise h\u00fccre y\u00fczeyindeki galaktoz art\u0131klar\u0131na ba\u011flanan lektindir. AB kompleksi h\u00fccre i\u00e7ine endositoz ile al\u0131n\u0131r. A zinciri ribozomlarda serbest kal\u0131r. Protein sentezi inhibisyonuyla semptomlar\u0131n ba\u015flamas\u0131 aras\u0131nda latent periyot vard\u0131r. Solunum yoluyla al\u0131nan risin \u00f6ks\u00fcr\u00fck, ate\u015f ve akci\u011fer hasar\u0131na neden olur.<\/p>\n\n\n\n

                      \u015earbon sporlar\u0131 Gruinard isimli \u0130sko\u00e7 adas\u0131nda 1942 y\u0131l\u0131nda muhtemel biyolojik silah olarak denenmi\u015ftir. Bacillus anthracis y\u00fcksek oranda bula\u015f\u0131c\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra, 3 adet olduk\u00e7a potent toksin proteini \u00fcretmektedir. Bu toksinlerin etkisiyle apopitoz ve h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

                      Osmium tetroksid son derece zehirli olarak bilinir. Havayollar\u0131na, g\u00f6zlere ve cilde g\u00fc\u00e7l\u00fc irritan olarak etki eder. Semptomlar\u0131 k\u00fck\u00fcrt hardallar\u0131na benzerdir.<\/p>\n\n\n\n

                        \n
                      1. Etkisiz hale getiriciler<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                                    Bu ajanlar bireylere \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc zararlar vermeden hareket etmelerini veya sava\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6nleyici olarak etki g\u00f6sterirler.<\/p>\n\n\n\n

                                    Sakinle\u015ftiriciler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                    Carfentanil, yaln\u0131zca b\u00fcy\u00fck hayvanlarda sedatif olarak kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Morfin resept\u00f6rleri \u00fczerinden etki eder. Morfin resept\u00f6lerinin karakteristik \u00f6zelli\u011fi olarak solunum depreyonu yapabilir.<\/p>\n\n\n\n

                                    Izofloran, Moskova tiyatro sald\u0131r\u0131s\u0131nda kullan\u0131lan uyutucu aerosollerden biri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse de b\u00f6yle bir anestezik kokteylin b\u00fcy\u00fck bir salonda uyutucu ve g\u00fcvenli dozda verilmesi pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

                                    3-Quinuclidinyl benzilate (QNB) psikoaktif bir uyar\u0131c\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr duman \u015feklinde aerosol haline getirilebilir. Yap\u0131sal olarak atropine benzer ve muskarinik resept\u00f6rleri yar\u0131\u015fmal\u0131 olarak antagonize eder. Etkisiz hale getirme fonksiyonlar\u0131 2-3 saat sonra ba\u015flar. Uyku hali, konf\u00fczyon, dezoryantasyon ve apati g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

                        Halusinojenler<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                    LSD 1960\u2019larda \u00f6zellikle illegal uyu\u015fturucu madde olarak kullan\u0131lan, kimyasal silah ajan\u0131 potansiyeli olan bir maddedir.<\/p>\n\n\n\n

                        Kusma ajanlar\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                    Kusman\u0131n, k\u00f6t\u00fc koku, bozuk yiyecek, gebelik, ta\u015f\u0131t tutmas\u0131, kemoterapi, gastrointestinal hastal\u0131klar, intrakraniyal hadiseler ve kimyasallar gibi bir \u00e7ok sebebi vard\u0131r. Duyu ve motor vagus sinirleri \u00f6nemli olmakla birlikte,TRPV1 resept\u00f6rleri de kusma da rol oynamaktad\u0131r. Kusturucu ajanlar tipik olarak arsenik ili\u015fkili ajanlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                                    Difenilaminklorarsin, hap\u015f\u0131rma ilac\u0131 olarak da bilinen pudra veya aerosol \u015feklinde bir maddedir. Birka\u00e7 dakika i\u00e7inde hap\u015f\u0131rmay\u0131 tetikler, y\u00fcksek dozlarda bulant\u0131, kusma, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131na sebep olabilir. \u0130stenmeyen etkiler, maruziyet sonras\u0131 hemen kaybolurlar ancak ciddi hastal\u0131k ve hatta \u00f6l\u00fcm dahi g\u00f6r\u00fclebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

                                    Difenilklorarsin ve difenilsiyanoarsin, ba\u011flant\u0131l\u0131 birincil etkileri vard\u0131r. \u00d6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6zlerde yanmay\u0131, hava yollar\u0131nda ve akci\u011ferde yanmay\u0131 tetikler.<\/p>\n\n\n\n

                          \n
                        1. Toplu olaylara m\u00fcdahalede kullan\u0131lan ajanlar<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                                      G\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131lar<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                      <\/em><\/strong>G\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131 gazlar g\u00f6zlerde yanma hissine sebep olurlar ve lakrimal bezi uyararak g\u00f6zya\u015f\u0131 salg\u0131lanmas\u0131na sebep olurlar.<\/p>\n\n\n\n

                                      Alfa kloroasetofenon (CN), o-klorobenziliden malononitril (CS) ve biber t\u00fcrevi oleoresin capsicum (OC) bu grubun temsilcisidir.<\/p>\n\n\n\n

                                      K\u00f6t\u00fc kokular<\/em><\/p>\n\n\n\n

                                      <\/em><\/strong>K\u00f6t\u00fc kokular halsizlik ve ka\u00e7\u0131\u015f refleksi yarat\u0131r. B\u00fctanethiol gibi merkaptanlar son derece d\u00fc\u015f\u00fck e\u015fik seviyesine sahip k\u00f6t\u00fc bir kokuya sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

                          Sonu\u00e7 olarak kimyasal silahlar\u0131n yasaklanmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir insani ba\u015far\u0131d\u0131r. Mevcut kimyasal silah listelerine yenilerinin eklenmemesi herkesin temennisidir. Ancak, kara listede yer alan yeni e\u011flence ila\u00e7lar\u0131n\u0131n devam eden gizli sentezine benzer \u015fekilde, potansiyel yasad\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerin de fark\u0131nda olmak gerekir. Bu t\u00fcr bilinmeyen tehditler kar\u015f\u0131s\u0131nda, haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak, bilgileri g\u00fcncellemek, analitik y\u00f6ntemleri uyarlamak ve uygun terap\u00f6tik y\u00f6ntemler geli\u015ftirmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

                          Kaynak\u00e7a<\/strong><\/strong><\/h1>\n\n\n\n

                          1. Chemical warfare agents. Classes and targets. <\/em>Schwenk, Michael.<\/strong> 293, bas\u0131m yeri bilinmiyor : aToxicology Letters, 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                          Tan\u0131m olarak, insan \u00fczerinde psikolojik ve fiziksel tahrip yaratmak \u00fczere kimyasal maddelerin zehirleyici \u00f6zelliklerinden faydalan\u0131larak \u00fcretilmi\u015f maddelere, kimyasal silah denmektedir. Her daim…<\/p>\n","protected":false},"author":4274,"featured_media":3608,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10010,10019],"tags":[202,241,10022,406,449],"class_list":["post-3607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-slider","category-tft","tag-intoksikasyon","tag-kimyasal-savas-ajanlari","tag-tft","tag-toksikoloji","tag-zehirlenme"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4274"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3607\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}