\u00dcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, ya\u015fam\u0131n t\u00fcm a\u015famalar\u0131nda \u00fcreme sistemini, s\u00fcreci ve i\u015flevini kapsamaktad\u0131r. \u00c7evreye sal\u0131nan baz\u0131 kimyasallara maruz kalma, \u00fcreme s\u00fcre\u00e7lerinde kusurlara yol a\u00e7arak organizmalar\u0131 k\u0131s\u0131r hale getirmekte ve belirli ko\u015fullarda bir sonraki nesile ge\u00e7erek canl\u0131lar\u0131n \u00fcreme kabiliyetini \u00fczerinde k\u0131s\u0131talamalar olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130nsan erkek sperm kalitesine ili\u015fkin son bulgular, erkek \u00fcreme i\u015flevinde g\u00f6zlenen kusurlar\u0131n ana nedeninin genetik kusurlardan ziyade \u00e7evresel etkilerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Kirletici maddelere maruziyet ise bu \u00e7evresel etmenler i\u00e7erisinde ilk s\u0131rada yer al\u0131r. Toksik maddelerinin \u00fcreme fizyolojisi \u00fczerine etki mekanizmas\u0131n\u0131 anlamak, toksisitelerine kar\u015f\u0131 koymak ve yeni stratejiler tasarlamak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir.Ayn\u0131 zamanda \u00fcremenin molek\u00fcler mekanizmas\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in bir model g\u00f6revi \u00a0de g\u00f6rebilir.<\/p>\n
K\u0131saca sperm olu\u015fum a\u015famalar\u0131na de\u011finmenin bu noktada iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Spermatogenez, iyi kontrol edilen mitotik, miyotik b\u00f6l\u00fcnme serilerinin spermiyogenez ile birle\u015ferek spermatogonial k\u00f6k h\u00fccrelerden olgun sperm olu\u015fma a\u015famas\u0131d\u0131r. Seminifer t\u00fcb\u00fcllerde bulunan perit\u00fcb\u00fcler miyeloid h\u00fccreler ve Sertoli h\u00fccreleri, sitokinler, b\u00fcy\u00fcme fakt\u00f6rleri ve kan damarlar\u0131 ile birlikte spermatogonial k\u00f6k h\u00fccreleri destekleyen bazal membran\u0131 olu\u015fturur.Sertoli h\u00fccreleri, germ h\u00fccrelerinin geli\u015fmesi i\u00e7in yap\u0131sal, imm\u00fcnolojik ve beslenme deste\u011fi sa\u011flar. Sertoli h\u00fccrelerinin sitoplazmas\u0131, nihayetinde olgun spermler olarak l\u00fcmene sal\u0131nana kadar, SSC’lerden uzat\u0131lm\u0131\u015f spermatidlere kadar geli\u015fen germ h\u00fccrelerini \u00e7evreleyerek kal\u0131r. Folik\u00fcler uyar\u0131c\u0131 hormon [FSH], testosteron, \u00f6stradiol\u00fcn hormonal etkisi ve bunlar\u0131n Leydig ve Sertoli h\u00fccreleri taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131 reg\u00fclasyonu, spermatogenezin kaderini belirlemede \u00e7ok \u00f6nemlidir. FSH ve testosteron, etkilerini Sertoli h\u00fccreleri \u00fczerinde uygulad\u0131\u011f\u0131 ve germ h\u00fccresi geli\u015fiminin desteklenmesine katk\u0131da bulundu\u011fu bilinen hormonlard\u0131r. FSH, mayoza giren spermatogonial h\u00fccrelerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir ve testosteron ile birlikte, mayotik ve post-mayotik olaylar\u0131n ilerlemesi i\u00e7in gerekli genlerin ifadesi \u00fczerinde do\u011frudan kontrol uygular. Ayr\u0131ca testosteron, kan testis bariyerini [KTB], mayozu, Sertoli-germ h\u00fccre adezyonunu ve sperm sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in de gereklidir.<\/p>\n
\u00c7evresel kirleticiler genel olarak, \u00f6strojen analoglar\u0131, dioksinler, ftalatlar, poliklorlu bifeniller (PCB’ler), perflorlu bile\u015fikler, polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH’lar), bromlu alev geciktiriciler ve a\u011f\u0131r metaller gibi fonksiyonel s\u0131n\u0131flara ayr\u0131l\u0131r. Genel olarak, bu toksik maddeler do\u011frudan hava, kara ve su k\u00fctlelerine sal\u0131n\u0131r ve daha sonra solunum, cilt maruziyeti, kontamine g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri ve i\u00e7me suyuyla insanlara ula\u015f\u0131r. Bu zehirli maddelerin \u00e7evrede birikmesi, avdan y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvana aktar\u0131l\u0131p besin zincirine girdiklerinde de ciddi bir tehdit haline gelirler. Bu nedenle, bu kimyasallar\u0131n kimyasal do\u011fas\u0131n\u0131, metabolizmalar\u0131n\u0131 ve memeli testisleri \u00fczerindeki etkilerini anlamak, yeni sentezlenen kimyasal k\u0131s\u0131mlar\u0131n toksisitesini de\u011ferlendirmede kullan\u0131labilecek kapsaml\u0131 bir toksisite profili olu\u015fturmak i\u00e7in \u00f6nem kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6strojen Analoglar\u0131;<\/strong><\/u><\/h2>\nBisfenol A [BPA]<\/strong> ve ftalatlar, plastik kirleticilerin ana bile\u015fenlerini olu\u015fturur ve do\u011fada her yerde bulunurlar. BPA, di\u015f s\u0131zd\u0131rmazl\u0131k malzemeleri, yiyecek ve i\u00e7ecek kutular\u0131n\u0131n astar malzemesi, biberonlar, termal ka\u011f\u0131tlar, kompakt diskler, DVD’ler ve di\u011fer elektronik devrelerde ana bile\u015fendir. Ftalatlar kozmetiklerin, ila\u00e7lar\u0131n, oyuncaklar\u0131n, boyalar\u0131n ve in\u015faat malzemelerinin bile\u015fenlerini olu\u015fturur.Yap\u0131lan incelemelerde kanda, yeti\u015fkinlerin ve \u00e7ocuklar\u0131n idrar \u00f6rneklerinde \u00f6nemli miktarda BPA saptanmaktad\u0131r ayr\u0131ca amniyon s\u0131v\u0131s\u0131nda ve anne s\u00fct\u00fcnde de bulunmu\u015ftur ve olduk\u00e7a \u015fok edici bir \u015fekilde, \u00e7ocuklar\u0131n BPA’n\u0131n toksik etkilerine daha duyarl\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.<\/p>\nBirka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fma, BPA’n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 etkileyen epigenetik etkilere neden olabilece\u011fini ve onlar\u0131n transgenerasyon yolu ile nesilden nesile aktar\u0131lan \u00fcreme yeteneklerindeki kusurlar\u0131n nedeni olabilece\u011fini bildirmi\u015ftir. Yap\u0131sal olarak, BPA \u00f6strojen analo\u011fudur ki bu onlara endokrin bozucular olarak i\u015flev g\u00f6rme potansiyeli kazand\u0131ran benzersiz bir yetenektir. ABD \u00e7evre koruma ajans\u0131, BPA’n\u0131n referans dozunu, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkilere yol a\u00e7an en d\u00fc\u015f\u00fck doz olan 50 \u00b5g \/ kg \/ g\u00fcn olarak belirtmektedir. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, gebe kad\u0131nlarda yakla\u015f\u0131k 0.3-18 ng \/ ml’lik d\u00fc\u015f\u00fck bir BPA dozunun toksik etkilere neden olma potansiyeli oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Yeti\u015fkin farelerde yakla\u015f\u0131k 25 ng \/ kg’l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fck dozun, sperm say\u0131s\u0131nda azalmaya neden oldu\u011fu ve spermatogenezi engelledi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmalar, BPA’ya maruz kalman\u0131n ana yolunun hava, deri, yiyecek ve i\u00e7me suyu oldu\u011funu bulmu\u015ftur. S\u0131\u00e7anlarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, artan BPA konsantrasyonlar\u0131n\u0131n sperm say\u0131s\u0131, sperm hareketlili\u011fi, morfolojisi ve DNA hasar\u0131 \u00fczerinde do\u011frudan olumsuz etkiye sahip oldu\u011funu bulunmu\u015ftur. Bu etkiler, BPA’y\u0131 di\u011ferleri aras\u0131nda en g\u00fc\u00e7l\u00fc reprotoksik madde olarak yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Ftalatlar<\/strong> da iyi karakterize edilmi\u015f endokrin bozuculard\u0131r.Ftalatlar d\u00fcz karbon ki\u015fisel bak\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde, plastikle\u015ftiricilerde ,\u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde,ayr\u0131ca oyuncaklarda ve t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerinde kullan\u0131l\u0131r.Ftalatlar plastik matrislerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00e7evreye kolayl\u0131kla s\u0131zabilirler. A\u011f\u0131zdan al\u0131m, inhalasyon ve transdermal yollar, bu kimyasallara insanlar\u0131n maruz kalmas\u0131n\u0131n en belirgin bi\u00e7imleridir. Paketlenmi\u015f g\u0131dalar\u0131n al\u0131m\u0131, kirli sular, ya\u011fmurluklardan dermal maruz kalma, sabun, \u015fampuan, oje, parf\u00fcmeri ve kozmetik \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in koku bazlar\u0131, fotallerle kontamine olmu\u015f tozlar\u0131n solunmas\u0131, ipler, \u00e7\u0131ng\u0131raklar, ila\u00e7lar gibi bebek oyuncaklar\u0131 ve do\u011frudan PVC’den yap\u0131lan t\u0131bbi po\u015fet ve t\u00fcp \u00fcr\u00fcnlerden enjeksiyon, insan sistemine giri\u015flerinin ana yollar\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Ftalatlara maruziyet, % 40-69 erkek infertilite problemlerinin nedeni olarak kabul edilmi\u015ftir. BPA gibi, hormonal i\u015flevlere m\u00fcdahale ederler, KTB’yi bozarlar, Sertoli h\u00fccrelerinin i\u015flevlerini etkiler, germ h\u00fccresinin \u00e7\u00f6kmesine neden olurlar ve germ h\u00fccre apoptozunu tetiklerler. Semen \u00f6rneklerinin analizi, daha y\u00fcksek ftalat konsantrasyonu ile azalan sperm say\u0131s\u0131 ve sperm hareketlili\u011fi aras\u0131nda pozitif korelasyon oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Fatallerin reprotoksik etkileri ayr\u0131ca spermatogenez, kolesterol biyosentezi, testosteron \u00fcretimi ve oksidatif stresle ilgili genlerin epigenetik modifikasyonlar\u0131n\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\nDioksinler<\/strong><\/h2>\nDioksinler, furan veya dioksan fonksiyonel gruplar\u0131 i\u00e7eren halojenlenmi\u015f siklik bile\u015fiklerden olu\u015fan bir lipofilik kimyasallar s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. Poliklorlu dibenzodioksinler (PCDD’ler), poliklorlu dibenzofuranlar ve Poliklorlu Bifeniller [PCB’ler] t\u00fcrlerini i\u00e7erirler. Biyolojik bozunmaya kar\u015f\u0131 son derece diren\u00e7lidirler ve \u00e7evrede birikmek i\u00e7in y\u00fcksek frekans sergilerler ve bu da onlar\u0131 olduk\u00e7a toksik maddeler haline getirir.Bunlar temelde pestisitlerin \u00fcretiminde kullan\u0131lan ka\u011f\u0131t hamurunun klorlu a\u011fart\u0131lmas\u0131n\u0131n yan \u00fcr\u00fcnleridir ve esas olarak t\u0131bbi at\u0131klar\u0131n ve plasti\u011fin yak\u0131lmas\u0131yla \u00a0olu\u015furlar. Dioksinler, lipofilik yap\u0131lar\u0131 nedeniyle olduk\u00e7a kararl\u0131 kimyasal molek\u00fcllerdir ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden yakla\u015f\u0131k 50-100 y\u0131ll\u0131k yar\u0131 \u00f6m\u00fcrleri vard\u0131r.Birka\u00e7 klorlu halkan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, en uzun s\u00fcreli \u00e7evresel toksik madde olarak 2,3,7,8-tetraklorodibenzo-p-dioksin (TCDD) ile biyo-bozunmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Toprakta, yeralt\u0131 sular\u0131nda ve denizde devasa dioksin \u00e7\u00f6keltileri bulunmu\u015ftur, hayvanlarda maruz kalmalar\u0131n\u0131n ana yolu hayvan yemi iken, insanlarda ise kontamine g\u0131da, su, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri ve anne s\u00fct\u00fc t\u00fcketimi ba\u015fl\u0131ca maruziyet kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar, dioksinlerin insanlarda 5.8-14.1 y\u0131l kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, farelerde ise sadece 10-15 g\u00fcn kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun da onlar\u0131 insanlar i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 derecede toksik hale getirdi\u011fini bilmektedir.. Toksik etkilerine, aril Hidrokarbon resept\u00f6r\u00fc [AHr] ile ba\u011flanma yeteneklerinin arac\u0131l\u0131k etti\u011fi bulunmu\u015ftur ve insanlarda maruz kalmas\u0131 klorakne, imm\u00fcn bask\u0131lama, tiroid disfonksiyonu ve \u00fcreme \/ geli\u015fimsel anormalliklere neden olur. Erkek insan \u00fcreme yetenekleri \u00fczerindeki etkileri ba\u011flam\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fmalar, gebelik g\u00fcn\u00fcnde (GD) 0,064 \u00b5g TCDD \/ kg maruziyetle sperm say\u0131s\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle epididimal sperm say\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltt\u0131\u011f\u0131 bulmu\u015ftur. \u0130nsanlarda al\u0131mlar\u0131n\u0131 takiben AHr ile ba\u011flan\u0131rlar, daha sonra CYP450 sistemi ve mono-oksijenaz enzimleri taraf\u0131ndan metabolize edilerek dioksinin ara\u015fidonat metabolitlerinin yan\u0131 s\u0131ra glukuronik metabolitlerin olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar, bu da sonu\u00e7 olarak Fas genlerinin ekspresyonunu artt\u0131r\u0131r ve pro -H\u00fccrelerdeki oksidasyon durumu artar.\u0130nsan sisteminde birikme potansiyeli, bunlar\u0131n plasenta, anne s\u00fct\u00fc yoluyla fet\u00fcse aktar\u0131lmas\u0131na izin verir ve b\u00f6ylece geli\u015fimsel bozukluklara neden olur.<\/p>\n
Poliklorlu Bifeniller [PCB’ler]<\/strong><\/h2>\nPoliklorlu Bifeniller, plastiklerin, re\u00e7inelerin, klorlu kau\u00e7uklar\u0131n, alev geciktiricilerin ve mikroelektronik devrelerin imalat\u0131nda kullan\u0131lan kimyasal maddelerdir. \u00c7ift d\u00fczlemli maddeler olu\u015fturan bisiklik d\u00fczenlemelerde klorlanm\u0131\u015f benzen halkalar\u0131na sahiptirler ve artan klorlama derecesi ile biyoak\u00fcm\u00fclasyon ve y\u00fcksek toksisite sa\u011flarlar. Endokrin siste\u00f6 bozucular\u0131 olarak hareket ederler, \u00f6strojen resept\u00f6rleri ile ba\u011flanma etkinli\u011fi sergilerler ve birka\u00e7 genin anormal a\u015f\u0131r\u0131 ekspresyonunu ind\u00fcklerler. PCB Aroclor 1254’\u00fcn antiandrojen etki g\u00f6sterdi\u011fi ve Leydig h\u00fccrelerinde testosteron \u00fcretimini azaltt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Aroclor 254 ayr\u0131ca Sertoli h\u00fccrelerinin metabolik fonksiyonlar\u0131n\u0131 bozarak canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkiler ve sperm say\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Ayr\u0131ca n\u00f6rolojik bozukluklara, diyabete ve kansere neden olabilirler.<\/p>\n
A\u011f\u0131r Metaller<\/strong><\/h2>\nA\u011f\u0131r metaller, end\u00fcstrideki uygulamalar\u0131ndan,g\u0131da, besin takviyeleri, su, hava, alkoll\u00fc i\u00e7ecekler, t\u00fct\u00fcn ve sigaradaki varl\u0131klar\u0131na kadar do\u011fada her yerde bulunabilirler. A\u011f\u0131r metallerin y\u00fcksek dozda ve \/ veya k\u0131sa s\u00fcreli maruz kalmas\u0131 insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkilere neden olur. Bal\u0131k ve alkol ba\u015fta olmak \u00fczere ba\u015fta olmak \u00fczere g\u0131da, su, hava, deniz \u00fcr\u00fcnleri, sigara, t\u00fcketimi insanlar\u0131n en yayg\u0131n maruz kalma kaynaklar\u0131d\u0131r. \u00c7evrede bulunan \u00e7e\u015fitli metaller aras\u0131nda kur\u015fun, c\u0131va, kadmiyum arsenik ve krom en toksik metaller olarak kabul edilir.Kur\u015fun sadece pillerde, X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 kalkanlar\u0131nda bulunur ve mesleki maruziyet kur\u015fun madencili\u011fi, rafine etme, eritme, araba tamirini i\u00e7erir ve ayr\u0131ca yiyeceklerde, i\u00e7eceklerde ve \u015farapta bulunur.<\/p>\n
Kadmiyum boyalar, seramikler, plastikler, g\u00fcbreler, sigaralar, tah\u0131llar,ye\u015fil yaprakl\u0131 sebzelerde\u00a0 g\u00f6zlenirken, c\u0131va ise esas olarak tatl\u0131 su ve deniz bal\u0131klar\u0131nda,kozmetikler, pigmentler, kostik sodalarda ve\u00a0 elektronik bile\u015fenlerde g\u00f6zlenmektedir. \u00d6te yandan arsenik, en toksik olarak kabul edilir ve herbisitlerde, anti-mikrobiyal katk\u0131 maddelerinde, bal\u0131klarda ve di\u011fer deniz \u00fcr\u00fcnlerinde bulunur.Erkeklerde a\u011f\u0131r metallerin \u00fcremeyi \u00f6nleyici etkileri, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak spermatogenezin farkl\u0131 evrelerini etkilerken, testiste hormonal dengeyi de etkiler. G\u00f6zlemlenen ba\u015fl\u0131ca etkiler sperm say\u0131s\u0131nda azalma, sperm say\u0131s\u0131nda anormal art\u0131\u015f, sperm DNA hasar\u0131 ve bozulmu\u015f sperm hareketlili\u011fidir. A\u011f\u0131r metallerin ayr\u0131ca oksidatif strese yol a\u00e7an reaktif oksijen t\u00fcrlerini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131, DNA hasar\u0131n\u0131 ind\u00fckledi\u011fi ve BTB’yi bozma ve spermatogenez olaylar\u0131n\u0131 etkileme yetene\u011fi ile spermatozoa apoptozuna neden oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Genel olarak 20-40 y\u0131ll\u0131k yar\u0131 \u00f6mr\u00fc olan kadmiyum, \u00e7e\u015fitli dokularda b\u00fcy\u00fck bir birikim sergiler ve \u00f6zellikle Sertoli h\u00fccrelerini etkiledi\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Kadmiyum, Sertoli h\u00fccrelerinin morfolojisini de\u011fi\u015ftirmede doza ba\u011f\u0131ml\u0131 etkiler sergiler, Sertoli-germ h\u00fccrelerinin adhezyon kayb\u0131na neden olur, s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 bozar ve bu da onu bir Sertoli h\u00fccre toksikant\u0131 olarak tan\u0131mlar. Kadmiyum ayr\u0131ca testislerde dejenerasyonu ind\u00fckler, farelerde \/ s\u0131\u00e7anlarda testis a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131r, mayozda G2 \/ M faz\u0131 durmas\u0131n\u0131 te\u015fvik eder, spermle\u015fmeyi inhibe eder ve spermatojenik h\u00fccrelerde apoptozu ind\u00fckler.C\u0131va ise erkeklerde \u00f6zellikle sa\u00e7 ve kanda y\u00fcksek konsantrasyonlarda bulunurken, Leydig h\u00fccrelerinde ise civa taneleri bulunabilmektedir. C\u0131van\u0131n toksik formu olan civa klonunun, hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda sperm say\u0131s\u0131n\u0131 ve sperm hareketlili\u011fini bozdu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u0130nsan semen kur\u015fun konsantrasyonunun analizi, kandaki kur\u015fun konsantrasyonu ile do\u011frudan korelasyon g\u00f6sterir ve spermler anormal kuyruk morfolojisi g\u00f6sterir ve ayr\u0131ca Sertoli h\u00fccre morfolojisini etkiler. Al\u00fcminyum, testislerde adenozin trifosfatazlar, alkalin fosfataz ve gama glutamil transferaz gibi \u00e7e\u015fitli plazma membran enzimlerinin d\u00fczeyini d\u00fc\u015f\u00fcrerek spermatogenez \u00fczerinde dolayl\u0131 etkiler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Krom ayr\u0131ca, BTB’yi spesifik olarak etkiledi\u011fi g\u00f6zlemlenen spermatogenez \u00fczerinde de benzer etkiler g\u00f6sterir.<\/p>\n
Tar\u0131m \u0130la\u00e7lar\u0131<\/strong><\/h2>\nPestisitler genel olarak g\u0131da \u00fcretimini geli\u015ftirmek ve \u00fcretimin i\u015flenmesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in insanlarda ,yabani otlarda, mantarlarda veya hayvanlarda hastal\u0131k vekt\u00f6rleri dahil olmak \u00fczere istenmeyen b\u00f6cekleri \u00f6nlemek veya yok etmek i\u00e7in kullan\u0131lan maddelerdir. Pestisitler genellikle b\u00f6cekleri (b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131), mantarlar\u0131 (mantar ila\u00e7lar\u0131), yabani otlar\u0131 (herbisitler) ve g\u00fcbreleri (b\u00fcy\u00fcme verimini art\u0131rmak i\u00e7in) yok etmek i\u00e7in \u00fcretilir. Mesleki, diyetsel ve \u00e7evresel maruziyet, pestisitlerin insanlara girmesinin \u00fc\u00e7 ana yoludur. Ara\u015ft\u0131rmalar, pestisitlerin endokrin bozucu olarak davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hormonal veya genotoksik yolla spermatogenezi etkileyebilece\u011fini ve genlerin ekspresyonunu etkiledi\u011fini g\u00f6stermektedir. Pestisitler hormonal denge, epigenetik de\u011fi\u015fiklikler, bozulmu\u015f Sertoli h\u00fccre fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde etki g\u00f6sterir, bu da de\u011fi\u015fen sperm morfolojileri ile sonu\u00e7lan\u0131r ve sperm say\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Ayr\u0131ca serbest radikaller \u00fcrettikleri ve h\u00fccrelerde oksidatif stresi art\u0131rd\u0131klar\u0131 ve SSC’lerde apoptozise yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u0130yi bilinen pestisitlerden organofosfat i\u00e7erenler, maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sperm say\u0131s\u0131, sperm hareketlili\u011fi, testosteron seviyeleri ve testis a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131na neden olurlar.<\/p>\n
Spermatogenezde \u00c7evresel Kirleticilerin Genetik ve Molek\u00fcler \u0130\u015flem Mekanizmas\u0131<\/strong><\/h2>\n\u00c7evresel kirletici maddelere maruz kalma, detoksifikasyon enzimleri taraf\u0131ndan metabolize edilerek insan sistemine girmelerine neden olur. Genel olarak insan sistemi, yabanc\u0131 maddelerin metabolizmas\u0131na ve detoksifikasyonuna adanm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli enzimlere sahiptir. Bunlar aras\u0131nda sitokrom \u2212P450 enzim sistemi \u00fcyeleri, glutatyon S-transferazlar, metal lothionlar gibi metaloenzimler ve dizink alkalin fosfatazlar, s\u00fcperoksit dismutazlar ve arilesterazlar bulunur.<\/p>\n
Ancak bu enzimler, \u00e7evreye sal\u0131nan kirleticileri tamamen metabolize etmek i\u00e7in dizayn edilmemi\u015ftir. Bu nedenle, bu enzimlerin end\u00fcstriyel kirleticiler \u00fczerindeki spesifik olmayan metabolik eylemleri, ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bkimyasallar\u0131 ile birlikte insan h\u00fccreleri i\u00e7in ciddi \u015fekilde toksik hale gelen \u00e7e\u015fitli son \u00fcr\u00fcnler verir. Dahas\u0131, bu kimyasallar\u0131n farkl\u0131 yar\u0131lanma \u00f6m\u00fcrleri vard\u0131r ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n insanlarda 10 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre kal\u0131c\u0131 olarak birikebilece\u011fi bulunmu\u015ftur. Metabolize edildikten sonra, bu kimyasallar dola\u015f\u0131m sistemi yoluyla farkl\u0131 hedef dokulara ula\u015f\u0131rlar.Membrana ba\u011fl\u0131 resept\u00f6rler ana hedefleri olmakla\u00a0 beraber farkl\u0131 dokularda yay\u0131l\u0131rlar. Testislerde Sertoli ve Leydig h\u00fccreleri, \u00e7e\u015fitli sinyal kaskadlar\u0131n\u0131 uyaran FSH ve LH gibi spesifik hormonlara \u00f6zel ba\u011flanma b\u00f6lgeleri olu\u015fturan \u00a0somatik h\u00fccreleri olu\u015fturur. Aktive edilmi\u015f sinyalleme kaskadlar\u0131, farkl\u0131 molek\u00fcler fonksiyonlar\u0131 etkilemekten sorumlu olan genleri tetikler. \u00d6te yandan, bu \u00e7evresel kimyasallar\u0131n bu h\u00fccrelerin normal h\u00fccresel i\u015fleyi\u015fine kar\u0131\u015fmas\u0131, ilgili genlerin ekspresyonu \u00fczerinde zararl\u0131 etkilere neden olur. Bu genler \u00fczerindeki \u00e7evre kimyasallar\u0131n\u0131n molek\u00fcler mekanizmas\u0131n\u0131n incelenmesi, genellikle epigeneti\u011fi anlamak i\u00e7in ana mod olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Histon modifikasyonlar\u0131, DNA metilasyonu ve miRNA gibi k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcll\u00fc RNA’lar\u0131n ekspresyonu, genlerin ekspresyonunu d\u00fczenlemek i\u00e7in epigenetik modifikasyonlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ana mekanizma olarak kabul edilir. Bu \u00e7evresel toksik maddeler, h\u00fccresel hedeflerle kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak da benzer etkiler sergiler. Son y\u0131llarda, \u00e7evresel epigenetik d\u00fczenlemelerin alt\u0131nda yatan mekanizmalar\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in birka\u00e7 inceleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Germ h\u00fccresi olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda, konak\u00e7\u0131 genom, baba \/ maternal \u00f6zg\u00fcll\u00fcklere dayal\u0131 olarak genlerin susturulmas\u0131ndan veya aktivasyonundan sorumlu olan genomik bask\u0131 ad\u0131 verilen s\u00fcre\u00e7 taraf\u0131ndan epigenetik yeniden programlamaya tabi tutulur. Germ h\u00fccresi olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda bireyin \u00e7e\u015fitli \u00e7evresel toksik maddelere maruz kalmas\u0131n\u0131n, birka\u00e7 nesilden nesile aktar\u0131lan sperm \/ ova genomunda spesifik epigenetik modifikasyonlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00c7evresel kirleticilerin ind\u00fckledi\u011fi epijenetik transgenerasyonlar da birka\u00e7 nesil boyunca ciddi do\u011furganl\u0131k bozukluklar\u0131na neden oldu\u011fu \u00a0da g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00c7evresel toksik maddelere maruz kalma d\u00fczeyi ve s\u00fcresi ve bunlar\u0131n genlerin ekspresyonunu d\u00fczenlemedeki etkileri, nesilleri a\u015fan etkilerle sonu\u00e7lanan, toksisite profillerini anlamak i\u00e7in de \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, \u00e7evresel toksik maddeler, hedef h\u00fccrelerin i\u00e7indeki \u00e7e\u015fitli proteinlerle do\u011frudan ba\u011flanma kabiliyetine de sahiptir ve bunun sonucu, toksik etkileri ile do\u011frudan ili\u015fkilidirler.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/06\/2ea11378961884d5271a878a681d7847.png\")
<\/p>\n
Herhangi bir ekosistemin temel geli\u015fimi, d\u00f6l olu\u015fumuna ve sa\u011flam \u00fcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda sanayile\u015fme ve modernle\u015fmedeki art\u0131\u015f, insanl\u0131\u011f\u0131n ve di\u011fer canl\u0131 organizmalar\u0131n \u00fcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uzun s\u00fcreli bir tehdit olu\u015fturdu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok say\u0131da sentetik bile\u015fi\u011fin \u00e7evreye sokulmas\u0131nda kal\u0131c\u0131 bir etki olu\u015fturmu\u015ftur. Yukar\u0131da bildirilen \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edildi\u011fi gibi, bu \u00e7evresel kirletici maddelerin erkeklerde \u00fcreme kapasitesinin azalmas\u0131na ve spermatogenez s\u00fcrecinde \u00e7e\u015fitli kusurlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Mevcut durumun en endi\u015fe verici k\u0131sm\u0131, bu toksik maddelerin k\u0131s\u0131rl\u0131k ve ilgili kusurlara yol a\u00e7abilmlerinin yan\u0131 s\u0131ra , sonraki nesilleri de etkileyebilmeleridir. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc hala d\u00fcnyan\u0131n belirli yerlerinde a\u015f\u0131r\u0131 n\u00fcfus sorunu ve bunu \u00f6nlemek i\u00e7in erkek do\u011fum kontrol y\u00f6nteminin kullan\u0131lmas\u0131yla m\u00fccadele etse de, geli\u015fmi\u015f ve yerle\u015fik \u00fclkelerde erkeklerde \u00fcreme bozukluklar\u0131 ve k\u0131s\u0131rl\u0131k oran\u0131 konusunda artan bir endi\u015fe var. Spermatogenez \u00fczerindeki \u00e7evresel kirletici maddelerin incelenmesi, madalyonun her iki taraf\u0131na da hizmet eder; spermatogenezi etkileyen \u00e7e\u015fitli genetik ve molek\u00fcler fakt\u00f6rleri anlamak ve bu olaylar\u0131 daha iyi kontrol etmek ve etkili ve g\u00fcvenli kontraseptiflerin geli\u015ftirilmesinde kullanmak i\u00e7in bilgimizi geni\u015fletmek i\u00e7in bir \u00e7al\u0131\u015fma modeli olarak kullan\u0131labilir. \u00d6te yandan, bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu kirletici maddelerin \u00fcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki etkileri konusunda fark\u0131ndal\u0131k yaratarak, \u00e7ok toksik maddelere maruz kalman\u0131n getirdi\u011fi hastal\u0131klara ve k\u0131s\u0131rl\u0131k sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 koymam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Son olarak, t\u00fcm canl\u0131 organizmalar i\u00e7in g\u00fcvenli ve sa\u011flam bir gelecek sa\u011flayacak yeni sentezlenmi\u015f bile\u015fiklerin yan\u0131 s\u0131ra mevcut kirletici maddelerin kullan\u0131m\u0131nda kat\u0131 d\u00fczenlemeler olu\u015fturmak i\u00e7in bilin\u00e7li ve g\u00fcvenli bir karar vermemiz gerekiyor.<\/p>\n
Kaynak<\/em><\/u><\/h2>\n\n- Jenardhanan Pranitha, Panneerselvam Manivel, Mathur Premendu P.EFFECT OF ENVIRONMENTAL CONTAMINANTS ON SPERMATOGENESIS. Seminars in Cell and Developmental Biology http:\/\/dx.doi.org\/10.1016\/j.semcdb.2016.03.024<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
18-19 y\u00fczy\u0131llarda \u00f6zellikle end\u00fcstriyel geli\u015fmelerle beraber insano\u011flunun kimyasal \u00fcr\u00fcnler \u00fczerine ilgisi bir hayli artm\u0131\u015f ve toplumsal ya\u015fam\u0131 i\u00e7erisinde direkt ya da dolayl\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":1083,"featured_media":2085,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10010,10014,10019],"tags":[102,323,335,372],"class_list":["post-1155","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-slider","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-cevresel-kirleticiler","tag-ostrojen-analoglari","tag-pestisid","tag-spermatogenez"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1083"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1155"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1155\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fma, BPA’n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 etkileyen epigenetik etkilere neden olabilece\u011fini ve onlar\u0131n transgenerasyon yolu ile nesilden nesile aktar\u0131lan \u00fcreme yeteneklerindeki kusurlar\u0131n nedeni olabilece\u011fini bildirmi\u015ftir. Yap\u0131sal olarak, BPA \u00f6strojen analo\u011fudur ki bu onlara endokrin bozucular olarak i\u015flev g\u00f6rme potansiyeli kazand\u0131ran benzersiz bir yetenektir. ABD \u00e7evre koruma ajans\u0131, BPA’n\u0131n referans dozunu, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkilere yol a\u00e7an en d\u00fc\u015f\u00fck doz olan 50 \u00b5g \/ kg \/ g\u00fcn olarak belirtmektedir. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, gebe kad\u0131nlarda yakla\u015f\u0131k 0.3-18 ng \/ ml’lik d\u00fc\u015f\u00fck bir BPA dozunun toksik etkilere neden olma potansiyeli oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Yeti\u015fkin farelerde yakla\u015f\u0131k 25 ng \/ kg’l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fck dozun, sperm say\u0131s\u0131nda azalmaya neden oldu\u011fu ve spermatogenezi engelledi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmalar, BPA’ya maruz kalman\u0131n ana yolunun hava, deri, yiyecek ve i\u00e7me suyu oldu\u011funu bulmu\u015ftur. S\u0131\u00e7anlarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, artan BPA konsantrasyonlar\u0131n\u0131n sperm say\u0131s\u0131, sperm hareketlili\u011fi, morfolojisi ve DNA hasar\u0131 \u00fczerinde do\u011frudan olumsuz etkiye sahip oldu\u011funu bulunmu\u015ftur. Bu etkiler, BPA’y\u0131 di\u011ferleri aras\u0131nda en g\u00fc\u00e7l\u00fc reprotoksik madde olarak yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Ftalatlar<\/strong> da iyi karakterize edilmi\u015f endokrin bozuculard\u0131r.Ftalatlar d\u00fcz karbon ki\u015fisel bak\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde, plastikle\u015ftiricilerde ,\u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde,ayr\u0131ca oyuncaklarda ve t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerinde kullan\u0131l\u0131r.Ftalatlar plastik matrislerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00e7evreye kolayl\u0131kla s\u0131zabilirler. A\u011f\u0131zdan al\u0131m, inhalasyon ve transdermal yollar, bu kimyasallara insanlar\u0131n maruz kalmas\u0131n\u0131n en belirgin bi\u00e7imleridir. Paketlenmi\u015f g\u0131dalar\u0131n al\u0131m\u0131, kirli sular, ya\u011fmurluklardan dermal maruz kalma, sabun, \u015fampuan, oje, parf\u00fcmeri ve kozmetik \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in koku bazlar\u0131, fotallerle kontamine olmu\u015f tozlar\u0131n solunmas\u0131, ipler, \u00e7\u0131ng\u0131raklar, ila\u00e7lar gibi bebek oyuncaklar\u0131 ve do\u011frudan PVC’den yap\u0131lan t\u0131bbi po\u015fet ve t\u00fcp \u00fcr\u00fcnlerden enjeksiyon, insan sistemine giri\u015flerinin ana yollar\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Ftalatlara maruziyet, % 40-69 erkek infertilite problemlerinin nedeni olarak kabul edilmi\u015ftir. BPA gibi, hormonal i\u015flevlere m\u00fcdahale ederler, KTB’yi bozarlar, Sertoli h\u00fccrelerinin i\u015flevlerini etkiler, germ h\u00fccresinin \u00e7\u00f6kmesine neden olurlar ve germ h\u00fccre apoptozunu tetiklerler. Semen \u00f6rneklerinin analizi, daha y\u00fcksek ftalat konsantrasyonu ile azalan sperm say\u0131s\u0131 ve sperm hareketlili\u011fi aras\u0131nda pozitif korelasyon oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Fatallerin reprotoksik etkileri ayr\u0131ca spermatogenez, kolesterol biyosentezi, testosteron \u00fcretimi ve oksidatif stresle ilgili genlerin epigenetik modifikasyonlar\u0131n\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n Dioksinler, furan veya dioksan fonksiyonel gruplar\u0131 i\u00e7eren halojenlenmi\u015f siklik bile\u015fiklerden olu\u015fan bir lipofilik kimyasallar s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. Poliklorlu dibenzodioksinler (PCDD’ler), poliklorlu dibenzofuranlar ve Poliklorlu Bifeniller [PCB’ler] t\u00fcrlerini i\u00e7erirler. Biyolojik bozunmaya kar\u015f\u0131 son derece diren\u00e7lidirler ve \u00e7evrede birikmek i\u00e7in y\u00fcksek frekans sergilerler ve bu da onlar\u0131 olduk\u00e7a toksik maddeler haline getirir.Bunlar temelde pestisitlerin \u00fcretiminde kullan\u0131lan ka\u011f\u0131t hamurunun klorlu a\u011fart\u0131lmas\u0131n\u0131n yan \u00fcr\u00fcnleridir ve esas olarak t\u0131bbi at\u0131klar\u0131n ve plasti\u011fin yak\u0131lmas\u0131yla \u00a0olu\u015furlar. Dioksinler, lipofilik yap\u0131lar\u0131 nedeniyle olduk\u00e7a kararl\u0131 kimyasal molek\u00fcllerdir ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden yakla\u015f\u0131k 50-100 y\u0131ll\u0131k yar\u0131 \u00f6m\u00fcrleri vard\u0131r.Birka\u00e7 klorlu halkan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, en uzun s\u00fcreli \u00e7evresel toksik madde olarak 2,3,7,8-tetraklorodibenzo-p-dioksin (TCDD) ile biyo-bozunmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Toprakta, yeralt\u0131 sular\u0131nda ve denizde devasa dioksin \u00e7\u00f6keltileri bulunmu\u015ftur, hayvanlarda maruz kalmalar\u0131n\u0131n ana yolu hayvan yemi iken, insanlarda ise kontamine g\u0131da, su, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri ve anne s\u00fct\u00fc t\u00fcketimi ba\u015fl\u0131ca maruziyet kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar, dioksinlerin insanlarda 5.8-14.1 y\u0131l kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, farelerde ise sadece 10-15 g\u00fcn kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun da onlar\u0131 insanlar i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 derecede toksik hale getirdi\u011fini bilmektedir.. Toksik etkilerine, aril Hidrokarbon resept\u00f6r\u00fc [AHr] ile ba\u011flanma yeteneklerinin arac\u0131l\u0131k etti\u011fi bulunmu\u015ftur ve insanlarda maruz kalmas\u0131 klorakne, imm\u00fcn bask\u0131lama, tiroid disfonksiyonu ve \u00fcreme \/ geli\u015fimsel anormalliklere neden olur. Erkek insan \u00fcreme yetenekleri \u00fczerindeki etkileri ba\u011flam\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fmalar, gebelik g\u00fcn\u00fcnde (GD) 0,064 \u00b5g TCDD \/ kg maruziyetle sperm say\u0131s\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle epididimal sperm say\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltt\u0131\u011f\u0131 bulmu\u015ftur. \u0130nsanlarda al\u0131mlar\u0131n\u0131 takiben AHr ile ba\u011flan\u0131rlar, daha sonra CYP450 sistemi ve mono-oksijenaz enzimleri taraf\u0131ndan metabolize edilerek dioksinin ara\u015fidonat metabolitlerinin yan\u0131 s\u0131ra glukuronik metabolitlerin olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar, bu da sonu\u00e7 olarak Fas genlerinin ekspresyonunu artt\u0131r\u0131r ve pro -H\u00fccrelerdeki oksidasyon durumu artar.\u0130nsan sisteminde birikme potansiyeli, bunlar\u0131n plasenta, anne s\u00fct\u00fc yoluyla fet\u00fcse aktar\u0131lmas\u0131na izin verir ve b\u00f6ylece geli\u015fimsel bozukluklara neden olur.<\/p>\n Poliklorlu Bifeniller, plastiklerin, re\u00e7inelerin, klorlu kau\u00e7uklar\u0131n, alev geciktiricilerin ve mikroelektronik devrelerin imalat\u0131nda kullan\u0131lan kimyasal maddelerdir. \u00c7ift d\u00fczlemli maddeler olu\u015fturan bisiklik d\u00fczenlemelerde klorlanm\u0131\u015f benzen halkalar\u0131na sahiptirler ve artan klorlama derecesi ile biyoak\u00fcm\u00fclasyon ve y\u00fcksek toksisite sa\u011flarlar. Endokrin siste\u00f6 bozucular\u0131 olarak hareket ederler, \u00f6strojen resept\u00f6rleri ile ba\u011flanma etkinli\u011fi sergilerler ve birka\u00e7 genin anormal a\u015f\u0131r\u0131 ekspresyonunu ind\u00fcklerler. PCB Aroclor 1254’\u00fcn antiandrojen etki g\u00f6sterdi\u011fi ve Leydig h\u00fccrelerinde testosteron \u00fcretimini azaltt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Aroclor 254 ayr\u0131ca Sertoli h\u00fccrelerinin metabolik fonksiyonlar\u0131n\u0131 bozarak canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkiler ve sperm say\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Ayr\u0131ca n\u00f6rolojik bozukluklara, diyabete ve kansere neden olabilirler.<\/p>\n A\u011f\u0131r metaller, end\u00fcstrideki uygulamalar\u0131ndan,g\u0131da, besin takviyeleri, su, hava, alkoll\u00fc i\u00e7ecekler, t\u00fct\u00fcn ve sigaradaki varl\u0131klar\u0131na kadar do\u011fada her yerde bulunabilirler. A\u011f\u0131r metallerin y\u00fcksek dozda ve \/ veya k\u0131sa s\u00fcreli maruz kalmas\u0131 insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkilere neden olur. Bal\u0131k ve alkol ba\u015fta olmak \u00fczere ba\u015fta olmak \u00fczere g\u0131da, su, hava, deniz \u00fcr\u00fcnleri, sigara, t\u00fcketimi insanlar\u0131n en yayg\u0131n maruz kalma kaynaklar\u0131d\u0131r. \u00c7evrede bulunan \u00e7e\u015fitli metaller aras\u0131nda kur\u015fun, c\u0131va, kadmiyum arsenik ve krom en toksik metaller olarak kabul edilir.Kur\u015fun sadece pillerde, X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 kalkanlar\u0131nda bulunur ve mesleki maruziyet kur\u015fun madencili\u011fi, rafine etme, eritme, araba tamirini i\u00e7erir ve ayr\u0131ca yiyeceklerde, i\u00e7eceklerde ve \u015farapta bulunur.<\/p>\n Kadmiyum boyalar, seramikler, plastikler, g\u00fcbreler, sigaralar, tah\u0131llar,ye\u015fil yaprakl\u0131 sebzelerde\u00a0 g\u00f6zlenirken, c\u0131va ise esas olarak tatl\u0131 su ve deniz bal\u0131klar\u0131nda,kozmetikler, pigmentler, kostik sodalarda ve\u00a0 elektronik bile\u015fenlerde g\u00f6zlenmektedir. \u00d6te yandan arsenik, en toksik olarak kabul edilir ve herbisitlerde, anti-mikrobiyal katk\u0131 maddelerinde, bal\u0131klarda ve di\u011fer deniz \u00fcr\u00fcnlerinde bulunur.Erkeklerde a\u011f\u0131r metallerin \u00fcremeyi \u00f6nleyici etkileri, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak spermatogenezin farkl\u0131 evrelerini etkilerken, testiste hormonal dengeyi de etkiler. G\u00f6zlemlenen ba\u015fl\u0131ca etkiler sperm say\u0131s\u0131nda azalma, sperm say\u0131s\u0131nda anormal art\u0131\u015f, sperm DNA hasar\u0131 ve bozulmu\u015f sperm hareketlili\u011fidir. A\u011f\u0131r metallerin ayr\u0131ca oksidatif strese yol a\u00e7an reaktif oksijen t\u00fcrlerini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131, DNA hasar\u0131n\u0131 ind\u00fckledi\u011fi ve BTB’yi bozma ve spermatogenez olaylar\u0131n\u0131 etkileme yetene\u011fi ile spermatozoa apoptozuna neden oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Genel olarak 20-40 y\u0131ll\u0131k yar\u0131 \u00f6mr\u00fc olan kadmiyum, \u00e7e\u015fitli dokularda b\u00fcy\u00fck bir birikim sergiler ve \u00f6zellikle Sertoli h\u00fccrelerini etkiledi\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Kadmiyum, Sertoli h\u00fccrelerinin morfolojisini de\u011fi\u015ftirmede doza ba\u011f\u0131ml\u0131 etkiler sergiler, Sertoli-germ h\u00fccrelerinin adhezyon kayb\u0131na neden olur, s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 bozar ve bu da onu bir Sertoli h\u00fccre toksikant\u0131 olarak tan\u0131mlar. Kadmiyum ayr\u0131ca testislerde dejenerasyonu ind\u00fckler, farelerde \/ s\u0131\u00e7anlarda testis a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131r, mayozda G2 \/ M faz\u0131 durmas\u0131n\u0131 te\u015fvik eder, spermle\u015fmeyi inhibe eder ve spermatojenik h\u00fccrelerde apoptozu ind\u00fckler.C\u0131va ise erkeklerde \u00f6zellikle sa\u00e7 ve kanda y\u00fcksek konsantrasyonlarda bulunurken, Leydig h\u00fccrelerinde ise civa taneleri bulunabilmektedir. C\u0131van\u0131n toksik formu olan civa klonunun, hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda sperm say\u0131s\u0131n\u0131 ve sperm hareketlili\u011fini bozdu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u0130nsan semen kur\u015fun konsantrasyonunun analizi, kandaki kur\u015fun konsantrasyonu ile do\u011frudan korelasyon g\u00f6sterir ve spermler anormal kuyruk morfolojisi g\u00f6sterir ve ayr\u0131ca Sertoli h\u00fccre morfolojisini etkiler. Al\u00fcminyum, testislerde adenozin trifosfatazlar, alkalin fosfataz ve gama glutamil transferaz gibi \u00e7e\u015fitli plazma membran enzimlerinin d\u00fczeyini d\u00fc\u015f\u00fcrerek spermatogenez \u00fczerinde dolayl\u0131 etkiler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Krom ayr\u0131ca, BTB’yi spesifik olarak etkiledi\u011fi g\u00f6zlemlenen spermatogenez \u00fczerinde de benzer etkiler g\u00f6sterir.<\/p>\n Pestisitler genel olarak g\u0131da \u00fcretimini geli\u015ftirmek ve \u00fcretimin i\u015flenmesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in insanlarda ,yabani otlarda, mantarlarda veya hayvanlarda hastal\u0131k vekt\u00f6rleri dahil olmak \u00fczere istenmeyen b\u00f6cekleri \u00f6nlemek veya yok etmek i\u00e7in kullan\u0131lan maddelerdir. Pestisitler genellikle b\u00f6cekleri (b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131), mantarlar\u0131 (mantar ila\u00e7lar\u0131), yabani otlar\u0131 (herbisitler) ve g\u00fcbreleri (b\u00fcy\u00fcme verimini art\u0131rmak i\u00e7in) yok etmek i\u00e7in \u00fcretilir. Mesleki, diyetsel ve \u00e7evresel maruziyet, pestisitlerin insanlara girmesinin \u00fc\u00e7 ana yoludur. Ara\u015ft\u0131rmalar, pestisitlerin endokrin bozucu olarak davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hormonal veya genotoksik yolla spermatogenezi etkileyebilece\u011fini ve genlerin ekspresyonunu etkiledi\u011fini g\u00f6stermektedir. Pestisitler hormonal denge, epigenetik de\u011fi\u015fiklikler, bozulmu\u015f Sertoli h\u00fccre fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde etki g\u00f6sterir, bu da de\u011fi\u015fen sperm morfolojileri ile sonu\u00e7lan\u0131r ve sperm say\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Ayr\u0131ca serbest radikaller \u00fcrettikleri ve h\u00fccrelerde oksidatif stresi art\u0131rd\u0131klar\u0131 ve SSC’lerde apoptozise yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u0130yi bilinen pestisitlerden organofosfat i\u00e7erenler, maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sperm say\u0131s\u0131, sperm hareketlili\u011fi, testosteron seviyeleri ve testis a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131na neden olurlar.<\/p>\n \u00c7evresel kirletici maddelere maruz kalma, detoksifikasyon enzimleri taraf\u0131ndan metabolize edilerek insan sistemine girmelerine neden olur. Genel olarak insan sistemi, yabanc\u0131 maddelerin metabolizmas\u0131na ve detoksifikasyonuna adanm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli enzimlere sahiptir. Bunlar aras\u0131nda sitokrom \u2212P450 enzim sistemi \u00fcyeleri, glutatyon S-transferazlar, metal lothionlar gibi metaloenzimler ve dizink alkalin fosfatazlar, s\u00fcperoksit dismutazlar ve arilesterazlar bulunur.<\/p>\n Ancak bu enzimler, \u00e7evreye sal\u0131nan kirleticileri tamamen metabolize etmek i\u00e7in dizayn edilmemi\u015ftir. Bu nedenle, bu enzimlerin end\u00fcstriyel kirleticiler \u00fczerindeki spesifik olmayan metabolik eylemleri, ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bkimyasallar\u0131 ile birlikte insan h\u00fccreleri i\u00e7in ciddi \u015fekilde toksik hale gelen \u00e7e\u015fitli son \u00fcr\u00fcnler verir. Dahas\u0131, bu kimyasallar\u0131n farkl\u0131 yar\u0131lanma \u00f6m\u00fcrleri vard\u0131r ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n insanlarda 10 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre kal\u0131c\u0131 olarak birikebilece\u011fi bulunmu\u015ftur. Metabolize edildikten sonra, bu kimyasallar dola\u015f\u0131m sistemi yoluyla farkl\u0131 hedef dokulara ula\u015f\u0131rlar.Membrana ba\u011fl\u0131 resept\u00f6rler ana hedefleri olmakla\u00a0 beraber farkl\u0131 dokularda yay\u0131l\u0131rlar. Testislerde Sertoli ve Leydig h\u00fccreleri, \u00e7e\u015fitli sinyal kaskadlar\u0131n\u0131 uyaran FSH ve LH gibi spesifik hormonlara \u00f6zel ba\u011flanma b\u00f6lgeleri olu\u015fturan \u00a0somatik h\u00fccreleri olu\u015fturur. Aktive edilmi\u015f sinyalleme kaskadlar\u0131, farkl\u0131 molek\u00fcler fonksiyonlar\u0131 etkilemekten sorumlu olan genleri tetikler. \u00d6te yandan, bu \u00e7evresel kimyasallar\u0131n bu h\u00fccrelerin normal h\u00fccresel i\u015fleyi\u015fine kar\u0131\u015fmas\u0131, ilgili genlerin ekspresyonu \u00fczerinde zararl\u0131 etkilere neden olur. Bu genler \u00fczerindeki \u00e7evre kimyasallar\u0131n\u0131n molek\u00fcler mekanizmas\u0131n\u0131n incelenmesi, genellikle epigeneti\u011fi anlamak i\u00e7in ana mod olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Histon modifikasyonlar\u0131, DNA metilasyonu ve miRNA gibi k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcll\u00fc RNA’lar\u0131n ekspresyonu, genlerin ekspresyonunu d\u00fczenlemek i\u00e7in epigenetik modifikasyonlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ana mekanizma olarak kabul edilir. Bu \u00e7evresel toksik maddeler, h\u00fccresel hedeflerle kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak da benzer etkiler sergiler. Son y\u0131llarda, \u00e7evresel epigenetik d\u00fczenlemelerin alt\u0131nda yatan mekanizmalar\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in birka\u00e7 inceleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Germ h\u00fccresi olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda, konak\u00e7\u0131 genom, baba \/ maternal \u00f6zg\u00fcll\u00fcklere dayal\u0131 olarak genlerin susturulmas\u0131ndan veya aktivasyonundan sorumlu olan genomik bask\u0131 ad\u0131 verilen s\u00fcre\u00e7 taraf\u0131ndan epigenetik yeniden programlamaya tabi tutulur. Germ h\u00fccresi olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda bireyin \u00e7e\u015fitli \u00e7evresel toksik maddelere maruz kalmas\u0131n\u0131n, birka\u00e7 nesilden nesile aktar\u0131lan sperm \/ ova genomunda spesifik epigenetik modifikasyonlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00c7evresel kirleticilerin ind\u00fckledi\u011fi epijenetik transgenerasyonlar da birka\u00e7 nesil boyunca ciddi do\u011furganl\u0131k bozukluklar\u0131na neden oldu\u011fu \u00a0da g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00c7evresel toksik maddelere maruz kalma d\u00fczeyi ve s\u00fcresi ve bunlar\u0131n genlerin ekspresyonunu d\u00fczenlemedeki etkileri, nesilleri a\u015fan etkilerle sonu\u00e7lanan, toksisite profillerini anlamak i\u00e7in de \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n Ayr\u0131ca, \u00e7evresel toksik maddeler, hedef h\u00fccrelerin i\u00e7indeki \u00e7e\u015fitli proteinlerle do\u011frudan ba\u011flanma kabiliyetine de sahiptir ve bunun sonucu, toksik etkileri ile do\u011frudan ili\u015fkilidirler.<\/p>\n Herhangi bir ekosistemin temel geli\u015fimi, d\u00f6l olu\u015fumuna ve sa\u011flam \u00fcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda sanayile\u015fme ve modernle\u015fmedeki art\u0131\u015f, insanl\u0131\u011f\u0131n ve di\u011fer canl\u0131 organizmalar\u0131n \u00fcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uzun s\u00fcreli bir tehdit olu\u015fturdu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok say\u0131da sentetik bile\u015fi\u011fin \u00e7evreye sokulmas\u0131nda kal\u0131c\u0131 bir etki olu\u015fturmu\u015ftur. Yukar\u0131da bildirilen \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edildi\u011fi gibi, bu \u00e7evresel kirletici maddelerin erkeklerde \u00fcreme kapasitesinin azalmas\u0131na ve spermatogenez s\u00fcrecinde \u00e7e\u015fitli kusurlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Mevcut durumun en endi\u015fe verici k\u0131sm\u0131, bu toksik maddelerin k\u0131s\u0131rl\u0131k ve ilgili kusurlara yol a\u00e7abilmlerinin yan\u0131 s\u0131ra , sonraki nesilleri de etkileyebilmeleridir. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc hala d\u00fcnyan\u0131n belirli yerlerinde a\u015f\u0131r\u0131 n\u00fcfus sorunu ve bunu \u00f6nlemek i\u00e7in erkek do\u011fum kontrol y\u00f6nteminin kullan\u0131lmas\u0131yla m\u00fccadele etse de, geli\u015fmi\u015f ve yerle\u015fik \u00fclkelerde erkeklerde \u00fcreme bozukluklar\u0131 ve k\u0131s\u0131rl\u0131k oran\u0131 konusunda artan bir endi\u015fe var. Spermatogenez \u00fczerindeki \u00e7evresel kirletici maddelerin incelenmesi, madalyonun her iki taraf\u0131na da hizmet eder; spermatogenezi etkileyen \u00e7e\u015fitli genetik ve molek\u00fcler fakt\u00f6rleri anlamak ve bu olaylar\u0131 daha iyi kontrol etmek ve etkili ve g\u00fcvenli kontraseptiflerin geli\u015ftirilmesinde kullanmak i\u00e7in bilgimizi geni\u015fletmek i\u00e7in bir \u00e7al\u0131\u015fma modeli olarak kullan\u0131labilir. \u00d6te yandan, bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu kirletici maddelerin \u00fcreme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki etkileri konusunda fark\u0131ndal\u0131k yaratarak, \u00e7ok toksik maddelere maruz kalman\u0131n getirdi\u011fi hastal\u0131klara ve k\u0131s\u0131rl\u0131k sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 koymam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Son olarak, t\u00fcm canl\u0131 organizmalar i\u00e7in g\u00fcvenli ve sa\u011flam bir gelecek sa\u011flayacak yeni sentezlenmi\u015f bile\u015fiklerin yan\u0131 s\u0131ra mevcut kirletici maddelerin kullan\u0131m\u0131nda kat\u0131 d\u00fczenlemeler olu\u015fturmak i\u00e7in bilin\u00e7li ve g\u00fcvenli bir karar vermemiz gerekiyor.<\/p>\n 18-19 y\u00fczy\u0131llarda \u00f6zellikle end\u00fcstriyel geli\u015fmelerle beraber insano\u011flunun kimyasal \u00fcr\u00fcnler \u00fczerine ilgisi bir hayli artm\u0131\u015f ve toplumsal ya\u015fam\u0131 i\u00e7erisinde direkt ya da dolayl\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":1083,"featured_media":2085,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10010,10014,10019],"tags":[102,323,335,372],"class_list":["post-1155","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-slider","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-cevresel-kirleticiler","tag-ostrojen-analoglari","tag-pestisid","tag-spermatogenez"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1083"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1155"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1155\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Dioksinler<\/strong><\/h2>\n
Poliklorlu Bifeniller [PCB’ler]<\/strong><\/h2>\n
A\u011f\u0131r Metaller<\/strong><\/h2>\n
Tar\u0131m \u0130la\u00e7lar\u0131<\/strong><\/h2>\n
Spermatogenezde \u00c7evresel Kirleticilerin Genetik ve Molek\u00fcler \u0130\u015flem Mekanizmas\u0131<\/strong><\/h2>\n
<\/p>\nKaynak<\/em><\/u><\/h2>\n
\n