{"id":1105,"date":"2021-01-17T22:54:25","date_gmt":"2021-01-17T19:54:25","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/covid-19-ve-d-vitamini\/"},"modified":"2022-03-23T00:35:26","modified_gmt":"2022-03-22T21:35:26","slug":"covid-19-ve-d-vitamini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2021\/01\/17\/covid-19-ve-d-vitamini\/","title":{"rendered":"COVID-19 ve D-Vitamini"},"content":{"rendered":"

Acil T\u0131p hekiminin D vitamini ile imtihan\u0131 uzun zamand\u0131r hepimiz taraf\u0131ndan bilinmektedir. \u201cHocam D vitaminime de bakar m\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d \u201cHocam asl\u0131nda benim D vitaminim d\u00fc\u015f\u00fck ondan hep bunlar\u201d ya da \u201cHocam D vitamini yazd\u0131rmak i\u00e7in gelmi\u015ftim\u201d c\u00fcmlelerine hepimiz a\u015finay\u0131z. Bu sorunun yan\u0131 s\u0131ra g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pandemi nedeniyle kullan\u0131m\u0131 bir hayli artm\u0131\u015f olan D vitamini ile ilgili daha de\u011fi\u015fik sorularla kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimalimiz artm\u0131\u015f durumda. Metabolizmam\u0131z i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan D vitamininin COVID-19 ile ili\u015fkisinden, hastal\u0131\u011f\u0131n seyrine olan etkisinden ve pandemiyle birlikte artan \u00f6neminden bahsedece\u011fim bu yaz\u0131 ile herkese merhaba demek istiyorum.<\/p>\n

D-V\u0130TAM\u0130N\u0130<\/strong><\/h2>\n

D vitamini eksikli\u011fi k\u00fcresel bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunudur. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yakla\u015f\u0131k 1 milyar insan D vitamini eksikli\u011fi tan\u0131s\u0131 almaktad\u0131r. D vitamini eksikli\u011fi olan hastalar\u0131n prevalans\u0131 ya\u015fl\u0131larda, obez hastalarda, huzurevi sakinlerinde ve hastanede yatan hastalarda olduk\u00e7a y\u00fcksektir. D vitamini eksikli\u011fi prevalans\u0131, co\u011frafya ve ya\u015ftan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak obez bireylerde %35 daha y\u00fcksektir. D vitamini eksikli\u011fi olan hastalar\u0131n \u00e7o\u011fu asemptomatiktir. Bununla birlikte, hafif kronik D vitamini eksikli\u011fi bile, \u00f6zellikle ya\u015fl\u0131 pop\u00fclasyonda osteoporoz, d\u00fc\u015fme ve k\u0131r\u0131k riski olan kronik hipokalsemi ve hiperparatiroidizme yol a\u00e7abilir. Uzun s\u00fcreli ve \u015fiddetli D vitamini eksikli\u011fi olan hastalar, kemik a\u011fr\u0131s\u0131, artralji, miyalji, yorgunluk, kas se\u011firmesi (fasik\u00fclasyonlar) ve halsizlik gibi sekonder hiperparatiroidizm ile ili\u015fkili semptomlar ya\u015fayabilir. Patolojik k\u0131r\u0131klar, osteoporoza yol a\u00e7an kronik D vitamini eksikli\u011finden kaynaklanabilir. \u00c7ocuklarda sinirlilik, uyu\u015fukluk, geli\u015fimsel gecikme, kemik de\u011fi\u015fiklikleri veya k\u0131r\u0131klar D vitamini eksikli\u011finin belirtileri olabilir (1).<\/p>\n

D vitamini, Ultraviyole B \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n cilt \u00fczerindeki etkisi ile endojen olarak sentezlenebilen veya ekzojen olarak diyetten ve takviye \u00fcr\u00fcnlerden al\u0131nan steroid yap\u0131da bir hormondur (2). D vitamininin iki ana formu vard\u0131r: G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kald\u0131ktan sonra deride olu\u015fan D3 vitamini (Kolekalsiferol) ve bitkilerin ultraviyole \u0131\u015f\u0131nlara maruz kalmas\u0131 sonucu olu\u015fan D2 vitamini (Ergokalsiferol). D3 vitamini yaz aylar\u0131nda deride sentezlenir veya besin kaynaklar\u0131ndan, \u00f6zellikle ringa bal\u0131\u011f\u0131 ve uskumru gibi ya\u011fl\u0131 bal\u0131klardan elde edilir (3).<\/p>\n

D3 vitamini (Kolekalsiferol) karaci\u011ferde 25-hidroksivitamin D3\u2019e (25 (OH) D3) ve daha sonra b\u00f6brekte 1,25-dihidroksivitamin D3\u2019e (1,25 (OH)2 D) hidroksillenir. 1,25-dihidroksivitamin D3 ba\u011f\u0131rsaktan kalsiyum emilimini uyaran aktif metabolittir. 1,25 (OH)2 D vitamini kanda yeteri konsantrasyona ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6brekte 24,25 dihidroksivitamin D (24,25(OH)2D) olu\u015fur. 1,25 (OH)2 D vitamininin hedef organlar\u0131 kemik, ba\u011f\u0131rsak ve b\u00f6brektir. Kemiklerde resorbsiyonu art\u0131r\u0131r. Ba\u011f\u0131rsaklardan kalsiyum emilimini art\u0131r\u0131r\u0131rken b\u00f6breklerden kalsiyum ve fosfat at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 azaltmaktad\u0131r(3).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 1. <\/strong>D vitamini sentezi<\/p>\n

D-V\u0130TAM\u0130N\u0130 VE COV\u0130D-19 \u0130L\u0130\u015eK\u0130S\u0130<\/strong><\/h2>\n

International Journal of Medical Biochemistry<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan Vitamin D Deficiency Status in Turkey: A Meta-analysis<\/em><\/strong> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da \u00fclkemizde cinsiyet, ya\u015f, mevsim ko\u015fullar\u0131, ya\u015fan\u0131lan co\u011frafya, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kalma, giyim, sosyoekonomik durum ve dini inan\u00e7lar\u0131n v\u00fccuttaki D vitamini d\u00fczeyinde \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131ndan bahsedilmektedir. Yine ayn\u0131 yaz\u0131da yenido\u011fanlar\u0131n, kad\u0131nlar\u0131n ve \u00f6zellikle ya\u015fl\u0131lar\u0131n D vitamin eksikli\u011fi riskinin daha y\u00fcksek oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r (4). Bu analizden yola \u00e7\u0131karak \u201c\u00dclkemiz, hem D vitamini eksikli\u011finde rol oynayan fakt\u00f6rler a\u00e7\u0131s\u0131ndan hem de riskli grubun n\u00fcfustaki oran\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan D vitamini eksikli\u011fi konusunda risk alt\u0131ndad\u0131r.\u201d demek \u00e7ok abart\u0131l\u0131 bir tespit olmayacakt\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda COVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n seyri s\u0131ras\u0131ndaki hayati fonksiyonlar\u0131n\u0131 da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde D vitamininin bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz (4).<\/p>\n

\u015eiddetli ARDS (acute respiratory distress syndrome)\u2019de koronavir\u00fcs 2 (SARS-CoV-2), anjiyotensin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc enzim-2 (ACE-2) resept\u00f6r\u00fcn\u00fc kullanarak pulmoner epitel h\u00fccrelerini enfekte eder. Pulmoner epitel hasar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, SARS-CoV-2 ayr\u0131ca makrofajlar\u0131 ACE-2 resept\u00f6rleri yoluyla enfekte eder ve bunlar\u0131 aktive eder. Makrofajlar, n\u00f6trofiller ve T h\u00fccreleri s\u00fcrekli olarak aktive eder. \u0130nterl\u00f6kin (IL)-1, IL-6 ve t\u00fcm\u00f6r nekroz fakt\u00f6r\u00fc (TNF) dahil olmak \u00fczere sitokinlerin y\u00fckselmesi, tip 2 pn\u00f6mosit apoptozu ile sonu\u00e7lan\u0131r ve baz\u0131 hastalarda akut solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 sendromuna (ARDS) yol a\u00e7ar. Konak\u00e7\u0131 tepkileri bazen proinflamatuar sitokinlerin ezici ekspresyonu ile g\u00fc\u00e7lendirilir. Bu sitokin f\u0131rt\u0131nas\u0131’, ARDS gibi COV\u0130D-19’un baz\u0131 ciddi sonu\u00e7lar\u0131ndan sorumludur (5).<\/p>\n

H\u00fccre i\u00e7inde, D vitamini n\u00fckleer D vitamini resept\u00f6rlerine (VDR) ba\u011flan\u0131r ve D vitamini resept\u00f6r eleman\u0131n\u0131 (VDRE) olu\u015fturur. D vitamini taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen di\u011fer \u00f6nemli genler, bir vir\u00fcs\u00fcn zar\u0131n\u0131 do\u011frudan par\u00e7alayabilen beta defensinleri<\/strong> ve makrofajlar\u0131n, dendritik h\u00fccrelerin ve n\u00f6trofillerin aktivasyonunda rol oynayan katelisidinleri<\/strong> i\u00e7erir. \u00d6rne\u011fin, aktive edilmi\u015f VDR, katelisidin gen promot\u00f6r\u00fcn\u00fcn VDRE’sine ba\u011flanabilir ve baz\u0131 viral enfeksiyonlara kar\u015f\u0131 konak\u00e7\u0131 savunmas\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7abilir. D vitamini ayr\u0131ca lizozomal enzimlerin ekspresyonu ve nitrik oksit sal\u0131n\u0131m\u0131 yoluyla do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini etkiler ve her ikisi de enfeksiyonla m\u00fccadeleye katk\u0131da bulunur. D vitamini ayr\u0131ca viral enfeksiyonlar s\u0131ras\u0131nda solunum epitel h\u00fccrelerin kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin bast\u0131r\u0131lmas\u0131 yoluyla ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k d\u00fczenleyici bir rol oynar (5).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 2. <\/strong>\u015eekil 2A, COV\u0130D-19’un temel patofizyolojisini ve ARDS geli\u015fimini g\u00f6stermektedir. \u015eekil 2B, D vitamininin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisi ve inflamasyon \u00fczerindeki ikili etkisini g\u00f6stermektedir. D vitamini, \u00e7e\u015fitli genlerin ekspresyonunu mod\u00fcle edebilir, bu da do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisinin artmas\u0131na ve edinilmi\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisinin azalmas\u0131na neden olur. ACE-2, angiotensin converting enzyme; ARDS, acute respiratory distress syndrome; COVID-19, Coronavir\u00fcs Hastal\u0131\u011f\u0131 2019; IL, \u0130nterl\u00f6kin; NFkB, n\u00fckleer fakt\u00f6r kappa; NO, nitrik oksit; SARS CoV-2, \u015eiddetli akut solunum yetmezli\u011fi sendromu koronavir\u00fcs 2; Th1, T helper tip 1; Th2 T helper tip2; Th17, T helper tip 17; TLR, toll like resept\u00f6r; TNF\u03b1, tumor necrosis factor alpha; TREG, regulatuvar T h\u00fccresi; UVB; ultraviyole B; VDR, vitamin D resept\u00f6r\u00fc; VDRE, vitamin D resept\u00f6r elementi.<\/p>\n

NE KADAR D V\u0130TAM\u0130N\u0130\u2026<\/strong><\/h2>\n

Ekzojen al\u0131mlarda D vitamini toksisitesi vakalar\u0131 literat\u00fcrde g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, bunlar nadirdir ve s\u00fcrekli uzun s\u00fcre kullan\u0131lan y\u00fcksek dozlarla ili\u015fkilidir. Bununla birlikte, g\u00fcnde 20-50 mikrogram D vitamini takviyesinin sa\u011fl\u0131k \u00fczerinde olumsuz etkisi oldu\u011funa dair herhangi bir kan\u0131t yoktur. Baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, g\u00fcnde 100 mcg’ye kadar olan dozlarda D3 vitamini takviyelerinin g\u00fcvenli aral\u0131kta oldu\u011fu\u00a0 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir ve genelde g\u00fcnde 250 mcg, \u00a0tolere edilebilir \u00fcst s\u0131n\u0131r olarak \u00f6nerilmektedir. Yaz aylar\u0131nda d\u00fczenli olarak g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kalma sonucunda g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 70 mikrogram kutan\u00f6z sentez olmaktad\u0131r ve bu da yakla\u015f\u0131k 250-625 mikrogram oral doz e\u015fde\u011feri olan serum D vitamini d\u00fczeyine denk gelmektedir. Soluk tenli bir bireyde yaz g\u00fcn\u00fc ortas\u0131nda 10-15 dakika kadar t\u00fcm v\u00fccut g\u00fcne\u015fe maruz kalma ile minimum bir kutan\u00f6z doz \u00fcretilebilir. Buradan yaz aylar\u0131nda oral dozlar\u0131n k\u0131s\u0131tlanabilece\u011fi s\u00f6ylenebilir (2).<\/p>\n

D vitamini eksikli\u011finin d\u00fczeltilmesi i\u00e7in \u00f6nerilen normal doz [<20 ng\/mL] 6-8 hafta boyunca 50.000 IU\/hafta veya 7.000 IU\/g\u00fcn’d\u00fcr. Bak\u0131m i\u00e7in, doz, bireyin ya\u015f\u0131na ve klinik durumuna ba\u011fl\u0131 olarak 400 ila 2.000 IU\/ g\u00fcn aras\u0131nda de\u011fi\u015fir (6).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tablo <\/strong>1<\/strong>. <\/strong>Ya\u015fa ve \u00d6zel Durumlara G\u00f6re \u00d6nerilen D Vitamini Dozlar\u0131<\/p>\n

Eksojen (iyatrojenik) ve endojen D vitamini toksisitesinin bir\u00e7ok formu vard\u0131r. Farmas\u00f6tik \u00fcr\u00fcnlerin kullan\u0131m\u0131 nedeniyle kas\u0131ts\u0131z a\u015f\u0131r\u0131 doz, ekzojen D vitamini toksisitesinin en s\u0131k nedenidir. A\u015f\u0131r\u0131 dozlama ile sonu\u00e7lanan D vitamini form\u00fclasyonu veya uygulama hatalar\u0131ndan kaynaklanan D vitamini toksisitesinde, zehirlenmenin son derece nadir oldu\u011funu g\u00f6r\u00fclmektedir (7). G\u00fcnde 50.000 IU’dan fazla dozlar, 25-hidroksivitamin D seviyelerini mililitre ba\u015f\u0131na 150 ng\u2019den (litre ba\u015f\u0131na 374 nmol) daha fazla y\u00fckseltir ve hiperkalsemi ve hiperfosfatemi ile ili\u015fkilidir. Bununla birlikte, 5 aya kadar g\u00fcnde 10.000 IU D3 vitamini dozlar\u0131, toksisiteye neden olmaz (8). Hipervitaminoz D, ba\u011f\u0131rsak kalsiyum al\u0131m\u0131n\u0131, renal t\u00fcb\u00fcler reabsorpsiyonu ve kemik rezorpsiyonunu artt\u0131r\u0131r ve bunlar\u0131 konusunda geli\u015fen hiperkalsemi; bulant\u0131, kusma, halsizlik, anoreksi, polidipsi gibi ilgili semptomlara yol a\u00e7ar (6).<\/p>\n

SONU\u00c7 OLARAK\u2026<\/strong><\/h2>\n

Genel pop\u00fclasyonda, D vitamini ile ilgili faydalar konusunda fark\u0131ndal\u0131k artmaktad\u0131r; bununla birlikte, COVID-19 pandemisi devam ederken D vitaminin \u00f6nemi daha fazla hissedilmektedir. D vitamini i\u00e7eren takviyelerin artan t\u00fcketimi, toplumda D vitamini toksisitesinin insidans\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden olabilir. Bu nedenle, t\u0131bbi g\u00f6zetim olmadan, ya\u015f ve v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6nerilenden y\u00fcksek dozlarda D vitamini kullanan ki\u015filerin dikkatli olmas\u0131 \u00f6nerilir.<\/p>\n

REFERANSLAR<\/strong><\/h2>\n

1. Sizar O, Khare S, Goyal A, Bansal P, Givler A. Vitamin D deficiency. StatPearls [Internet]. 2020.<\/p>\n

2. McCartney DM, Byrne D. Optimisation of vitamin D status for enhanced Immuno-protection against Covid-19. Ir Med J. 2020;113(4):58.<\/p>\n

3. Lips P. Vitamin D physiology. Progress in biophysics and molecular biology. 2006;92(1):4-8.<\/p>\n

4. Alpdemir M, Alpdemir MF. Meta Analysis Vitamin D deficiency status in Turkey: A meta-analysis. Int J Med Biochem. 2019;2(3):118-31.<\/p>\n

5. Mohan M, Cherian JJ, Sharma A. Exploring links between vitamin D deficiency and COVID-19. PLoS pathogens. 2020;16(9):e1008874.<\/p>\n

6. Santos RNd, Maeda SS, Jardim JR, Lazaretti-Castro M. Reasons to avoid vitamin D deficiency during COVID-19 pandemic. Archives of Endocrinology and Metabolism. 2020;64(5):498-506.<\/p>\n

7. Marcinowska-Suchowierska E, Kupisz-Urba\u0144ska M, \u0141ukaszkiewicz J, P\u0142udowski P, Jones G. Vitamin D toxicity\u2013a clinical perspective. Frontiers in endocrinology. 2018;9:550.<\/p>\n

8. Holick MF. Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine. 2007;357(3):266-81.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Acil T\u0131p hekiminin D vitamini ile imtihan\u0131 uzun zamand\u0131r hepimiz taraf\u0131ndan bilinmektedir. \u201cHocam D vitaminime de bakar m\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d \u201cHocam asl\u0131nda benim D…<\/p>\n","protected":false},"author":128,"featured_media":2040,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10010,10014,10019],"tags":[110,112,115,133,434],"class_list":["post-1105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-slider","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-covid","tag-covid-19","tag-d-vitamini","tag-dvit","tag-vitamin"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/128"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1105"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1105\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2040"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}