Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131na mesleki maruziyet s\u0131kl\u0131kla tarla, sera, end\u00fcstriyel \u00fcretim ve evlerde yap\u0131lan ha\u015fere ila\u00e7lama \u015firketlerinde \u00e7al\u0131\u015fan emek\u00e7ilerde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclmektedir. Genel pop\u00fclasyonun ha\u015fere ilac\u0131na maruziyeti s\u0131kl\u0131kla bu ilac\u0131n kal\u0131nt\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 besinle ve i\u00e7me suyuyla olmakla beraber evlerde de maruziyet olmaktad\u0131r. \u00c7evre \u00fczerinde yan etkilerini (s\u0131z\u0131nt\u0131, s\u00fcr\u00fcklenme ve ak\u0131\u015f yoluyla su, toprak ve hava kirlili\u011fi ve do\u011fal ya\u015fam, bal\u0131klar, bitkiler ve hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalara verilen zarar) etkileyen fakt\u00f6rler ilac\u0131n toksisitesi, uygulama esnas\u0131nda al\u0131nan \u00f6nlemler, uygulanan dozaj, toprak kolloidlerinin taraf\u0131ndan emilim, uygulama sonras\u0131 olu\u015fan hava \u015fartlar\u0131 ve ilac\u0131n do\u011fada ne kadar kal\u0131c\u0131 oldu\u011fudur. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evreye olan risk de\u011fenlendirmesini yapman\u0131n kolay ve tutarl\u0131 bir i\u015f olmamas\u0131n\u0131n sebebi maruziyet periyot ve seviyelerinin de\u011fi\u015fkenli\u011fi, kullan\u0131lan ila\u00e7 t\u00fcrleri (toksisite ve kal\u0131c\u0131l\u0131k) ve uygulama yap\u0131lan b\u00f6lgenin \u00e7evresel karakteristikleridir.<\/p>\n
Ayr\u0131ca kullan\u0131lan kriterlerin say\u0131s\u0131 ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 riske atacak yan etkileri de\u011ferlendirme ama\u00e7l\u0131 yap\u0131lan uygulamalar \u015fu anda onayl\u0131 ve kullan\u0131lmakta olan ila\u00e7lar\u0131n ve onay bekleyen yeni ila\u00e7lar\u0131n tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131 etkileyebilir. Bu nedenle ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n potansiyel tehlikelerini \u00f6ng\u00f6rmek ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evre \u00fczerindeki etkilerini azaltmak i\u00e7in g\u00fcvenirlili\u011fi y\u00fcksek ara\u00e7 ve tekniklere ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131na ihtiya\u00e7 duymayan alternatif hasat y\u00f6ntemlerinin uygulanmas\u0131, farkl\u0131 sistemlerle ve y\u00fcksek g\u00fcvenlikle yeni tip ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00fcretimi ve halihaz\u0131rda kullan\u0131lmakta olan ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n daha g\u00fcvenli hale getirilmesi (mikrokaps\u00fcl s\u00fcspansiyon vb.) tar\u0131m anlam\u0131nda olumsuz etkilerini ve \u00f6zellikle toksik etkilerini azaltabilir. Ek olarak uygulaman\u0131n b\u00fct\u00fcn a\u015famalar\u0131nda uygun ekipman kullan\u0131lmas\u0131 ve b\u00fct\u00fcn tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n ha\u015fere ilac\u0131na maruziyetini ve \u00e7evre \u00fczerindeki olumsuz etkilerini minimuma indirebilir.<\/p>\n
Ha\u015fere \u0130la\u00e7lar\u0131<\/strong><\/h2>\nTar\u0131m odakl\u0131 \u00fcretim yapan bir \u00e7ok sekt\u00f6rde ha\u015ferelerden do\u011fan kay\u0131plar\u0131 \u00f6nlemek, verim ve kaliteyi art\u0131rmak, m\u00fc\u015fterilere g\u00f6r\u00fcnt\u00fc anlam\u0131nda g\u00fczel \u00fcr\u00fcnler \u00e7\u0131karmak amac\u0131yla ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 bir yiyece\u011fin besin de\u011ferini artt\u0131rabilir ve bazen daha g\u00fcvenli hale getirebilir. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok art\u0131s\u0131n\u0131n olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu \u00f6zellikler halk taraf\u0131ndan bilinmemektedir. Bu a\u00e7\u0131dan ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 ekonomik, emekten tasarruf ettiren ve tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri sekt\u00f6r\u00fcnde verimli bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Pop\u00fclaritesi ve yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131na ra\u011fmen uygulama \u00f6ncesi ilac\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan, uygulayan, uygulama yap\u0131lm\u0131\u015f tarlada \u00e7al\u0131\u015fan emek\u00e7ilerin maruziyeti ve ya\u015fam alanlar\u0131ndaki yiyecek ve i\u00e7me suyuna temas\u0131ndan dolay\u0131 endi\u015feler artm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Bu uygulamalar birka\u00e7 tesad\u00fcfi zehirlenmeye, hatta d\u00fczenli ila\u00e7lama yapan emek\u00e7ilere k\u0131sa veya uzun vadede ciddi sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 yaratm\u0131\u015f, ayr\u0131ca \u00e7evreye negatif etkiler de b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Hen\u00fcz geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde tarla emek\u00e7ileri, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde yasaklanm\u0131\u015f ya da k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f toksik kimyasal kullan\u0131m\u0131ndan, yanl\u0131\u015f uygulama teknikleri, bak\u0131ms\u0131z ya da yanl\u0131\u015f ekipman kullan\u0131m\u0131, yetersiz depolama alan\u0131 ve eski ila\u00e7 saklama varillerinin yemek ve su depolanmas\u0131 ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131m\u0131 gibi sebeplerden y\u00fcksek risklerde maruziyet ya\u015famaktad\u0131r. Elbette bu ila\u00e7lara maruz kalmak \u00f6zellikle tar\u0131msal \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131nda s\u00fcrekli bir sa\u011fl\u0131k riski. Do\u011fas\u0131 gere\u011fi bir\u00e7ok ha\u015fere ilac\u0131 \u00f6ld\u00fcrme ama\u00e7l\u0131 tasarlanmas\u0131ndan kaynakl\u0131 y\u00fcksek derecede toksisite g\u00f6sterirler, bu y\u00fczden de risk olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu sebepleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 yaln\u0131zca insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki potansiyel etkileri haricinde do\u011fal ya\u015fam ve ekosisteme olan etkileri hakk\u0131nda da endi\u015feler olu\u015fturmaktad\u0131r. S\u0131kl\u0131kla b\u00f6ceklerin ya\u015famas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan canl\u0131lar\u0131n da \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olarak ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131na daha diren\u00e7li ha\u015ferelerin olu\u015fumuna sebep olur. \u00a0Bunun sebebi de kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n risklerinden, do\u011fru uygulama tekniklerinden ve gerekli \u00f6nlemler hakk\u0131nda yetersiz bilgiye sahip olmas\u0131ndan kaynakl\u0131d\u0131r. Ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n zararl\u0131 etkileri hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip olan \u00e7ift\u00e7iler dahi uygulama konusunda yetersiz kalabiliyorlar.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2021\/10\/thai-spray-1.jpg\")
<\/p>\n
Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n belli bir kesinlikte ve minimal riskte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 bu \u00f6zellikleri desteklememekte. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulan toksisite referans seviyeleri kesin olmamakla beraber belli bir standarda ula\u015fmak amac\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ne b\u00fct\u00fcn ko\u015fullar alt\u0131nda kullan\u0131m\u0131n\u0131n tamamen g\u00fcvenli oldu\u011funu, ne de varsay\u0131msal durumlarda kesin olarak performas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilece\u011fimizi bilemeyiz. Bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, mevcut olan ara\u00e7lar ve tekniklerle k\u0131s\u0131tl\u0131 ve yeni geli\u015fmeler s\u00fcrekli kabiliyetlerimizi yeniden tan\u0131mlamaktad\u0131r. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n toksisitesi hakk\u0131nda bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bu \u00e7al\u0131\u015fmalardaki ara\u015ft\u0131rma eksikleri uzun vadede sa\u011fl\u0131\u011fa ve \u00e7evreye etkisi hakk\u0131nda belirsizlik olu\u015fturmakta. Bu \u00e7eli\u015fkili sonu\u00e7lara dayanarak, bilim adamlar\u0131 ve halk\u0131n ger\u00e7ek, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve alg\u0131lanan insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131(\u00e7al\u0131\u015fan maruziyeti ve besinlerin \u00fczerindeki kal\u0131nt\u0131lardan etkilenen t\u00fcketici) ve \u00e7evre(hava ve su kirlili\u011fi, hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalar\u0131n tahribat\u0131) \u00fczerine riskleri hakk\u0131nda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131n tamam\u0131 hakl\u0131.<\/p>\n
Bu makalenin amac\u0131: (1) ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n tescilindeki temel g\u00fcvenlik problemleri, (2) ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131na maruziyeti etkileyen yayg\u0131n fakt\u00f6rler, (3) ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evreye etkilerini ayr\u0131ca g\u00fcvenilirlikleri ve do\u011fruluklar\u0131 hakk\u0131nda risk de\u011ferlendirmeleri i\u00e7in kullan\u0131lan yayg\u0131n g\u00f6stergeler. Bu makalenin ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n do\u011fadaki ak\u0131betine ya da belirli hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalara olan etkilerine odaklanmad\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmek \u00f6nemli.<\/p>\n
Ha\u015fere \u0130la\u00e7lar\u0131n\u0131n Tescili ve G\u00fcvenlik<\/strong><\/h2>\nHa\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n tescili; bu ila\u00e7lar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evreye olan potansiyel etkilerinin de\u011ferlendirilmesi ad\u0131na olu\u015futurulan bilim temelli, legal ve idari bir s\u00fcre\u00e7tir. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n tescili, hangi ila\u00e7lar\u0131n hangi ama\u00e7la kullan\u0131m\u0131na izin verilece\u011fi, kalite kontrol, kullan\u0131m oranlar\u0131, haklar, etiketleme, paketleme ve reklam gibi konularda otoritelerin primer olarak tespit etme ve denetleme yetkisine sahip olmas\u0131 hem en iyi \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcretimi konusunda hem de \u00e7evre korunumu sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m. Ek olarak, tescil s\u00fcreci ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymakta ve bu alanda kullan\u0131m\u0131nda \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde beklenmedik bir etki yaratmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu nedenle, herhangi bir ha\u015fere ilac\u0131 ticari kullan\u0131ma ba\u015flamadan \u00f6nce, bu ilac\u0131n insan ve do\u011fal ya\u015fam \u00fczerindeki yan etkilerini, buna nesli t\u00fckenmekte olan canl\u0131lar ve di\u011fer hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalar da dahil, ya da s\u0131z\u0131nt\u0131, s\u00fcr\u00fcklenme ve ak\u0131\u015f yoluyla y\u00fczey ve yeralt\u0131 sular\u0131nda olu\u015fan potansiyel kirlili\u011fi tespit etmek amac\u0131yla bir\u00e7ok test uygulanmaktad\u0131r. Bu ila\u00e7lar\u0131n hedef d\u0131\u015f\u0131 herhangi bir canl\u0131ya yarataca\u011f\u0131 olumsuz etki ekosistemin ve besin a\u011f\u0131n\u0131n dengesini bozabilir ve ileri safhalarda insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve besin olarak kullan\u0131lan canl\u0131lar\u0131 etkileyebilir.<\/p>\n
Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n tescili zaman, kaynak, belirli tescil otoritelerin uzmanl\u0131klar\u0131, ila\u00e7 \u00fcretim end\u00fcstrisi ve \u00e7e\u015fitli ilgili gruplar gibi etkenlere ihtiya\u00e7 duyan kompleks bir s\u00fcre\u00e7tir. Halk\u0131n endi\u015felerine cevap olma amac\u0131nda kesin kal\u0131nt\u0131 tespiti ve toksikolojik de\u011ferlendirmeler yapabilmek i\u00e7in y\u00fcksek teknolojide \u00e7e\u015fitli testler yap\u0131lmaktad\u0131r. Ek olarak, tescil s\u00fcrecinde tehlikeleri \u00f6ng\u00f6rme, tehlikeyi azaltma ad\u0131na yeni yakla\u015f\u0131mlar ve end\u00fcstrinin bilgilerini ve h\u00fck\u00fcmetin politik kararlar\u0131ndan olu\u015fan geni\u015f bilgi yelpazesini birle\u015ftirmek ad\u0131na geli\u015fmi\u015f metodlar kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tescilin en temel a\u015famalar\u0131: (1) Tescil s\u00fcrecine girmek isteyen \u00fcreticinin yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar, (2) \u00fcreticinin tescil otoritelerine toplad\u0131\u011f\u0131 verinin teslimi, (3) tescil otoriteleri taraf\u0131ndan verinin incelemesi, (4) tescil otoritelerine teslim edilen veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda onay veya ret karar\u0131. Tescil otoritelerinin karar\u0131 elde edilen veriden \u00e7\u0131kar\u0131lan fayda-zarar analizine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, tescil s\u00fcrecinin b\u00fct\u00fcn a\u015famalar\u0131n\u0131n sesli ve yaz\u0131l\u0131 kriter ve rehber d\u00f6k\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ve b\u00fct\u00fcn bilginin ba\u015fvuruda bulunan ile \u015feffaf bir \u015fekilde payla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca, tescil otoriteleri her kayda ge\u00e7en ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ve \u00e7evreye olan etkileri konusunda seneler ge\u00e7tik\u00e7e potansiyel etkilerin tespitindeki kabiliyetin art\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131 kriterlerin daha da kat\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Bu bilgiden yola \u00e7\u0131karak, eskiden onaylanm\u0131\u015f olan ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 da yeni kriterlere uygunlu\u011fu tespit edilmek \u00fczere tekrar incelemeye al\u0131nmaktad\u0131r. Ad\u0131 yeniden tescil olarak ge\u00e7en bu s\u00fcre\u00e7 ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve ekolojik a\u00e7\u0131dan endi\u015fe duyulan risklerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek ad\u0131na uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Avrupa Birli\u011fi\u2019nin 1993\u2019te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ve 2008 Aral\u0131k ay\u0131na kadar efektif \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fan mevzuatla legal sat\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 listesinde \u00e7ok sert de\u011fi\u015fimler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu periyotta, 26%\u2019s\u0131 b\u00f6cek ilac\u0131, 23%\u2019\u00fc herbisit ve 17%\u2019si mantar ilac\u0131 olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k olarak 704 madde yasakland\u0131. Ayr\u0131ca ABD\u2019nin EPA kurumu besin g\u00fcvenli\u011fi, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evre korumas\u0131n\u0131 artt\u0131ran bir\u00e7ok yeniden tescil ve tolerans de\u011ferlendirmeleri (incelemelerin sonu\u00e7lar\u0131 Yeniden Tescil Uygunluk Kararlar\u0131 d\u00f6k\u00fcman\u0131nda \u00f6zetlenmi\u015ftir) oldu. Tescil s\u00fcrecinde \u00fcreticinin bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar y\u00fcr\u00fctmeli, analiz etmeli ve \u00f6deme yapmas\u0131 gerekmektedir. Bu testler, \u00fcr\u00fcn\u00fcn kimyas\u0131n\u0131, insan hayat\u0131na ve hayvanlara, ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7evresel ak\u0131betine ve hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalara etkisini tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Tescil ba\u015fvurusu i\u00e7in gereken veri, \u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn ilgili y\u00f6nlerini kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn tamam\u0131 kapsayacak \u015fekilde olmal\u0131d\u0131r. Bu veriler; \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiziksel ve kimsayal karakterini, kimyasal form\u00fcl\u00fc ve etken maddeleri, analitik metotlar\u0131, insan ve \u00e7evre toksisitesini, sunulan etiket ve kullan\u0131mlar\u0131, g\u00fcvenlik verileri, kullan\u0131m etkileri ve kal\u0131nt\u0131 bilgileri, depolamas\u0131 ve at\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fcn imhas\u0131 gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 kapsamal\u0131d\u0131r. Bu verilerin toplanmas\u0131 uzun y\u0131llar alabilir ve b\u00fcy\u00fck masraflar \u00e7\u0131karabilir. Ayr\u0131ca, toksikolojik testler s\u0131k\u0131 y\u00f6nergeler, onaylanm\u0131\u015f metodolojiler ve s\u0131kl\u0131kla rapor verme gereksinimi alt\u0131nda uygulanmaktad\u0131r. Standartlar\u0131n netle\u015ftirilmesi g\u00fcvenlik de\u011ferlendirmelerin istikrar\u0131 ve kimyasallar aras\u0131ndaki k\u0131yaslamalar i\u00e7in gereklidir. Ekolojik risk de\u011ferlendirmeleri, bir ilac\u0131n hangi risklere sahip oldu\u011fu ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, do\u011fal ya\u015fam\u0131 ve \u00e7evreyi korumak ad\u0131na hangi gerekli de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini tespit etmek ad\u0131na yap\u0131lmaktad\u0131r. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7evresel risklerini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, tescil otoritelerindeki bilim insanlar\u0131 toplan\u0131lan veriyi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle incelemelidir. E\u011fer risk de\u011ferlendirmeleri do\u011fal ya\u015fam \u00fczerinde bir tehlike veya hedef d\u0131\u015f\u0131 bitkilere fitotoksisite g\u00f6steriyorsa tescil otoriteleri ekstra veri ve test isteyebilir ya da ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca sertifikal\u0131 personel taraf\u0131ndan kullan\u0131m\u0131na izin verebilir (\u00f6rn. k\u0131s\u0131tl\u0131 kullan\u0131m). Alternatif olarak tescil otoriteleri \u00fcr\u00fcne kullan\u0131m onay\u0131 vermeyebilir.<\/p>\n
Ha\u015fere \u0130lac\u0131na \u0130nsan Maruziyeti ve Maruziyeri Etkileyen Fakt\u00f6rler<\/strong><\/h2>\nB\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131na mesleki maruziyet tarlalarda ve seralarda \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ift\u00e7ilerde ve evde ila\u00e7lama \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak ha\u015fere ilac\u0131n\u0131 kullan\u0131lmasa dahi belirli kimyasallar\u0131n bulundu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131nda da mesleki maruziyet g\u00f6r\u00fclebilir. Bu kimyasallar\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda, y\u00fcklemesinde, ta\u015f\u0131nmas\u0131nda ve uygulamas\u0131nda bulunan emek\u00e7iler yapt\u0131klar\u0131 i\u015ften kaynakl\u0131 y\u00fcksek maruziyet g\u00f6r\u00fcrler ve akut intoksikasyonlar i\u00e7in en y\u00fcksek risk grubu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Baz\u0131 durumlarda bu ila\u00e7lara maruziyet kimyasallar\u0131n kazara d\u00f6k\u00fclmesi, s\u0131z\u0131nt\u0131lar ve yanl\u0131\u015f ekipman kullan\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 olabilmektedir. Emek\u00e7ilerin maruziyeti ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in verilen y\u00f6nergelere uymama, g\u00fcvenlik protokollerini dikkate almama ve el y\u0131kama gibi s\u0131radan hijyen kurallar\u0131na uymama gibi durumlarda artmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda bir\u00e7ok fakt\u00f6r maruziyeti etkileyebilir. Ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n form\u00fclasyonun tipi maruziyetin kapsam\u0131n\u0131 etkileyebilir. S\u0131v\u0131lar\u0131n s\u0131\u00e7ramaya ve d\u00f6k\u00fclmeye e\u011filimli olmas\u0131, direkt deri temas\u0131 ve k\u0131yafetler \u00fczerinden dolayl\u0131 bula\u015fmaya yol a\u00e7ar. Kat\u0131 ila\u00e7lar\u0131n y\u00fckleme esnas\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu toz y\u00fcze, g\u00f6zlere ve solunum yollar\u0131na bula\u015fmaya yol a\u00e7ar. Paketleme y\u00f6ntemi de potansiyel maruziyetleri etkileyebilir. \u00d6rne\u011fin ilac\u0131n aktif madde ile kullan\u0131lan paketleme tipi aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir reaksiyon sonras\u0131nda paketin a\u00e7\u0131lmas\u0131 maruziyeti tetikleyebilir. Ayr\u0131ca, teneke, \u015fi\u015fe ve konteyn\u0131rlar\u0131n ebatlar\u0131 potansiyel s\u0131\u00e7rama ve d\u00f6k\u00fclme maruziyetlerine yol a\u00e7abilir. Ticari ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n verimini artt\u0131rmak ve do\u011fru olu\u015fumlar\u0131 hedef almak ad\u0131na kullan\u0131lan kimyasallar kendi aralar\u0131nda toksisite g\u00f6stererek bu ila\u00e7lar\u0131n maruziyet seviyelerini etkileyebilir.<\/p>\n
Hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve nem gibi hava fakt\u00f6rleri \u00fcr\u00fcn\u00fcn u\u00e7uculu\u011funu, kullan\u0131c\u0131n\u0131n terlemesini ev ekipman kullan\u0131m\u0131n\u0131 etkileyebilir. R\u00fczgar h\u0131z\u0131 artt\u0131k\u00e7a b\u00f6lgede kullan\u0131lan ha\u015fere ilac\u0131 miktar\u0131 kayb\u0131 ve ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n gitti\u011fi mesafe artacakt\u0131r. Ek olarak, d\u00fc\u015f\u00fck nem ve y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k, y\u00fcksek nem ve d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131\u011fa nazaran sprey ekipman\u0131yla hedef aras\u0131nda daha \u00e7ok buharla\u015fmaya sebep olacakt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7ilerin uygulama esnas\u0131ndaki genel hijyenlerinin de maruziyete \u00f6nemli etkisi vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin r\u00fczgarl\u0131 havalarda kar\u0131\u015ft\u0131rma ve spreyleme i\u015flemlerini uygulamayan emek\u00e7ilerin maruziyeti daha d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r. Kimyasal maruziyeti d\u00fc\u015f\u00fcrmenin \u00f6nemli yollar\u0131ndan biri de ekipmanlar\u0131n\u0131n do\u011fru bak\u0131m\u0131 ve kullan\u0131m\u0131d\u0131r. Uygulaman\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcresi hem d\u00f6nemsel hem uzun vadede maruziyeti etkilemektedir. Senede bir uygulama yapan bir \u00e7ift\u00e7inin maruziyet riski, art arda g\u00fcnlerce hatta haftalarca ila\u00e7lama i\u015fi yapan bir \u00e7al\u0131\u015fandan daha d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r.<\/p>\n
Genel pop\u00fclasyonun maruziyeti, yemek yiyerek ya da maruziyet g\u00f6rm\u00fc\u015f su i\u00e7erek olsa da, bir \u00f6nemli sebebi ha\u015fere ilac\u0131 kullan\u0131lan b\u00f6lgede ya\u015famayla ve emek\u00e7inin eve maruz g\u00f6rm\u00fc\u015f k\u0131yafet ve ekipman\u0131n\u0131 getirmesiyle de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131na mesleki olmayan maruziyet yemek, hava ve su ile olup d\u00fc\u015f\u00fck dozda ve kroniktir. Ancak belirli ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 ve belirli sa\u011fl\u0131k etkileri aras\u0131nda net bir ba\u011f bulunsa da bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda kullan\u0131lan dozlar legal ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n dozlar\u0131ndan \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Bu nedenle bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan \u00e7\u0131kan insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na riskleri ihmal edilebilir. Ancak belirli besinlerdeki kal\u0131nt\u0131 miktar\u0131 ve bu besinin tek oturu\u015fta ortalama \u00fcst\u00fc kullan\u0131m\u0131ndan kaynakl\u0131 as\u0131l akut maruziyet beklenenden \u00e7ok daha y\u00fcksek olabilir. Ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n evde ya da \u00e7evresinde kullan\u0131m\u0131na sonu\u00e7 olarak, bireyler bu ilac\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve uygulamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve hatta uygulama sonras\u0131nda maruz kalabilirler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ertelenmi\u015f maruziyet, havadaki kal\u0131nt\u0131lar\u0131n solunumu ya da y\u00fczeyde, k\u0131yafetlerde, yataklarda, yemekte, tozda, at\u0131lan ila\u00e7 konteyn\u0131rlar\u0131nda ve uygulama ekipmanlar\u0131nda olu\u015fan kal\u0131nt\u0131lardan olu\u015fabilir. Ayr\u0131ca, ev ve bah\u00e7e \u00e7evresinde ha\u015fere ilac\u0131 kullan\u0131mdan kazara maruziyet olu\u015fabilir. Bu maruziyet \u00e7o\u011funlukla ila\u00e7 d\u00f6k\u00fclmesi, yanl\u0131\u015f kullan\u0131m ya da etiketlerin okunmamas\u0131 ya da dikkate al\u0131nmamas\u0131ndan kaynakl\u0131 yanl\u0131\u015f depolamadan kaynaklan\u0131r. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131nmas\u0131 gereken konteyn\u0131rlardan \u00e7\u0131kar\u0131p evde kullan\u0131lan herhangi bir depolama ekipman\u0131na aktarmak veya etiketler \u00fczerindeki talimatlara uymamak da bu maruziyetin sebeplerindendir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tar\u0131m \u00fcretiminde ha\u015ferelerden do\u011facak hasar\u0131, hastal\u0131klar\u0131, yabani otlar\u0131 ve di\u011fer bitki merkezli patojenleri \u00f6nlemek ya da kontrol alt\u0131na almak, verim kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemek…<\/p>\n","protected":false},"author":1240,"featured_media":2018,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014,10019],"tags":[167,168,336,380],"class_list":["post-1087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-hasere","tag-hasere-ilaclari","tag-pestisit","tag-tarim-ilaclari"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1240"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1087\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2018"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
<\/p>\nHa\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n tescili; bu ila\u00e7lar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evreye olan potansiyel etkilerinin de\u011ferlendirilmesi ad\u0131na olu\u015futurulan bilim temelli, legal ve idari bir s\u00fcre\u00e7tir. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n tescili, hangi ila\u00e7lar\u0131n hangi ama\u00e7la kullan\u0131m\u0131na izin verilece\u011fi, kalite kontrol, kullan\u0131m oranlar\u0131, haklar, etiketleme, paketleme ve reklam gibi konularda otoritelerin primer olarak tespit etme ve denetleme yetkisine sahip olmas\u0131 hem en iyi \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcretimi konusunda hem de \u00e7evre korunumu sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m. Ek olarak, tescil s\u00fcreci ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymakta ve bu alanda kullan\u0131m\u0131nda \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde beklenmedik bir etki yaratmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu nedenle, herhangi bir ha\u015fere ilac\u0131 ticari kullan\u0131ma ba\u015flamadan \u00f6nce, bu ilac\u0131n insan ve do\u011fal ya\u015fam \u00fczerindeki yan etkilerini, buna nesli t\u00fckenmekte olan canl\u0131lar ve di\u011fer hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalar da dahil, ya da s\u0131z\u0131nt\u0131, s\u00fcr\u00fcklenme ve ak\u0131\u015f yoluyla y\u00fczey ve yeralt\u0131 sular\u0131nda olu\u015fan potansiyel kirlili\u011fi tespit etmek amac\u0131yla bir\u00e7ok test uygulanmaktad\u0131r. Bu ila\u00e7lar\u0131n hedef d\u0131\u015f\u0131 herhangi bir canl\u0131ya yarataca\u011f\u0131 olumsuz etki ekosistemin ve besin a\u011f\u0131n\u0131n dengesini bozabilir ve ileri safhalarda insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve besin olarak kullan\u0131lan canl\u0131lar\u0131 etkileyebilir.<\/p>\n
Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n tescili zaman, kaynak, belirli tescil otoritelerin uzmanl\u0131klar\u0131, ila\u00e7 \u00fcretim end\u00fcstrisi ve \u00e7e\u015fitli ilgili gruplar gibi etkenlere ihtiya\u00e7 duyan kompleks bir s\u00fcre\u00e7tir. Halk\u0131n endi\u015felerine cevap olma amac\u0131nda kesin kal\u0131nt\u0131 tespiti ve toksikolojik de\u011ferlendirmeler yapabilmek i\u00e7in y\u00fcksek teknolojide \u00e7e\u015fitli testler yap\u0131lmaktad\u0131r. Ek olarak, tescil s\u00fcrecinde tehlikeleri \u00f6ng\u00f6rme, tehlikeyi azaltma ad\u0131na yeni yakla\u015f\u0131mlar ve end\u00fcstrinin bilgilerini ve h\u00fck\u00fcmetin politik kararlar\u0131ndan olu\u015fan geni\u015f bilgi yelpazesini birle\u015ftirmek ad\u0131na geli\u015fmi\u015f metodlar kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tescilin en temel a\u015famalar\u0131: (1) Tescil s\u00fcrecine girmek isteyen \u00fcreticinin yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar, (2) \u00fcreticinin tescil otoritelerine toplad\u0131\u011f\u0131 verinin teslimi, (3) tescil otoriteleri taraf\u0131ndan verinin incelemesi, (4) tescil otoritelerine teslim edilen veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda onay veya ret karar\u0131. Tescil otoritelerinin karar\u0131 elde edilen veriden \u00e7\u0131kar\u0131lan fayda-zarar analizine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, tescil s\u00fcrecinin b\u00fct\u00fcn a\u015famalar\u0131n\u0131n sesli ve yaz\u0131l\u0131 kriter ve rehber d\u00f6k\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ve b\u00fct\u00fcn bilginin ba\u015fvuruda bulunan ile \u015feffaf bir \u015fekilde payla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca, tescil otoriteleri her kayda ge\u00e7en ha\u015fere ilac\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ve \u00e7evreye olan etkileri konusunda seneler ge\u00e7tik\u00e7e potansiyel etkilerin tespitindeki kabiliyetin art\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131 kriterlerin daha da kat\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Bu bilgiden yola \u00e7\u0131karak, eskiden onaylanm\u0131\u015f olan ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 da yeni kriterlere uygunlu\u011fu tespit edilmek \u00fczere tekrar incelemeye al\u0131nmaktad\u0131r. Ad\u0131 yeniden tescil olarak ge\u00e7en bu s\u00fcre\u00e7 ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve ekolojik a\u00e7\u0131dan endi\u015fe duyulan risklerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek ad\u0131na uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Avrupa Birli\u011fi\u2019nin 1993\u2019te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ve 2008 Aral\u0131k ay\u0131na kadar efektif \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fan mevzuatla legal sat\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131 listesinde \u00e7ok sert de\u011fi\u015fimler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu periyotta, 26%\u2019s\u0131 b\u00f6cek ilac\u0131, 23%\u2019\u00fc herbisit ve 17%\u2019si mantar ilac\u0131 olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k olarak 704 madde yasakland\u0131. Ayr\u0131ca ABD\u2019nin EPA kurumu besin g\u00fcvenli\u011fi, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evre korumas\u0131n\u0131 artt\u0131ran bir\u00e7ok yeniden tescil ve tolerans de\u011ferlendirmeleri (incelemelerin sonu\u00e7lar\u0131 Yeniden Tescil Uygunluk Kararlar\u0131 d\u00f6k\u00fcman\u0131nda \u00f6zetlenmi\u015ftir) oldu. Tescil s\u00fcrecinde \u00fcreticinin bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar y\u00fcr\u00fctmeli, analiz etmeli ve \u00f6deme yapmas\u0131 gerekmektedir. Bu testler, \u00fcr\u00fcn\u00fcn kimyas\u0131n\u0131, insan hayat\u0131na ve hayvanlara, ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7evresel ak\u0131betine ve hedef d\u0131\u015f\u0131 organizmalara etkisini tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Tescil ba\u015fvurusu i\u00e7in gereken veri, \u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn ilgili y\u00f6nlerini kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn tamam\u0131 kapsayacak \u015fekilde olmal\u0131d\u0131r. Bu veriler; \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiziksel ve kimsayal karakterini, kimyasal form\u00fcl\u00fc ve etken maddeleri, analitik metotlar\u0131, insan ve \u00e7evre toksisitesini, sunulan etiket ve kullan\u0131mlar\u0131, g\u00fcvenlik verileri, kullan\u0131m etkileri ve kal\u0131nt\u0131 bilgileri, depolamas\u0131 ve at\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fcn imhas\u0131 gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 kapsamal\u0131d\u0131r. Bu verilerin toplanmas\u0131 uzun y\u0131llar alabilir ve b\u00fcy\u00fck masraflar \u00e7\u0131karabilir. Ayr\u0131ca, toksikolojik testler s\u0131k\u0131 y\u00f6nergeler, onaylanm\u0131\u015f metodolojiler ve s\u0131kl\u0131kla rapor verme gereksinimi alt\u0131nda uygulanmaktad\u0131r. Standartlar\u0131n netle\u015ftirilmesi g\u00fcvenlik de\u011ferlendirmelerin istikrar\u0131 ve kimyasallar aras\u0131ndaki k\u0131yaslamalar i\u00e7in gereklidir. Ekolojik risk de\u011ferlendirmeleri, bir ilac\u0131n hangi risklere sahip oldu\u011fu ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, do\u011fal ya\u015fam\u0131 ve \u00e7evreyi korumak ad\u0131na hangi gerekli de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini tespit etmek ad\u0131na yap\u0131lmaktad\u0131r. Ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7evresel risklerini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, tescil otoritelerindeki bilim insanlar\u0131 toplan\u0131lan veriyi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle incelemelidir. E\u011fer risk de\u011ferlendirmeleri do\u011fal ya\u015fam \u00fczerinde bir tehlike veya hedef d\u0131\u015f\u0131 bitkilere fitotoksisite g\u00f6steriyorsa tescil otoriteleri ekstra veri ve test isteyebilir ya da ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca sertifikal\u0131 personel taraf\u0131ndan kullan\u0131m\u0131na izin verebilir (\u00f6rn. k\u0131s\u0131tl\u0131 kullan\u0131m). Alternatif olarak tescil otoriteleri \u00fcr\u00fcne kullan\u0131m onay\u0131 vermeyebilir.<\/p>\n