{"id":1084,"date":"2021-01-03T14:54:54","date_gmt":"2021-01-03T11:54:54","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/bisfenol-a-nin-norotoksik-ve-ureme-iliskili-etkileri-2-bolum\/"},"modified":"2022-03-23T00:35:52","modified_gmt":"2022-03-22T21:35:52","slug":"bisfenol-a-nin-norotoksik-ve-ureme-iliskili-etkileri-2-bolum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2021\/01\/03\/bisfenol-a-nin-norotoksik-ve-ureme-iliskili-etkileri-2-bolum\/","title":{"rendered":"Bisfenol A ‘n\u0131n N\u00f6rotoksik ve \u00dcreme \u0130li\u015fkili Etkileri – 2. B\u00f6l\u00fcm"},"content":{"rendered":"

<\/h3>\n

\u00c7evresel toksinler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkileri s\u0131kl\u0131kla konu\u015fulan konulardan biri. G\u00fcnl\u00fck hayatta kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok gere\u00e7te bulunabilen\u00a0bisfenol A (BPA)<\/strong>\u00a0da bunlar\u0131n i\u00e7erisinde yer al\u0131r. Bu yaz\u0131da size 2019 y\u0131l\u0131nda\u00a0Current Neuropharmacology<\/a><\/em>\u00a0dergisinde yay\u0131nlanan,\u00a0uzun ve kapsaml\u0131 bir derleme olan \u201cNeuro-toxic and Reproductive Effects of BPA<\/strong><\/em><\/a>\u201d\u00a0ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131n\u0131n 2. b\u00fcl\u00fcm\u00fcnden bahsedece\u011fim. Yaz\u0131n\u0131n 1. b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ula\u015fmak i\u00e7in l\u00fctfen t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a>.<\/p>\n

BPA\u2019n\u0131n Hipotalamus-hipofiz-gonad aks\u0131 \u00fczerindeki etkileri ve fertilite \u00fczerindeki sonu\u00e7lar\u0131<\/strong><\/h2>\n

Hipotalamus her iki cinsiyette de \u00fcreme fonksiyonlar\u0131 Gonadotropin Releasing Hormon (GnRH) sal\u0131n\u0131m\u0131 yoluyla kontrol eder. GnRH adenohipofize ula\u015f\u0131r ve pituiter gonadtropinlerin (LH ve FSH gibi) dola\u015f\u0131ma sal\u0131n\u0131m\u0131 kontrol eder. Yola\u011f\u0131n bir sonraki basama\u011f\u0131nda gonadlardan seks steroidleri, testosteron ve \u00f6stradiol sal\u0131n\u0131r. Bu sinyal yola\u011f\u0131 ek olarak seks steroidlerinin uzun, k\u0131sa ve ultra-k\u0131sa feedback mekanizmalar\u0131 ile mod\u00fcle edilir. \u00dcreme fonksiyonunun ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda hipotalamus ve seks steroidlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7 olarak BPA\u2019n\u0131n HPG \u00fczerindeki etkilerini ara\u015ft\u0131r\u0131rken esas sonlan\u0131m noktalar\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131 ve yavrunun sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. BPA, bu yola\u011f\u0131n her a\u015famas\u0131n\u0131 etkileyebilir.<\/p>\n

BPA\u2019n\u0131n Hipotalamik Aktivitesi<\/strong><\/h2>\n

BPA\u2019ya erken d\u00f6nemde maruziyetin ana sonucu, GnRH sal\u0131n\u0131m\u0131 \u00fczerindeki etkilerine ba\u011fl\u0131 olarak puberte ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n erken veya ge\u00e7 olmas\u0131d\u0131r. Eri\u015fkinlerde ise \u00fcreme hormonlar\u0131n\u0131n \u00fcretiminde azalma ve \u00fcreme sistemi dokular\u0131 \u00fczerinde direkt etki g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu nedenle dola\u015f\u0131mdaki pit\u00fciter gonadotropin ve seks steroidlerinin d\u00fczeylerinde de\u011fi\u015fimler, gamet kalitesinde ve fetirlitede azalma g\u00f6r\u00fclebilir. Ortaya \u00e7\u0131kan etkiler, BPA maruziyetinin y\u00fcksek veya d\u00fc\u015f\u00fck doz olmas\u0131na g\u00f6re de de\u011fi\u015fir.<\/p>\n

\u00dcremenin hipotalamik kontrol\u00fc kiss1 geninde kodlanan Kisspeptinler ile ili\u015fkilidir, ve kisspeptin resept\u00f6r\u00fc GnRH \u00fcreten n\u00f6ronlarda bulunur.\u00a0 kiss n\u00f6ronlar\u0131 GnRH sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 uyar\u0131r ve seks steroidleri taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen hipotalamik feedback mekanizmalar\u0131n\u0131n ana hedeflerini temsil etmektedir. Neonatal d\u00f6nemde hem hipotalamik \u00f6strojen resept\u00f6rleri hem de kiss1 ekspresyonu BPA\u2019ya duyarl\u0131d\u0131r, bu nedenle bu d\u00f6nemdeki maruziyetin hipotalamus \u00fczerinde etkileri ve eri\u015fkin d\u00f6nemde \u00fcremeyle ilgili problemlerin alt\u0131nda yatan sebebi olabilir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fig\u00fcr 1:<\/strong><\/u>\u00a0BPA’n\u0131n Hipotalamus-Hipofiz-Gonad\u00a0Aks\u0131 \u00dczerindeki Etkileri (kaynak i\u00e7in t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/em><\/a>)<\/p>\n

BPA \u2018n\u0131n enerji al\u0131m\u0131na olumsuz etkileri<\/strong><\/h2>\n

BPA\u2019n\u0131n obezojenik etkileri oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Adipohenezis, enerji dengesi, karaci\u011ferdeki lipid oran\u0131 ve insulin-duyarl\u0131 organlardaki insulin sinyalleri \u00fczerindeki etkileriyle obeziteye ve kilo almaya yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/p>\n

\u00dcreme fonksiyonun metabolik ve \u00e7evresel etkenler d\u00fczenler. Yani, \u00fcreme sadece metabolik ve \u00e7evresel etkenler elveri\u015fliyse devam eder. Enerji dengesi ve \u00fcreme aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 hem hayvan modellerinde hem de insanlarda g\u00f6sterilmi\u015ftir. BPA i\u015ftah \u00fczerindeki etkisini arkuat \u00e7ekirdekte \u00fcretilen metabolik sens\u00f6rlerin aktivitesini do\u011frudan d\u00fczenleyerek g\u00f6sterir. Arkuat \u00e7ekirdekteki n\u00f6ronlar taraf\u0131ndan \u00fcretilen i\u015ftah\u0131 artt\u0131ran ve azaltan peptitler \u00fcretilir ve bu peptitlerin hepsi \u00fcremenin santral kontrol\u00fcn\u00fc etkilemektedir. Bu nedenle BPA, \u00fcremenin metabolik kontrol\u00fcnde yer alan n\u00f6ronal a\u011flar ve GnRH aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 \u00fczerinde etki g\u00f6sterebilir.<\/p>\n

Ek olarak, baz\u0131 in vitro \u00e7al\u0131\u015fmalarda BPA\u2019n\u0131n sirkadyen saat genlerinin ekspresyonunu etkiledi\u011fi de g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n

Overler \u00fczerindeki etkisi<\/strong><\/h2>\n

BPA\u2019n\u0131n oositler \u00fczerindeki etkileri \u00e7e\u015fitli hayvanlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. BPA maruziyeti sonras\u0131 LH ve FSH beta alt-\u00fcnitelerinde art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ancak gonadotropinlerin etkilenmedi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla hipotalamik etkilenim olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ovarian farkl\u0131la\u015fmay\u0131 etkiledi\u011fi, ek olarak FSH beta ekspresyonunu azaltarak ovarian geli\u015fmeyi bask\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ve bunun ovarian hipotrofiyle sonucland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir. Erken d\u00f6nemde BPA maruziyeti ile ovarian b\u00fcy\u00fcmenin ve folikulogenezin kesintiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Eri\u015fkin d\u00f6nemde BPA maruziyeti epigenetik de\u011fi\u015fikliklerle sonu\u00e7lanm\u0131\u015f ve folik\u00fcl atrezisi, oosit olgunla\u015fmas\u0131nda rol olarak baz\u0131 genlerin down-reg\u00fclasyonu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f.<\/p>\n

Gebe farelerin oral BPA maruziyeti sonras\u0131 primordial folik\u00fcl olu\u015fumu inhibe olmu\u015f, kromozomal defektlere ve an\u00f6ploidiye yatk\u0131nl\u0131k olu\u015fmu\u015f, mayotik profaz ve folik\u00fcl olu\u015fumu inhibisyonunda de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. Postnatal d\u00f6nemde de BPA maruziyeti ile benzer sonu\u00e7lar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, primordiyal folik\u00fcl havuzunda oosit olu\u015fumu azalmas\u0131 ve inhibisyonu g\u00f6zlenmi\u015ftir.<\/p>\n

BPA maruziyeti ile polikistik over sendromu (PCOS) aras\u0131nda ili\u015fki olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsanlarda yap\u0131lan baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda serum androjen d\u00fczeyleriyle birlikte serum BPA d\u00fczeyleri de y\u00fcksek bulunmu\u015ftur. Hayvanlarda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada neonatal d\u00f6nemde BPA maruziyeti sonras\u0131 eri\u015fkinlikte PCOS- benzeri sendrom ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re BPA ovarian steroidogenezi etkileyebilir, ya\u015fam\u0131n erken d\u00f6enminde kritik bir evrede maruz kal\u0131n\u0131rsa geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz de\u011fi\u015fiklikler yaratabilir.<\/p>\n

Uterus \u00fczerindeki etkileri<\/strong><\/h2>\n

BPA\u2019n\u0131n endometriyal kanseri tetikleyici rol\u00fc oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenilmi\u015ftir ve yak\u0131n zamanda yap\u0131lan bir meta-analiz bu hipotezi destekler y\u00f6ndedir.<\/p>\n

Uterustaki BPA miktar\u0131n\u0131 inceleyen \u00e7al\u0131\u015fmalar vard\u0131r. Bir \u00e7al\u0131\u015fmada, malign ve benign endomatrial doku \u00f6rneklerindeki BPA miktar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda malign dokuda daha az miktarda saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise endometrial kanseri olan ve olmayan bireyler incelendi\u011finde, kanser olan grupta serum BPA miktar\u0131 y\u00fcksek ancak endometrial BPA d\u00fc\u015f\u00fck bulunmu\u015ftur. Bu bulgular, BPA\u2019n\u0131n indirekt yollarla, hormonal d\u00fczeyde etki g\u00f6stererek endometrial neoplaziyi tetikledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<\/p>\n

Plasenta \u00fczerindeki etkileri<\/strong><\/h2>\n

BPA, memelilerde plasental epigenomi hedef al\u0131r. \u0130nsanlarda gebelik d\u00f6neminde BPA\u2019ya maruz kalmak d\u00fc\u015f\u00fck riskini artt\u0131rabilir, erken veya ge\u00e7 do\u011fuma yol a\u00e7abilir ve bebe\u011fin do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyebilir. Fetusun cinsiyetine g\u00f6re BPA\u2019ya plasental yan\u0131t\u0131n de\u011fi\u015fken olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren bulgular da vard\u0131r.<\/p>\n

Hayvan deneylerinde BPA ile overler ve mezonefrik kanal\u0131n geli\u015fimi aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Gestasyonel d\u00f6nemde BPA maruziyeti sonucu \u00fcreme sistemi geli\u015fiminde atipik hiperplazi, stromal polip ve serviksin invaziv stromal sarkomunda art\u0131\u015f gibi lezyonlar saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Perinatal d\u00f6nemde BPA maruziyeti sonucu di\u015fi \u00fcreme sisteminde erken puberte, LH d\u00fczeylerinde de\u011fi\u015fiklik, ovaryan morfolojide de\u011fi\u015fiklik gibi sonu\u00e7lar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

BPA\u2019n\u0131n fetus \u00fczerindeki etkileri<\/strong><\/h2>\n

BPA d\u00fc\u015f\u00fck do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve gestasyonel ya\u015fa g\u00f6re k\u00fc\u00e7\u00fck do\u011fuma neden olabilir. Plazma, amniyotik s\u0131v\u0131 ve maternal idrardaki BPA d\u00fczeylerinin incelendi\u011fi baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda y\u00fcksek BPA d\u00fczeylerinin gebelik s\u00fcresini k\u0131saltabilece\u011fi veya erken membran r\u00fcpt\u00fcr\u00fc riski olu\u015fturabilece\u011fi g\u00f6sterilmekle birlikte, gebelik s\u00fcresiyle maternal BPA d\u00fczeyi aras\u0131nda ili\u015fki bulunmayan \u00e7al\u0131\u015fmalar da mevcuttur.<\/p>\n

BPA ile fetal malformasyon aras\u0131ndaki ili\u015fkiye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, direkt bir ili\u015fkiye dair kan\u0131t yoktur. Ancak BPA\u2019n\u0131n endokrin etkilerine ba\u011fl\u0131 olarak baz\u0131 malformasyonlar olu\u015fabilir. Ancak, BPA\u2019n\u0131n erkek genital marformasyonlar\u0131 \u00fczerinde etkisi oldu\u011fu hem hayvanlar hem de insanlar \u00fczerinde g\u00f6sterilmi\u015ftir.\u00a0 Erkek fetuslar BPA\u2019n\u0131n genitaller \u00fczerindeki etkisine daha duyarl\u0131d\u0131r. farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda plasental BPA konsantrasyonunun y\u00fcksek olmas\u0131na ba\u011fl\u0131 erkek genital malformasyonlar\u0131 riskinde art\u0131\u015f, parental y\u00fcksek BPA maruziyeti sonucu erkekte anogenital mesafede k\u0131salma gibi sonu\u00e7lar elde edi lmi\u015ftir. Ancak kriptoor\u015fidizm ve hipospadias gibi s\u0131k g\u00f6r\u00fclen malformasyonlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunlarla ili\u015fkilendirilen pek \u00e7ok d\u0131\u015f etken vard\u0131r ve BPA maruziyeti ile aralar\u0131ndaki ili\u015fki zay\u0131ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7evresel toksinler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkileri s\u0131kl\u0131kla konu\u015fulan konulardan biri. G\u00fcnl\u00fck hayatta kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok gere\u00e7te bulunabilen\u00a0bisfenol A (BPA)\u00a0da…<\/p>\n","protected":false},"author":1018,"featured_media":2015,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014,10019],"tags":[86,92,309,426],"class_list":["post-1084","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","category-tft","tag-bisfenol-a","tag-bpa","tag-norotoksisite","tag-ureme-iliskili-etkiler"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1084","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1018"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1084"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1084\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2015"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}