{"id":1054,"date":"2020-09-15T16:30:49","date_gmt":"2020-09-15T13:30:49","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/cevremizdeki-arsenik-maddesinin-sagligimiza-etkileri\/"},"modified":"2021-11-10T22:35:22","modified_gmt":"2021-11-10T19:35:22","slug":"cevremizdeki-arsenik-maddesinin-sagligimiza-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2020\/09\/15\/cevremizdeki-arsenik-maddesinin-sagligimiza-etkileri\/","title":{"rendered":"\u00c7evremizdeki Arsenik Maddesinin Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131za Etkileri"},"content":{"rendered":"

Arsenik zehir olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f en eski maddelerden biridir. \u00d6zellikle arsenik kullan\u0131m\u0131 sonucunda kaza ile veya \u00f6ld\u00fcrme ama\u00e7l\u0131 zehirlenmeler hakk\u0131nda pek \u00e7ok tarihi vaka veya anekdot oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Asl\u0131nda pek bilinmeyen \u00e7evremizde pek \u00e7ok arsenik i\u00e7eren tehdit oldu\u011fu end\u00fcstriyel olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve baz\u0131 t\u0131bbi kullan\u0131m\u0131 da oldu\u011fudur. Arsenik bu kay\u0131tlarda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman hem metal hem de nonmetal \u00f6zellikleri olarak bir metalloid olarak g\u00f6sterilmekte. \u00c7evre ve maruziyet olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman hem inorganik hem de organik arsenik formlar\u0131 mevcut. Arsenik trivalan veya pentavalan oksidasyon de\u011ferli olarak bulunabiliyor. Bu valans elektronlar\u0131n\u0131n 3 veya 5 olmas\u0131na g\u00f6re tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir oksidasyon durumu demektir. Trivalan yani -3 de\u011ferli olan arsenit<\/em> veya arsenik trioksit ile Pentavalan yani -5 oksidasyon\u00a0 \u00a0de\u011ferli olan arsenat<\/em> en bilinen arsenik t\u00fcrevleridir. En g\u00fc\u00e7l\u00fc toksik etki trivalan de\u011ferli olan arsenik bile\u015fikleridir. <\/em>Bunun nedeni s\u00fclfur i\u00e7eren maddeler ile h\u0131zl\u0131 reaksiyona girmeleridir. Bunun sonucunda reaktif oksijen t\u00fcrleri (ROS) a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130nsanlar hem trivalan hem de pentavalan arseni\u011fe maruz kalabilirler. Klinik olarak her iki tip toksisite benzer akut veya kronik seyir yaratabilir.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki \u015femada her iki forma ait arsenik bile\u015fikleri listelenmekte.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Arsenik do\u011fal olarak olu\u015fabilen bir element olup, g\u0131da, toprak, hava ve suda bulunabilir. End\u00fcstriyel kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda ala\u015f\u0131m, cam, pigment, tekstil, ka\u011f\u0131t, metal yap\u0131\u015fkan\u0131, ah\u015fap koruyucu ve askeri te\u00e7hizat \u00fcretimi gelir. Arsenik ayr\u0131ca deri ta\u00adbaklama i\u015fleminde, pestisidlerde, yem katk\u0131 madde\u00adlerinde ve ila\u00e7larda da kullan\u0131l\u0131r. Arsenik maruziye\u00adtinde en \u00f6nemli kaynak arsenikle kontamine su ve besinlerin kullan\u0131lmas\u0131 olmakla birlikte end\u00fcstriyel maruziyetlerde olduk\u00e7a s\u0131kt\u0131r. \u00c7evrede ve insan v\u00fccudunda esansiyel miktarda Arsenik bulunmas\u0131 da bir teori olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil:<\/strong> Kaynak i\u00e7in\u00a0t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a><\/strong>.<\/p>\n

<\/h2>\n

Arseni\u011fin \u0130nsan Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na Etkisi<\/strong><\/h2>\n

Arsenik inorganik ve organik formlarda bu\u00adlunur. Organik arsenik bile\u015fikleri sa\u011fl\u0131\u011fa daha az zararl\u0131yken, inorganik arsenik bile\u015fikleri y\u00fcksek oranda toksiktir. Arsenik maruziyeti sonucu olu\u015fan reaktif oksijen t\u00fcrleri \u00f6zellikle DNA, protein ve ya\u011f asitleri ba\u015fta olmak \u00fczere h\u00fccresel komponentler\u00adde oksidatif hasara neden olur. Arsenik pro\/antiok\u00adsidan dengeyi bozup \u00e7e\u015fitli h\u00fccresel yolaklarda de\u011fi\u015fiklikler meydana getirerek karsinojenite, ge\u00adnotoksisite, diabet, kardiyovask\u00fcler ve sinir sistemi hastal\u0131klar\u0131na<\/em> neden olur. Bu yayg\u0131n sistematik etki her t\u00fcrl\u00fc semptom ile olu\u015fabilir. Bu zehirlenmeye y\u00f6nelik spesifik bir bulgu tariflenmemi\u015f olup ay\u0131r\u0131c\u0131 tan\u0131da akla gelmelidir. V\u00fccuda al\u0131nan inorganik arseni\u011fin nonenzimatik olarak pentavalan formdan trivalan forma indirgenmesinde glutatyonun elekt\u00adron vericisi olarak kullan\u0131lmas\u0131, inorganik arseni\u011fi direkt olarak glutatyona ba\u011flanmas\u0131 veya glutatyo\u00adnun arseni\u011fin olu\u015fturdu\u011fu reaktif oksijen t\u00fcrleri ile okside olmas\u0131 gibi nedenlerden dolay\u0131 inorganik ar\u00adsenik h\u00fccresel glutatyon seviyesini de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil<\/strong>: Deniz \u00fcr\u00fcnleri; insanlarda Arsenik maruziyetinin \u00f6nemli sebepleri aras\u0131ndad\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda kabuklu deniz hayvanlar\u0131, bal\u0131klar ve deniz yosunu gelmektedir.<\/em><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmalarda ar\u00adsenik entoksikasyonunun serum bilirubin, \u00fcre, \u00fcrik asit ve kreatinin d\u00fczeylerini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131ca s\u00fc\u00adperoksit dismutaz, katalaz, glutatyon peroksidaz ve glutatyon-S-transferaz gibi antioksidan enzimlerin aktivitelerini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bulmu\u015flard\u0131r. Bu testler dolayl\u0131 olarak arsenik zehirlenmesini destekleyebilir. \u00dcrik asit d\u00fczeyi ise arsenik zehirlenmelerinde y\u00fcksek bulunmaktad\u0131r. \u00dcrik asit insan p\u00fcrin metabolizmas\u0131n\u0131n son \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve oksidatif strese kar\u015f\u0131 koruyucu bir anti\u00adoksidan olarak kabul edilir. \u00dcrik asidin normal d\u00fc\u00adzeylerde toksik reaktanlar\u0131 temizledi\u011fi ve oksidatif strese kar\u015f\u0131 koruyucu oldu\u011fu rapor edilmektedir. Organizmada oksidatif stres durumunda \u00fcrik asit d\u00fczeyleri artmaktad\u0131r. Ancak normal d\u00fczeylerden 1\/3 kat veya daha fazla artacak olursa bir pro-oksi\u00addan olarak rol oynad\u0131\u011f\u0131 rapor edilmektedir.<\/p>\n

Arsenik maruziyeti sonucunda olu\u015fan biyokimyasal s\u00fcre\u00e7ler ve geli\u015fen toksisiteler a\u015fa\u011f\u0131daki tabloda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h2>\n

\u0130\u00e7me Suyunda Arsenik Bula\u015f\u0131<\/strong><\/h2>\n

\u0130\u00e7me suyunda arsenik inorganik formdad\u0131r ve hem trivalan hem de pentavalan haldedir. Ortalama olarak yer alt\u0131 suyundaki konsantrasyonu 1 mcg\/L olarak kabul edilir. Ancak ABD\u2019 nin baz\u0131 eyaletlerinde bu miktar 1000 mcg\/L ye dek y\u00fckselmektedir. Kronik maruziyet sonucunda akci\u011fer, mesane, cilt, b\u00f6brek, karaci\u011fer ve prostat kanserleri olu\u015fmaktad\u0131r. Kanser d\u0131\u015f\u0131nda olu\u015fan kardiyovaskuler, n\u00f6rolojik hastal\u0131klar kadar diyabet de \u00f6nemli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 yaratmaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki tabloda arsenik ve i\u00e7me sular\u0131nda miktarlar\u0131 ve bu konuda farkl\u0131 \u00fclkelerde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bulgular k\u0131sm\u0131nda g\u00f6rece\u011finiz gibi farkl\u0131 kanser t\u00fcrleri, QT uzamas\u0131 gibi kardiyak bulgular listelenmi\u015f.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h2>\n

G\u0131dalarda Arsenik Bula\u015fma Riski<\/strong><\/h2>\n

G\u0131dalar\u0131m\u0131za arsenik sulardan, yeti\u015ftirme ve \u00fcretim s\u0131ras\u0131nda \u00e7evreden veya ambalajlama esnas\u0131nda bula\u015fabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yayg\u0131n bulunan bir maddedir. Yediklerimiz i\u00e7inde inorganik ve organik formda bulunabilir. Ortalama olarak g\u0131da yoluyla bireyler 1\u201320 mcg\/ g\u00fcn almaktalar.\u00a0 G\u0131da ile al\u0131nan arsenik miktar\u0131 genelde toksik d\u00fczeyin \u00e7ok alt\u0131ndad\u0131r. \u00d6nemli olan analizler ile bu miktar\u0131 toksik olan inorganik formlardan ay\u0131rabilmektir. G\u0131dalarda tespit edilebilen arsenik bile\u015fikleri monomethylarsonik asit (MMAsV), DMAsV, arsenobetain, arsenokolin, arseno- \u015fekerler ve arsenolipidlerdir.<\/em> S\u0131kl\u0131kla deniz ve su \u00fcr\u00fcnlerinde tespit edilirler. Arsenobetain arsenik olarak su \u00fcr\u00fcnlerinde en \u00e7ok bulunan formdur. Normalde non-toksik olarak kabul edilir. Arsenobetain ise az \u00e7al\u0131\u015fma olmakla beraber mutajenik, \u00a0immunotoksik veya embryotoksik de\u011fildir. Arsenokolin \u00f6zellikle karideste saptan\u0131r ama esansiyel olarak bulundu\u011fu i\u00e7in non- toksik kabul edilir. Bu arada \u015funu da tekrar etmek isterim baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re arsenik esansiyel bir metal olarak kabul edilmi\u015fse de bu tamamen kan\u0131tlanmam\u0131\u015f bir teoridir. \u0130n vitro \u00e7al\u0131\u015fmalarda arseno- \u015fekerler DMAsV\u2019 ye metabolize olarak toksik etki g\u00f6steren arsenik bile\u015fikleri olarak kabul edilmektedirler.<\/p>\n

Arsenik zehirlenmesi akut d\u00f6nemde Acil T\u0131pta \u00e7ok g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz hastalar de\u011fil. Tarihte baz\u0131 \u00fcnl\u00fc siyaset\u00e7i ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden Arsenik zehirlenmesi sorumlu tutuluyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise kronik maruziyete sekonder g\u00f6rece\u011fimiz klinik tablolara yol a\u00e7\u0131yor ve Acil T\u0131pta ay\u0131r\u0131c\u0131 tan\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gereken bir grup hastay\u0131 kaps\u0131yor.<\/p>\n

<\/h3>\n

Kaynaklar<\/strong><\/h3>\n
    \n
  1. Hughes MF et al. Arsenic Exposure and Toxicology: A Historical Perspective. Toxicological Sciences 123(2), 305\u2013332 (2011) doi: 10.1093\/toxsci\/kfr184.<\/li>\n
  2. Druwe, I. L., and Vaillancourt, R. R. Influence of arsenate and arsenite on signal transduction pathways: an update. Arch. Toxicol. (2010) 84, 585\u2013596.<\/li>\n
  3. Mundy SW. Arsenic. In: Goldfrank’s Toxicologic Emergencies, 10th ed, Hoffman RS, Lewin NA, Howland MA, et al (Eds), Mcgraw-Hill Education, New York (2015) p.1169.<\/li>\n
  4. Orloff K, Mistry K, Metcalf S. Biomonitoring for environmental exposures to arsenic. J Toxicol Environ Health B Crit Rev (2009) 12:509 .<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Arsenik zehir olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f en eski maddelerden biridir. \u00d6zellikle arsenik kullan\u0131m\u0131 sonucunda kaza ile veya \u00f6ld\u00fcrme ama\u00e7l\u0131 zehirlenmeler hakk\u0131nda pek \u00e7ok tarihi…<\/p>\n","protected":false},"author":1538,"featured_media":1990,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014],"tags":[67,68,69],"class_list":["post-1054","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","tag-arsenik","tag-arsenik-toksisitesi","tag-arsenik-zehirlenmesi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1054","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1538"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1054"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1054\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}