{"id":1046,"date":"2020-08-21T16:13:05","date_gmt":"2020-08-21T13:13:05","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/2021\/09\/17\/azo-boyalarin-toksik-etkileri\/"},"modified":"2021-11-10T22:35:22","modified_gmt":"2021-11-10T19:35:22","slug":"azo-boyalarin-toksik-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/2020\/08\/21\/azo-boyalarin-toksik-etkileri\/","title":{"rendered":"Azo Boyalar\u0131n Toksik Etkileri"},"content":{"rendered":"<h3 style=\"text-align: justify\"><\/h3>\n<p>E\u011fitim \u00f6\u011fretim y\u0131llar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131nda s\u0131k konu\u015fulan konulardan birisi okula giden \u00e7ocuklar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 k\u0131rtasiye \u00fcr\u00fcnleri, okul giysileri, ara\u00e7 ve gere\u00e7lerde mevcut olan kimyasal maddelerin \u00e7ocuklara zararl\u0131 olmas\u0131 riskidir. \u00c7ocuklara y\u00f6nelik al\u0131\u015fveri\u015fin artt\u0131\u011f\u0131 bu zamanlarda sat\u0131n al\u0131nan \u00fcr\u00fcnlerin i\u00e7erdi\u011fi kimyasal maddeler toksik riskler a\u00e7\u0131s\u0131ndan her zaman \u00f6nem kazan\u0131yor. \u00d6zellikle dikkat \u00e7ekilen azo boyar maddeler end\u00fcstride \u00e7ok kullan\u0131lan Petro- kimya \u00fcr\u00fcn\u00fc maddelerdir. Azo boyalar\u0131, tekstil end\u00fcstrisinde s\u0131k kullan\u0131lan, bile\u015fikleri i\u00e7erisinde azo grubu bulunduran, 1862\u2019den itibaren sentezi yap\u0131labilen, sentetik organik bile\u015fiklerdir. Tercih edilme nedenleri ucuz ve ekonomik olmas\u0131d\u0131r. D\u00fcnya\u2019da yakla\u015f\u0131k 3500 kadar azo boya maddesi bulunmakta olup, d\u00fcnyadaki boyar maddelerin %65\u2019ini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bunlarda en \u00e7ok bilinen sulfanilamid ve prontosildir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" style=\"height: 200px;width: 700px\" src=\"https:\/\/tatd.org.tr\/tatdtoks\/wp-content\/uploads\/sites\/36\/2021\/10\/Ekran-Resmi-2020-08-21-16_05_51-1.png\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Azo boyalar\u0131 R\u2013N = N-R olarak molek\u00fclde s\u0131ralan\u0131r; \u2013N = N olarak g\u00f6r\u00fcnen azo grubu ve R veya \u00a0R\u2019 olan ise ya aril veya alkil grubunu temsil eder. The International\u00a0 Union of Pure and Applied Chemistry tan\u0131m\u0131na g\u00f6re; \u00a0<em>\u201cbir diazene (HN = NH) t\u00fcrevi olup hidrojen atomlar\u0131 hidrokarbil gruplar\u0131 ile yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir\u201d<\/em>. Azo kelimesi Frans\u0131zca azot kelimesinden gelmektedir. Kimya end\u00fcstrisinin geli\u015fmesinde ve ilerlemesinde \u00f6nemli maddelerdir. Azo boyalar\u0131n esansiyel \u00f6nc\u00fcleri aromatik aminlerdir. Azo boyar maddeler, kuma\u015f, deri vb. \u00fcr\u00fcnlerle kimyasal veya fizikokimyasal etkile\u015fime girer ve \u00fcr\u00fcn\u00fcn renkli hale gelmesini sa\u011flar. Azo boyalar\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcne rengin tam oturmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Azo boyar maddelerin kolay bulunmas\u0131 ve maliyetinin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 sebebi ile \u00fcretici firmalar taraf\u0131ndan \u00e7ok\u00e7a tercih edilmektedirler. Renk se\u00e7eneklerinin fazla olmas\u0131 ve \u00fcr\u00fcne parlakl\u0131k sa\u011flamas\u0131 gibi \u00f6zelliklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131l\u0131rlar. \u00c7ocuklara y\u00f6nelik renkli, albenisi olan \u00fcr\u00fcnlerde renk spektrumunun geni\u015f olmas\u0131 nedeniyle kullan\u0131l\u0131r. Azo boyar maddelere tekstil \u00fcr\u00fcnleri d\u0131\u015f\u0131nda ka\u011f\u0131t \u00fcr\u00fcnler, \u00e7anta gibi deri \u00fcr\u00fcnler, mobilya end\u00fcstrisi ve daha \u00f6nemlisi oyuncak \u00fcretiminde kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in neredeyse ka\u00e7\u0131nmak imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Azo Boyalar\u0131n\u0131n Toksisitesi<\/strong><\/h2>\n<p>Azo boya maddelerin kullan\u0131m\u0131 ile akut toksisite vakalar\u0131 kronik maruziyet vakalar\u0131na g\u00f6re daha azd\u0131r. \u00dcretilmi\u015f \u00fcr\u00fcnlerin zararlar\u0131n\u0131 konu alan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda, bu \u00fcr\u00fcnlerin direk temasl\u0131 ve uzun s\u00fcreli kullan\u0131m\u0131 halinde cilt yoluyla v\u00fccuda emilebildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0 Ayr\u0131ca gastrointestinal, solunum yollar\u0131ndan da v\u00fccuda girebilir. Azo boyalar\u0131 v\u00fccuda girince biyotransformasyona u\u011frar intestinal mikrofloradaki azo reduktaz enzimleri ile aromatik aminlere par\u00e7alan\u0131r. Bu aromatik aminler zararl\u0131 etkilerden sorumludurlar.<\/p>\n<p>Mikrofloradaki <em>\u201c<\/em><em>Acidaminonococcus fermentans, Acerobacter aerogenes, Bacteriodes t\u00fcrleri, Citrobacter t\u00fcrleri,\u00a0 Clostridium t\u00fcrleri, Escherichia coli, Lactobacillus catenaforme, Peptostreptococcus productus, Pneumococcus t\u00fcrleri, Proteus vulgaris, Proteus t\u00fcrleri, Pseudomonas aeruginosa, Pseudomonas pyocyanea, Salmonella paratyphi, Salmonella typhimurium, Shigella dysenteriae, Staphylococcus aureus, Streptococcus faecalis, Streptococcus haemolyticus\u201d<\/em> gibi bakteriler bu kimyasal reaksiyonlardan sorumludur. \u0130lgin\u00e7 olan bir di\u011fer bilgi diyette al\u0131nan sel\u00fcloz, protein, lifler, antibiyotikler ve destek ila\u00e7lar\u0131n mikrofloray\u0131 etkileyerek azo boyalar\u0131n toksisitesini art\u0131rmas\u0131 veya azaltmas\u0131d\u0131r. Azo boyalar\u0131n\u0131n benzidine veya p-phenylenediamine (p-PDA) i\u00e7erenleri bu eklerin mutajenik olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden kanserojenik kabul edilmi\u015f ve \u00f6zellikle yasaklanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan mikroflorada reaksiyona girmeyen direkt karsinojenik etkileri olan azo boyalar\u0131 da mevcuttur. A\u015fa\u011f\u0131daki listede bu direkt karsinojenik boyalar\u0131n en bilinenleri listelenmi\u015flerdir (<a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/10590501.2016.1236602\">kaynak i\u00e7in t\u0131klay\u0131n\u0131z<\/a>).<\/p>\n<ul>\n<li>4-Aminoazobenzene,<\/li>\n<li>o-Aminoazotoluene,<\/li>\n<li>3\u2019-Methyl-4-monomethylaminoazobenzene,<\/li>\n<li>Methyl Yellow,<\/li>\n<li>3\u2019-Methyl-4-dimethylaminoazobenzene,<\/li>\n<li>4 ethylmethylaminoazobenzene,<\/li>\n<li>Sudan I, Sudan II, Sudan III, Sudan IV,<\/li>\n<li>Para Red, Ponceau 3R Orasol Navy Blue 2RB,<\/li>\n<li>6-(p-Dimethylaminophenyl)azobenzothiazole3\u2019-Nitro-4- dimethylaminoazo benzene,<\/li>\n<li>2\u2019-Nitro-4-dimethylaminoazobenzene,<\/li>\n<li>4_-Chloro-4- dimethylaminoazo benzene,<\/li>\n<li>3-Chloro-4-dimethylaminoazobenzene,<\/li>\n<li>Thiodiphenyl-4,4_-diazobissalicyclic Acid<\/li>\n<\/ul>\n<p>Akut toksik alerjen etkilerden sorumlu olan m-PDA ise g\u00f6zde irritasyon, ciltte eritem, dermatiti, bron\u015fiyal astma, alerjik deri d\u00f6k\u00fcnt\u00fcleri, \u00f6ks\u00fcr\u00fck, bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131 methemoglobinemi, siyanoz, ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, konfuzyon, pulmoner \u00f6dem, b\u00f6brek yetmezli\u011fi, karaci\u011fer yetmezli\u011fi , ensefalit gibi SSS tablolar\u0131 ve konjunktivit olu\u015fturur. En k\u00f6t\u00fc senaryo bron\u015fiyal a\u011fac\u0131n reaksiyonu ile solunum yetmezli\u011fi tablosu geli\u015fmesidir.<\/p>\n<p>Azo boyalar\u0131n farkl\u0131 \u00e7e\u015fitlerine maruziyet sonucunda uzun d\u00f6nemde olu\u015fmu\u015f kanser t\u00fcrleri ile yay\u0131nlanm\u0131\u015f vakalar mevcut. Karaci\u011fer t\u00fcm\u00f6rleri, intestinal adenokarsinomalar,\u00a0 bazal h\u00fccreli karsinomalar, akci\u011fer t\u00fcm\u00f6r\u00fc, mesane t\u00fcm\u00f6r\u00fc, l\u00f6kemia, kemik t\u00fcm\u00f6rleri gibi bildirilmi\u015f t\u00fcrler mevcut. <em>Dimethyl-benzidine metaboliti insan i\u00e7in kesin olarak karsinojen olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/em>. Dichlorobenzidine ile mesane kanseri aras\u0131nda kesin ili\u015fki vard\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak azo boyalar\u0131 \u00fcretim s\u0131ras\u0131nda kontrol a\u015famalar\u0131 d\u00fczenli ve etkin olmaz ise insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zellikle \u00e7ocuklar \u00fczerinde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 yaratmaktad\u0131r. Bu madde maruziyetleri konusunda akut zehirlenme gibi davranmak zor olsa da end\u00fcstriyel toksikoloji alan\u0131nda bizlerin de bilgi sahibi olmas\u0131 \u00f6nemli.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>E\u011fitim \u00f6\u011fretim y\u0131llar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131nda s\u0131k konu\u015fulan konulardan birisi okula giden \u00e7ocuklar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 k\u0131rtasiye \u00fcr\u00fcnleri, okul giysileri, ara\u00e7 ve gere\u00e7lerde mevcut olan kimyasal&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1538,"featured_media":1979,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10014],"tags":[77,78,343,376],"class_list":["post-1046","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","tag-azo-boyalari","tag-azo-boyalarin-toksik-etkileri","tag-prontosildir","tag-sulfanilamid"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1046","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1538"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1046"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1046\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/toksikoloji\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}