Amerika T\u0131pta Ultrason Enstit\u00fcs\u00fc (American Institute of Ultrasound in Medicine) ACEP deste\u011fiyle 2014 y\u0131l\u0131nda FAST i\u00e7in uygulama parametrelerini ortaya koymu\u015ftur.\u00a0\u00a0 Bu parametreler FAST uygulay\u0131c\u0131lar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilmek ad\u0131na geli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
FAST, \u00f6zellikle k\u00fcnt travmadan sonra kanamaya y\u00f6nelik g\u00f6vdenin de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in kan\u0131tlanm\u0131\u015f ve faydal\u0131 bir prosed\u00fcrd\u00fcr, ayr\u0131ca penetran yaralanmalarda da yararl\u0131 olabilir. Uygulaman\u0131n intraperitoneal serbest s\u0131v\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131nda sensitif ve spesifik oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Vurgulanmas\u0131 gereken noktalardan biri ise FAST\u2019in bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme tetkiki oldu\u011fu ve t\u0131pk\u0131 abdominal asit hikayesi olan hastalarda oldu\u011fu gibi yanl\u0131\u015f negatif sonu\u00e7 verebilece\u011fidir. FAST uygulamaya girmeden \u00f6nce tan\u0131 koyulabilmesi i\u00e7in tan\u0131sal peritoneal lavaj ve e\u015f zamanl\u0131 laparatomi gibi giri\u015fimsel y\u00f6ntemler kullan\u0131lmaktayd\u0131. \u00d6zellikle 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda h\u0131zl\u0131 \u015fekilde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131ndan bu yana son 30 y\u0131l i\u00e7inde FAST; peritoneal bo\u015flu\u011fun de\u011ferlendirilmesinin yan\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcs travmalar\u0131nda perikardiyal ve plevral kanamalar\u0131n de\u011ferlendirilmesine de olanak sa\u011flayacak \u015fekilde geli\u015fmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde travma hastas\u0131n\u0131n etkin de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in baz\u0131 kullan\u0131\u015fl\u0131 sonografik pencereler FAST\u2019e eklenmi\u015ftir. G\u00f6\u011f\u00fcs\u00fcn pn\u00f6motoraks a\u00e7\u0131s\u0131ndan h\u0131zl\u0131 de\u011ferlendirilmesi ile Extended FAST (e-FAST) kavram\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda pn\u00f6motoraks g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesinde ultrasonun supin pozisyonda d\u00fcz grafiye g\u00f6re daha duyarl\u0131 oldu\u011fu ortaya konmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, FAST\u2019in solid organ hasar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde ve \u00e7oklu ya da toplu yaralanma olaylar\u0131n\u0131n triyaj\u0131nda yararl\u0131 olabilece\u011fine dair kan\u0131tlar da bulunmaktad\u0131r. Son olarak baz\u0131 klinisyenler IVK (inferor vena kava) de\u011ferlendirilmesini hastan\u0131n vol\u00fcm durumunu ve s\u0131v\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131n belirlemek amac\u0131yla FAST\u2019e dahil etmi\u015flerdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Travmatik hastan\u0131n y\u00f6netiminde FAST\u2019\u0131 kullanarak her anormalli\u011fi veya yaralanmay\u0131 saptamak m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131na ra\u011fmen, a\u015fa\u011f\u0131daki parametrelere uyulmas\u0131, ilk \u00f6nce serbest s\u0131v\u0131, kanama, idrar ve safra gibi di\u011fer anormal s\u0131v\u0131lar\u0131n tespit olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 en y\u00fckse\u011fe \u00e7\u0131karacakt\u0131r. Extended FAST olas\u0131 hemoperikardiyum, hemotoraks, pn\u00f6motoraks, solid organ hasar\u0131 ve retroperitoneal hasar i\u00e7in analiz sa\u011flar. Ultrason cihaz\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131nabilirli\u011fi, FAST i\u015fleminin hasta ba\u015f\u0131nda yap\u0131lmas\u0131na veya alanda de\u011ferlendirmeler de dahil olmak \u00fczere kitle kazalar\u0131ndaki birden fazla ki\u015finin h\u0131zl\u0131 triyaj\u0131na olanak sa\u011flar. Artan teknoloji seviyesi ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kalitesi sayesinde akut yaralanmal\u0131 hastalarda FAST\u2019in rol\u00fc giderek artmaktad\u0131r. Belirli bir kurum veya ortamda ultrason kullan\u0131m\u0131, ekipmana ve uygun e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f personele eri\u015fim temelinde ve d\u00fczenli bir kalite g\u00fcvencesi program\u0131na tabi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Endikasyonlar\/Kontraendikasyonlar<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n FAST uygulama endikasyonlar\u0131 \u00f6ncelikle periton, perikard ve plevral bo\u015fluklarda yaralanma d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren travmatik serbest s\u0131v\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesidir(ACEP k\u0131lavuzu). Geleneksel FAST uygulamas\u0131 pn\u00f6motoraks\u0131n de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in geni\u015fletilmi\u015ftir (e-FAST). Kesin bir kontraendikasyou olmamakla birlikte hastada kati cerrahi m\u00fcdahale endikasyonu olmas\u0131 de\u011ferlendirmenin r\u00f6latif kontraendikasyonu say\u0131labilir. Ancak acil laparatomi i\u00e7in ameliyathaneye al\u0131nacak hastan\u0131n perikardiyal tamponant veya pn\u00f6motoraks a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in\u00a0 FAST uygulanabilir.\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n FAST uygulamas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ocuk hasta, mezenterik, diafragmatik i\u00e7i bo\u015f organ yaralanmas\u0131 olan hastalarda serbest s\u0131v\u0131n\u0131n tespit edilmesindeki zorluk ve izole peritoneal kesici delici alet yaralanmas\u0131 bulunur. Ayr\u0131ca bazen yaralanma g\u00f6r\u00fclse dahi FAST ile retroperitoneal kanamalar\u0131n de\u011ferlendirilmesi g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bat\u0131n i\u00e7i travmatik serbest s\u0131v\u0131 yanl\u0131\u015f pozitif de\u011ferlendirme nedenleri aras\u0131nda over kist r\u00fcpt\u00fcr\u00fc gibi fizyolojik sebeplerin yan\u0131nda kar\u0131n ve pelvisin inflamatuvar sebepleri veya asit gibi patolojik nedenler de bulunur. Ventrik\u00fcloperitoneal \u015fantl\u0131 hastalarda, peritoneal diyalize giren hastalarda ve peritoneal lavajdan sonraki hastalarda, intraperitoneal olarak bulunan serbest s\u0131v\u0131 tespit edilebilece\u011fi ak\u0131lda bulundurulmal\u0131d\u0131r. Ciddi polikistik hastal\u0131\u011f\u0131 olan hastalada s\u0131v\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilebilmesi g\u00fc\u00e7le\u015fir. Ba\u011f\u0131rsak gaz\u0131, obezite, subkutan amfizem, hasta pozisyonu, yaralanman\u0131n derecesi ve kanama miktar\u0131, yak\u0131n d\u00f6nem cerrahi i\u015fleme ba\u011fl\u0131 yap\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar ve travmatik yaralanmaya ba\u011fl\u0131 a\u011fr\u0131l\u0131 ve h\u0131r\u00e7\u0131n hasta grubunda sonografik tekni\u011fe ba\u011fl\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar geli\u015fir. \u00a0FAST\u2019in ana s\u0131n\u0131rlamas\u0131, kullan\u0131c\u0131n\u0131n klinik kullan\u0131m\u0131nda bilgili olmas\u0131 ve t\u00fcm yaralanmalar\u0131 hari\u00e7 tutmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Perikardiyal g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemede hemperikardiyum tan\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 perikardiyal ya\u011f dokusu, kistler ve \u00f6nceden mevcut olan perikardiyal s\u0131v\u0131d\u0131r. Plevral de\u011ferlendirmede hemotoraks k\u0131s\u0131tlamalar ise \u00f6nceden var olan perikardiyal veya peritoneal s\u0131v\u0131n\u0131n plevral bo\u015flu\u011fu ge\u00e7mesi ile olur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Pn\u00f6motoraks tan\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 ise ana k\u00f6k bron\u015f ent\u00fcbasyonu, akci\u011fer nabz\u0131n\u0131n\u00a0 (akci\u011fer \u00e7evresindeki pariyetal plevran\u0131n ince pulmoner kardiyak pulsasyonu) kardiyak ind\u00fcklenen hareket olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f olmas\u0131, pl\u00f6rodez sonras\u0131 hastalar ve a\u011f\u0131r kronik obstr\u00fcktif akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131 veya di\u011fer akci\u011fer patolojisi olan hastalarda plevral kayma hareketinin yeterince de\u011ferlendirilememesidir. Her ne kadar pn\u00f6motoraks tans\u0131nda sensitivitesi y\u00fcksek de olsa lokalize veya apikal pn\u00f6motoraks odaklanm\u0131\u015f torasik ultrasonografi dahi tespit edilemeyebilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bireysel De\u011ferlendirmeye \u0130li\u015fkin \u00d6zellikler<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n FAST\u2019\u0131n abdominal de\u011ferlendirmesinde peritoneal bo\u015fluktaki serbest s\u0131v\u0131n\u0131n tespiti bulunmaktad\u0131r. Pelvisi de i\u00e7ine alacak \u015fekilde abdominal d\u00f6rt kadran de\u011ferlendirilir. Pelvisteki serbest s\u0131v\u0131y\u0131 g\u00f6sterme kabiliyeti, s\u0131v\u0131 dolu bir mesanenin varl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan desteklenmektedir. T\u00fcm sonografik de\u011ferlendirmelerde oldu\u011fu \u00fczere ortogonal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler (transvers, longitudinal ve koronal d\u00fczlemler) herhangi bir tek d\u00fczlemde g\u00f6r\u00fclen patolojinin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda yard\u0131mc\u0131d\u0131r. Her bir d\u00fczlemde yap\u0131lacak s\u00fcp\u00fcrme hareketi ile t\u00fcm ilgili alanlar taranmal\u0131d\u0131r.\u00a0 D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131 ve konumundaki ufak de\u011fi\u015fiklikler belirli bir alan\u0131n analizini iyile\u015ftirmeye yard\u0131mc\u0131 olabilir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, de\u011ferlendirilen alanlarda serbest s\u0131v\u0131y\u0131 belirtmek i\u00e7in anterior, koronal veya di\u011fer yakla\u015f\u0131mlarla elde edilebilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00c7o\u011fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme ve ultrason muayenesinde oldu\u011fu gibi, teknikler zamanla, klinik ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme deneyiminde art\u0131\u015f ile geli\u015fir. Birincil olarak FAST kalbin subksifoid pencereden perikardiyal s\u0131v\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesini i\u00e7erir. Perikardiyal s\u0131v\u0131 varl\u0131\u011f\u0131nda tomponat varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015flanmas\u0131 i\u00e7in di\u011fer kardiyak g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Subksifoid g\u00f6r\u00fcnt\u00fc transd\u00fcserin \u00fcst abdomende sol omuzu g\u00f6recek \u015fekilde yerle\u015ftirilmesi ile karaci\u011ferin akustik penceresi kullan\u0131larak elde edilir. Alternatif kardiyak pencereler, belirli bir hastada yeterli subksifoid bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm elde edilemiyorsa gerekli olabilir. Her ne kadar apikal 4 bo\u015fluk veya subkostal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler kullan\u0131labilirse de bir sonraki kullan\u0131lacak g\u00f6r\u00fcnt\u00fc parasternal uzun akst\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Plevral eff\u00fczyon \u00fcst abdomen orta kesimde transvers planda g\u00f6r\u00fclebilir. Ekojenik diyafram\u0131n \u00fcst\u00fcnde posterior alanda yerle\u015fim g\u00f6sterir. Perikardiyumun (inferior) s\u0131v\u0131 i\u00e7in de\u011ferlendirildi\u011fi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn ayn\u0131s\u0131d\u0131r. Alternatif olarak koronal d\u00fczlemde sa\u011f ve sol \u00fcst kadran\u0131n hastan\u0131n ba\u015f\u0131na do\u011fru a\u00e7\u0131land\u0131rarak taranmas\u0131 ile ekojenik diyafram ve plevral bo\u015fluk de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Pn\u00f6motoraks supin pozisyonundaki hastan\u0131n g\u00f6\u011f\u00fcs \u00f6n duvar\u0131 2. ve 3. \u0130nterkostal aral\u0131ktan longitudinal d\u00fczlemde de\u011ferlendirilir. Normal akci\u011fer yap\u0131s\u0131nda reverberasyon artefakt\u0131 ve plevral kayma hareketi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. M- Mode g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme de pn\u00f6motoraks\u0131n de\u011ferlendirilmesinde kullan\u0131labilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n FAST i\u00e7in birincil sonografik pencereler \u015funlard\u0131r:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ek olarak bak\u0131labilecek alanlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Destek G\u00f6r\u00fcnt\u00fcler:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n FAST uygulamas\u0131nda di\u011fer hususlar<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Trendelenburg veya oturur pozisyon olas\u0131 anormal s\u0131v\u0131 birikimin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesinde ultrasonun sensitivitesini artt\u0131r\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n FAST uygulamas\u0131 hastada rutin olarak ya da klinik dekompansasyonun bir sonucu olarak hastan\u0131n durumunun yeniden de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in tekrarlanabilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Akut hemoraji anekoik s\u0131v\u0131 koleksiyonu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak genellikle h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde s\u0131v\u0131 koleksiyonlar\u0131 kompleks bir hal al\u0131p hipoekoik veya etraf\u0131n\u0131 \u00e7evreleye izoekoik bir yap\u0131 halini alabilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bir uyar\u0131 olarak, travma hastas\u0131nda sonografik de\u011ferlendirmenin hastan\u0131n o anki klinik durumunu g\u00f6sterdi\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r. \u0130yi performans g\u00f6steren bir ultrason muayenesinin saptanabilir e\u015fi\u011fin alt\u0131ndaki yaralanma veya s\u0131v\u0131 toplanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 asla ortadan kald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\r\n