Editör: Dr. Öğr. Üyesi Ömer Yusuf Erdurmuş

Travma, akut ağrılar veya kronik hastalık alevlenmeleri nedeniyle sporcular da sıkça acil servise başvurur. Ancak sporcu hastalarda tedavi planlarken göz önünde bulundurulması gereken ek bir konu vardır: Doping kuralları. Acil serviste rutin olarak kullandığımız bazı ilaçlar, yakın zamanda müsabakaya çıkacak sporcularda doping testlerinin pozitif sonuçlanmasına neden olabilir. Peki bu ilaçlar neler? Nelere dikkat etmeliyiz? Gelin birlikte inceleyelim.

Ağrı Kesiciler: Narkotikler 

Travmalarda, şiddetli karın ağrılarında ağrının hızlı ve etkili kesilmesi için sıklıkla uyguladığımız ilaç grubu olan narkotikler müsabaka döneminde yasaklıdır. Tramadol, morfin, fentanil bu ilaç grubunda acil servislerde sıklıkla tercih edilen narkotiklerdir. İyi haber şu ki bu ilaçlar yalnızca müsabaka döneminde yasak ancak eliminasyon süreleri değişken olduğundan müsabakaya yakın dönemde kullanımları pozitif test riskini artırabilir¹. 

Önemli not: Kodein içerikli ve parasetamol gibi yaygın ağrı kesiciler listede yok. Bu ilaçlar mevcut WADA yasaklılar listesinde yer almamaktadır.

En Kritik Grup: Glukokortikoidler 

Acil serviste en sık kullanılan ve en büyük riski taşıyan ilaç grubu bu. Anafilaksi, ciddi alerjik reaksiyon, astım atağında ve KOAH alevlenmesi gibi onlarca durumda rutin olarak veriliyor.

Örnek senaryo: Sporcu astım atağı ile acile geliyor, 1 mg/kg metilprednizolon IV yapılıyor, 5 günlük oral prednizon yazılıyor. Sporcu kısa süre sonra müsabakaya katılırsa, kullanılan preparata ve eliminasyon süresine bağlı olarak doping testi pozitif sonuçlanabilir.

Riskli olanlar:

• Metilprednizolon (Prednol) — enjeksiyon/oral
• Deksametazon — enjeksiyon/oral
• Prednizolon/Prednizon — oral
• Hidrokortizon — enjeksiyon
• Betametazon — enjeksiyon

Kritik nokta: WADA’ya göre bu ilaçlar enjeksiyon, oral veya rektal yolla verildiğinde müsabaka döneminde yasak. Ama inhaler, nazal sprey, cilt kremi, göz damlası gibi topikal formlar lisanslı dozda kullanıldığında serbest. Yani aynı ilacın formu her şeyi değiştiriyor^2,3.

Beta-2 Agonistler 

Astım ve bronkospazm için kullanılan Beta-2 Agonistler de bu listede yerini almakta: Salbutamol, formoterol, salmeterol belirli inhalasyon dozları içinde istisna kapsamındadır. Bu dozların aşılması veya farklı uygulama yollarının kullanılması doping ihlaline neden olabilir¹.

Önemli: Salbutamol idrarda 1000 ng/mL’nin üzerinde tespit edilirse doping kabul ediliyor. Bunu aşmamak izin verilen maksimum inhalasyon dozu 24 saatte 1600 mcg’dir.

Stimülanlar (S6): 

Doping riski denildiğinde akla genellikle steroidler gelir; ancak günlük pratikte sık kullandığımız bazı “masum görünen” ilaçlar da pozitif test sonucuna yol açabilir¹.

• Psödoefedrin — soğuk algınlığında sıklıkla tercih edilir.. İdrarda 150 mcg/mL üzerinde yasak. Önemsiz gibi görünen soğuk algınlığı tedavisi, müsabakada teste takılabiliyor.
• Efedrin — bazı bronkodilatörlerde, eşik: 10 mcg/mL
• Metilefedrin — öksürük şurubunda
• Epinefrin (adrenalin) —  lokal uygulamalarda muafiyet bulunmaktadır. Anafilaksi gibi hayatı tehdit eden durumlarda gerekli tedavi geciktirilmemelidir.
• Kokain — Kokain halen bazı KBB uygulamalarında lokal anestezik ve vazokonstriktör olarak kullanılabilmektedir.

Diüretikler (S5)

Listeyi incelerken en çok şaşırdığım ilaç grubu diüretikler çünkü maskeleme maddesi olarak da değerlendiriliyor. Bu ilaç grubu diğer doping maddelerinin idrardaki konsantrasyonunu düşürebiliyorlar. Bu yüzden WADA bunları özellikle sıkı tutuyor. Furosemid kadar mannitol de WADA tarafından maskeleyici ajan olarak değerlendirilmektedir¹.

Yasaklılar:

• Furosemid (Lasix), mannitol, hidroklorotiazid, spironolakton

IV Sıvı tedavisi

WADA, hastane tedavileri, cerrahi işlemler ve tanısal girişimler dışında 12 saat içinde 100 mL’nin üzerindeki intravenöz infüzyon veya enjeksiyonları yasak yöntem olarak kabul etmektedir. Özellikle son yıllarda popülerleşen “vitamin serumu” veya “enerji serumu” uygulamaları bu kural kapsamında ciddi risk taşımaktadır. Acil serviste uygulanan tedaviler bu kuralın istisnasıdır; ancak sporcuya uygulanan tedavinin ayrıntılı şekilde belgelenmesi önemlidir çünkü sporcu gerekirse Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TAKİ)  başvurusu yapabilir¹.

Beta-Blokerler (P1)

Bu grup tüm sporcular için değil, belirli sporlar için yasaklı: Okçuluk, otomobil sporları, bilardo, dart, golf, mini golf, atıcılık, sualtı sporları.

• Metoprolol, propranolol, esmolol, labetalol, bisoprolol. Golf veya okçuluk yapan bir sporcu için ciddi risk.

Beta-Blokerler Neden Sadece Bazı Sporlarda Yasak?

Beta-blokerler adrenalin etkisini bloke eder: kalp yavaşlar, eller titremez, yarışma baskısı hissedilmez. Okçuluk, atıcılık ve golfte başarı titremesiz ele ve sakin kalp atışına bağlıdır. 70 metre mesafedeki hedefi vurmak için 1-2 milimetrelik el titremesi bile fark yaratır. Beta-bloker bunu ortadan kaldırır, yani yapay avantaj sağlar. Ama bir koşucu veya futbolcu aynı ilacı alırsa kalp yeterince hızlanamaz, kaslar oksijensiz kalır, performans düşer. Dayanıklılık sporcusu için doping değil, handikaptır. Bu nedenle beta-blokerler yalnızca hassas nişan alma ve ince motor kontrol gerektiren sporlarda yasaklanmıştır¹.

Acil Hekimi İçin Akılda Kalacak 5 Nokta

• Oral ve enjeksiyon glukokortikoidler sporcularda risklidir.
• Salbutamol tamamen serbest değildir; doz sınırları vardır.
• Psödoefedrin içeren soğuk algınlığı ilaçları pozitif teste neden olabilir.
• Furosemid ve mannitol maskeleyici ajan kabul edilir.
• Hayatı tehdit eden durumlarda tedavi ertelenmez; ancak uygulanan tedavi mutlaka belgelenmelidir.

Özet

Acil servise başvuran ve hayati riski olan sporcularda örneğin astım atağı, anafilaksi, ağır travma gibi klinik durumlarda tedaviden kaçınmak söz konusu olamaz. Öncelik her zaman hastanın sağlığıdır. Ancak karşısındaki hastanın sporcu olduğunu bilen bir hekim için birkaç ek adım büyük fark yaratır: 

• Uygulanan tedaviyi net biçimde belgeleyen bir epikriz düzenlemek

• Yakın zamanda müsabakası varsa doping testi riskini hastaya açıkça bildirmek 

• Gerektiğinde TAKİ başvurusuna yönlendirmek.

Sporcular ve ekipleri ise ilaç kontrolü için WADA’nın ücretsiz aracı Global DRO’yu kullanabilir. İlaç adını girerek o ilacın yasaklı olup olmadığını anında öğrenmek mümkün: globaldro.com

Kısacası, sporcu hastalarda doğru tedaviyi vermek kadar verilen tedavinin antidoping kuralları açısından sonuçlarını bilmek de modern acil tıp pratiğinin bir parçası haline gelmiştir.

Kaynakça

1. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List: International Standard. Montreal (QC): World Anti-Doping Agency; 2026. Available from: https://www.wada-ama.org/en/resources/world-anti-doping-program/prohibited-list

2. World Anti-Doping Agency. Glucocorticoids and Therapeutic Use Exemptions Guidelines. Montreal (QC): World Anti-Doping Agency; 2025. Available from: https://www.wada-ama.org/en/resources/world-anti-doping-program/prohibited-list

3. Ventura R, Daley-Yates P, Mazzoni I, Collomp K, Saugy M, Buttgereit F, et al. A novel approach to improve detection of glucocorticoid doping in sport with new guidance for physicians prescribing for athletes. Br J Sports Med. 2021;55:e1. doi:10.1136/bjsports-2020-103512