{"id":783,"date":"2026-10-19T09:58:25","date_gmt":"2026-10-19T06:58:25","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/?p=783"},"modified":"2026-10-19T10:00:40","modified_gmt":"2026-10-19T07:00:40","slug":"yasli-hastada-depresyon-ve-duygudurum-bozukluklari-acil-serviste-tani-risk-degerlendirmesi-ve-guvenli-yonetim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/akademik-blog-yazisi\/yasli-hastada-depresyon-ve-duygudurum-bozukluklari-acil-serviste-tani-risk-degerlendirmesi-ve-guvenli-yonetim\/","title":{"rendered":"Ya\u015fl\u0131 Hastada Depresyon ve Duygudurum Bozukluklar\u0131: Acil Serviste Tan\u0131, Risk De\u011ferlendirmesi ve G\u00fcvenli Y\u00f6netim"},"content":{"rendered":"\n

Yazar:<\/strong> Uzm. Dr. Fatma Han\u00e7er \u00c7elik Edit\u00f6r: <\/strong>Do\u00e7. Dr. \u00d6zcan Yava\u015fi<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015flanma; biyolojik de\u011fi\u015fikliklerin yan\u0131 s\u0131ra kronik hastal\u0131klar, fonksiyon kayb\u0131, yak\u0131nlar\u0131n kayb\u0131, sosyal izolasyon, ekonomik g\u00fc\u00e7l\u00fckler ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n azalmas\u0131 gibi \u00e7ok say\u0131da de\u011fi\u015fkenin bir araya geldi\u011fi karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7tir. Ancak depresyon ya\u015flanman\u0131n do\u011fal bir sonucu de\u011fildir. Buna ra\u011fmen ya\u015fl\u0131 hastalarda depresif belirtilerin fiziksel hastal\u0131klara veya ya\u015flanmaya atfedilmesi, hastalar\u0131n duygudurum yak\u0131nmalar\u0131ndan \u00e7ok somatik yak\u0131nmalarla ba\u015fvurmas\u0131 ve e\u015flik eden bili\u015fsel bozukluklar nedeniyle depresyon s\u0131kl\u0131kla tan\u0131namamaktad\u0131r (1).<\/p>\n\n\n\n

Sorunun \u00f6nemi giderek artmaktad\u0131r. Global Burden of Disease 2021 verilerine dayanan bir modelleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, 60 ya\u015f ve \u00fczerindeki bireylerde maj\u00f6r depresif bozuklu\u011fun k\u00fcresel ya\u015fa standardize prevalans\u0131n\u0131n 2050 y\u0131l\u0131nda %4,53\u2019e ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir (%95 belirsizlik aral\u0131\u011f\u0131: %3,33\u20136,07) (2).<\/p>\n\n\n\n

Acil servis a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorun daha da \u00f6nemlidir. Ya\u015fl\u0131 hasta \u00e7o\u011fu zaman \u201cdepresyon\u201d yak\u0131nmas\u0131yla de\u011fil; halsizlik, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, uyuyamama, a\u011fr\u0131, ba\u015f d\u00f6nmesi, unutkanl\u0131k, tekrarlayan somatik yak\u0131nmalar, ila\u00e7 kullanmama, yemek yememe veya fonksiyonel gerileme<\/strong> ile kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir. Bu nedenle acil hekimi i\u00e7in temel soru \u201cBu hastada depresyon var m\u0131?\u201d dan \u00f6nce, \u201cBu ba\u015fvurunun arkas\u0131nda g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131m bir depresyon olabilir mi?\u201d<\/strong> olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1. Ya\u015fl\u0131 Hastada Depresyon Neden G\u00f6zden Ka\u00e7ar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131larda depresyon gen\u00e7 eri\u015fkinlerden farkl\u0131 bir klinik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm g\u00f6sterebilir. Depresif duygudurum ve ilgi\/zevk kayb\u0131 temel belirtiler olmaya devam etmekle birlikte ileri ya\u015fta ajitasyon, hipokondriyak d\u00fc\u015f\u00fcnceler, gastrointestinal ve di\u011fer somatik yak\u0131nmalar<\/strong> daha belirgin olabilir. \u00d6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve karamsarl\u0131k da klinik tablonun \u00f6nemli bile\u015fenlerindendir (3).<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla hasta \u201ckendimi depresif hissediyorum\u201d demeyebilir. A\u011fr\u0131, yorgunluk, uyku bozuklu\u011fu, gastrointestinal yak\u0131nmalar, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k veya bili\u015fsel yak\u0131nmalar \u00f6n planda olabilir. Daha eski geriatrik depresyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da somatizasyon, uygunsuz fiziksel yak\u0131nmalar, kendine bak\u0131m\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131, yememe-i\u00e7meme, ileti\u015fim g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ve ps\u00f6dodemans gibi atipik prezentasyonlar tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (4).<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca ileri ya\u015fta subsendromal veya min\u00f6r depresif tablolar \u00f6nemlidir. Hasta maj\u00f6r depresyon i\u00e7in t\u00fcm tan\u0131 kriterlerini kar\u015f\u0131lamasa bile depresif semptomlar ya\u015fam kalitesini ve fonksiyonelli\u011fi belirgin \u015fekilde bozabilir (5).<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle acil serviste \u00f6zellikle a\u00e7\u0131klanamayan veya tekrarlayan somatik yak\u0131nmalar\u0131, yeni fonksiyonel gerilemesi, i\u015ftahs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, uyku bozuklu\u011fu, sosyal geri \u00e7ekilmesi veya bili\u015fsel yak\u0131nmalar\u0131 olan ya\u015fl\u0131 hastalarda<\/strong> depresyon aktif olarak sorgulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2. Acil Serviste Hangi Hastada Depresyonu \u00d6zellikle D\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131l\u0131k depresyonu tek bir nedene ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Psikososyal, biyolojik ve fiziksel fakt\u00f6rler \u00e7o\u011fu zaman birlikte rol oynar. E\u015f veya yak\u0131n kayb\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n azalmas\u0131, kronik hastal\u0131k, sosyal izolasyon ve yaln\u0131zl\u0131k \u00f6nemli risk fakt\u00f6rleridir. Somatik hastal\u0131klar ve fonksiyon kayb\u0131 da depresyon riskini art\u0131rmaktad\u0131r (1).<\/p>\n\n\n\n

Bu ili\u015fki g\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalarda da dikkat \u00e7ekmektedir. \u00c7in\u2019de fonksiyonel yetersizli\u011fi bulunan 60 ya\u015f ve \u00fczerindeki 4.322 ki\u015finin verilerini inceleyen 2025 tarihli kesitsel bir \u00e7al\u0131\u015fmada, depresif belirtilerin taranmas\u0131na y\u00f6nelik makine \u00f6\u011frenmesi modelleri geli\u015ftirilmi\u015ftir. Depresif belirtiler CESD-10 \u00f6l\u00e7e\u011fiyle de\u011ferlendirilmi\u015f; uyku s\u00fcresi, bili\u015fsel performans ve \u00f6znel sa\u011fl\u0131k de\u011ferlendirmesi gibi de\u011fi\u015fkenler modellerde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma, fonksiyonel yetersizlik ile depresyon aras\u0131nda nedensellik g\u00f6stermemekte; modellerin acil servis hastalar\u0131nda kullan\u0131labilirli\u011fi ayr\u0131ca do\u011frulama gerektirmektedir (6).<\/p>\n\n\n\n

Uyku da \u00f6zellikle sorgulanmal\u0131d\u0131r. \u0130ngiltere’den 10 y\u0131ll\u0131k kohort verileri, uyku kalitesindeki k\u00f6t\u00fcle\u015fmenin orta ve ileri ya\u015ftaki bireylerde depresyon riskindeki art\u0131\u015fla ili\u015fkili oldu\u011funu; bu ili\u015fkinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u011fr\u0131 ve fonksiyonel yetersizlik \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini g\u00f6stermektedir (7). Benzer \u015fekilde 2.497 ya\u015fl\u0131 bireyi de\u011ferlendiren ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada d\u00fc\u015f\u00fck fiziksel aktivite ve k\u00f6t\u00fc uyku kalitesi depresif ve anksiyete belirtileriyle anlaml\u0131 \u015fekilde ili\u015fkili bulunmu\u015ftur (8).<\/p>\n\n\n\n

Acil serviste bu nedenle yeni fonksiyon kayb\u0131, tekrarlayan ba\u015fvuru, kronik a\u011fr\u0131, uyku bozuklu\u011fu, yak\u0131n zamanda e\u015f\/yak\u0131n kayb\u0131, yaln\u0131z ya\u015fama, sosyal izolasyon, ciddi kronik hastal\u0131k veya bili\u015fsel gerileme<\/strong> depresyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan uyar\u0131c\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3. Depresyon mu, Deliryum mu, Demans m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Acil serviste geriatrik depresyon de\u011ferlendirmesinin belki de en kritik basama\u011f\u0131 budur. \u00c7\u00fcnk\u00fc depresyon, demans ve deliryum birbirlerini taklit edebilir, ayn\u0131 hastada birlikte bulunabilir ve \u00f6zellikle depresyon ile bili\u015fsel bozukluk aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fki vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2025 y\u0131l\u0131nda \u00e7oklu morbidite bulunan 5.729 ya\u015fl\u0131 birey \u00fczerinde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma da depresif belirtiler ile bili\u015fsel performans aras\u0131nda karma\u015f\u0131k ba\u011flant\u0131lar bulundu\u011funu g\u00f6stermektedir (9).<\/p>\n\n\n\n

Pratikte ayr\u0131m \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir:<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellik<\/strong><\/td>Depresyon<\/strong><\/td>Deliryum<\/strong><\/td>Demans<\/strong><\/td><\/tr>
Ba\u015flang\u0131\u00e7<\/td>Haftalar\u2013aylar<\/td>Saatler\u2013g\u00fcnler<\/td>Aylar\u2013y\u0131llar<\/td><\/tr>
Seyir<\/td>G\u00f6rece s\u00fcrekli<\/td>Dalgal\u0131<\/td>Yava\u015f ilerleyici<\/td><\/tr>
Dikkat<\/td>Genellikle korunur veya hafif azal\u0131r<\/td>Belirgin bozulur<\/strong><\/td>Erken d\u00f6nemde g\u00f6rece korunabilir<\/td><\/tr>
Bilin\u00e7 d\u00fczeyi<\/td>Genellikle normal<\/td>De\u011fi\u015fken<\/td>Genellikle normal<\/td><\/tr>
Y\u00f6nelim<\/td>\u00c7o\u011funlukla korunur<\/td>S\u0131kl\u0131kla bozulur<\/td>Hastal\u0131k ilerledik\u00e7e bozulur<\/td><\/tr>
Bili\u015fsel yak\u0131nma<\/td>Hasta s\u0131kl\u0131kla yak\u0131n\u0131r<\/td>De\u011fi\u015fken<\/td>Hasta sorunu k\u00fc\u00e7\u00fcmseyebilir\/fark etmeyebilir<\/td><\/tr>
Temel ipucu<\/td>Anhedoni, \u00e7\u00f6kk\u00fcnl\u00fck, karamsarl\u0131k<\/td>Akut ba\u015flang\u0131\u00e7 + dikkat bozuklu\u011fu<\/td>Progresif bili\u015fsel kay\u0131p<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

\u00d6zellikle akut ba\u015flang\u0131\u00e7, dalgalanan bilin\u00e7, dikkat bozuklu\u011fu, dezoryantasyon veya yeni hal\u00fcsinasyon<\/strong> varl\u0131\u011f\u0131nda tabloyu depresyona ba\u011flamadan \u00f6nce deliryum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Deliryumda da\u011f\u0131n\u0131k dikkat ve konsantrasyon, konf\u00fcze konu\u015fma, dezoryantasyon ve hal\u00fcsinasyonlar belirgin olabilir (3).<\/p>\n\n\n\n

Hipoaktif deliryum ise; sessizlik, i\u00e7e \u00e7ekilme, yava\u015f yan\u0131t verme, hareketlerde azalma ve i\u015ftahs\u0131zl\u0131kla depresyonu taklit edebilir. Bu nedenle hastan\u0131n yak\u0131n\u0131ndan belirtilerin ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, g\u00fcn i\u00e7inde dalgalan\u0131p dalgalanmad\u0131\u011f\u0131 ve hastan\u0131n \u00f6nceki bili\u015fsel ve i\u015flevsel durumu \u00f6\u011frenilmelidir. Akut de\u011fi\u015fiklik veya dikkat bozuklu\u011fu saptand\u0131\u011f\u0131nda 4AT (d\u00f6rt bile\u015fenli k\u0131sa deliryum de\u011ferlendirme arac\u0131) gibi k\u0131sa bir deliryum de\u011ferlendirme arac\u0131 kullan\u0131labilir; ancak \u00f6l\u00e7ek sonucu ve yukar\u0131daki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma tablosu tek ba\u015f\u0131na tan\u0131 koydurmaz. Deliryum \u015f\u00fcphesinde altta yatan t\u0131bbi nedenlerin de\u011ferlendirilmesi ve tedavisi \u00f6nceliklidir (10).<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan ge\u00e7 ya\u015fta ba\u015flayan depresif belirtiler bazen demans\u0131n erken bulgusu olabilir. Bu nedenle \u201cdepresyon mu demans m\u0131?\u201d yerine baz\u0131 hastalarda \u201cdepresyon ve demans birlikte olabilir mi?\u201d<\/strong> sorusunu sormak daha do\u011frudur. G\u00fcncel k\u0131lavuzlar da bu birlikteli\u011fin \u00f6zellikle de\u011ferlendirilmesini \u00f6nermektedir(3).<\/p>\n\n\n\n

4. Unipolar Depresyon mu, Bipolar Bozukluk mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131 hastada depresif epizod saptand\u0131\u011f\u0131nda ge\u00e7mi\u015fteki mani veya hipomani \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn sorgulanmas\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bipolar depresyonun maj\u00f6r depresif bozukluk olarak de\u011ferlendirilmesi tedavi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle hastaya ve m\u00fcmk\u00fcnse yak\u0131nlar\u0131na ge\u00e7mi\u015fte azalm\u0131\u015f uyku ihtiyac\u0131, ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 enerji art\u0131\u015f\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 konu\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcnce h\u0131zlanmas\u0131, d\u00fcrt\u00fcsel davran\u0131\u015flar, a\u015f\u0131r\u0131 harcama veya belirgin irritabilite<\/strong> d\u00f6nemlerinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorulmal\u0131d\u0131r. G\u00fcncel geriatrik depresyon k\u0131lavuzu da depresif epizodla ba\u015fvuran ya\u015fl\u0131larda ge\u00e7mi\u015f mani\/hipomani \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn hasta ve yak\u0131nlar\u0131ndan \u00f6zellikle sorgulanmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir (3).<\/p>\n\n\n\n

5. Acil Serviste Depresyon Taramas\u0131 Nas\u0131l Yap\u0131labilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Acil servis de\u011ferlendirmesinin psikiyatrik g\u00f6r\u00fc\u015fme kadar uzun olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir. Bu nedenle k\u0131sa ve do\u011frulanm\u0131\u015f tarama ara\u00e7lar\u0131 yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Geriatrik Depresyon \u00d6l\u00e7e\u011fi (GDS)<\/strong> ya\u015fl\u0131larda depresyon taramas\u0131 amac\u0131yla geli\u015ftirilmi\u015f en bilinen ara\u00e7lardan biridir ve 15 soruluk k\u0131sa formu<\/strong> yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. PHQ-9<\/strong> da maj\u00f6r depresyon taramas\u0131nda kullan\u0131labilecek k\u0131sa bir \u00f6zbildirim \u00f6l\u00e7e\u011fidir. HAM-D ve MADRS ise depresyon tan\u0131s\u0131 koymaktan \u00e7ok, tan\u0131 konmu\u015f hastalarda semptom \u015fiddetinin de\u011ferlendirilmesinde<\/strong> kullan\u0131lmaktad\u0131r (3).<\/p>\n\n\n\n

Ancak \u00f6nemli nokta \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n

Tarama \u00f6l\u00e7e\u011fi tan\u0131 de\u011fildir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pozitif bir GDS veya PHQ-9 sonucu klinik g\u00f6r\u00fc\u015fme, ay\u0131r\u0131c\u0131 tan\u0131 ve risk de\u011ferlendirmesinin yerini almamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Acil serviste zaman k\u0131s\u0131tl\u0131ysa ba\u015flang\u0131\u00e7ta hastaya do\u011frudan \u201cSon haftalarda kendinizi \u00e7\u00f6kk\u00fcn, mutsuz veya umutsuz hissettiniz mi?\u201d<\/strong> ve \u201cDaha \u00f6nce keyif ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015feylere kar\u015f\u0131 ilginizde veya ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z keyifte belirgin azalma oldu mu?\u201d<\/strong> sorular\u0131n\u0131n sorulmas\u0131 bile de\u011ferlendirmeyi ba\u015flatmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlidir.<\/p>\n\n\n\n

6. Her Depresif G\u00f6r\u00fcnen Ya\u015fl\u0131 Hastada \u00d6nce Organik Bir Neden Aramal\u0131 m\u0131y\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle ilk kez ileri ya\u015fta ba\u015flayan<\/strong>, h\u0131zl\u0131 geli\u015fen veya al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k klinik \u00f6zellikler g\u00f6steren depresif tabloda yan\u0131t b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde evettir.<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131larda depresif tablo fiziksel\/organik hastal\u0131klarla veya ila\u00e7larla ili\u015fkili olabilir. K\u0131lavuzlar primer depresyon ile sekonder depresif durumlar\u0131n ayr\u0131m\u0131nda \u00fc\u00e7 noktaya \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekmektedir: depresif belirtiler ile hastal\u0131\u011f\u0131n veya ilac\u0131n ba\u015flanmas\u0131\/k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi aras\u0131ndaki zamansal ili\u015fki<\/strong>, primer depresyondan farkl\u0131 al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k klinik \u00f6zellikler ve s\u00f6z konusu hastal\u0131k\/ila\u00e7 ile depresyon aras\u0131nda bilinen ili\u015fkinin bulunmas\u0131 (3).<\/p>\n\n\n\n

Acil serviste de\u011ferlendirme bu nedenle hastan\u0131n klini\u011fine g\u00f6re ila\u00e7 listesinin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, tam kan say\u0131m\u0131, glukoz ve elektrolitler, renal\/hepatik fonksiyonlar, tiroid fonksiyonlar\u0131 ve gerekti\u011finde B12\/folat gibi testleri<\/strong> i\u00e7erebilir. Enfeksiyon, metabolik bozukluk, n\u00f6rolojik hastal\u0131k, malignite ve kronik a\u011fr\u0131 gibi nedenler de klinik ba\u011flama g\u00f6re ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Burada ama\u00e7 her depresif ya\u015fl\u0131 hastaya geni\u015f bir laboratuvar paneli istemek de\u011fil; \u00f6zellikle yeni ba\u015flayan veya atipik depresif belirtilerde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc organik nedenleri ka\u00e7\u0131rmamakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

7. \u0130ntihar Riski Nas\u0131l De\u011ferlendirilmelidir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu de\u011ferlendirme acil serviste hi\u00e7bir zaman atlanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130leri ya\u015f depresyonu; bili\u015fsel ve fonksiyonel bozulman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra intihar ve genel mortalite riskindeki art\u0131\u015fla<\/strong> ili\u015fkilidir (11). Depresif ya\u015fl\u0131 hastada \u00f6l\u00fcm iste\u011finin bulunmas\u0131 da gen\u00e7 eri\u015fkinlere k\u0131yasla klinik tablonun daha belirgin bile\u015fenlerinden biri olabilir (3).<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle \u201cYa\u015fl\u0131 zaten \u00f6l\u00fcmden bahseder\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 tehlikelidir. \u00d6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcncesi do\u011frudan sorgulanmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Acil serviste de\u011ferlendirme en az\u0131ndan; pasif \u00f6l\u00fcm iste\u011fi, aktif intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesi, plan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, y\u00f6nteme eri\u015fim, haz\u0131rl\u0131k davran\u0131\u015f\u0131, \u00f6nceki giri\u015fimler, yak\u0131n zamanda ya\u015fanan kay\u0131p, yaln\u0131zl\u0131k\/sosyal destek, psikotik belirtiler, alkol\/madde kullan\u0131m\u0131 ve hastan\u0131n kendine bak\u0131m kapasitesini kapsamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Aktif intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesi + plan + niyet<\/strong> bulunmas\u0131; yak\u0131n zamanda giri\u015fim, ciddi kendine zarar verme davran\u0131\u015f\u0131 veya a\u011f\u0131r psikotik depresyon varl\u0131\u011f\u0131 hastay\u0131 y\u00fcksek risk grubuna ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ntihar riski de\u011ferlendirmesinde aktif d\u00fc\u015f\u00fcnce, plan ve niyetin mutlaka birlikte bulunmas\u0131 beklenmemelidir; hastan\u0131n intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesini reddetmesi de tek ba\u015f\u0131na g\u00fcvenli oldu\u011funu g\u00f6stermez. Hastan\u0131n anlat\u0131m\u0131, \u00f6nceki giri\u015fimleri, g\u00fcncel ruhsal durumu, y\u00f6nteme eri\u015fimi ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda yak\u0131nlar\u0131ndan al\u0131nan bilgiler birlikte de\u011ferlendirilmelidir. G\u00fcvenlik de\u011ferlendirmesi ilk kar\u015f\u0131la\u015fmada ba\u015flamal\u0131 ve t\u0131bbi de\u011ferlendirmeyle e\u015f zamanl\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. \u00d6zellikle kendine zarar verme sonras\u0131 \u201cd\u00fc\u015f\u00fck risk\u201d s\u0131n\u0131flamas\u0131 tek ba\u015f\u0131na taburculuk gerek\u00e7esi olmamal\u0131; ayaktan izlem planlanan hastalarda ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc yaz\u0131l\u0131 g\u00fcvenlik plan\u0131, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl ara\u00e7lara eri\u015fimin azalt\u0131lmas\u0131, somut takip d\u00fczenlemesi ve acile yeniden ba\u015fvuru ko\u015fullar\u0131 belirlenmelidir (12).<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca ya\u015fl\u0131larda kendine zarar verme her zaman dramatik bir intihar giri\u015fimi \u015feklinde g\u00f6r\u00fclmeyebilir. Yemeyi ve i\u00e7meyi b\u0131rakma, temel ila\u00e7lar\u0131n\u0131 reddetme veya \u00f6z bak\u0131m\u0131n\u0131 ciddi bi\u00e7imde terk etme<\/strong> de klinik ba\u011flam i\u00e7inde kendine zarar verme davran\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmelidir (4).<\/p>\n\n\n\n

8. Hangi Ya\u015fl\u0131 Hasta Yat\u0131r\u0131lmal\u0131, Hangisi G\u00fcvenle Taburcu Edilebilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Acil serviste depresyon y\u00f6netiminin son basama\u011f\u0131 g\u00fcvenli disposition karar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Klinik durum<\/strong><\/td>Acil servis yakla\u015f\u0131m\u0131<\/strong><\/td><\/tr>
Aktif intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesi + plan\/niyet<\/td>Psikiyatri de\u011ferlendirmesi ve g\u00fcvenli ortam; taburculuk uygun de\u011fildir<\/strong><\/td><\/tr>
Yak\u0131n zamanda intihar giri\u015fimi<\/td>Acil psikiyatri de\u011ferlendirmesi \/ yat\u0131\u015f de\u011ferlendirmesi<\/strong><\/td><\/tr>
Psikotik depresyon<\/td>Psikiyatri kons\u00fcltasyonu; \u00e7o\u011funlukla yat\u0131\u015f de\u011ferlendirmesi<\/strong><\/td><\/tr>
Yememe-i\u00e7meme, ciddi maln\u00fctrisyon\/dehidratasyon<\/td>Medikal stabilizasyon + psikiyatri de\u011ferlendirmesi<\/strong><\/td><\/tr>
Mani\/hipomani veya ciddi ajitasyon<\/td>Psikiyatri de\u011ferlendirmesi<\/strong><\/td><\/tr>
Deliryum\/organik neden \u015f\u00fcphesi<\/td>\u00d6ncelikle altta yatan medikal nedenin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tedavisi<\/strong><\/td><\/tr>
Orta-a\u011f\u0131r depresyon ancak aktif intihar riski yok<\/td>Psikiyatri de\u011ferlendirmesi ve yak\u0131n takip plan\u0131<\/strong><\/td><\/tr>
Hafif depresif belirtiler, intihar riski yok, fonksiyonlar\u0131 korunmu\u015f ve sosyal deste\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc<\/td>G\u00fcvenli taburculuk + yak\u0131n poliklinik takibi<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

Taburculuk karar\u0131nda yaln\u0131zca semptomlar\u0131n \u015fiddeti de\u011fil; hastan\u0131n bili\u015fsel kapasitesi, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aktiviteleri, ila\u00e7lar\u0131n\u0131 y\u00f6netebilme durumu, yaln\u0131z ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenilir bir yak\u0131n\u0131n\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131<\/strong> da de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

9. Acil Serviste Antidepresan Ba\u015flamal\u0131 m\u0131y\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Acil servisin temel g\u00f6revi uzun d\u00f6nem depresyon tedavisini d\u00fczenlemekten \u00e7ok acil riski belirlemek, organik nedenleri d\u0131\u015flamak ve g\u00fcvenli takip zincirini olu\u015fturmakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uzun d\u00f6nem tedavide psikoterapi, farmakoterapi ve se\u00e7ilmi\u015f hastalarda EKT\/rTMS gibi y\u00f6ntemlerin etkinli\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. G\u00fcncel k\u0131lavuzlarda ileri ya\u015f depresyonunda trisiklik antidepresanlara k\u0131yasla yan etki profilleri nedeniyle yeni ku\u015fak antidepresanlar \u00f6zellikle SSRI\/SNRI grubu ve di\u011fer non-TCA ajanlar \u00f6n planda tutulmaktad\u0131r (3).<\/p>\n\n\n\n

Ancak geriatrik hastada farmakoterapi planlan\u0131rken polifarmasi, renal ve hepatik fonksiyon, ila\u00e7 etkile\u015fimleri, ortostatik hipotansiyon, d\u00fc\u015fme riski, elektrolit bozukluklar\u0131 ve antikolinerjik y\u00fck<\/strong> dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ya\u015fa ba\u011fl\u0131 farmakokinetik de\u011fi\u015fiklikler nedeniyle yan etkilerin gen\u00e7 hastalara g\u00f6re daha dikkatli izlenmesi gerekmektedir (3).<\/p>\n\n\n\n

A\u011f\u0131r intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesi, ciddi beslenme bozuklu\u011fu, psikotik depresyon veya farmakolojik tedavinin uygulanmas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu baz\u0131 a\u011f\u0131r olgularda elektrokonv\u00fclsif tedavi (EKT)<\/strong> h\u0131zl\u0131 ve etkili bir se\u00e7enek olabilir (3).<\/p>\n\n\n\n

10. Uyku, Fiziksel Aktivite ve Sosyal Durum Ger\u00e7ekten \u00d6nemli mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet. Geriatrik depresyon yaln\u0131zca ila\u00e7la ele al\u0131nabilecek bir hastal\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

2025 tarihli bir toplum \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda 2.497 ya\u015fl\u0131 bireyin %23,3’\u00fcnde depresif e\u011filim saptanm\u0131\u015f; d\u00fc\u015f\u00fck fiziksel aktivite depresyonla, k\u00f6t\u00fc uyku kalitesi de depresyon ve anksiyete belirtileriyle anlaml\u0131 \u015fekilde ili\u015fkili bulunmu\u015ftur.<\/strong> Y\u00fcksek fiziksel aktivite ile iyi uyku kalitesinin birlikte bulunmas\u0131 ise daha d\u00fc\u015f\u00fck depresyon ve anksiyete d\u00fczeyleriyle ili\u015fkiliydi (8).<\/p>\n\n\n\n

Uzun s\u00fcreli kohort verileri de uyku kalitesinin k\u00f6t\u00fcle\u015fmesini depresyon riskindeki art\u0131\u015fla ili\u015fkilendirmektedir (7).<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle taburculuk \u00f6nerileri yaln\u0131zca \u201cpsikiyatri kontrol\u00fc\u201dnden ibaret olmamal\u0131d\u0131r. Hastan\u0131n uykusu, fiziksel aktivitesi, sosyal izolasyonu, kronik a\u011fr\u0131s\u0131, fonksiyonel kapasitesi ve aile\/sosyal destek sistemi<\/strong> de ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Acil Serviste Ya\u015fl\u0131 Hastada Depresyona Yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pratikte yakla\u015f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki basamaklarla \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 ve \u00d6nerilen Yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131 hastada depresyon, yaln\u0131zca \u00fczg\u00fcn veya \u00e7\u00f6kk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmekten ibaret de\u011fildir. Somatik yak\u0131nmalar\u0131n, uyku bozuklu\u011funun, kronik a\u011fr\u0131n\u0131n, i\u015ftahs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, fonksiyon kayb\u0131n\u0131n ve hatta bili\u015fsel gerilemenin arkas\u0131nda depresyon bulunabilir.<\/strong> Bu nedenle acil serviste depresyonu yaln\u0131zca psikiyatrik yak\u0131nmayla ba\u015fvuran hastalarda aramak tan\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ka\u00e7\u0131rmam\u0131za neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle \u00e7oklu morbidite ve bili\u015fsel bozukluk aras\u0131ndaki ili\u015fkinin giderek daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131, depresyon de\u011ferlendirmesini geriatrik hastan\u0131n kapsaml\u0131 de\u011ferlendirmesinin bir par\u00e7as\u0131 haline getirmektedir (9). Fonksiyonel yetersizlik ve uyku bozuklu\u011fu gibi kolayl\u0131kla \u201cya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonucu\u201d olarak yorumlanabilecek durumlar da depresyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131d\u0131r (6).<\/p>\n\n\n\n

Acil serviste ama\u00e7 t\u00fcm ya\u015fl\u0131 hastalara depresyon tan\u0131s\u0131 koymak veya uzun d\u00f6nem psikiyatrik tedaviyi d\u00fczenlemek de\u011fildir. Ama\u00e7; depresyonu fark etmek, deliryum-demans ve sekonder nedenlerden ay\u0131rmak, bipolariteyi g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak, intihar riskini belirlemek ve hastay\u0131 g\u00fcvenli bir tedavi ve takip zincirine ula\u015ft\u0131rmakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Belki de geriatrik depresyonda ak\u0131lda tutulmas\u0131 gereken en \u00f6nemli mesaj \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015flanmak depresyon de\u011fildir; depresif belirtileri \u201cya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011fal sonucu\u201d olarak kabul etmek ise tedavi edilebilir bir hastal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6zden ka\u00e7mas\u0131na neden olabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Kwiatkowska, K., Fedorenko, N., Ille, S., & Jakubiak, A. (2025). Depression in older adults. Wiadomo\u015bci Lekarskie, 78(3), 639\u2013642. https:\/\/doi.org\/10.36740\/WLek\/202719<\/p>\n\n\n\n

2.Li R, Zhou X, Wang X, et al. Global burden of depression and anxiety disorders in older adults, 1990-2019: An analysis of age-period-cohort and temporal-spatial patterns. J Affect Disord. 2025;383:90-100. doi:10.1016\/j.jad.2025.04.106<\/p>\n\n\n\n

3.Baba, H., Kito, S., Nukariya, K., Takeshima, M., Fujise, N., Iga, J., Oshibuchi, H., Kawano, M., Kimura, M., Mizukami, K., Mimura, M. and Committee for Treatment Guidelines of Mood Disorders, Japanese Society of Mood Disorders (2022), Guidelines for diagnosis and treatment of depression in older adults: A report from the Japanese Society of mood disorders. Psychiatry Clin. Neurosci., 76: 222-234. https:\/\/doi.org\/10.1111\/pcn.13349<\/p>\n\n\n\n

4.Cankurtaran, E., & Cankurtaran, M. (2007). Geriatrik Depresyon ve Ya\u015fl\u0131l\u0131k Psikozu. \u0130\u00e7 Hastal\u0131klar\u0131 Dergisi, 14(1), 55<\/p>\n\n\n\n

5.Hocao\u011flu, \u00c7. (2000). Ya\u015fl\u0131larda distimik bozukluk ve kronik min\u00f6r depresyon [Dysthymic disorder in elderly period and minor depression]. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 1(3), 174\u2013179<\/p>\n\n\n\n

6.Liu D, Tian Y, Liu M, Yang S. Developing an interpretable machine learning model for screening depression in older adults with functional disability. J Affect Disord. 2025;379:529-539. doi:10.1016\/j.jad.2025.02.110<\/p>\n\n\n\n

7.Yang P, Tian L, Xia Y, Hu M, Xiao X, Leng Y, Gong L. Association of sleep quality and its change with the risk of depression in middle-aged and elderly people: a 10-year cohort study from England. J Affect Disord. 2025;373:245-252. doi:10.1016\/j.jad.2024.12.079<\/p>\n\n\n\n

8.Yuan Y, Huang W, Hu C, Zhang W. The interaction of physical activity and sleep quality with depression and anxiety in older adults. Front Public Health. 2025;13:1674459. doi:10.3389\/fpubh.2025.1674459<\/p>\n\n\n\n

9.Zheng T, Zheng X, Xue B, Xiao S, Zhang C. A network analysis of depressive symptoms and cognitive performance in older adults with multimorbidity: A nationwide population-based study. J Affect Disord. 2025;383:78-86. doi:10.1016\/j.jad.2025.04.122<\/p>\n\n\n\n

10. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Delirium: Prevention, Diagnosis and Management in Hospital and Long-Term Care<\/em>. Clinical guideline CG103. Published July 2010. Updated January 18, 2023. Accessed September 11, 2026. https:\/\/www.nice.org.uk\/guidance\/cg103\/chapter\/Recommendations<\/a><\/p>\n\n\n\n

11.Valiengo, L. da C. L., Stella, F., & Forlenza, O. V. (2016). Mood disorders in the elderly: prevalence, functional impact, and management challenges. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 12, 2105\u20132114. https:\/\/doi.org\/10.2147\/NDT.S94643<\/a><\/p>\n\n\n\n

12. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Self-Harm: Assessment, Management and Preventing Recurrence<\/em>. NICE guideline NG225. Published September 7, 2022. Accessed September 12, 2026.<\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/www.nice.org.uk\/guidance\/ng225\/chapter\/Recommendations\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Uzm. Dr. Fatma Han\u00e7er \u00c7elik Edit\u00f6r: Do\u00e7. Dr. \u00d6zcan Yava\u015fi Ya\u015flanma; biyolojik de\u011fi\u015fikliklerin yan\u0131 s\u0131ra kronik hastal\u0131klar, fonksiyon kayb\u0131, yak\u0131nlar\u0131n kayb\u0131,…<\/p>\n","protected":false},"featured_media":785,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_tatd_show_on_main_site":"1","footnotes":""},"categories":[10014,10015],"tags":[10020,10072,10073,10018],"class_list":["post-783","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademik-blog-yazisi","category-sosyal-blog-yazisi","tag-acil-tip","tag-depresyon","tag-duygudurum-bozukluklari","tag-geriatri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=783"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/783\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/media\/785"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}