{"id":579,"date":"2024-05-18T16:35:46","date_gmt":"2024-05-18T13:35:46","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/?p=579"},"modified":"2024-05-18T16:35:47","modified_gmt":"2024-05-18T13:35:47","slug":"yaslilarda-eksitasyon-yonetimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/genel\/yaslilarda-eksitasyon-yonetimi\/","title":{"rendered":"Ya\u015fl\u0131larda Eksitasyon Y\u00f6netimi"},"content":{"rendered":"\n

Giri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131 hastalarda ajitasyon, bireyin do\u011frudan konf\u00fczyon ya da gereksinimlerinden kaynaklanmayan uygunsuz nitelikteki s\u00f6zel, motor ya da vokal aktivitelerinin t\u00fcm\u00fc olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. En s\u0131k huzursuzluk, kablo ve t\u00fcpleri \u00e7eki\u015ftirmek, s\u00fcrekli yataktan kalkmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, kendi kendine konu\u015fmak, hastaneden ayr\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, ba\u011f\u0131rmak, k\u00fcf\u00fcr etmek, tart\u0131\u015fmak, personele hakaret etmek, tehdit etmek veya vurmaya, tekmelemeye, \u0131s\u0131rmaya veya t\u0131rmalamaya \u00e7al\u0131\u015fmak \u015feklinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinlerdeki davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fiklikleri,\u00a0altta yatan t\u0131bbi<\/strong>,\u00a0ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n<\/strong>,\u00a0ila\u00e7 yan etkilerinin<\/strong>,\u00a0madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n<\/strong>\u00a0veya\u00a0demans\u0131n<\/strong>\u00a0bir belirtisi olabilir. Hastane ortam\u0131nda ya\u015fl\u0131lardaki ajitasyonun en yayg\u0131n nedenleri deliryum (yatan hastalarda %14-56) veya demans\u0131n davran\u0131\u015fsal ve psikolojik semptomlar\u0131 (hastal\u0131k seyirlerinde % 60 ajitasyon ve sald\u0131rganl\u0131k) ve daha az s\u0131kl\u0131kla da birincil bir psikozdur.\u00a0Acil servislerin ola\u011fan kaotik ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde\u00a0ajite ya\u015fl\u0131 hastalar\u0131n y\u00f6netimi hi\u00e7 kolay de\u011fildir. Ajitasyon varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya\u015fl\u0131 hastalar\u0131n k\u00f6t\u00fc sonlan\u0131\u015flar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131 (artm\u0131\u015f hastanede kal\u0131\u015f s\u00fcresi, mortalite, polifarmasi v.b) ile ili\u015fkileri nedeni ile de h\u0131zl\u0131 ve etkin y\u00f6netilmeleri gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Geriatrik Hastalarda Eksitasyon Y\u00f6netimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Geriatrik ya\u015f grubunda ajitasyon ve deliryum acil servis ba\u015fvurular\u0131n\u0131n yayg\u0131n nedenlerindendir. Multidisipliner yakla\u015f\u0131m ve t\u00fcm sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n deste\u011fini gerektirir. Acil Durumlar Koalisyonu (Coalition on Psychiatric Emergencies)<\/em>alanda var olan bilgi aktar\u0131m\u0131 ve uygulama eksikliklerini gidermek ad\u0131na 2017 y\u0131l\u0131nda<\/strong> bu konuda bir uzman paneli toplayarak k\u0131saltmas\u0131 ADEPT olan kullan\u0131m\u0131 kolay bak\u0131m noktas\u0131 arac\u0131 (point-of-care tool) olu\u015fturdu. Bu ara\u00e7 ajite ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinler i\u00e7in yeterli ve kapsaml\u0131 bak\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilecek 5 temel ilkeyi temsil etmektedir. ADEPT a\u00e7\u0131k eri\u015fimli Web tabanl\u0131 bir ara\u00e7t\u0131r ve Amerikan Acil Hekimler Koleji (ACEP) emPOC mobil cihaz uygulamas\u0131nda klinisyenler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.<\/td>A<\/strong>SSES (De\u011ferlendir) <\/td><\/tr>
2.<\/td>D<\/strong>IAGNOSE (Te\u015fhis et) <\/td><\/tr>
3.<\/td>E<\/strong>VALUATE (De\u011ferlendir-ay\u0131r\u0131c\u0131 tan\u0131lar) <\/td><\/tr>
4.<\/td>P<\/strong>REVENT (Ajitasyon geli\u015fimini \u00f6nle)<\/td><\/tr>
5.<\/td>T<\/strong>REAT (Tedavi et) <\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

1. ASSESS<\/strong>: Hastan\u0131n stabilizasyonu ve personel g\u00fcvenli\u011fi sa\u011fland\u0131ktan sonra; hastan\u0131n ajitasyonu zaman\u0131 ve seyri ile bilgi edinilmeli (aile ve bak\u0131c\u0131 ileti\u015fimi), hastaya m\u00fcmk\u00fcnse bir \u00f6nl\u00fck giydirilmeli ve fizik muayenesi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.  En s\u0131k nedenler (Enfeksiyonlar, n\u00f6rolojik, metabolik veya elektrolit bozukluklar\u0131, ila\u00e7 al\u0131mlar\u0131) ak\u0131lda bulundurulmal\u0131 ve travma veya ihmal varl\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

2. DIAGNOSE<\/strong>: Hiperaktif deliryum, ajitasyon, artm\u0131\u015f psikomotor aktivite ve y\u00fcksek uyar\u0131lma d\u00fczeyi ile karakterize iken mortalitesi y\u00fcksek ve en yayg\u0131n olan hipoaktif deliryum (%90) atlanmamal\u0131d\u0131r. Hal\u00fcsinasyon veya duyu de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ba\u015fvuran ya\u015fl\u0131 hastalarda akut psikotik k\u0131r\u0131lmadan ziyade deliryum veya daha az yayg\u0131n olarak da demansa ba\u011fl\u0131 psikoz g\u00f6r\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.  Ayr\u0131ca deliryum demans ve psikoz ayr\u0131m\u0131 da yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Konf\u00fczyon, ajitasyon veya hal\u00fcsinasyonlarla ba\u015fvuran deliryum olmayan hastalar demans ve depresyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan taranmal\u0131d\u0131r. Ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinlerde primer psikotik bozukluklar nadir g\u00f6r\u00fclmekte (prevalans %1’den az) ve %16 -23’\u00fcnde de \u00f6ncelikle ilerlemi\u015f demansa ba\u011fl\u0131 psikotik semptomlar geli\u015fmektedir. Depresyondaki ya\u015fl\u0131 hastalar\u0131n da psikomotor retardasyon veya ajitasyon, konsantrasyon azalmas\u0131 ve uyku bozukluklar\u0131 gibi deliryumu taklit eden semptomlarla ba\u015fvurabilecekleri de unutulmamal\u0131d\u0131r. Altta yatan maj\u00f6r bili\u015fsel bozuklu\u011fu de\u011ferlendirmek i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir dizi k\u0131sa tarama arac\u0131 bulunmaktad\u0131r. Mini-Cobg, brief Alzheimer\u2019s Screen, Short Blessed Test, Ottawa 3DY, caregiver-completed AD8 ve   K\u0131sa Ajitasyon Derecelendirme \u00d6l\u00e7e\u011fi (BARS) gibi \u00f6l\u00e7ekler <\/em><\/strong>hastan\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve s\u00fcrecin izleminde de kullan\u0131labilecek \u00f6l\u00e7eklerdir. <\/p>\n\n\n\n

3. EVALUATE<\/strong>: Her de\u011ferlendirme hastaya g\u00f6re uyarlanmal\u0131d\u0131r. Hastalar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde EKG, hemogram say\u0131m\u0131, metabolik panel, glikoz d\u00fczeyi, rutin idrar tahlili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc gerekli olacakt\u0131r. Ya\u015fl\u0131 hastalarda idrar yolu enfeksiyonlar\u0131 yayg\u0131n olarak ajitasyonu tetikleyebilir ancak asemptomatik bakteri\u00fcri varl\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r (Erkeklerin %5’i, kad\u0131nlar\u0131n %6-10’unda, kurumda kalan ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinlerde; erkeklerin %15 -35’inde ve kad\u0131nlar\u0131n %25 -50’sinde).<\/p>\n\n\n\n

4. PREVENT<\/strong>: \u00c7o\u011fu acil servis, \u00f6zellikle ya\u015fl\u0131 hastalar i\u00e7in yo\u011fun, ayd\u0131nl\u0131k, g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc ve potansiyel olarak deliryojenik ortamlard\u0131r. Bununla birlikte baz\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nabilir. Altta yatan nedenin tedavisi, a\u011fr\u0131 palyasyonu (ideal olarak opioid d\u0131\u015f\u0131 ila\u00e7lar), <\/em><\/strong>semptomatik tedavi (bulant\u0131, kusma, kab\u0131zl\u0131k), <\/em><\/strong>kendi ila\u00e7lar\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131, <\/em><\/strong>hidrasyon, kontrendikasyon olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece beslenme, tuvalet ihtiyac\u0131na eri\u015fim, hareket edebilmesi i\u00e7in yard\u0131m veya i\u015fitme cihazlar\u0131na eri\u015fim gibi destekleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.  Zorunlu olmad\u0131k\u00e7a hastan\u0131n hareketlili\u011fi korunmal\u0131d\u0131r (tansiyon man\u015fonu, saturasyon oksimetri, monit\u00f6r kablolar\u0131, kateterler v.b.). Ayr\u0131ca, sakinle\u015ftirici bir etki g\u00f6steren aile \u00fcyelerini ve bak\u0131c\u0131lar\u0131 yatak ba\u015f\u0131nda kalmaya te\u015fvik etmeli ve d\u00fc\u015fmeyi engelleyecek tedbirler al\u0131nmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm bu tedbirler acil servis \u015fartlar\u0131nda sa\u011flanabilir gibi g\u00f6r\u00fcnse de bir\u00e7ok \u00f6nlem hastane veya sistem tabanl\u0131 organizasyon ve planlama gerektirmektedir. Acil serviste kal\u0131\u015f s\u00fcresinin 10 saatten fazla<\/em><\/strong> olmas\u0131n\u0131n deliryum riskini iki kat\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterildi\u011finden gerekli \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

5. TREAT<\/strong>: \u00d6nce g\u00fcvenlik sa\u011flanmal\u0131 gerekli ise hasta yan\u0131nda g\u00fcvenlik g\u00f6revlisi bulundurulmal\u0131d\u0131r. Ajite hastaya yakla\u015f\u0131mda temel ama\u00e7 sakinle\u015fmesini sa\u011flamakt\u0131r. B\u00f6ylece do\u011fru ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde de\u011ferlendirilebilir ve altta yatan durum(lar) tedavi edilebilir Genel olarak ajite ve sald\u0131rgan hasta y\u00f6netiminde d\u00f6rt a\u015famal\u0131 bir<\/em><\/strong> yakla\u015f\u0131m uygulanmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

1.<\/em><\/strong><\/td>\u00c7evresel d\u00fczenleme<\/em><\/strong><\/td><\/tr>
2.<\/em><\/strong><\/td>Yat\u0131\u015ft\u0131rma<\/em><\/strong><\/td><\/tr>
3.<\/em><\/strong><\/td>Bedensel tespit veya tecrit<\/em><\/strong><\/td><\/tr>
4.<\/em><\/strong><\/td>Farmakolojik yakla\u015f\u0131m<\/em><\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

\u0130la\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 uygulamalar \u00f6ncelikli olmal\u0131d\u0131r. Tecrit i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan alanlarda izolasyon odalar\u0131 bulunmal\u0131d\u0131r. Maalesef T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011finde acil servislerin \u00e7o\u011funda b\u00f6yle bir alan bulunmamaktad\u0131r. Bu nedenle bedensel tespit \u00f6n plana ge\u00e7mektedir ancak her zaman son se\u00e7enek olarak uygulanmal\u0131d\u0131r. Fiziksel k\u0131s\u0131tlama i\u00e7in eri\u015fkinlerde 4 saat, 9-17 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuk ve ergenler i\u00e7in 2 saat, 9 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar i\u00e7in 1 saatlik <\/em><\/strong>s\u00fcreyi a\u015fmamak uygun olur.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ne \u00e7\u0131kan bir soru ajitasyon ile ba\u015fvuran ya\u015fl\u0131 hastalar i\u00e7in asgari, rutin de\u011ferlendirmenin ne olmas\u0131 gerekti\u011fidir.<\/em><\/strong>Fakat yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6ren resmi bir \u00f6neri olmad\u0131\u011f\u0131ndan konu\u015fulanlar \u00f6neri niteli\u011findedir. Ne yaz\u0131k ki, ya\u015fl\u0131larda akut ajitasyonun farmakolojik y\u00f6netimine rehberlik edecek kan\u0131tlar s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ajitasyon g\u00f6steren hastada farmakolojik tedavi ana tedavi veya yat\u0131\u015ft\u0131rma esnas\u0131nda kullan\u0131labilir. Art\u0131k kendisi veya \u00e7evresine zarar verebilecek pozisyona geldi\u011finde kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Tedavi, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca\u00a0“ba\u015flang\u0131\u00e7-d\u00fc\u015f\u00fck, yava\u015f-git<\/em><\/strong>”\u00a0<\/em>doz \u015femas\u0131\u00a0kullan\u0131larak oral ila\u00e7larla ba\u015flat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Gerekirse tekrar dozlar uygulanabilir. \u00d6ncesinde mutlaka bilgilendirme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u00a0\u00a0Fiziksel durumlar\u0131na g\u00f6re ilac\u0131n verilme yollar\u0131 belirlenmelidir. \u00d6rne\u011fin: yutma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc varsa dilalt\u0131 veya intramusk\u00fcler (IM) yerine nazal yol tercih edilebilir. Oral tedaviden sonra IM ajanlar ve en son olarak intraven\u00f6z (IV) yollar tercih edilmelidir. \u0130la\u00e7lar\u0131 dikkatle se\u00e7mek, uygun dozda kullanmak ve etkilerini s\u0131k s\u0131k yeniden de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir. Mevcut t\u00fcm\u00a0antipsikotikler (ya\u015fl\u0131 hastalarda mortalite art\u0131\u015f\u0131) ve benzodiazepinler<\/em>\u00a0Beers kriterlerine<\/em><\/strong>\u00a0g\u00f6re potansiyel olarak\u00a0uygunsuz olarak listelenmi\u015ftir.\u00a0<\/em>\u00a0D\u00fc\u015f\u00fck dozlarda bile bu ila\u00e7lar\u0131n ya\u015fl\u0131 hastalarda uzam\u0131\u015f sedasyon veya paradoksik ajitasyon (\u00f6zellikle benzodiazepinlerle) gibi yan etkileri olabilir. Geriatrik hasta grubunda \u00e7oklu hastal\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7oklu ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.\u00a0En yayg\u0131n kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u00a0<\/strong>benzodiazepinler ve antipsikotiklerdir. Tek ba\u015flar\u0131na veya kombine olarak kullan\u0131labilirler. \u0130la\u00e7lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck, orta ve y\u00fcksek riskli olarak de\u011ferlendirilmeleri, riskleri veya kontrendikasyonlar\u0131 iyi bilinmelidir (Tablo 1).\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Tablo1. Ajite ya\u015fl\u0131 hastalar\u0131n y\u00f6netiminde m\u00fcdahale risk \u00f6zeti<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u015f\u00fck riskli m\u00fcdahaleler<\/strong><\/strong><\/td>Altta yatan durumlar\u0131 ve semptomlar\u0131 tedavi edin<\/td><\/tr>
 <\/td>Evde kulland\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7lara devam edin<\/td><\/tr>
 <\/td>Hareketlili\u011fi\/ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlayan ve d\u00fc\u015fme riskini azalt\u0131n\/ sedye yerine hastane tarz\u0131 yatak v.b. <\/td><\/tr>
 <\/td>Aktif olarak ajite edilmi\u015fse s\u00f6zl\u00fc olarak gerilimi azalt\u0131n<\/td><\/tr>
Orta riskli m\u00fcdahaleler*<\/strong><\/strong>  <\/td>1. basamak : Oral tedavi<\/strong><\/strong><\/td><\/tr>
Hastaya evde bir antipsikotik re\u00e7ete edilmi\u015fse, bunu uygulay\u0131n<\/strong><\/td><\/tr>
Risperidon 1 mg<\/strong><\/td>Ortostatik hipotansiyon<\/td><\/tr>
Olanzapin 2,5-5 mg<\/strong><\/td>Ortostatik hipotansiyon veya sedasyon<\/td><\/tr>
Ketiapin 25-50 mg gece<\/td>Ortostatik hipotansiyon veya somnolans<\/td><\/tr>
Haloperidol 1-2 mg <\/strong><\/td>Atipik antipsikotiklerden daha fazla ekstrapiramidal yan etki <\/strong><\/td><\/tr>
2. Basamak: IM veya IV tedavi<\/strong><\/td><\/tr>
Ziprasidon10-20 mg IM<\/td>Ortostatik hipotansiyon (kalp yetmezli, alkoll\u00fc hastarda dikkat)<\/td><\/tr>
Olanzapin 2,5-5 mg IM<\/td>Ortostatik hipotansiyon veya sedasyon<\/td><\/tr>
Haloperidol 0.5-1 mg IM<\/td>Atipik antipsikotiklerden daha fazla ekstrapiramidal yan etki<\/td><\/tr>
Haloperidol 0.5-1 mg IV<\/td>IV verilmesinden ka\u00e7\u0131n\u0131n (yan etkiler fazla), tekrarlanabilir<\/td><\/tr>
 <\/td>Ekstrapiramidal yan etki IM den daha fazla<\/td><\/tr>
 <\/td>5-10 mg dozlar\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131n<\/td><\/tr>
Y\u00fcksek riskli m\u00fcdahaleler<\/strong><\/strong><\/td>Benzodiyazepinler &<\/sup><\/td>Kullan\u0131lacak ise tercih Lorezepam 0.5 mg<\/strong><\/td><\/tr>
 <\/td>Sedasyon (uzun s\u00fcreli), paradoksik ajitasyon<\/td><\/tr>
 <\/td>Deliryumun k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi<\/td><\/tr>
Fiziksel k\u0131s\u0131tlama<\/td>Ek yaralanmalar, hareketlili\u011fin azalmas\u0131<\/td><\/tr>
Ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 gereken m\u00fcdahaleler<\/strong><\/strong><\/td>Difenhidramin<\/td>Yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve antikolinerjik \u00f6zellikleri nedeniyle kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r<\/td><\/tr>
 <\/strong><\/td>Ketamin<\/td>Savunan veya kar\u015f\u0131t kan\u0131t yoktur<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div>
* Orta derecede ajitasyon veya risk alt\u0131ndaki hasta i\u00e7in kendine veya personele zarar verme
& \u00d6nceden kullan\u0131yor ise hemen kesilmemelidir (yoksunluk ve deliryum k\u00f6t\u00fcle\u015febilir)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Acil servislerde hem\u015fire ve di\u011fer yard\u0131mc\u0131 personeli de ya\u015fl\u0131 ajite hasta y\u00f6netimine dahil etmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ya\u015fl\u0131 hastalarda ajitasyon y\u00f6netimi bir ekip i\u015fidir ve \u00f6zellikle hasta bak\u0131m kalitesinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve non-farmakolojik y\u00f6netimde etkinlikleri artt\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hem\u015fireler, terap\u00f6tik m\u00fcdahalelerin y\u00f6netilmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir ve dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 unsurlar\u0131 en aza indireb\u00d6zetle, acil serviste ajitasyon tedavisi altta yatan nedenlerin belirlenmesine ve giderilmesine odaklanmal\u0131d\u0131r. Farmakolojik olmayan m\u00fcdahaleler, ihmal edilebilir riskleri nedeniyle tercih edilmelidir. Farmakolojik m\u00fcdahaleler yaln\u0131zca hastalar\u0131n ve personelin g\u00fcvenli\u011fini korumak i\u00e7in ve d\u00fc\u015f\u00fck dozlarda kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Atipik antipsikotikler yan etkilere kar\u015f\u0131 daha iyi bir etkinlik profiline sahip olabilir. Bu konu hen\u00fcz geli\u015fmeye a\u00e7\u0131k bir aland\u0131r ve kaliteli daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda, ya\u015fl\u0131 hastalar acil servis hastalar\u0131n\u0131n daha da b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturacakt\u0131r. Bu hastalar s\u0131kl\u0131kla acil servise deliryum veya ajitasyon ile ba\u015fvurmakta veya bu durumlar\u0131 geli\u015fmektedir. Bu nedenle, hastanelerin ajitasyon ve deliryumun geli\u015fimini ve \u015fiddetini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olacak protokoller ve prosed\u00fcrler geli\u015ftirmesi gerekmektedir. Bu konuda her hekimin bu hastalar\u0131n bak\u0131m\u0131 ile ilgili e\u011fitimlerinde s\u00fcreklilik sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Multidisipliner yakla\u015f\u0131m\u0131n ve bireyselle\u015ftirilmi\u015f tedavi planlar\u0131n\u0131n \u00f6nemi vurgulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Anahtar c\u00fcmleler<\/strong><\/strong><\/td><\/tr>
1.<\/td>Ajitasyonlu ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinler i\u00e7in en uygun tedavi yolu i\u00e7in <\/em>ADEPT <\/u><\/em><\/strong>\u2018i kullan\u0131n<\/td><\/tr>
2.<\/td>Altta yatan nedeni\/nedenleri belirleyin, hepsine bak\u0131n ama en yayg\u0131n olanlara \u00f6ncelik verin<\/td><\/tr>
3.<\/td>Fiziksel ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n, hasta konforunu optimize edin ve kaotik acil servisleri d\u00fczenleyin<\/td><\/tr>
4.<\/td>\u0130la\u00e7 tedavileri i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcnse oral ajanlar kullan\u0131n, “yava\u015f ba\u015fla-d\u00fc\u015f\u00fck yava\u015f<\/strong><\/em>\u201d<\/em><\/td><\/tr>
5.<\/td>Risperidon veya d\u00fc\u015f\u00fck doz olanzapin tercih edilen ajanlard\u0131r<\/td><\/tr>
6.<\/td>Ketamin<\/em><\/strong> kullan\u0131m\u0131 iyi bir \u00e7al\u0131\u015fma konusu olabilir!!<\/em><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Cohen-Mansfield J. Agitated behavior in persons with dementia: The relationship between type of behavior, its frequency, and its disruptiveness.\u00a0J Psychiatr Res.\u00a0<\/em>2008;43(1):64\u201369.<\/li>\n\n\n\n
  2. http:\/\/rph.health.wa.gov.auph.health<\/a>, State of Western Australia, East Metropo litan Health Service 2017. [Eri\u015fim tarihi:Nisan 2024]<\/li>\n\n\n\n
  3. Christina Shenvi, Maura Kennedy, Charles A. Austin, Michael P. Wilson, Michael Gerardi, Sandy Schneider. Managing Delirium and Agitation in the Older Emergency Department Patient: The\u00a0ADEPT Tool<\/strong>. Ann Emerg Med. 2020;75:136-145\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  4. Fong TG, Tulebaev SR, Inouye SK. Delirium in elderly adults: diagnosis, prevention and treatment.\u00a0Nat Rev Neurol.<\/em>\u00a0<\/em>2009;5<\/strong>(4):210\u2013220.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  5. Lyketsos CG, Steinberg M, Tschanz JT, Norton MC, Steffens DC, Breitner JC. Mental and behavioral disturbances in dementia: findings from the cache county study on memory in aging.\u00a0Am J Psychiatry.<\/em>\u00a0<\/em>2000;157<\/strong>(5):708\u2013714.<\/li>\n\n\n\n
  6. Saravay SM, Kaplowitz M, Kurek J. How do delirium and dementia increase length of stay of elderly general medical inpatients?\u00a0Psychosomatics.<\/em>\u00a0<\/em>2004;45<\/strong>(3):235\u2013242.)<\/li>\n\n\n\n
  7. Kay, S.R., Fiszbein. A.ve Opler, L.A. (1987). The positive and negative syndrome scale (PANSS) for schizophrenia. Schizophrenia Bulletin. 13, 261-276.<\/li>\n\n\n\n
  8. Nassisi D, Korc B, Hahn S, Bruns J Jr, Jagoda A. Akut ajite ya\u015fl\u0131 hastan\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve y\u00f6netimi. Mt Sinai J Med. 2006:73(7):976-84.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  9. Nordstrom, K. ve Allen, M.H. Alternative delivery systems for agents to treat acute agitation: progress to date. Drugs. 2013:73,1783-1792.<\/li>\n\n\n\n
  10. Wilson, M.P., Pepper, D., Currier, G.W., Holloman, G.H. ve Jr, Feifel. D. The psychopharmacology of agitation: consensus statement of the American Association for Emergency Psychiatry Project Beta Psychopharmacology Workgroup. Western Journal of Emergency Medicine. 2012:13;26\u2013 34.<\/li>\n\n\n\n
  11. American Geriatrics Society 2019 Updated AGS Beers Criteria\u00aefor Potentially Inappropriate Medication Use in Older Adults. By the 2019 American Geriatrics Society Beers.\u00a0J Am Geriatr Soc. 2019;67(4):674.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  12. Bilici, R., Sercan, M. ve Tufan, A.E. (2013). Psikiyatrik hastalarda sald\u0131rganl\u0131k ve sald\u0131rgan hastaya yakla\u015f\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcnen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 26:190-198.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  13. Emergency Department Care of an Agitated Older Adult- A Brief Topic Review
    Teresita M Hogan, MD, FACEP, Laura Celmins. Journal of geratric emergency medicine. 2020:1;3.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Giri\u015f Ya\u015fl\u0131 hastalarda ajitasyon, bireyin do\u011frudan konf\u00fczyon ya da gereksinimlerinden kaynaklanmayan uygunsuz nitelikteki s\u00f6zel, motor ya da vokal aktivitelerinin t\u00fcm\u00fc olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.…<\/p>\n","protected":false},"author":1185,"featured_media":580,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1,10014],"tags":[10042,10047,10018],"class_list":["post-579","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-akademik-blog-yazisi","tag-acil","tag-ajitasyon","tag-geriatri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/579","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1185"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=579"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/579\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/media\/580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}