{"id":470,"date":"2023-01-14T11:23:30","date_gmt":"2023-01-14T08:23:30","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/?p=470"},"modified":"2023-01-14T11:23:32","modified_gmt":"2023-01-14T08:23:32","slug":"geriatrik-hastada-sepsis-tanisi-ve-yonetimindeki-zorluklar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/geriatri\/genel\/geriatrik-hastada-sepsis-tanisi-ve-yonetimindeki-zorluklar\/","title":{"rendered":"Geriatrik Hastada Sepsis Tan\u0131s\u0131 ve Y\u00f6netimindeki Zorluklar<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zet<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131 veya geriatrik hastalar, acil servis (AS) ba\u015fvurular\u0131n\u0131n \u00f6nemli ve daha k\u00f6t\u00fc prognoza sahip bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Sepsis \u015f\u00fcphesi yada tan\u0131s\u0131 alan bu hastalarda k\u00f6t\u00fc sonlan\u0131m\u0131 etkileyen fakt\u00f6rler aras\u0131nda; \u015fok, hiperlaktatemi ve organ yetmezli\u011fi yer al\u0131r. Sepsis i\u00e7in tan\u0131 s\u00fcre\u00e7lerindeki zorluklar ve tuzaklar nedeniyle triyaj ve acil servis personelinin e\u011fitiminde atipik prezantasyonlar vurgulanmal\u0131d\u0131r. Sepsis tedavisinde en y\u00fcksek risk gruplar\u0131ndan olan ya\u015fl\u0131lar\u0131n ya\u015famsal organ fonksiyonlar\u0131 \u00e7ok az \u00f6nc\u00fcl ile h\u0131zla bozulabilir ve gerekti\u011finde agresif y\u00f6ntemlere h\u0131zla ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r. Tedavi rejimlerinde ya\u015fl\u0131larda ila\u00e7 dozlar\u0131n\u0131n etkile\u015fimleri, at\u0131l\u0131mdaki sorunlar ve metabolizmadaki farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 gereksiz damar kateterizasyonu, uzun s\u00fcre kalan damar yollar\u0131 gibi kolonizasyon risklerini ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sepsis tedavisi sonras\u0131nda uzun d\u00f6nemde kalp yetmezli\u011fi, periferik vask\u00fcler hastal\u0131k, demans ve diyabet literat\u00fcrde en yayg\u0131n kaydedilen durumlard\u0131r. Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131, y\u00f6netime genel bir bak\u0131\u015f sa\u011flamak ve pandemi sonras\u0131 d\u00f6nemde bu hassas hasta grubu i\u00e7in baz\u0131 pratik ipu\u00e7lar\u0131 vermektir.<\/p>\n\n\n\n

I. Genel tan\u0131mlar:<\/strong>1970’lerde 58 olan d\u00fcnya ortalama ya\u015fam s\u00fcresi 2000’lerde 68’e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 2020\u2019lerde 70\u2019in \u00fczerinde oldu\u011fu tahmin edilmektedir. Ya\u015fl\u0131 hastalar, acil servis (AS) ba\u015fvurular\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. \u201cYa\u015fl\u0131lar\u201d i\u00e7in ya\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 da tam olarak kesinle\u015fmemi\u015ftir. Bat\u0131 t\u0131bb\u0131, ya\u015fl\u0131 olman\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n 65 oldu\u011fu konusunda hemfikir gibi g\u00f6r\u00fcnse de, sosyoekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar s\u00f6z konusudur. \u00d6rne\u011fin, Birle\u015fmi\u015f Milletler ya\u015fl\u0131 ki\u015fiyi 60 ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki ki\u015fi olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Hastan\u0131n aile i\u00e7indeki konumu (\u00f6rne\u011fin, b\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbaba otomatik olarak ya\u015fl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir), fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm veya ya\u015fa ba\u011fl\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 dahil olmak \u00fczere ya\u015f\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in di\u011fer sosyo-k\u00fclt\u00fcrel referanslar da kullan\u0131l\u0131r. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ortalama ya\u015fam s\u00fcresi sanayile\u015fmi\u015f bat\u0131 \u00fclkelerine g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 10 y\u0131l daha k\u0131sad\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla bu b\u00f6lgelerde 55-60 ya\u015f ya\u015fl\u0131l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131 olarak kabul edilebilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131lar fizyolojik de\u011fi\u015fiklikler, h\u00fccresel iyile\u015fme mekanizmalar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131, komorbiditeler, polifarmasi, bili\u015fsel ve fonksiyonel durum kayb\u0131 nedeniyle daha zor s\u00fcre\u00e7ler ya\u015famakta, ihmal ve istismara maruz kalabilmektedirler. Atipik veya ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 \u015fikayetlerle ba\u015fvurma olas\u0131l\u0131klar\u0131 daha y\u00fcksektir. Bu nedenle ay\u0131r\u0131c\u0131 tan\u0131 listelerinin \u00e7ok daha geni\u015f tutulmas\u0131 ve tedavide daha agressif olunmas\u0131 gerekebilir. Hekim taraf\u0131ndan yanl\u0131\u015f ve ge\u00e7 tan\u0131 konma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bu yanl\u0131\u015f tan\u0131n\u0131n hastada do\u011frudan \u00f6l\u00fcme neden olma riski kabul edilemeyecek kadar y\u00fcksek oldu\u011funda malpraktis davalar\u0131 da bu grup hastalarda ciddi bir sorun olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Acil servislerde, enfeksiyonu olan her 33 yeti\u015fkinden birinde ciddi sepsis oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenilmektedir. Sepsis geli\u015fen hastalar\u0131n 2\/3 kadar\u0131n\u0131n ya\u015fl\u0131lar oldu\u011fu tahmin edilmektedir. Bir kohort \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda 1.448 septik \u015fok vakas\u0131n\u0131n %45.9’u 70 ya\u015f \u00fczerinde ve ya\u015fl\u0131 bireyler oldu\u011fu (70-80 ya\u015f: %29,4, \u2265 80 ya\u015f: %16,5) ve sepsisli ya\u015fl\u0131lar\u0131n %58.5’inin bak\u0131m evlerinden geldi\u011fi bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

II. Sepsis tan\u0131s\u0131nda skorlamalar\u0131n de\u011ferlendirilmesi:<\/strong> Organ disfonksiyonu veya yetmezli\u011fi, SOFA olarak bilinen \u201cSequential Organ Failure Assessment\u201d skorunun 2 puan ve \u00fczeri artmas\u0131 ile tan\u0131mlanabilir. \u015eiddetli dola\u015f\u0131m, h\u00fccresel ve metabolik anormallikleri ile karakterize olan septik \u015fok, tek ba\u015f\u0131na sepsisten daha y\u00fcksek bir \u00f6l\u00fcm riski ta\u015f\u0131r. Septik \u015foktaki hastalar, serum laktat d\u00fczeyinin 2 mmol\/L’den y\u00fcksek olmas\u0131 veya hipovolemiyi d\u0131\u015flamam\u0131za ra\u011fmen ortalama arteriyel bas\u0131nc\u0131 (OAB) 65 mmHg’nin \u00fczerinde tutmak i\u00e7in bir vazopres\u00f6r gerektirmesi ile tan\u0131n\u0131r. Bu fenomen hastanede mortalitesi olan hastalar\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131 temsil etmektedir. Sepsis nedeniyle \u00f6len ya\u015fl\u0131larda arteriyel laktat d\u00fczeyi gen\u00e7lere ve \u00f6lmeyenlere g\u00f6re daha y\u00fcksek olup, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak mortaliteyi \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Enfeksiyon \u015f\u00fcphesi olan eri\u015fkin hastalarda, ilk de\u011ferlendirmede \u201cQuick SOFA\u201d (qSOFA) kriterlerinden en az ikisi aran\u0131r: takipne (solunum h\u0131z\u0131 \u2265 22 \/dk) bilin\u00e7 d\u00fczeyinde de\u011fi\u015fiklik [Glasgow Koma Skalas\u0131 (GKS) skoru < 15] veya hipotansiyon (sistolik kan bas\u0131nc\u0131 \u2264 100 mmHg). \u015eiddetli sepsis ve \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131n bu y\u00fcksek risk grubunda di\u011ferlerine g\u00f6re \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha y\u00fcksek olmas\u0131 beklenmektedir. Bu kriterlerin AS\u2019de sepsisin uygun te\u015fhisi i\u00e7in yararl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Avrupa AS\u2019lerinde yap\u0131lan prospektif bir \u00e7al\u0131\u015fmada enfeksiyon \u015f\u00fcphesi ile AS\u2019e ba\u015fvuran hastalarda mortalite tahmininde qSOFA’n\u0131n Sistemik \u0130nflamatuar Yan\u0131t Sendromu (SIRS) veya sepsis kriterlerinden daha y\u00fcksek prediktif de\u011fere sahip oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. \u00d6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcksek fakat duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in son y\u0131llarda arka plandad\u0131r. Yak\u0131n zamanda yay\u0131nlanan \u00e7ok merkezli bir Vietnam \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda qSOFA skoru geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu ortamlarda, zay\u0131f bir ay\u0131rt edici de\u011fere sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, sepsisli YB\u00dc hastalar\u0131nda mortaliteyi \u00f6ng\u00f6rmede yararl\u0131 oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Modifiye Erken Uyar\u0131 Skoru (Modified Early Warning Score, MEWS) ve Ulusal Erken Uyar\u0131 Skoru (National Early Warning Score, NEWS) gibi skorlama sistemlerinin \u00f6l\u00fcm\u00fc ve YB\u00dc yat\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmede qSOFA’dan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fma, qSOFA’n\u0131n erken \u00f6l\u00fcm\u00fc tahmin etmede \u00fc\u00e7 veya daha fazla SIRS kriterinin varl\u0131\u011f\u0131ndan daha d\u00fc\u015f\u00fck duyarl\u0131l\u0131\u011fa sahip oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. qSOFA skoru, sepsisin yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesi d\u0131\u015f\u0131nda (\u00f6r; AS veya geriatri servisi) daha h\u0131zl\u0131 tan\u0131nmas\u0131, zaman\u0131nda tedavi ve daha iyi klinik sonu\u00e7 i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olabilir. Skorlama sistemlerini g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nlerini bilerek kullanmak daha uygun olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

III. Salg\u0131nlarda ve COVID-19 pandemilerinde ya\u015fl\u0131lar ve di\u011ferleri aras\u0131ndaki klinik seyir farkl\u0131l\u0131klar\u0131: <\/strong>Pandemi dalgalar\u0131, neredeyse \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r genel olarak sepsis ve enfeksiyonlarla ilgili k\u00fcresel verilerimizi k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirdi. Hem t\u0131p \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 hem de s\u0131radan insanlar bu d\u00f6nemde COVID-19’a odakland\u0131 ve maskeler, a\u015f\u0131lar ve di\u011fer uygulamalar gibi \u00f6nleyici tedbirler hastal\u0131k bula\u015fmas\u0131n\u0131 ve semptomatik hastal\u0131k y\u00fczdesini azaltt\u0131. 2002’de SARS, 2009’da H1N1 (domuz gribi) ve 2012’de MERS de toplumu derinden etkiledi. Ancak ya\u015fa g\u00f6re farkl\u0131 bir tutulum g\u00f6zlenmedi ve k\u0131sa s\u00fcrede etki olu\u015fturup ge\u00e7ti. \u00d6l\u00fcm oranlar\u0131 COVID-19’dan \u00e7ok daha y\u00fcksekti (%10-35 kadar), ancak etkilenen insan say\u0131s\u0131 \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sadece COVID-19 de\u011fil, kalp krizinden beyin enfarkt\u00fcs\u00fcne kadar hemen hemen t\u00fcm hastal\u0131klar ya\u015fl\u0131 bireylerde farkl\u0131 seyrediyor (Tablo-1). \u00d6rne\u011fin COVID-19’lu ya\u015fl\u0131larda semptomlar\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan \u00f6l\u00fcme kadar ge\u00e7en ortalama s\u00fcre 11.5 g\u00fcn iken, gen\u00e7lerde 14 g\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Sepsis tan\u0131s\u0131 konduktan 28 g\u00fcn sonra \u00f6len 65 ya\u015f \u00fcst\u00fc hastalarda sepsise yan\u0131t olarak g\u00f6r\u00fclen klinik ve laboratuvar de\u011fi\u015fikliklerinin orta ya\u015fl\u0131lara g\u00f6re daha hafif veya y\u00fczeysel oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, vakalar\u0131n \u00fc\u00e7te birinde kan ve enfeksiyon yerinden al\u0131nan k\u00fclt\u00fcrler negatiftir.<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131larda anamnez alman\u0131n zor olmas\u0131, semptom ve bulgular\u0131n daha belirsiz olmas\u0131, iyile\u015fmenin daha uzun s\u00fcrmesi, organ sistemlerindeki yetersizlikler nedeniyle ila\u00e7lar\u0131n etkilerinde farkl\u0131l\u0131k olmas\u0131 dikkat \u00e7eken ba\u015fl\u0131ca noktalard\u0131r. Bunlar\u0131n \u00f6tesinde, komorbiditeler \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiler. Ya\u015fl\u0131lar, bozulmu\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve COVID-19 nedeniyle enfeksiyonlara daha yatk\u0131nd\u0131r. Ayr\u0131ca iyile\u015fmeleri daha yava\u015ft\u0131r. Hem hastal\u0131\u011f\u0131n komplikasyonlar\u0131 hem de ila\u00e7 yan etkileri ve di\u011fer tedavi komplikasyonlar\u0131 ya\u015fl\u0131larda daha s\u0131k ve \u015fiddetli izlenir. Sigara, vitamin eksikli\u011fi, \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 varsa uzun s\u00fcreli ve zor iyile\u015fme daha belirgin olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

DS\u00d6’n\u00fcn COVID-19 pandemisinin erken d\u00f6neminde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 raporda, \u00c7in’deki t\u00fcm vakalarda \u00f6l\u00fcm oran\u0131 %1.4 olurken, ya\u015fl\u0131larda %22 oldu. \u0130talya’da n\u00fcfusun sadece %23’\u00fc 65 ya\u015f ve \u00fczerinde oldu\u011fu halde, COVID-19 \u00f6l\u00fcmlerinin yakla\u015f\u0131k %90’\u0131 70 ya\u015f ve \u00fcst\u00fc bireylerde kaydedilmi\u015ftir. Genel olarak 80 ya\u015f\u0131n \u00fczerindekiler \u00f6l\u00fcmlerin %58’ini olu\u015fturmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

Sepsis \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131 \u00e7ocuklarda %10, 60-64 ya\u015f aras\u0131nda %26 ve 85 ya\u015f \u00fczerinde %38’dir. Ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada sepsise ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131n 65 ya\u015f alt\u0131nda %17.7 iken, 65 ya\u015f \u00fczerinde %27.7 oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. \u00c7in\u2019de retrospektif bir \u00e7al\u0131\u015fmada, Jin ve ark. COVID-19’da \u00f6l\u00fcm\u00fc tahmin etmede ya\u015f\u0131n kendi ba\u015f\u0131na \u00f6nemli bir risk fakt\u00f6r\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Bunun yerine, vital bulgu anormallikleri, nefes darl\u0131\u011f\u0131 ile ba\u015fvuru ve baz\u0131 laboratuvar ve radyolojik belirte\u00e7ler, bu pop\u00fclasyondaki \u00f6l\u00fcm\u00fc tahmin etmede faydal\u0131 olmu\u015ftur. Ayn\u0131 \u015fekilde, ortalama SOFA, qSOFA, APACHEII ve SIRS puanlar\u0131, sa\u011f kalanlar ve \u00f6lenler aras\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

COVID-19 d\u00f6neminde bakteriyel enfeksiyonlar:<\/strong>\u00a0COVID-19 ile hastaneye yat\u0131r\u0131lan hastalarda a\u00e7\u0131klanan en s\u0131k sa\u011fl\u0131k hizmeti kaynakl\u0131 enfeksiyonlar; kan dola\u015f\u0131m\u0131 enfeksiyonu ve nozokomiyal pn\u00f6moni (NP)\u2019dir. NP d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hastalardan al\u0131nan k\u00fclt\u00fcrlerde gram pozitif koklar ve gram negatif basiller yayg\u0131n olarak bulunmu\u015ftur. Gram-negatif basil oran\u0131 \u00f6zellikle ge\u00e7 ba\u015flang\u0131\u00e7l\u0131 ventilat\u00f6r ili\u015fkili pn\u00f6monide y\u00fcksektir ve ventilasyon s\u00fcresi 7 g\u00fcnden uzun oldu\u011funda Pseudomonas aeruginosa ili\u015fkili pn\u00f6moni riski artar.<\/p>\n\n\n\n

Ana yak\u0131nma<\/strong><\/td>Spesifik enfeksiyonlardaki bulgular<\/strong><\/td><\/tr>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bilin\u00e7 de\u011fi\u015fikli\u011fi (\u00f6r; delirium\/ajitasyon)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0D\u00fc\u015fme ataklar\u0131
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Letarji
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u0130\u015ftah kayb\u0131\/oral al\u0131m azalmas\u0131
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bazal v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fiklik<\/td>		Bakteremi<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Dispne, konf\u00fczyon, d\u00fc\u015fme ataklar\u0131, hipotansif ataklar
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Afebril de olabilir
Pn\u00f6moni<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Takipne
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Afebril de olabilir
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00d6ks\u00fcr\u00fck ve balgam olmayabilir
Intraabdominal enfeksiyon<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Anoreksi
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Afebril de olabilir
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Peritoneal irritasyon bulgular\u0131 olmayabilir
Menenjit<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Konf\u00fczyon, bilin\u00e7 de\u011fi\u015fikli\u011fi
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ense sertli\u011fi silik olabilir
T\u00fcberk\u00fcloz<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Kilo kayb\u0131, letarji
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Afebril de olabilir
\u0130drar yolu enfeksiyonu<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Diz\u00fcri, pollaki\u00fcri, flank a\u011fr\u0131s\u0131, ate\u015f silik olabilir.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div>
Tablo-1:\u00a0<\/strong>Ya\u015fl\u0131 hastalarda sepsisin klinik prezentasyonlar\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

IV. COVID-19’lu ya\u015fl\u0131larda gen\u00e7lere g\u00f6re yak\u0131nma ve bulgulardaki farkl\u0131l\u0131klar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ate\u015f:<\/strong> Ate\u015f, gen\u00e7lerde g\u00f6r\u00fclen ba\u015fl\u0131ca \u015fikayetlerden biridir. Ya\u015fl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin zay\u0131flamas\u0131 ve di\u011fer sorunlar\u0131 nedeniyle gen\u00e7ler gibi ate\u015f tepkisi olu\u015fturamazlar. Ate\u015f yan\u0131t\u0131n\u0131n COVID-19’lu PCR (+) ve (-) hastalar\u0131 aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ay\u0131rt edici oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. Bir \u00e7al\u0131\u015fmada ya\u015fl\u0131lar\u0131n sadece 1\/3’\u00fcn\u00fcn ba\u015fvuru an\u0131nda ate\u015fli oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Ate\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 tek \u00f6l\u00e7\u00fcmde 378 0<\/sup>C veya ard\u0131\u015f\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde 37.3 0<\/sup>C’nin \u00fczerinde olarak kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ks\u00fcr\u00fck:<\/strong> Ya\u015fl\u0131lar uzun s\u00fcreli sigara kullan\u0131m\u0131, \u00f6nceden ge\u00e7irilmi\u015f veya mevcut akci\u011fer hastal\u0131klar\u0131 gibi farkl\u0131 nedenlerle kronik \u00f6ks\u00fcr\u00fck ya\u015fayabilirler. Bu nedenle COVID-19 kaynakl\u0131 \u00f6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc di\u011fer nedensel fakt\u00f6rlerden ay\u0131rt etmeleri zor olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Nefes darl\u0131\u011f\u0131:<\/strong> \u00d6ks\u00fcr\u00fckteki duruma benzer nedenlerle ya\u015fl\u0131larda nefes darl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7abilecek pek \u00e7ok sorun olabilir. COVID-19’a ba\u011fl\u0131 de novo<\/em> nefes darl\u0131\u011f\u0131n\u0131 di\u011fer durumlardan ay\u0131rt etmek zordur. \u015eenkal ve ark. ya\u015fl\u0131 eri\u015fkinlerde gen\u00e7 hastalara g\u00f6re daha yayg\u0131n dispne oldu\u011funu bildirmi\u015ftir (%72.2’ye kar\u015f\u0131n %51.4, p=0.004). Ayr\u0131ca ya\u015fl\u0131larda geli\u015fen nefes darl\u0131\u011f\u0131 di\u011fer organ kapasitelerindeki azalma nedeniyle h\u0131zl\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015fmeye neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Yorgunluk:<\/strong> Yetersiz beslenme, n\u00f6rolojik ve di\u011fer kronik hastal\u0131klar nedeniyle yorgunluk ya\u015fayan bir\u00e7ok ya\u015fl\u0131 insan vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, <\/strong>t\u00fcm bu zorluklar sonucunda COVID-19’un tan\u0131s\u0131n\u0131n konmas\u0131nda ve tedavisine ba\u015flanmas\u0131nda gecikmeler ya\u015fanabilmektedir. Bu durum ya\u015fl\u0131larda ani bozulmalara ve \u00f6l\u00fcme bile yol a\u00e7abilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

V. Belirli bir hastada sepsis nereden kaynaklan\u0131r? <\/strong>Pn\u00f6moni her ya\u015fta en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen sepsis kayna\u011f\u0131d\u0131r ve bunu kar\u0131n i\u00e7i enfeksiyonlar ve idrar yolu enfeksiyonlar\u0131 izlemektedir. Ya\u015fl\u0131 hastalarda en s\u0131k enfeksiyon odaklar\u0131 solunum yolu ve genito\u00fcriner enfeksiyonlard\u0131r. K\u00fclt\u00fcrlerde en s\u0131k izole edilenler gr (+) patojenler S. aureus ve S. pneumoniae’dir, gr (-) bakteriler aras\u0131nda E. coli, Klebsiella spp. ve P. Aeruginosa vard\u0131r. gr (-) bakteriler ya\u015fl\u0131 hastalarda gen\u00e7 hastalara g\u00f6re daha s\u0131k izole edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

VI. Ya\u015fl\u0131lar neden enfeksiyon ve sepsise daha yatk\u0131nd\u0131r?\u00a0<\/strong>Bu noktada \u201cba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ya\u015flanmas\u0131\u201d kavram\u0131 \u00f6nemlidir. Ya\u015fl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi, bozulmu\u015f h\u00fccresel ve h\u00fcmoral ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yan\u0131tlar\u0131 ile zay\u0131flar. \u0130yi haber, ya\u015flanma imm\u00fcn yetmezlik ile do\u011frudan ili\u015fkili de\u011fildir. Beslenme, fiziksel aktivite ve ge\u00e7mi\u015f enfeksiyonlarla ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7lenmi\u015f olmas\u0131 gibi fenomenlerin etkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. H\u00fccre arac\u0131l\u0131 imm\u00fcnitedeki fonksiyonel de\u011fi\u015fiklikler ve ya\u015flanma ile ortaya \u00e7\u0131kan h\u00fcmoral imm\u00fcn yan\u0131tlar, enfeksiyon prevalans\u0131ndaki art\u0131\u015fa katk\u0131da bulunur (Tablo-2).\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\u2022\u00a0Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde B h\u00fccresi, plazma h\u00fccresi say\u0131s\u0131 ve T h\u00fccresi \u00fcretimi azal\u0131r.
\u2022 Immunokompetan T h\u00fccreleri genel olarak azal\u0131r ve bu grup h\u00fccrelerin \u00e7o\u011fu \u201cbellek\u201d T h\u00fccreleridir.
\u2022 D\u00fc\u015f\u00fck IgM \u00fcretimine sahiptir, bu da Gram (-) bakterilere ve mikotik enfeksiyonlara kar\u015f\u0131 zay\u0131fl\u0131\u011fa neden olur.
\u2022 Serum IL-6 seviyeleri daha y\u00fcksektir.
\u2022 \u0130nat\u00e7\u0131 (hiper)enflamasyon ve T h\u00fccre t\u00fcketimi vard\u0131r.
\u2022 Sepsis ve k\u00f6t\u00fc prognoz, y\u00fcksek proinflamatuar sitokin seviyeleri ile ili\u015fkilidir.
\u2022 \u0130nflamatuar ve protrombotik etkilere ya\u015fl\u0131lar daha abart\u0131l\u0131 yan\u0131t verir, bu da organ yetmezli\u011fi ile ili\u015fkilendirilmi\u015ftir.
\u2022 Sepsiste g\u00f6r\u00fclen Miyokardiyal Depresan Fakt\u00f6r (MDF) gibi baz\u0131 bile\u015fiklerin neden oldu\u011fu miyokardiyal depresyon, ya\u015fl\u0131larda \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131 \u00fczerinde etkilidir.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div>
Tablo-2:\u00a0<\/strong>Ya\u015flanma ve sepsise e\u011filim ile ortaya \u00e7\u0131kan spesifik de\u011fi\u015fikliklerin listesi.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

VII. Ya\u015fl\u0131larda sepsis risk fakt\u00f6rleri: <\/strong>Komorbiditeler s\u0131kl\u0131kla sepsise artm\u0131\u015f yatk\u0131nl\u0131k ve organ disfonksiyonuna e\u015flik eder. Genel durumun k\u00f6t\u00fc olmas\u0131, organ yetmezlikleri, polifarmasi, maln\u00fctrisyon, huzurevinde ya\u015famak sepsis e\u011filimini artt\u0131ran fakt\u00f6rlerdir. \u0130leri ya\u015f, \u00e7oklu ila\u00e7 direnci (multidrug resistance, MDR) ile gr (-) bakteri kolonizasyonunun artmas\u0131 nedenli sepsis e\u011filimi i\u00e7in bir risk fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

VIII. Tan\u0131: <\/strong>Geriatrik olgularda sepsis tan\u0131s\u0131n\u0131 koyman\u0131n zorluklar\u0131 yan\u0131nda demans ve deliryum gibi hastal\u0131klar do\u011fru \u00f6yk\u00fc almay\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Semptomlar\u0131n belirsiz ve gecikmi\u015f olmas\u0131 sepsis tan\u0131s\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7o\u011fu ya\u015fl\u0131 hastada ate\u015f yan\u0131t\u0131 k\u00f6relmi\u015ftir. \u0130lk ba\u015fvurudan sonraki 24 saat i\u00e7inde hipotermi varl\u0131\u011f\u0131 sepsisli ya\u015fl\u0131 ki\u015filerde mortaliteyi \u00f6ng\u00f6rebilir (Tablo-3).<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131 hastalarda gen\u00e7lere g\u00f6re daha s\u0131k lenfopeni g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ya\u015fl\u0131lar\u0131n %60’\u0131nda l\u00f6kositoz g\u00f6r\u00fcl\u00fcr; ancak bunun tersi enfeksiyonu d\u0131\u015flamaz. SIRS yan\u0131tlar\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fc (ate\u015f, kalp h\u0131z\u0131 ve l\u00f6kosit say\u0131s\u0131) ya\u015fl\u0131larda gen\u00e7lere g\u00f6re daha silik g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Sepsisin klinik seyri i\u00e7in g\u00fcvenilir bir biyobelirte\u00e7 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. SOFA ve MEDS skorlar\u0131, ya\u015fl\u0131 sepsis hastalar\u0131nda YB\u00dc yat\u0131\u015f\u0131 ve mortalitenin g\u00fc\u00e7l\u00fc belirte\u00e7leridir. PCT, IL-10, IL-6 ve IL-5 YB\u00dc yat\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmede etkilidir, ancak mortalite \u00f6ng\u00f6rmek i\u00e7in etkili de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

2021 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, ba\u015fvuru s\u0131ras\u0131nda Troponin I (aTnI) de\u011feri 0.31 ng\/ml’nin \u00fczerinde olan hastalar\u0131n y\u00fcksek hastane i\u00e7i \u00f6l\u00fcm riskine (OR: 1.834; p: 0.009) ve y\u00fcksek SOFA’ya sahip olduklar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir (p=0.01). Ayr\u0131ca SOFA kriterlerine aTnI de\u011ferinin eklenmesiyle klinik seyir i\u00e7in AUC’nin artt\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir (AUCSOFA =0.68; %95 GA 0.64-0.73; AUCSOFA-T= 0.71; %95 GA 0.65-0.76; p =0.0001).<\/p>\n\n\n\n

Sepsis tan\u0131s\u0131nda iskemi modifiye alb\u00fcmin (\u0130MA) ve prokalsitonin kullan\u0131m\u0131: <\/strong>Kore’de 300 hastay\u0131 i\u00e7eren retrospektif bir \u00e7al\u0131\u015fmada \u0130MA’y\u0131 destekleyen bulgular elde edilmi\u015ftir. IMA seviyeleri i\u00e7in AUC, sepsis tan\u0131s\u0131nda septik \u015foktan daha y\u00fcksek saptanm\u0131\u015ft\u0131r (0.729 [(%95 CI: 0.667-0.791] vs. 0.681 [0.613-0.824]). IMA kesme de\u011ferleri \u226585.5 U\/ olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, sepsis tan\u0131s\u0131 i\u00e7in IMA’n\u0131n AUC de\u011ferlerinin prokalsitoninden (PCT) daha y\u00fcksek oldu\u011funa dikkat edilmelidir (PCT kesme de\u011feri \u22651,58 ng\/mL) (PCT AUC: 0.678 [0.613-0.742]). \u00d6te yandan, \u0130MA ve laktat d\u00fczeyleri birlikte al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda AUC de\u011feri y\u00fckselmi\u015ftir: sepsis i\u00e7in 0.815 (0.762-0.867), septik \u015fok i\u00e7in 0.806 (0.754-0.858), Ayn\u0131 \u015fekilde, \u0130MA d\u00fczeyleri ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak sepsisi (OR: 1.05; %95 GA, 1.00-1.09; p=0.029) ve septik \u015foku (OR: 1.07; %95 GA, 1.02-1.11; p=0.002) \u00f6ng\u00f6rebilir.<\/p>\n\n\n\n

PCT, akut ve yo\u011fun bak\u0131m ortamlar\u0131nda enfeksiyon ve ciddiyet i\u00e7in en de\u011ferli biyobelirte\u00e7ler aras\u0131ndad\u0131r. Yak\u0131n tarihli \u00e7al\u0131\u015fmalar, bazal PCT d\u00fczeylerinin sepsis \u00f6n tan\u0131s\u0131 olan hastalarda antibiyoti\u011fe ihtiya\u00e7 duyanlar\u0131 ay\u0131rt etmede ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. PCT seviyelerindeki de\u011fi\u015fiklikler, \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131 olumsuz etkilemeden antibiyotik tedavisinin s\u00fcresini bireyselle\u015ftirmemize, \u00f6rne\u011fin antibiyoti\u011fin kesilmesi i\u00e7in uygun zamanlama yap\u0131lmas\u0131na izin verir.Kan\u0131tlanm\u0131\u015f veya \u015f\u00fcpheli enfeksiyonla birlikte a\u015fa\u011f\u0131dakilerin varl\u0131\u011f\u0131 sepsisi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr (Tablo-3).<\/p>\n\n\n\n

IX. Sepsisten korunma: <\/strong>Ya\u015fl\u0131larda sepsis e\u011filimi oldu\u011fundan, t\u00fcm risk fakt\u00f6rleri ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kateterizasyon risklerini ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in gereksiz damar yolu ve idrar sondalar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Antibiyotiklerin inhalasyonu gibi \u00e7\u00f6z\u00fcmler uygun olabilir. Bir meta-analitik \u00e7al\u0131\u015fmada inhale antibiyotiklerin alevlenmeleri \u00f6nlemede daha da etkili oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

X. Y\u00f6netim ilkeleri:\u00a0<\/strong>Hiperlaktatemi ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak k\u00f6t\u00fcle\u015fme ile ili\u015fkilidir. Laktat klirensi de sepsis mortalitesini ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak etkileyen bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Laktat klirensinin 2 saat i\u00e7inde %10’un \u00fczerinde olmas\u0131 olumlu klinik gidi\u015fi g\u00f6sterir. Bir\u00e7ok randomize \u00e7al\u0131\u015fma, laktat hedefli res\u00fcsitasyonun, laktat izlemi yap\u0131lmayan tedaviye k\u0131yasla mortalite \u00fczerinde olumlu etkisi oldu\u011funa i\u015faret etmi\u015ftir. Yeterli s\u0131v\u0131 res\u00fcsitasyonuna ra\u011fmen laktat d\u00fczeyi \u22652 mmol\/L olan olgularda septik \u015fok \u00f6n planda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli ve vazopres\u00f6r ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. Norepinefrin, arteriyoller \u00fczerindeki vazokonstriktif etkisi ve pozitif g\u00fcvenlik profili ile ilk se\u00e7enek olarak \u00f6nerilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Klinik de\u011fi\u015fkenler\/ vital bulgular:<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ate\u015f (>38.30<\/sup>C)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hipotermi (<360<\/sup>C)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ta\u015fikardi (istirahatte > 90 vuru\/dk veya ya\u015fa g\u00f6re normal de\u011ferin 2 SD \u00fczerinde)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Takipne (> 22 vuru\/dk)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Mental durumda de\u011fi\u015fiklik (GKS < 15)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00d6nemli periferik \u00f6dem veya pozitif s\u0131v\u0131 dengesi
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hiperglisemi (random glikoz > 140 mg\/dL veya 7.7 mmol\/L)<\/td><\/tr>
Enflamatuvar belirte\u00e7ler:<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0L\u00f6kositoz (> 12.000 \/\u03bcL), l\u00f6kopeni (< 4000 \u03bcL\u22121)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Normal WBC say\u0131m\u0131 ile %10’dan fazla bant formu (bandemi)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0CRP 2 SD normal de\u011ferin \u00fczerinde
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0PCT 2SS normal de\u011ferin \u00fczerinde<\/td><\/tr>
Hemodinamik de\u011fi\u015fkenler:<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hipotansiyon (SBP < 90 mmHg, MAP < 70 mmHg veya SBP d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc > 40 mmHg) veya normal de\u011ferin 2 SD alt\u0131nda).
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ya\u015fl\u0131 hastalarda kronik hipertansiyon nedeniyle hipotansiyon de\u011ferleri beklenen de\u011ferlerle uyumlu olmayabilir.<\/td><\/tr>
Organ disfonksiyonu:<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hipoksemi (PaO2\/FiO2 < 300)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Akut olig\u00fcri (yeterli s\u0131v\u0131 res\u00fcsitasyonuna ra\u011fmen < 0.5 mL\/kg\/sa)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Kreatinin art\u0131\u015f\u0131 > 0.5 mg\/dL
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Koag\u00fclopati (INR > 1,5 veya aPTT > 60 s)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Adinamik ileus (ba\u011f\u0131rsak seslerinin al\u0131namamas\u0131)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Trombositopeni (<100.000 \u00b5L)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hiperbilirubinemi (toplam bilirubin > 4 mg\/dL)<\/td><\/tr>
Doku perf\u00fczyonu:<\/strong>
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hiperlaktatemi ((\u2265 2 mmol\/L)
\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Gecikmi\u015f kapiller dolum (>2 sn)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div>
Tablo-3:\u00a0<\/strong>Sepsis i\u00e7in tan\u0131 kriterleri.\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Antibiyotikler: <\/strong>Yetersiz ve gecikmi\u015f antibiyotik tedavisi do\u011frudan \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Ampirik antibiyotik tedavisi, sepsis tan\u0131s\u0131 konduktan sonraki bir saat i\u00e7inde, \u015f\u00fcpheli kan \u00f6rnekleri ve k\u00fclt\u00fcrler al\u0131nd\u0131ktan sonra ba\u015flat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ya\u015fl\u0131larda komorbid olabilen organ yetmezliklerinden dolay\u0131 ajan se\u00e7iminde \u00e7ok dikkatli olunmal\u0131d\u0131r.   <\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fl\u0131 hastalar gereksiz antibiyotik re\u00e7ete etme konusunda risk grubundad\u0131r. Yani hasta ya\u015fland\u0131\u011f\u0131nda hekimlerin gereksiz antibiyotik yazma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcksektir. Ba\u015fvuruda ate\u015f, erkek cinsiyet, tetkik \u00f6ncesi uzun bekleme s\u00fcresi, bron\u015fit tan\u0131s\u0131 ve \u015fehir merkezinde ya\u015famak di\u011fer risk fakt\u00f6rleridir.<\/p>\n\n\n\n

Bir kohort \u00e7al\u0131\u015fmada, birinci basamakta gereksiz antibiyotik re\u00e7etelenmesini \u00f6nlemek i\u00e7in elektronik uyar\u0131 sistemlerinin de\u011ferleri analiz edilmi\u015ftir. Yazarlar bu m\u00fcdahale ile k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar ve 84 ya\u015f \u00fcst\u00fc ya\u015fl\u0131lar d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm gruplarda antibiyotiklerin daha ak\u0131lc\u0131 verildi\u011fini belirtmi\u015flerdir. Yani ya\u015fl\u0131larda gereksiz antibiyotik kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesine kar\u015f\u0131 hekimlerde diren\u00e7 daha fazlad\u0131r. Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma antibiyotik kullan\u0131m\u0131 ile pn\u00f6moni ve peritonsiller apse insidans\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak mastoidit, ampiyem, bakteriyel menenjit ve intrakranial apse oranlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmedi\u011fini ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Uzun s\u00fcreli bak\u0131m merkezlerinde ya\u015fl\u0131lar\u0131n gereksiz antibiyotik kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye y\u00f6nelik giri\u015fimlerin beklendi\u011fi gibi etkili olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00d6te yandan, Nguyen ve ark. Huzur evinde yap\u0131lan m\u00fcdahalelerle antibiyotik kullan\u0131m\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak hastaneye yat\u0131\u015f oranlar\u0131na ve klinik gidi\u015fe etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>Yeni k\u0131lavuzlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda sepsis ve septik \u015fokun tan\u0131mlanmas\u0131.
2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>Sepsis veya septik \u015fok \u00f6n tan\u0131s\u0131ndan sonraki ilk saat i\u00e7inde antibiyotik tedavisine ba\u015flanmas\u0131. Bu tedaviden \u00f6nce gerekli k\u00fclt\u00fcrlerin al\u0131nmas\u0131 ve enfeksiy\u00f6z oda\u011f\u0131n vakit kaybetmeden giderilmesi.
3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u0130lk 3 saat i\u00e7inde 30 mL\/kg IV kristaloid verilmesi.
4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>Kan laktat d\u00fczeyi hipoperf\u00fczyonun iyi bir g\u00f6stergesi oldu\u011fundan, tedavinin etkinli\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in izlenmelidir.
5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>S\u0131v\u0131ya yan\u0131t yoksa vazopres\u00f6rler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Norepinefrin yeti\u015fkinlerde tercih edilen ajand\u0131r ve OAB\u2019\u0131 65 mmHg d\u00fczeyinde tutacak \u015fekilde ba\u015flanmal\u0131d\u0131r.
6.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>MV gerekiyorsa sepsis ili\u015fkili ARDS vakalar\u0131nda tidal hacim (TV) 6 mL\/kg olarak hedeflenir.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div>
Tablo-4:\u00a0<\/strong>Sepsis ve septik \u015foklu ya\u015fl\u0131lar\u0131n tedavisinde \u00f6nemli ilkeler.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

XI. Klinik seyir ve sonlan\u0131m: <\/strong>Geriatrik olgularda sepsise ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm riski 2 kat fazlad\u0131r. Mortalite ya\u015fla birlikte artmakta ve en y\u00fcksek d\u00fczeyine 85 ya\u015f \u00fcst\u00fc \u201cya\u015fl\u0131 ya\u015fl\u0131\u201d hasta grubunda ula\u015fmaktad\u0131r. Ya\u015fl\u0131larda sepsis ve sepsis \u015fokta mortalite oranlar\u0131 %50-60’a kadar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Sepsisli ya\u015fl\u0131 hastalar da gen\u00e7 ya\u015f gruplar\u0131na g\u00f6re yat\u0131\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda daha erken \u00f6lmektedir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6t\u00fc gidi\u015fi etkileyen fakt\u00f6rler aras\u0131nda \u015fok, hiperlaktatemi ve organ yetmezli\u011fi yer al\u0131r. Sepsisin iyile\u015fmesinden sonraki uzun d\u00f6nemde, KKY, periferik vask\u00fcler hastal\u0131k, demans ve diyabet literat\u00fcrde kaydedilen en yayg\u0131n antitelerdir.<\/p>\n\n\n\n

XII. \u00d6zet- Son Yorumlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n