{"id":720,"date":"2024-06-15T08:30:00","date_gmt":"2024-06-15T05:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/?p=720"},"modified":"2024-06-14T22:12:59","modified_gmt":"2024-06-14T19:12:59","slug":"afetlerde-yaralilarin-kimliklendirilmesi-ve-takibi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/genel\/afetlerde-yaralilarin-kimliklendirilmesi-ve-takibi\/","title":{"rendered":"Afetlerde Yaral\u0131lar\u0131n Kimliklendirilmesi ve Takibi"},"content":{"rendered":"\n
\n

Bu yaz\u0131 Koenig and Schultz\u2019s Disaster Medicine temel al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n

“Hasta takibi hangi hastan\u0131n hangi durumda nereye ya da nerelere g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fini belirlemenin sanat\u0131d\u0131r.<\/em><\/mark><\/strong>“<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

Afetler sonras\u0131nda yaral\u0131lar\u0131n kimliklendirilmesi ve takibi afet y\u00f6netimindeki en b\u00fcy\u00fck zorluklardan biridir. Her boyuttaki olaylar hasta takibi a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorluklar yarat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcne kadar ki afet raporlar\u0131, afetler sonras\u0131nda ilk hasta say\u0131s\u0131n\u0131n bilindi\u011fi durumlarda bile, acil servis personelinin, hastalar\u0131n nereye nakledildi\u011fini belirlemedeki zorluklar da dahil olmak \u00fczere lojistik zorluklar\u0131n\u0131 belgeliyor.1<\/sup><\/p>\n\n\n\n

Afet y\u00f6netiminde hastalar\u0131n tedavi ve nakil \u00f6nceliklerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 (triyaj\u0131) ve tek bir tesise a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fck bindirilmesini \u00f6nlemek i\u00e7in birden fazla hastaneye ve \u00e7e\u015fitli ara\u00e7 ve kurumlarla (bazen kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m kullan\u0131larak) nakledilmesi hasta takibini zorla\u015ft\u0131rmaya katk\u0131da bulunur.2<\/sup> Bunun yan\u0131 s\u0131ra hastaneler de hastalar\u0131n uygun tedavi olanaklar\u0131na sahip di\u011fer tesislere ikincil transferini ba\u015flatabilir. Ayr\u0131ca \u00fclkeye ve sisteme ba\u011fl\u0131 olarak bir\u00e7ok hasta, hastane \u00f6ncesi personel taraf\u0131ndan de\u011ferlendirme ve tedavi yap\u0131lmadan kendili\u011finden olay yerinden ayr\u0131larak hastanelere ba\u015fvurmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ula\u015f\u0131m ve ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131n sa\u011flam kald\u0131\u011f\u0131 olaylarda bile, birden fazla yetki alan\u0131ndan bir araya gelerek rutin olmayan faaliyetlere h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde giri\u015fen m\u00fcdahale ekipleri i\u00e7in zorlu bir ortam olabilir. Bu senaryo ayn\u0131 zamanda kay\u0131t tutma kalitesini de etkileyecektir. \u0130lgili her kurulu\u015f b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla sunulan bak\u0131m\u0131 belgelemeye \u00e7al\u0131\u015facak olsa da t\u00fcm verileri toplayan tek bir kurum olmayabilir. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli olaylarda da altyap\u0131 tahribat\u0131 olmasa bile genellikle ileti\u015fim kesintileri olabilir, ileti\u015fim tamamen kesilebilir. Altyap\u0131n\u0131n tahrip oldu\u011fu durumlar, etkili m\u00fcdahale i\u00e7in daha da b\u00fcy\u00fck engeller olu\u015fturacakt\u0131r. Daha \u00e7ok m\u00fcdahale ekibinin gelecek olmas\u0131 ek koordinasyon katmanlar\u0131 gerektirecektir.<\/p>\n\n\n\n

Afet y\u00f6neticileri, t\u0131bbi bak\u0131ma ihtiya\u00e7 duyan hastalar\u0131 takip etmenin yan\u0131 s\u0131ra, y\u0131k\u0131m veya yak\u0131n tehlikeler nedeniyle evlerini terk edenler ile tahliye edilenleri de takip etmelidir. \u00c7ok say\u0131da bar\u0131nma alan\u0131 olmas\u0131 veya tekrar tekrar yer de\u011fi\u015ftirme, tahliye edilenlerin takibini daha da zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

1.Afetlerde Yaral\u0131lar\u0131n Kimliklendirilmesini \u00d6nemi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n

“Her ne kadar zor olsa da hastalar\u0131n ve tahliye edilenlerin do\u011fru \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131 ve takip edilmesi, Toplu yaralanmal\u0131 olaylara ve afetlere etkili m\u00fcdahalenin vazge\u00e7ilmez bir bile\u015fenidir.<\/em><\/strong>“<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

Hasta kimliklendirme ve takibinin \u00f6nemine ra\u011fmen bu terimin evrensel olarak kabul edilmi\u015f bir tan\u0131m\u0131 yoktur. \u201cTakip etme\u201dnin yan\u0131 s\u0131ra \u201cbelgeleme\u201d, \u201cetiketleme\u201d, \u201ckay\u0131t\u201d, \u201ctescil\u201d, \u201cizleme\u201d ve \u201cbilgi y\u00f6netimi\u201d gibi bir\u00e7ok terim de kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hasta kimliklendirme ve takibi, t\u00fcm \u201ckurtarma zincirini\u201d kapsar ve ba\u015flang\u0131\u00e7tan iyile\u015fmeye kadar Toplu yaralanmal\u0131 olaylarda veya afet y\u00f6netiminin t\u00fcm a\u015famalar\u0131nda uygulanabilir.<\/p>\n\n\n\n

\n

Hastalar\u0131n takibi a\u015fa\u011f\u0131daki bilgileri i\u00e7erir:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Toplam say\u0131lar<\/li>\n\n\n\n
  • Ge\u00e7erli konum<\/li>\n\n\n\n
  • Var\u0131\u015f yerleri ve<\/li>\n\n\n\n
  • Mevcut triyaj kategorileri de dahil olmak \u00fczere sa\u011fl\u0131k durumuna ili\u015fkin temel bilgiler.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

    “Hasta kimliklendirme ve takip sistemi standart t\u0131bbi kay\u0131tlar\u0131n yerini almaz.<\/em><\/strong>“<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Afetlerde hasta takibinin \u00f6nemini g\u00fcncel bir \u00f6rnekle anlatacak olursak; Disel ve Arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yak\u0131n d\u00f6nemde Amerikan Acil T\u0131p dergisinde yay\u0131nlanan \u015eubat Depremlerinde Mortaliteyi Etkileyen Fakt\u00f6rler \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re;3<\/sup><\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Acil serviste kimlik tespiti yap\u0131lamayan hastalar\u0131n \u00e7o\u011funlukla Hatay\u2019dan enkaz alt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p ambulansla getirilen k\u0131rm\u0131z\u0131 triyaj kodlu kritik bak\u0131m hastas\u0131 oldu\u011fu,<\/li>\n\n\n\n
    2. Hayatta kalmayan grupta kimliklendirilemeyen hastalar\u0131n oran\u0131n\u0131n hayatta kalan gruptan 3 kat fazla oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
      \n

      Depremin y\u0131k\u0131m\u0131, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n odakland\u0131\u011f\u0131 alan da dahil olmak \u00fczere 11 T\u00fcrk iline yay\u0131ld\u0131 ve geni\u015f kapsaml\u0131 bir felaketi vurgulad\u0131. \u00d6zellikle Adana, Mersin ve Diyarbak\u0131r, g\u00fc\u00e7l\u00fc sa\u011fl\u0131k altyap\u0131lar\u0131 ve eri\u015filebilirlikleri ile \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131 ve hava, kara ve deniz yoluyla di\u011fer sekiz etkilenen ilden hasta transferleri i\u00e7in kritik noktalar haline geldi.1<\/sup> Bu ilk transferler, uzak illere yap\u0131lan daha sonraki nakillerden \u00f6nce erken tedavileri kolayla\u015ft\u0131rd\u0131.2<\/sup> \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n metodolojisi, bir\u00e7ok afet b\u00f6lgesinden gelen hastalar\u0131n kabul\u00fcn\u00fc i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in afet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na epidemiyolojik bir katk\u0131 sa\u011flamakta ve \u00f6zellikle 6 \u015eubat Kahramanmara\u015f depremlerine dair i\u00e7g\u00f6r\u00fcler sunmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmadan elde edilen \u00f6zellikle yeni ve endi\u015fe verici bir bulgu, kimli\u011fi belirsiz hastalarla ili\u015fkili y\u00fcksek risklerdir:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Enkaz alt\u0131nda kalma<\/li>\n\n\n\n
      • K\u0131rm\u0131z\u0131 triyaj kodu ile s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lma<\/li>\n\n\n\n
      • Hemodiyaliz gereksinimi<\/li>\n\n\n\n
      • Acil cerrahi m\u00fcdahale ge\u00e7irme<\/li>\n\n\n\n
      • Di\u011fer gruplara k\u0131yasla artan \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131.3<\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

        Afet bilimi disiplininde, Afetlerde Yaralananlar\u0131 Kimliklendirme s\u00fcreci, afetlerden sonra yaralanan bireylerin y\u00f6netiminde kritik bir bile\u015fen olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.4<\/sup> Bu, acil t\u0131bbi bak\u0131m\u0131, sonras\u0131nda diyaliz ve cerrahi m\u00fcdahaleler gibi ileri tedavileri ve transfer sistemlerinin organizasyonunu i\u00e7erir.5<\/sup><\/p>\n\n\n\n

        \n

        Kimli\u011fi belirsiz hastalar sorunu, \u00fc\u00e7 \u00f6nemli endi\u015feyi g\u00fcndeme getirir:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • Hasta g\u00fcvenli\u011fini etkileyen tedavi ve bak\u0131m hatalar\u0131<\/li>\n\n\n\n
        • Mali ve kaynak tahsisi zorluklar\u0131<\/li>\n\n\n\n
        • Veri payla\u015f\u0131m\u0131 ve sistemler aras\u0131 uyumluluk zorluklar\u0131.6<\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

          Bu sorunlar, bak\u0131m verimlili\u011fini, g\u00fcvenli\u011fini, g\u00fcvenilirli\u011fini ve kalitesini art\u0131ran hasta kimliklendirme y\u00f6ntemlerindeki ilerlemelerin gereklili\u011fini vurgular. Koenig, bu ikilemi \u00f6zetleyerek, bilgi birikiminin uzmanl\u0131k alanlar\u0131 ve diller aras\u0131nda par\u00e7al\u0131 oldu\u011funu, tan\u0131mlar\u0131n farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve h\u0131zla geli\u015fen, ancak yeterince test edilmemi\u015f teknolojilerin bulundu\u011funu belirtir.7<\/sup> Bu s\u0131n\u0131rlamalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, evrensel bir hasta kimliklendirme ve izleme sistemi i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nermek imkans\u0131zd\u0131r. Afetlerde Yaralananlar\u0131 Kimliklendirme alan\u0131 geleneksel olarak adli bilimlerin kapsam\u0131na girse de, acil servislerde uygulanmas\u0131, depremler gibi toplu yaralanmal\u0131 olaylar\u0131n ard\u0131ndan kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131r.8<\/sup> Disel ve ark., ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00f6nemli bir g\u00f6zlemde bulunarak, kimli\u011fi belirsiz hastalar aras\u0131nda ciddi durumlar\u0131n (enkaz alt\u0131nda kalma, k\u0131rm\u0131z\u0131 triyaj kodu, hemodiyaliz gereksinimi, acil cerrahi m\u00fcdahale gereksinimi ve \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131) yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 not etmi\u015flerdir.3<\/sup> Ancak, bu bulgu, kimli\u011fi belirsiz hastalar aras\u0131nda ciddi durumlar\u0131n daha yayg\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya depremlerin neden oldu\u011fu geni\u015f \u00e7apl\u0131 hasar\u0131n hastalar\u0131n akrabalar\u0131n\u0131 kaybetmesine yol a\u00e7arak yaralanmalar\u0131n\u0131n ciddiyetini art\u0131r\u0131p art\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

          Depremlerin ard\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck yaralanmalar, binalar\u0131n \u00e7\u00f6kmesi, toprak kaymas\u0131 hareketleri, sismik aktivite nedeniyle \u00e7\u0131kan yang\u0131nlar, tsunami dalgalar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 enkaz\u0131n \u015fiddetli etkisi ve tehlikeli kimyasallar\u0131n sal\u0131nmas\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli afet olaylar\u0131ndan kaynaklan\u0131r.9<\/sup> \u0130leri Travma Ya\u015fam Deste\u011fi\u00ae (ATLS\u00ae) gibi, \u201cara\u00e7taki ba\u015fka bir yolcunun \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d gibi anlat\u0131lar, y\u00fcksek enerjili ara\u00e7 kazalar\u0131n\u0131n ciddiyetini tan\u0131mak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bina \u00e7\u00f6k\u00fc\u015flerinin \u00f6l\u00e7e\u011fi ve yaralanma mekanizmalar\u0131n\u0131n ciddiyeti, kimlikleri belirsiz kalan hastalar\u0131n kimliklendirilmesi i\u00e7in benzer \u015fekilde de\u011ferli i\u00e7g\u00f6r\u00fcler sunabilir.10<\/sup><\/p>\n\n\n\n

          Depremlerden sonra, enkaz alt\u0131nda kalan hastalar genellikle kendi ba\u015flar\u0131na ka\u00e7arlar, akrabalar\u0131 taraf\u0131ndan kurtar\u0131l\u0131rlar veya arama kurtarma operasyonlar\u0131na bildirilirler. Disel’in ara\u015ft\u0131rmas\u0131, kimli\u011fi belirsiz kalan hastalar aras\u0131nda y\u00fcr\u00fcyerek ve ambulansla geli\u015flerin olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r.3<\/sup> Bu da bu kimli\u011fi belirsiz bireylerin \u00e7o\u011funun muhtemelen depremin neden oldu\u011fu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015flerde akrabalar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu senaryo, bu t\u00fcr hastalar\u0131n muhtemelen afet \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve yaralanma b\u00f6lgelerinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, kritik durumda olduklar\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla di\u011fer hastalara k\u0131yasla daha acil ve yo\u011fun t\u0131bbi bak\u0131m ve izleme gerektirdiklerini g\u00f6stermektedir. Disel ve ark.’n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan elde edilen i\u00e7g\u00f6r\u00fcler, b\u00fcy\u00fck afetlerin ard\u0131ndan Afetlerde Yaralananlar\u0131 Kimliklendirme s\u00fcre\u00e7lerini ve acil bak\u0131m \u00e7er\u00e7evelerini geli\u015ftirmek i\u00e7in multidisipliner i\u015f birli\u011finin \u00f6nemini vurgular. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, afet t\u0131bb\u0131ndaki kritik zorluklara \u0131\u015f\u0131k tutmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda krizler s\u0131ras\u0131nda hasta bak\u0131m\u0131n\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeye y\u00f6nelik gelecekteki \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in temel olu\u015fturur. Bu alan\u0131 ilerletmek, sa\u011fl\u0131k sistemlerini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in birle\u015fik bir \u00e7aba gerektirir, bu sistemlerin afetlerden etkilenen n\u00fcfusun karma\u015f\u0131k taleplerini kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde yetkin olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak. Bu i\u00e7g\u00f6r\u00fclerin uygulanabilir stratejilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, afetler kar\u015f\u0131s\u0131nda sa\u011fl\u0131k altyap\u0131s\u0131n\u0131n dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve etkinli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in uzmanl\u0131k ve kaynaklar\u0131n seferber edilmesi esast\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

          “Afetlerde yaral\u0131lar\u0131n kimliklendirilmesi; kaynaklar\u0131n do\u011fru ve etkili kullan\u0131m\u0131, belirsizli\u011fin etkileri, sa\u011fl\u0131k tesislerinde i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn y\u00f6netimi i\u00e7in hayati bir \u00f6neme sahiptir<\/strong>.”<\/p>\n\n\n\n

          <\/p>\n\n\n\n

          A.Kaynaklar\u0131n Do\u011fru ve Etkili Kullan\u0131m\u0131<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          Ger\u00e7ek zamanl\u0131 bilgi ve bunu etkili bir \u015fekilde iletme yetene\u011fi, afet y\u00f6netiminin temel unsurlar\u0131d\u0131r. Durumsal fark\u0131ndal\u0131k, h\u0131zla geli\u015fen olaylar s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ek zamanl\u0131 karar alma konusunda bilgi sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6neme sahiptir. S\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131n etkili kullan\u0131m\u0131n\u0131n, yaral\u0131lar\u0131n y\u00f6netimi ve hayatta kalmas\u0131 \u00fczerinde do\u011frudan etkileri oldu\u011fu t\u0131bbi m\u00fcdahalelerde bu \u00f6zellikle \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

          B.Belirsizli\u011fin Etkileri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          Aile \u00fcyelerinin, akrabalar\u0131n ve arkada\u015flar\u0131n ak\u0131betini bilmemek dayan\u0131lmaz olabilir ve ger\u00e7ek y\u0131k\u0131m ve mal kayb\u0131ndan daha fazla kayg\u0131 yaratabilir. Yaralanmayan yak\u0131nlar, sevdiklerinden birinin ma\u011fdurlardan biri olma ihtimalini kavrad\u0131klar\u0131 anda \u201cma\u011fduriyet d\u00f6ng\u00fcs\u00fc<\/em>ne\u201d girerler. Afetin etkileri h\u0131zla ger\u00e7ek afet alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131larak toplumsal s\u0131k\u0131nt\u0131ya neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n

          Uzmanlar belirsizli\u011fin \u00f6l\u00fcm onay\u0131 almaktan daha k\u00f6t\u00fc olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.11<\/sup> Uygun kimliklendirme ve takip esas\u0131na dayanarak derhal bilgi sa\u011flanmas\u0131 etkili aile deste\u011fi sa\u011flamak ve toplumsal s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 hafifletmek i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

          C.Sa\u011fl\u0131k Tesislerinde \u0130\u015f Y\u00fck\u00fc<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          Yaralanmayan akrabalar\u0131n \u015fahsen veya telefonla veya ba\u015fka ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131yla aile \u00fcyeleri hakk\u0131nda bilgi istemesi durumunda sa\u011fl\u0131k tesislerinin i\u015f y\u00fck\u00fc artabilir; bu durum hastanelerde i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

          “Uzmanlar hastane i\u00e7i hasta takibini geli\u015ftirilmesi gereken bir alan olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/em><\/strong>“<\/p>\n\n\n\n

          <\/p>\n\n\n\n

          2.Kimliklendirme Ve Takipte G\u00fcncel Durum<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n
          \n
          \n

          Hasta kimliklendirme ve takibini tan\u0131mlamak \u00e7e\u015fitli nedenlerden dolay\u0131 zordur. Literat\u00fcr tek bir uzmanl\u0131k alan\u0131nda, hatta dilde toplanamam\u0131\u015ft\u0131r; yeterince test edilmemi\u015f veya \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r, tan\u0131m de\u011fi\u015fkendir ve teknoloji h\u0131zla ilerlemektedir. Bu s\u0131n\u0131rlamalardan dolay\u0131 tek bir hasta kimliklendirme ve takip sistemi \u00f6nerisi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

          A<\/strong>.K\u00e2\u011f\u0131t Tabanl\u0131 Hasta Takip Sistemleri<\/strong><\/h3>\n<\/div>\n\n\n\n

          Dijital \u00e7a\u011fda hasta bak\u0131m\u0131nda ergonomiyi, g\u00fcvenli\u011fi, g\u00fcvenilirli\u011fi, izlenebilirli\u011fi ve kaliteyi geli\u015ftirecek teknikleri ke\u015ffetmek ve kullanmak mant\u0131kl\u0131d\u0131r. Bununla birlikte, \u015fu anda triyaj ve takip i\u00e7in kullan\u0131lan bask\u0131n sistemler, k\u00e2\u011f\u0131t triyaj etiketlerinin kullan\u0131m\u0131na dayanmaktad\u0131r (Resim 1<\/u><\/strong>).<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

          \n
          \n

          K\u00e2\u011f\u0131t triyaj etiketleri ve not panolar\u0131, ar\u0131zalanmamas\u0131 veya pil ya da elektrik gerektirmemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmaz bir avantaja sahipken, k\u00e2\u011f\u0131t bazl\u0131 y\u00f6ntemler zaman al\u0131c\u0131d\u0131r ve insan hatas\u0131na a\u00e7\u0131kt\u0131r. Elektronik hasta triyaj sistemi (ePTS) ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ka\u011f\u0131t etiketlerin dezavantajlar\u0131 aras\u0131nda \u015funlar yer al\u0131r: 7,11,12<\/sup><\/p>\n\n\n\n

            \n
          • K\u00f6t\u00fc hava ko\u015fullar\u0131 ve okunaks\u0131z el yaz\u0131s\u0131, k\u00e2\u011f\u0131t sistemlerinin kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltabilir.<\/li>\n\n\n\n
          • Kaydedilebilecek bilgi miktar\u0131, alan yetersizli\u011finden dolay\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Kay\u0131tl\u0131 bilgiler genellikle k\u00f6t\u00fc yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
          • Duruma ili\u015fkin bir genel bak\u0131\u015f sa\u011flamak i\u00e7in triyajlanan ve etiketlenen hastalar\u0131n manuel say\u0131m\u0131 gereklidir.<\/li>\n\n\n\n
          • K\u00e2\u011f\u0131t triyaj etiketleri hastan\u0131n dinamik konumu ile ilgili bilgi vermez.<\/li>\n\n\n\n
          • Baz\u0131 triyaj etiket sistemleri, triyaj kategorisinde de\u011fi\u015fikliklere, \u00f6zellikle de iyile\u015ftirmelere kolayl\u0131kla izin vermez. Triyaj, bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fundan, yeniden de\u011ferlendirmeleri belgeleyecek bir sistem gereklidir.<\/li>\n\n\n\n
          • Tek bir triyaj kategorisi i\u00e7erisinde birden fazla hastan\u0131n \u00f6nceliklendirilmesi triyaj etiketleri taraf\u0131ndan sa\u011flanmaz.<\/li>\n\n\n\n
          • Ya\u015famsal belirtilerin izlenmesi ek eylem veya ekipman gerektirir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
            \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

            \u015eekil 1.<\/strong> T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Olay Yeri Triyaj Kart\u0131<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

              \n
            • K\u00e2\u011f\u0131t etiketler nispeten ucuz olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00fcncel versiyonlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek maliyetlidir; ayr\u0131ca triyaj etiketleri de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. Standartla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r, bu da e\u011fitimi ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
            • Hastan\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda veriler kaybolabilir.<\/li>\n\n\n\n
            • Etiketlerdeki bilgiler g\u00fcvenli de\u011fildir ve istenmeden if\u015fa edilebilir, dolay\u0131s\u0131yla hasta mahremiyetini koruma haklar\u0131 ihlal edilebilir.<\/li>\n\n\n\n
            • K\u00e2\u011f\u0131t etiketler kimyasal, biyolojik, radyolojik ve n\u00fckleer (KBRN) olaylarda sorunludur; ki\u015fisel koruyucu ekipman (KKE) giyerken tamamlanmas\u0131 zordur. Bunlar genellikle \u0131slak dekontaminasyona dayanacak kadar dayan\u0131kl\u0131 de\u011fildir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

              Beklenildi\u011fi gibi, ka\u011f\u0131t ve elektronik sistemler aras\u0131ndaki do\u011frudan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar genellikle ePTS’nin izleme ve yerelle\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan avantajlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

              \n

              ePTS veri yakalama ve g\u00fcvenlik \u00f6zellikleri genellikle en az geleneksel ka\u011f\u0131t tabanl\u0131 sistemler kadar iyi ve g\u00fcvenilir olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                \n
              • WIISARD<\/em> (Wireless Internet Information System for Medical Response in Disasters)13<\/sup><\/li>\n\n\n\n
              • DIORAMA<\/em> (Dynamic Informat\u0131on Collection and Resource Tracking Architecture) \u2013 tahliye s\u00fcresinde ortalama %30’luk bir azalma bulunmu\u015ftur.14<\/sup><\/li>\n\n\n\n
              • AID-N<\/em> (Advanced Health and Disaster Aid Network) \u2013 sistemin belirli bir s\u00fcre i\u00e7inde \u00f6nceliklendirilebilecek hasta say\u0131s\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir.15<\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

                D\u00fczg\u00fcn tasarlanm\u0131\u015f bilgisayarl\u0131 bir sistem, veri yakalamay\u0131 geli\u015ftirebilir ve hatalar\u0131 azaltabilir. Yaral\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 ve durumu veya triyaj s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 ile ilgili bilgilere h\u0131zl\u0131 eri\u015fim, karar vermeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Tatbikatlarda uyguland\u0131\u011f\u0131nda ePTS, k\u00e2\u011f\u0131t etiketlere k\u0131yasla daha objektif veriler ve daha kapsaml\u0131 olay yeniden yap\u0131land\u0131rmas\u0131 sa\u011flayarak de\u011ferlendirme f\u0131rsatlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

                \n
                \"\"<\/figure>\n\n\n\n

                \u015eekil <\/strong>2<\/strong>.<\/strong>Topluluk Yan\u0131t Sisteminin Hasta Takip Mod\u00fcl\u00fc<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                \n
                \"\"<\/figure>\n\n\n\n

                \u015eekil <\/strong>3<\/strong>.<\/strong> Triyaj etiketlerini okuyabilen el cihazlar\u0131yla veri toplanmas\u0131, lokal bir bilgisayara verilerin toplanmas\u0131, kullan\u0131c\u0131lara g\u00f6nderilmesi<\/strong><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                B.Hasta Etiketleme \u00c7\u00f6z\u00fcmleri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                B.1. \u00d6zg\u00fcn Tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                Her kay\u0131tl\u0131 ki\u015fiye \u00f6zg\u00fcn bir tan\u0131mlay\u0131c\u0131 atanmas\u0131 gerekir. Geli\u015ftiriciler, hastaya \u00f6zel verilere (\u00f6rne\u011fin do\u011fum tarihi, isim ve cinsiyet) dayal\u0131 olarak bu t\u00fcr tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdiler.7<\/sup> Ancak \u00e7o\u011fu sistem, ka\u011f\u0131t triyaj etiketlerine atanan numaralara benzer, konuma \u00f6zel alfan\u00fcmerik numaraland\u0131rmay\u0131 kullan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                Takip sistemlerinde kullan\u0131lan numaraland\u0131rma hastane kay\u0131t sistemlerine uygun olmal\u0131d\u0131r. Sistem en az\u0131ndan kimlik numaras\u0131na ba\u011flanabilmelidir. Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde veya kay\u0131t almada kullan\u0131lan di\u011fer numaraland\u0131rma sistemleriyle birlikte kullan\u0131labilir olmal\u0131d\u0131r. Standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f etiketleme, hastaneler aras\u0131 transferlerde verimlili\u011fi basitle\u015ftirecek ve kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                B.2. Barkodlar<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
                \n

                K\u00e2\u011f\u0131t triyaj etiketlerini ePTS’ye y\u00fckseltmenin en basit yollar\u0131ndan biri olabilir:<\/p>\n\n\n\n

                  \n
                1. Etiketleri barkodla de\u011fi\u015ftirmek<\/em><\/li>\n\n\n\n
                2. M\u00fcdahale ekiplerine barkod tarama ve veri giri\u015fi i\u00e7in el cihazlar\u0131 sa\u011flamak<\/em><\/li>\n\n\n\n
                3. Bu cihazlar\u0131 kablosuz bir a\u011f arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla merkezi bir yere ba\u011flamak i\u00e7in veri depolama ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00fcnitesi<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n\n\n\n

                  Marres ve arkada\u015flar\u0131 ise 2002 ile 2004 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Hollanda’da Victim Tracking and Tracing System (ViTTS)<\/em> geli\u015ftirdiler.16<\/sup> ViTTS, \u00f6zg\u00fcn bir kimlik numaras\u0131na ba\u011flanan bir barkoda sahip triyaj etiketlerini kullan\u0131yor. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 afet nedenli yaralanan hasta ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda barkodu olay yerindeki yerel a\u011fa ba\u011fl\u0131 el tipi bir cihazla tarar. \u0130lk m\u00fcdahale eden ambulans personeli, g\u00fcvenli, y\u00fcksek kapasiteli bir veri sistemi olu\u015fturan mobil eri\u015fim y\u00f6nlendiricisiyle donat\u0131lm\u0131\u015f bir kablosuz a\u011f olu\u015fturur. Veriler girildi\u011fi anda t\u00fcm yetkili kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenebilir. Ma\u011fdurun kimli\u011fi \u00f6\u011frenildi\u011finde barkod numaras\u0131 sosyal sigorta numaras\u0131yla e\u015fle\u015ftirilebilir.<\/p>\n\n\n\n

                  Bir di\u011fer modelde ise saha cihazlar\u0131 kullan\u0131larak bas\u0131lan ve zorlu \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na dayan\u0131kl\u0131 barkod etiketlerinin kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerildi.17<\/sup> Bu \u00e7\u0131kartmalar sadece triyaj etiketine de\u011fil ayn\u0131 zamanda hastan\u0131n v\u00fccuduna ve e\u015fyalar\u0131na da yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir. Bir olay meydana gelmeden \u00f6nce triyaj etiketlerine \u00e7\u0131kartmalar yap\u0131\u015ft\u0131rmak ba\u015fka bir se\u00e7enektir.<\/p>\n\n\n\n

                  B.3. Radyo Frekans\u0131 Tan\u0131mlama (RFID)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                  RFID teknolojisi t\u0131p sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7in yeni de\u011fildir.17<\/sup> Hasta g\u00fcvenli\u011fini (hasta kimliklendirme, ila\u00e7 g\u00fcvenli\u011fi veya cerrahi s\u00fcre\u00e7 y\u00f6netimi dahil) ve hastane verimlili\u011fini (malzeme ve ekipman\u0131 takip ederek) art\u0131rmak i\u00e7in bir\u00e7ok ama\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir RFID sistemi tipik olarak bir etiket, bir okuyucu ve bilgisayar gibi bir veri i\u015fleme ekipman\u0131ndan olu\u015fur. Pasif RFID etiketleri yaln\u0131zca \u00e7ok az miktarda veri depolar ve okuyucudan yay\u0131lan enerjiyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; menzilleri yakla\u015f\u0131k bir metreyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Aktif RFID etiketleri bir bataryaya sahiptir ve s\u00fcrekli olarak sinyal g\u00f6nderip al\u0131r. \u00c7ok miktarda veri depolayabilir, birka\u00e7 y\u0131ll\u0131k \u00f6mre sahip olabilir ve 100 metreye kadar mesafelerden okunabilir.<\/p>\n\n\n\n

                  RFID teknolojisini kullanan bir ePTS prototipi, Dynamic Information Collection and Resource Tracking Arcitecture<\/em> \u2013 DIORAMA\u2019<\/em>d\u0131r. Olay mahallindeki her hasta, k\u00e2\u011f\u0131t etiketlerle ayn\u0131 \u015fekilde, hastan\u0131n yaralanmas\u0131n\u0131n ciddiyetini (k\u0131rm\u0131z\u0131, sar\u0131, ye\u015fil ve siyah) g\u00f6steren bir DIORAMA elektronik etiketi (D-tag<\/em>) ile etiketlenir. Ayr\u0131ca her acil m\u00fcdahale g\u00f6revlisi ve kaynak ayn\u0131 zamanda bir DIORAMA etiketiyle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu aktif bileklik RFID etiketleri, bilgileri kablosuz bir a\u011f arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir sunucuya iletir. Hastalar i\u00e7in zaman damgal\u0131 bu bilgiler, yaralanman\u0131n ciddiyetini ve mevcut konumu i\u00e7erir. Bu bilgi aktar\u0131m\u0131, ma\u011fdur veya personel m\u00fcdahalesi olmadan otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilir. M\u00fcdahale ekipleri okuyucular\u0131 ta\u015f\u0131yabilir veya yaral\u0131 toplama noktalar\u0131 gibi belirli yerlere konumland\u0131rabilir. 100 metreye kadar menzilleri vard\u0131r. Bu cihazlar\u0131n tatbikatlarda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f olsa da yazarlar, bileklik cihazlar\u0131n\u0131n masraf\u0131, boyutu ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir olayda t\u00fcm ma\u011fdurlar\u0131 izlemek i\u00e7in yeterli say\u0131da da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131n kullan\u0131\u015fs\u0131z hale gelebilece\u011fini kabul ediyorlar.  Di\u011fer RFID tabanl\u0131 prototip sistemleri aras\u0131nda Almanya’daki SOGRO<\/em> (Sofortrettung Gro\u00dfunfall<\/em>) ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki WIISARD<\/em> (Wireless Internet Information System for Medical Response in Disasters<\/em>) bulunmaktad\u0131r.18<\/sup> WIISARD’\u0131n geli\u015ftiricileri, barkodlar yerine RFID teknolojisini benimsemi\u015ftir; \u00e7\u00fcnk\u00fc barkod okuyucu performans\u0131, ayd\u0131nlatma yetersizse \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde bozulur. \u0130skandinav \u00fclkelerinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, entegre RFID okuyuculu cep telefonlar\u0131n\u0131 saha terminalleri olarak kullanan ba\u015fka bir RFID tabanl\u0131 ePTS prototipi geli\u015ftirdiler.<\/p>\n\n\n\n

                  Amerika Birle\u015fik Devletleri ordusu, kitlesel bir yaralanma durumunda hastanedeki kaynaklar\u0131n y\u00f6netimini geli\u015ftirmek i\u00e7in MASCAL<\/em> ad\u0131 verilen entegre bir yaz\u0131l\u0131m-donan\u0131m sistemi geli\u015ftirdi.19<\/sup> MASCAL; hastalar\u0131, ekipman\u0131 ve personeli takip etmek i\u00e7in aktif RFID etiketleri kullan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                  B.4. Ak\u0131ll\u0131 Etiketler<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                  WIISARD RFID sistemi, izleme ve konum i\u00e7in sinyal aktar\u0131m\u0131na ek olarak, sinyal \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 kullanarak ma\u011fdurun triyaj durumunu kolayca g\u00f6r\u00fclebilecek bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler. Bu cihazlar \u00f6ncelikle KBRN ortamlar\u0131nda kullan\u0131labilecek \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r ve bu nedenle suya dayan\u0131kl\u0131d\u0131r, b\u00f6ylece hasta dekontaminasyona u\u011frasa bile \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ederler. Bu ak\u0131ll\u0131 triyaj etiketleri oksijen saturasyonu gibi se\u00e7ilen vital bulgular\u0131 otomatik olarak kaydeder; yani etiket ayn\u0131 zamanda elektronik bir t\u0131bbi cihaz olarak da kay\u0131t al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                  Yine bir prototip olan Trauma Patient Tracking System (TPTS)<\/em>, t\u00fcm hastalara konumlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli bildiren bir cihaz sa\u011fl\u0131yor. Kablosuz bir a\u011f \u00fczerinden bir baz istasyonuna ba\u011flan\u0131r. Menzil d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, etiket kendi konum ge\u00e7mi\u015fini kaydedebilir ve daha sonra ba\u011flant\u0131 tekrar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda bu verileri sunucuya y\u00fckleyebilir.20<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                  B.5. Giyilebilir Sens\u00f6rler<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                  Di\u011fer bir giri\u015fim ise ePTS’nin (lokalizasyon veya izleme i\u015fleviyle) giyilebilir vital bulgu sens\u00f6rleriyle birle\u015fimidir. Bu strateji, yeniden de\u011ferlendirmenin yap\u0131labilmesi i\u00e7in m\u00fcdahale edenleri hastan\u0131n durumundaki herhangi bir bozulma konusunda uyar\u0131r. CodeBlue projesinde kablosuz bir pulse oksimetre ve kablosuz iki u\u00e7lu EKG; kalp at\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 , oksijen saturasyonunu (SpO2) ve EKG verilerini toplayan ve bu verileri k\u0131sa menzilli (100 metre) bir kablosuz a\u011f \u00fczerinden ileten bir sens\u00f6r mod\u00fcl\u00fc ile birle\u015ftirildi.21<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                  Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Advanced Health and Disaster Aid Network – AID-N<\/em> i\u00e7in prototip elektronik triyaj etiketleri geli\u015ftirdiler.22<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                  \n

                  Bu etiketlerin i\u015flevleri:<\/p>\n\n\n\n

                    \n
                  • Triyaj durum ekran\u0131 (renkli \u0131\u015f\u0131klarla)<\/li>\n\n\n\n
                  • Ya\u015famsal belirti izleme<\/li>\n\n\n\n
                  • Konum izleme<\/li>\n\n\n\n
                  • Alarm sinyali verme<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

                    “Bahsedilen prototiplerin hi\u00e7biri rutin uygulamaya ge\u00e7memi\u015ftir. Y\u00fczlerce veya binlerce giyilebilir sens\u00f6rden olu\u015fan b\u00f6yle bir sistemi hayata ge\u00e7irmenin maliyeti \u00e7ok y\u00fcksek olabilir.<\/em><\/strong>“<\/p>\n\n\n\n

                    <\/p>\n\n\n\n

                    C. ePTS \u0130\u015flevleri ve S\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 Ko\u015fullar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                    C.1. Veri giri\u015fi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                    Sisteme ilk kez hasta verileri, t\u0131bbi bak\u0131mla ilk temasta girilebilir. \u00d6zg\u00fcn hasta tan\u0131mlay\u0131c\u0131y\u0131 (k\u00e2\u011f\u0131t etiketler, barkod bileklikler veya herhangi bir ePTS) atamak i\u00e7in kullan\u0131lan teknolojiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, etiketin kendisine veya ePTS a\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 el tipi cihaza manuel veri giri\u015fi gereklidir. Veri giri\u015fi zaman al\u0131c\u0131 oldu\u011fundan yeterli insan kayna\u011f\u0131n\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Acil durum m\u00fcdahale ekiplerinin veri girmek i\u00e7in zaman harcamak yerine hastalara bak\u0131m yapmay\u0131 tercih ettikleri g\u00f6sterildi\u011finden bu zorlay\u0131c\u0131 olabilir.23<\/sup> M\u00fcdahale ekipleri, ilk hasta de\u011ferlendirmesinde yer almayan g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin kullan\u0131lmas\u0131 gibi \u00e7\u00f6z\u00fcmleri d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir.<\/p>\n\n\n\n

                    \n

                    C.2. Farkl\u0131 Konumlarda Veri Giri\u015fi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                    Yeni bir hastay\u0131 kaydetmek i\u00e7in veri giri\u015fi gereklilikleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca basit tutulmal\u0131d\u0131r. Sistem, daha sonraki bir zamanda, daha fazla kaynak mevcut oldu\u011funda verilerin de\u011fi\u015ftirilmesine izin vermelidir.24<\/sup> ePTS, kimlik bilgileri eksik olan hastalar\u0131 da (\u00f6rne\u011fin, \u201cbilinmeyen erkek, yakla\u015f\u0131k 40 ya\u015f\u0131nda\u201d) dahil etme kapasitesine sahip olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                    Verimli ePTS, birden fazla noktadan ve birden fazla kullan\u0131c\u0131dan veri giri\u015fine izin vermelidir. Yeni bilgiler eklendik\u00e7e ge\u00e7mi\u015f veriler korunmal\u0131, sistem veri taban\u0131n\u0131 gereksiz yere geni\u015fletecek verilerin tekrarlanmas\u0131n\u0131 otomatik olarak s\u0131n\u0131rland\u0131racak \u015fekilde tasarlanmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 hastan\u0131n farkl\u0131 konumlarda farkl\u0131 kimlik numaralar\u0131yla kay\u0131tl\u0131 olmas\u0131 halinde, birden fazla kayd\u0131n bulunmas\u0131 ve birle\u015ftirilmesi i\u00e7in etkili bir s\u00fcre\u00e7 bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                    \n
                    \n
                    \n

                    C.3. Veriler<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                    ePTS i\u00e7in minimum veri seti i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6neriler yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

                    \n

                    Temel veriler: 24<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                      \n
                    • Triyaj etiketi numaras\u0131 veya ad\u0131 (varsa)<\/li>\n\n\n\n
                    • Cinsiyeti<\/li>\n\n\n\n
                    • Do\u011fum tarihi veya ya\u015f<\/li>\n\n\n\n
                    • Mevcut konum ve transfer hedefi<\/li>\n\n\n\n
                    • Triyaj kategorisi<\/li>\n\n\n\n
                    • Ba\u015flang\u0131\u00e7 durumu\/ana \u015fik\u00e2yet<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

                      Sistem ba\u015flang\u0131\u00e7 konumunu yakalamal\u0131 ve ayn\u0131 zamanda takibini yapabilmek i\u00e7in zaman damgal\u0131 \u00e7oklu veri al\u0131m\u0131 yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                      \n

                      Ek bilgi veri alan\u0131:<\/p>\n\n\n\n

                        \n
                      • Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 t\u0131bbi ve tedavi bilgileri<\/li>\n\n\n\n
                      • Ek ki\u015fisel bilgiler (tam ad, ileti\u015fim bilgileri veya telefon numaras\u0131, en g\u00fcncel adres veya ev posta kodu, sosyal g\u00fcvenlik numaras\u0131 veya e\u015fde\u011feri dahil)<\/li>\n\n\n\n
                      • Bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in hasta izni<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

                        Baz\u0131 yazarlar g\u00f6z rengi, do\u011fum lekeleri, d\u00f6vmeler ve yara izleri gibi bireyin ay\u0131rt edici \u00f6zelliklerinin de hesaba kat\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir.25<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                        Teknolojik olanaklar geni\u015fledik\u00e7e, personelin g\u00f6revi \u00e7ok az e\u011fitimle veya hi\u00e7 e\u011fitim almadan ve minimum s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015ftirebilmesi i\u00e7in veri giri\u015fi gerekliliklerini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca basit tutmak \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

                        \n

                        C.4. Dahil Edilme Kriterleri<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                        Planlay\u0131c\u0131lar, ePTS’nin yaln\u0131zca hastane \u00f6ncesi hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan nakledilen hastalar\u0131 m\u0131 i\u00e7erece\u011fini yoksa kendi kendine tahliye edilen hastalar\u0131 da i\u00e7ermesi gerekip gerekmedi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmal\u0131d\u0131r.26<\/sup> \u0130deal olarak, birden fazla yetki alan\u0131n\u0131 kapsayan bir olaya kar\u0131\u015fan ve t\u0131bbi yard\u0131m arayan veya ba\u015fka bir \u015fekilde yard\u0131ma ihtiyac\u0131 olan (\u00f6rn. tahliye ile) herhangi bir ki\u015fi veri taban\u0131na kaydedilmelidir. Dahil edilmesi gereken gruplar:<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                          \n
                        • Hastane \u00f6ncesi sistem arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir hastaneye veya ba\u015fka bir t\u0131bbi tedavi merkezine nakledilenler<\/li>\n\n\n\n
                        • Felaketin do\u011frudan veya dolayl\u0131 sonucu olan hastal\u0131klar\/yaralanmalar\/t\u0131bbi durumlar nedeniyle hastaneye kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olanlar<\/li>\n\n\n\n
                        • Saha tedavi alan\u0131nda bak\u0131m alanlar<\/li>\n\n\n\n
                        • Tahliye edilenler (kendi kendine veya yard\u0131mla)<\/li>\n\n\n\n
                        • Ba\u015fka bir sa\u011fl\u0131k tesisine nakledilenler<\/li>\n\n\n\n
                        • Hayat\u0131n\u0131 kaybedenler<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                          \n
                          \n

                          C.5. Veri G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme ve Sunum<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                          Veri toplaman\u0131n ve iletmenin amac\u0131, uygun yerde uygun format\u0131 sunmakt\u0131r. Veriler hem bireyler hem de yetkili ki\u015filerin kullan\u0131m\u0131na sunulmal\u0131d\u0131r. Hem bireysel d\u00fczeyde (\u00f6rne\u011fin hastanelerin hasta kabul\u00fc i\u00e7in) hem toplu d\u00fczeyde (\u00f6rne\u011fin komuta merkezleri i\u00e7in) ula\u015f\u0131labilir olmal\u0131d\u0131r.16,24<\/sup><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                          \u0130deal bir veri sunum portal\u0131 \u015funlar\u0131 sa\u011flamal\u0131:<\/p>\n\n\n\n

                            \n
                          • Birden fazla olay i\u00e7in birden fazla lokasyondaki birden fazla hastan\u0131n ger\u00e7ek ve e\u015f zamanl\u0131 olarak izlenmesi<\/li>\n\n\n\n
                          • Birden fazla parametreye sahip aramalar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131<\/li>\n\n\n\n
                          • Eri\u015fimin yaln\u0131zca yetkili ki\u015filer i\u00e7in d\u00fczenlenmesi<\/li>\n\n\n\n
                          • Di\u011fer yetkili kurulu\u015f veya kurumlar\u0131n gerektirdi\u011fi t\u00fcm formatlarda verilerin d\u0131\u015fa aktar\u0131m\u0131<\/li>\n\n\n\n
                          • Komuta merkezlerinde kullan\u0131lan karar destek sistemlerine uygun girdilerin sa\u011flanmas\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n
                            \n
                            \n
                            \n

                            C.6. Veri G\u00fcvenli\u011fi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                            Veri g\u00fcvenli\u011fi, bilgisayarlara, veri tabanlar\u0131na ve web sitelerine yetkisiz eri\u015fimi \u00f6nlemek ve verileri kaybolmaya veya bozulmaya kar\u015f\u0131 korumaya y\u00f6nelik \u00f6nlemleri ifade eder. ePTS, hastan\u0131n gizlili\u011fini sa\u011flamal\u0131d\u0131r.24<\/sup><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                            Merkezi sunucular\u0131n ve veri eri\u015fim portallar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ek olarak a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

                              \n
                            • A\u011f g\u00fcvenli\u011fi<\/li>\n\n\n\n
                            • Di\u011fer veri iletim teknolojileri i\u00e7in koruma<\/li>\n\n\n\n
                            • El cihazlar\u0131n\u0131n kaybolmas\u0131 veya \u00e7al\u0131nmas\u0131 durumunda verilerin korunmas\u0131<\/li>\n\n\n\n
                            • Yolsuzlu\u011fa kar\u015f\u0131 veri korumas\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n

                              G\u00fcvenlik gereksinimlerinin kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131yla dengelenmesi gerekir.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                              \n

                              C.7. Tehlikeli Ortamlarda Sistem Kullan\u0131labilirli\u011fi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

                              KBRN olaylar\u0131nda kullan\u0131lmak \u00fczere hasta etiketleri ve elde ta\u015f\u0131nan kay\u0131t cihazlar\u0131n\u0131n suya ve patlamaya dayan\u0131kl\u0131 olacak \u015fekilde kaps\u00fcllenmesi gerekmektedir. KKE giyerken herhangi bir cihaz\u0131 kullanmak (ve herhangi bir alarm\u0131 duymak) m\u00fcmk\u00fcn olmal\u0131d\u0131r. WIISARD gibi baz\u0131 elektronik izleme sistemleri bu t\u00fcr durumlar i\u00e7in \u00f6zel olarak geli\u015ftirilmi\u015ftir. 27<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                              <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                              \n

                              D. ePTS’nin Teknik Bile\u015fenleri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                              ePTS i\u00e7in birincil gereksinimler \u015funlard\u0131r:28<\/sup>    <\/p>\n\n\n\n

                                \n
                              1. Verileri toplamak, bir cihaza girmek ve merkezi bir sunucuya iletmek<\/li>\n\n\n\n
                              2. Toplanan verileri bir web portal arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemek, toplamak ve da\u011f\u0131tmak<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
                                \n

                                Literat\u00fcrde a\u00e7\u0131klanan hasta takip sistemlerinin \u00e7evresel bile\u015fenleri \u015funlar\u0131 i\u00e7erir:28<\/sup><\/p>\n\n\n\n

                                  \n
                                1. Hastaya eklenen \u00f6zg\u00fcn bir tan\u0131mlay\u0131c\u0131 i\u00e7eren etiket; ya tan\u0131mlay\u0131c\u0131 makine taraf\u0131ndan okunabilirdir (\u00f6rne\u011fin bir barkod) ya da etiket verileri bir okuyucuya iletir (\u00f6rne\u011fin RFID yoluyla); etiket ek i\u015flevlere (\u00f6rne\u011fin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme, kay\u0131t) sahip olabilir ya da hatta vital bulgular\u0131 izleyebilir.<\/li>\n\n\n\n
                                2. Etiketleme teknolojisi ile zaman damgal\u0131 veri giri\u015fine izin veren ve merkezi sunucuya ba\u011flanan bir veri taban\u0131 aras\u0131nda ara y\u00fcz sa\u011flayan bir saha veri arac\u0131. Bu ama\u00e7la kullan\u0131lan cihazlar \u015funlar\u0131 i\u00e7erir:\n
                                    \n
                                  • El cihazlar\u0131<\/li>\n\n\n\n
                                  • Dayan\u0131kl\u0131 diz\u00fcst\u00fc ve\/veya tablet ki\u015fisel bilgisayarlar<\/li>\n\n\n\n
                                  • Da\u011f\u0131t\u0131m hizmetlerinde kullan\u0131lan el terminalleri<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n
                                  • Saha veri ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bilgileri merkezi bir veri taban\u0131na iletmesini sa\u011flayan ileti\u015fim teknolojisi.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n\n\n\n

                                    Pek \u00e7ok sistem ve prototip, Wi-Fi a\u011flar\u0131 gibi kamuya a\u00e7\u0131k altyap\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dayan\u0131yor ancak bu t\u00fcr kablosuz eri\u015fim her yerde bulunmuyor ve felaketlerde kesintiye u\u011framaya e\u011filimli. Bu potansiyel ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k nedenini azaltmak i\u00e7in, baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131 kendi a\u011f standartlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015f veya uydu telefonlar\u0131 veya GPRS dahil olmak \u00fczere \u00e7oklu iletim teknolojilerini kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                                    “\u0130nternete ba\u011f\u0131ml\u0131 herhangi bir uygulama yaln\u0131zca ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 a\u011f kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenilirdir.<\/strong><\/em>“<\/p>\n\n\n\n

                                    <\/p>\n\n\n\n

                                    \n

                                    E. Lokalizasyon Teknolojileri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                    Modern cihazlar yerle\u015fik GPS’e sahip oldu\u011fundan d\u0131\u015f alanlar i\u00e7in zorluk a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olsa da29<\/sup> binalar\u0131n i\u00e7inde lokalizasyon bir zorluk olmaya devam etmektedir30<\/sup>; baz\u0131 yakla\u015f\u0131mlar GPS’i i\u00e7 mek\u00e2n takibi i\u00e7in di\u011fer sistemlerle birle\u015ftirmeyi \u00f6neriyor.15<\/sup> RFID tabanl\u0131 sistemlerde, konum bilgisi, RFID etiketlerinin al\u0131nan sinyal g\u00fcc\u00fc kullan\u0131larak sinyal \u00fc\u00e7genlemesinden elde edilebilir. 19,31<\/sup><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                                    \n

                                    Teknolojinin hangi sistemlerin uygulamaya konaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemesine izin vermek yerine, hasta takibinin amac\u0131 dikkatle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Her hastaya ucuz, makine taraf\u0131ndan okunabilen bir bileklik takmak ve bilekli\u011fin en son tarand\u0131\u011f\u0131 kurtarma zincirindeki konumdan hastan\u0131n konumunu \u00e7\u0131karmak yeterli olabilir (\u00f6rn. ambulans y\u00fckleme alan\u0131 veya hedef hastane).<\/p>\n\n\n\n

                                    F. ePTS i\u00e7in Y\u00f6netimsel Sorunlar<\/strong>28,32<\/sup><\/h3>\n\n\n\n

                                    Hasta takibinin standart bir tan\u0131m\u0131 yoktur. Bu nedenle ilk dikkat edilmesi gereken ePTS’nin as\u0131l amac\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                                      \n
                                    • Olay y\u00f6netimi; triyaj dok\u00fcmantasyonu, hasta takibi, tahliye edilenlerin takibi, aile birle\u015fimi mi, yoksa bunlar\u0131n birden fazlas\u0131n\u0131n bir kombinasyonu mu?<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Sistem her t\u00fcrl\u00fc afet ve MCI’da m\u0131 yoksa sadece KBRN gibi \u00f6zel tehditlerde mi kullan\u0131lacak?<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Bilgi payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ama\u00e7lanan organizasyonel d\u00fczeyi nedir? Sistem belediye, il\u00e7e, il, veya ulusal d\u00fczeyde, hatta uluslararas\u0131 bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi i\u00e7in mi kullan\u0131lacak?<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Verileri kimin sa\u011flamas\u0131 ama\u00e7lan\u0131yor? Acil durum m\u00fcdahale ekiplerinden veri toplan\u0131rsa ve sistem g\u00fcnl\u00fck operasyonlarda kullan\u0131labilirse sonu\u00e7lar daha iyi olabilir. Kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131, veri giri\u015fi g\u00f6revinin g\u00f6n\u00fcll\u00fclere veya e\u011fitimsiz personele atanmas\u0131 f\u0131rsat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Verilere istenmeyen eri\u015fim nas\u0131l engellenecek?<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Toplanan ve bir araya getirilen verileri kimin kullanmas\u0131 ama\u00e7lan\u0131yor? Veri eri\u015fim portal\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 s\u0131radan bir web sitesi kadar kolay olmal\u0131d\u0131r. Toplanan bilgi miktar\u0131n\u0131n, kullan\u0131ma \u00f6zel veri g\u00fcncelleme aral\u0131\u011f\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131yla dengelenmesi gerekir.<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Yeni ePTS’yi mevcut kay\u0131t sistemlerine veya y\u00f6netici veri tabanlar\u0131na ba\u011flamak i\u00e7in hangi aray\u00fczler gereklidir?<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • G\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131na, ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131na eri\u015fim sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131nda, lojistik destek ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda, k\u00f6t\u00fc hava ko\u015fullar\u0131nda sistem ne kadar d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyecek?<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • Yasal ve d\u00fczenleyici gereklilikler nelerdir? (\u00f6rn, hasta mahremiyeti kurallar\u0131)<\/em><\/li>\n\n\n\n
                                    • B\u00fct\u00e7e k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 nelerdir? Ekipmanlar\u0131n, e\u011fitimlerin ve bu durumun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin maliyeti nedir?<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

                                      Kaynaklar:<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                      \n

                                      1.Y\u0131lmaz S, Karakayali O, Yilmaz S, et al. Emergency Medicine Association of Turkey Disaster Committee Summary of Field Observations of February 6th Kahramanmara\u015f Earthquakes. Prehospital Disaster Med<\/em>. 2023;38(3):415-418. doi:10.1017\/S1049023X23000523<\/p>\n\n\n\n

                                      2.Yilmaz S. Transportation model utilized in the first week following the Kahramanmara\u015f earthquakes in Turkey – transport health centers. Scand J Trauma Resusc Emerg Med<\/em>. 2023;31(1):40. doi:10.1186\/s13049-023-01108-7<\/p>\n\n\n\n

                                      3.Disel NR, Taskin O, Daglioglu G, et al. Factors affecting the mortality of February earthquakes victims in T\u00fcrkiye. Am J Emerg Med<\/em>. 2024;77:115-120. doi:10.1016\/j.ajem.2023.12.017<\/p>\n\n\n\n

                                      4.Yilmaz S, Tatliparmak AC, Ak R. The importance of disaster victim identification in the management of injured people in the emergency department. Am J Emerg Med<\/em>. 2024;81:151-152. doi:10.1016\/j.ajem.2024.03.029<\/p>\n\n\n\n

                                      5.\u00d6zel M, Altinta\u015f M, Tatliparmak AC, Yilmaz S, Ak R. The role of Mangled Extremity Severity Score in amputation triage in a transport health facility with catastrophic earthquake admissions. Injury<\/em>. Published online August 18, 2023:111003. doi:10.1016\/j.injury.2023.111003<\/p>\n\n\n\n

                                      6.Riplinger L, Piera-Jim\u00e9nez J, Dooling JP. Patient Identification Techniques \u2013 Approaches, Implications, and Findings. Yearb Med Inform<\/em>. 2020;29(1):81-86. doi:10.1055\/s-0040-1701984<\/p>\n\n\n\n

                                      7.Koenig KL, Schultz CH. Koenig and Schultz\u2019s Disaster Medicine: Comprehensive Principles and Practices<\/em>. Cambridge University Press; 2010.<\/p>\n\n\n\n

                                      8.Dutta SR, Singh P, Passi D, Varghese D, Sharma S. The Role of Dentistry in Disaster Management and Victim Identification: An Overview of Challenges in Indo-Nepal Scenario. J Maxillofac Oral Surg<\/em>. 2016;15(4):442-448. doi:10.1007\/s12663-016-0896-4<\/p>\n\n\n\n

                                      9.Mavrouli M, Mavroulis S, Lekkas E, Tsakris A. The Impact of Earthquakes on Public Health: A Narrative Review of Infectious Diseases in the Post-Disaster Period Aiming to Disaster Risk Reduction. Microorganisms<\/em>. 2023;11(2):419. doi:10.3390\/microorganisms11020419<\/p>\n\n\n\n

                                      10.Cummings P, Rivara F. Car Occupant Death According to the Restraint Use of Other Occupants: A Matched Cohort Study. JAMA J Am Med Assoc<\/em>. 2004;291:343-349. doi:10.1001\/jama.291.3.343<\/p>\n\n\n\n

                                      11.Pate BL. Identifying and Tracking Disaster Victims: State-of-the-Art Technology Review. Fam Community Health<\/em>. 2008;31(1):23-34.<\/p>\n\n\n\n

                                      12.Massey T, Gao T, Welsh M, Sharp JH, Sarrafzadeh M. The Design of a Decentralized Electronic Triage System. AMIA Annu Symp Proc<\/em>. 2006;2006:544-548. Accessed June 13, 2024. https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC1839501\/<\/p>\n\n\n\n

                                      13.CodeBlue: An Ad Hoc Sensor Network Infrastructure for Emergency Medical Care. Accessed June 13, 2024. https:\/\/dash.harvard.edu\/handle\/1\/3191012<\/p>\n\n\n\n

                                      14.Lenert L, Chan TC, Griswold W, et al. Wireless Internet Information System for Medical Response in Disasters (WIISARD). AMIA Annu Symp Proc<\/em>. 2006;2006:1192. Accessed June 13, 2024. https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC1839464\/<\/p>\n\n\n\n

                                      15.Ganz A, Yu X, Schafer J, et al. DIORAMA: dynamic information collection and resource tracking architecture. Annu Int Conf IEEE Eng Med Biol Soc IEEE Eng Med Biol Soc Annu Int Conf<\/em>. 2010;2010:386-389. doi:10.1109\/IEMBS.2010.5628007<\/p>\n\n\n\n

                                      16.Tia Gao\u00a0 null, Massey T, Selavo L, et al. The advanced health and disaster aid network: a light-weight wireless medical system for triage. IEEE Trans Biomed Circuits Syst<\/em>. 2007;1(3):203-216. doi:10.1109\/TBCAS.2007.910901<\/p>\n\n\n\n

                                      17.Marres G, Taal L, Bemelman M, Bouman J, Leenen L. Online Victim Tracking and Tracing System (ViTTS) for Major Incident Casualties. Prehospital Disaster Med<\/em>. 2013;28:1-9. doi:10.1017\/S1049023X13003567<\/p>\n\n\n\n

                                      18.RFID vs Barcode for Asset Tracking. Accessed June 13, 2024. https:\/\/www.brady.eu\/intelligent-manufacturing\/rfid-vs-barcode<\/p>\n\n\n\n

                                      19.Electronics | Free Full-Text | Identifying the Potential of RFID in Disaster Healthcare: An International Delphi Study. Accessed June 13, 2024. https:\/\/www.mdpi.com\/2079-9292\/10\/21\/2621<\/p>\n\n\n\n

                                      20.Fry EA, Lenert LA. MASCAL: RFID Tracking of Patients, Staff and Equipment to Enhance Hospital Response to Mass Casualty Events. AMIA Annu Symp Proc<\/em>. 2005;2005:261-265. Accessed June 13, 2024. https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC1560691\/<\/p>\n\n\n\n

                                      21.Maltz J, C Ng T, Li D, et al. The Trauma Patient Tracking System: implementing a wireless monitoring infrastructure for emergency response. Conf Proc Annu Int Conf IEEE Eng Med Biol Soc IEEE Eng Med Biol Soc Annu Conf<\/em>. 2005;2005:2441-2446. doi:10.1109\/IEMBS.2005.1616962<\/p>\n\n\n\n

                                      22.Wireless Heart Rate and Oxygen Saturation Monitor. Accessed June 13, 2024. https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/326904759_Wireless_Heart_Rate_and_Oxygen_Saturation_Monitor<\/p>\n\n\n\n

                                      23.Park JY. Real-Time Monitoring Electronic Triage Tag System for Improving Survival Rate in Disaster-Induced Mass Casualty Incidents. Healthcare<\/em>. 2021;9(7):877. doi:10.3390\/healthcare9070877<\/p>\n\n\n\n

                                      24.Callaway DW, Peabody CR, Hoffman A, et al. Disaster mobile health technology: lessons from Haiti. Prehospital Disaster Med<\/em>. 2012;27(2):148-152. doi:10.1017\/S1049023X12000441<\/p>\n\n\n\n

                                      25.Recommendations for a National Mass Patient and Evacuee Movement, Regulating, and Tracking System. Accessed June 13, 2024. https:\/\/archive.ahrq.gov\/prep\/natlsystem\/<\/p>\n\n\n\n

                                      26.Blake N, Stevenson K. Reunification: keeping families together in crisis. J Trauma<\/em>. 2009;67(2 Suppl):S147-151. doi:10.1097\/TA.0b013e3181af0c13<\/p>\n\n\n\n

                                      27.Hamilton J. Automated MCI patient tracking: managing mass casualty chaos via the Internet. JEMS J Emerg Med Serv<\/em>. 2003;28(4):52-56.<\/p>\n\n\n\n

                                      28.Lenert LA, Kirsh D, Griswold WG, et al. Design and evaluation of a wireless electronic health records system for field care in mass casualty settings. J Am Med Inform Assoc JAMIA<\/em>. 2011;18(6):842-852. doi:10.1136\/amiajnl-2011-000229<\/p>\n\n\n\n

                                      29.Andreas Ziegler. Patient Identification and Tracking. In: Koenig KL, Schultz CH, eds. Koenig and Schultz\u2019s Disaster Medicine: Comprehensive Principles and Practice<\/em>. Second edition. Cambridge University Press; 2015:450-462.<\/p>\n\n\n\n

                                      30.Demers G, Kahn C, Johansson P, et al. Secure scalable disaster electronic medical record and tracking system. Prehospital Disaster Med<\/em>. 2013;28(5):498-501. doi:10.1017\/S1049023X13008686<\/p>\n\n\n\n

                                      31.Chan TC, Killeen J, Griswold W, Lenert L. Information technology and emergency medical care during disasters. Acad Emerg Med Off J Soc Acad Emerg Med<\/em>. 2004;11(11):1229-1236. doi:10.1197\/j.aem.2004.08.018<\/p>\n\n\n\n

                                      32.Ganz A, Xunyi Yu, Schafer J, et al. DIORAMA: Dynamic information collection and resource tracking architecture. In: 2010 Annual International Conference of the IEEE Engineering in Medicine and Biology<\/em>. IEEE; 2010:386-389. doi:10.1109\/IEMBS.2010.5628007<\/p>\n\n\n\n

                                      33.Charles Stewart MKS. Patient-Tracking Systems in Disasters. In: Ciottone GR, ed. Disaster Medicine<\/em>. Second edition. Elsevier; 2016:344-350.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                                      Bu yaz\u0131 Koenig and Schultz\u2019s Disaster Medicine temel al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. “Hasta takibi hangi hastan\u0131n hangi durumda nereye ya da nerelere g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fini belirlemenin…<\/p>\n","protected":false},"author":3145,"featured_media":724,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10043,1],"tags":[10059,10053,10079,10091,10090,10078],"class_list":["post-720","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afet-yazi-dizisi","category-genel","tag-afet","tag-afet-tibbi","tag-afet-yonetimi","tag-kimliklendirme","tag-yarali-2","tag-yonetim"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/720","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3145"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=720"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/720\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/724"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=720"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=720"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=720"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}