{"id":601,"date":"2022-11-14T08:20:20","date_gmt":"2022-11-14T05:20:20","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/?p=601"},"modified":"2022-11-14T08:19:07","modified_gmt":"2022-11-14T05:19:07","slug":"bomba-saldirilarinda-hastane-oncesi-tibbi-organizasyon-ve-yonetim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/genel\/bomba-saldirilarinda-hastane-oncesi-tibbi-organizasyon-ve-yonetim\/","title":{"rendered":"Bomba Sald\u0131r\u0131lar\u0131nda Hastane \u00d6ncesi T\u0131bbi Organizasyon Ve Y\u00f6netim"},"content":{"rendered":"

Olay Yeri Y\u00f6netimi<\/strong><\/p>\n

Bomba sald\u0131r\u0131lar\u0131nda, yaral\u0131 y\u00f6netimi ve olay y\u00f6netimi olarak ifade edilebilecek i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f 2 \u00f6nemli y\u00f6netim bir arada y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Kazazedeyi y\u00f6netmek, sistematik bir yakla\u015f\u0131m\u0131 gerektirir. B\u00f6yle bir durumda olay yerinde olan ya da gelen medikal ekiplerden, mevcut yaral\u0131lar\u0131n triaj\u0131, do\u011frudan hasta bak\u0131m\u0131 ve transferi gibi \u00e7e\u015fitli rolleri uygulamalar\u0131 beklenir. \u0130\u015fte bu rollerin, g\u00f6revlerin icras\u0131 s\u0131ras\u0131nda ekip \u00fcyeleri olay mahalinde, hen\u00fcz patlamam\u0131\u015f ba\u015fka bir bir d\u00fczenek, \u015farapnel, bina \u00e7\u00f6kmesi, kimyasal, hava ile ta\u015f\u0131nan kontaminanlar, kan ya da v\u00fccut s\u0131v\u0131 maruziyetleri ve radyolojik\/n\u00fckleer riskle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabileceklerdir. Olas\u0131 ikincil patlamalar ile ilk m\u00fcdahalecileri etkisiz hale getirme ve daha sonra insan ya\u015fam\u0131 ve m\u00fclk\u00fcne verilen zarar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak i\u00e7in m\u00fcdahale \u00e7abalar\u0131n\u0131 engelleme hedeflenmektedir. S\u0131kl\u0131kla \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olan bu ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 olaylar nedeni ile herhangi bir hastane \u00f6ncesi olay da ilk kural g\u00fcvenliktir. Zira olay\u0131n ilk a\u015famalar\u0131nda iken ya\u015fan\u0131lan ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 durumda \u2018kas\u0131t\u2019 varl\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmayabilir. Bu nedenle acil t\u0131bbi bak\u0131m noktalar\u0131 ile patlama alan\u0131 aras\u0131nda uygun bir \u2018uzakla\u015fma mesafesi\u2019 olmal\u0131d\u0131r. Bu mesafe \u201ct\u00fcm g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin uyguland\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131larak, herhangi bir taraftan bir patlay\u0131c\u0131 ayg\u0131t\u0131n yakla\u015fabilece\u011fi en uzak mesafe olarak tan\u0131mlan\u0131r. Bu mesafeyi uygularken hasar\u0131n derecesinin ne oldu\u011fu, ka\u00e7 kurban\u0131n g\u00f6r\u00fclebildi\u011fi, sakatl\u0131\u011f\u0131n boyutu, ka\u00e7 bina veya arac\u0131n hasarl\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, olay yerinde y\u00fcksek gerilim hatt\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, yang\u0131n ihtimali, gaz hatlar\u0131 veya su hatlar\u0131n\u0131n kesintiye u\u011fray\u0131p u\u011framad\u0131\u011f\u0131, alg\u0131lanabilir bir kokunun var olup olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmelidir.
\nBununla birlikte olay yeri, spor etkinli\u011fi gibi organize bir alanda ise, t\u0131bbi bak\u0131 hali haz\u0131rda olay yerinde olabilir. \u00a0Acil sa\u011fl\u0131k hizmetleri personeli, herhangi bir kal\u0131nt\u0131 riskinden dolay\u0131 olay yerine girmek konusunda a\u015f\u0131r\u0131 temkinli olmaks\u0131z\u0131n, ihtiyatl\u0131 davranmal\u0131d\u0131r. G\u00fcvensiz alan, ya doktorun ya da kazazedenin do\u011frudan bir sald\u0131r\u0131 tehdidi alt\u0131nda oldu\u011funu belirtmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. T\u0131bbi bak\u0131m hizmeti verilebilecek bir yer de\u011fildir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Hasta Y\u00f6netimi<\/strong><\/p>\n

Alandaki yaral\u0131lara en h\u0131zl\u0131 bak\u0131m\u0131 sa\u011flamak ve yine komutaya bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere olay yerine ilk giden sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131larca kilit noktalar\u0131n not edilmesi \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Blast etki alan\u0131, organik ya da ara\u00e7 hasar durumu, blast merkez \u00fcs lokalizasyonu ve yaralananlar\u0131n say\u0131s\u0131 ile kapsam\u0131 detayl\u0131ca aktar\u0131lmas\u0131 gereken kilit bulgulard\u0131r. Bu bulgular\u0131n ve kan\u0131tlar\u0131n korunmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. G\u00f6rev alan personel, olay sahas\u0131ndaki kan\u0131tlar\u0131 toplamamal\u0131, depolamamal\u0131 ve hatta yerini dahi de\u011fi\u015ftirmemelidir.Ba\u015flang\u0131\u00e7ta yetersiz olsa da, \u00f6nemli olay \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 s\u0131ras\u0131nda, alandan toplanan bu bilgiler a\u00e7\u0131k ya da kapal\u0131 alanda meydana gelme ve ma\u011fdurlar\u0131n ya\u015f\u0131 gibi di\u011fer fakt\u00f6rleri de i\u00e7ermelidir.<\/p>\n

Patlama olaylar\u0131 sonras\u0131nda gerek ortamda halihaz\u0131rda bulunan yaral\u0131lar, gerekse de yard\u0131m i\u00e7in gelenler i\u00e7in dikkat edilmesi gereken noktalardan bir tanesi; patlama ile ortama, biyolojik-kimyasal-radyolojik ve di\u011fer toksik maddelerin yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. Dekontaminasyon, sadece bu yaral\u0131lar i\u00e7in de\u011fil; o ortamda olan, o ortama gelen herkes i\u00e7in koruyucu \u00f6neme sahiptir. Kurtar\u0131c\u0131lar uygun ekipman ile dekontaminasyon sistemlerini kullanmal\u0131d\u0131r. Dekontaminasyon a\u00e7\u0131k havada patlama alan\u0131 uza\u011f\u0131nda yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dekontaminasyon itfaiye ekiplerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 su hortumlar\u0131 ile acil olarak sa\u011flan\u0131rken; daha az riskli olan kazazedelerde, dekontaminasyon \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda sa\u011flanabilir. Ayr\u0131ca, patlama olaylar\u0131 ile ilgili deneyimler, tehlikeli madde kitle kazas\u0131 vakalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun, alanda dekontaminasyon olmaks\u0131z\u0131n kendi kendini tahliye etti\u011fini g\u00f6stermektedir. B\u00f6ylelikle, potansiyel kontaminasyon endi\u015fesi ortaya \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz yak\u0131nlardaki hastanelere bildirilmelidir.<\/p>\n

A\u00e7\u0131k havada, patlama dalgas\u0131 merkezden perifere ters orant\u0131l\u0131 olarak da\u011f\u0131l\u0131r; ancak kapal\u0131 pencereleri olan bir t\u00fcnel veya ara\u00e7 gibi kapal\u0131 bir ortamda, patlama dalgas\u0131, \u00e7evreleyen duvarlar taraf\u0131ndan sekiz kata kadar yans\u0131r ve \u00e7o\u011fal\u0131r, bu da y\u00fcksek mortalite ve morbiditeye neden olur. Birincil patlama hasar\u0131 A\u00e7\u0131k hava sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n kurbanlar\u0131nda daha az g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc birincil patlama hasar\u0131na maruz kalanlar genellikle hemen \u00f6l\u00fcrler.<\/p>\n

Ciddi yaralanma riski \u00e7ocuklarda daha fazlad\u0131r ve bu durum muhtemel \u00e7ocuk yo\u011fun bak\u0131m yat\u0131\u015f gereksinimini de artt\u0131racakt\u0131r. \u00c7ocuk ya\u015f grubu i\u00e7in di\u011fer bir \u00f6nemli durum ise ebeveynleri ve \u00e7ocuklar\u0131 bir arada tutmay\u0131 planlayan hasta triyaj\u0131d\u0131r. Manchester’daki deneyimler, ebeveynlerin ve \u00e7ocuklar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n, ma\u011fdurlar\u0131 farkl\u0131 hastanelere da\u011f\u0131tman\u0131n herhangi bir lojistik avantaj\u0131ndan daha a\u011f\u0131r oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. (16)<\/p>\n

Triyaj <\/strong><\/p>\n

\u015e\u00fcphesiz bu ek bile\u015fenleri uygularken acil yakla\u015f\u0131m\u0131n ilk g\u00f6revlerinden olan triyaj\u0131nda ihmal edilmemesi gerekir. Her ne kadar hekim triyaj g\u00f6revlilerinin triyaj do\u011frulu\u011funu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015f olsa da, triyaj memuru hem\u015firelik veya sa\u011fl\u0131k memuru dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli ge\u00e7mi\u015flerden gelebilir. Kimi zaman ay\u0131r\u0131m zor olabilse de kitlesel t\u0131bbi y\u00f6netimin en \u00f6nemli ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 bu uygulama sa\u011flar. Zira, patlama sonras\u0131 hastadan hastaya de\u011fi\u015fen geni\u015f bir spektruma da\u011f\u0131lan yaralanma \u00e7e\u015fitleri s\u0131kt\u0131r. Basit, hat\u0131rlanmas\u0131 kolay,dinamik ve hastan\u0131n durumuna g\u00f6re de\u011fi\u015febilen triaj sistemleri kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lar\u0131n daha hareketli sald\u0131r\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle birlikte, 3 Echo ve \u2018THREAT\u2019 protokolleri ile personele yard\u0131mc\u0131 olacak yeni yakla\u015f\u0131mlar geli\u015ftirilmi\u015ftir.3 Echoprotocol, (Enter, Evaluate and Evacuate) ABD\u2019de geli\u015ftirilen triaj protokol\u00fcd\u00fcr. (Bkz. Afet Triyaj\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc) T\u00fcm bu triyaj protokollerine kar\u015f\u0131n afet triyaj\u0131nda s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan sistemlerin START ve SALT (The Sort-Assess-Lifesaving Interventions-Treatment) oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bunlara ilave olarak MUCC (Model Uniform Core Criteria) triyaj sistemi, SALT sisteminin bir benzeri olarak uygulanmakta olan bir di\u011fer protokold\u00fcr ve SALT triyaj sistemini tasarlayan grubun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in, ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra farkl\u0131 \u00fclkelerde farkl\u0131 hasar protokol kontrol\u00fc de uygulanabilmektedir, \u00f6rne\u011fin Paris’teki MICU (Mobile Intensive Care Unit) ekipleri hemoraji kontrol\u00fc, havayolu y\u00f6netimi, hipotermi kontrol\u00fc ve hastaneye h\u0131zl\u0131 ula\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7eren \u2018hastane \u00f6ncesi hasar kontrol\u00fc\u2019 protokol\u00fcn\u00fc uygulamaktad\u0131r.<\/p>\n

Hayat Kurtar\u0131c\u0131 M\u00fcdahaleler<\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikli olarak basit komutlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme esnas\u0131nda; komutlar\u0131 uygulayamayan, ama\u00e7l\u0131 hareket edemeyen ya da bariz bir hayati tehlikesi olan hastalara birinci \u00f6ncelik hayat kurtar\u0131c\u0131 m\u00fcdahaleler olmal\u0131d\u0131r. Hayati tehlikesi bulunmayan komutlara uyabilen hastalar ise son \u00f6ncelik grubu olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131daki basamaklar\u0131n ard\u0131ndan medikal ekip \u00fcyelerinin uygulayaca\u011f\u0131 bak\u0131 Primer bak\u0131d\u0131r. Olay yeri m\u00fcdahalelerinin ya\u015famla \u00f6l\u00fcm aras\u0131ndaki temel \u00e7izgiyi belirleyen bu a\u015famas\u0131nda uygulay\u0131c\u0131lar hastane \u00f6ncesi travma ya\u015fam deste\u011fi basamaklar\u0131n\u0131 uygulamal\u0131d\u0131rlar. ABCDE\u2019 ye odaklan\u0131lan bu uygulamalarda; Airway (havayolu, potansiyel servikal omur stabilizasyonu ile), Breathing (solunum), Circulation (Dola\u015f\u0131m ve kanama kontol\u00fc), Disability (Bilin\u00e7 durumu), Exposure (elbise \u00e7\u0131kart\u0131m\u0131 ve t\u00fcm v\u00fccut de\u011ferlendirmesi) bile\u015fenleri uygulan\u0131r.<\/p>\n

Patlama b\u00f6lgesinde A\u011fr\u0131 kontrol\u00fcn\u00fc de i\u00e7eren TYD (temel ya\u015fam deste\u011fi) uygulamalar\u0131 ana tedavi prensibidir. Bununla birlikte, ent\u00fcbasyonu da i\u00e7eren \u0130YD (ileri ya\u015fam deste\u011fi) tedavilerinden, nihai tedaviye y\u00f6nelik transferi geciktirerek ve k\u00f6t\u00fc sonlan\u0131ma yol a\u00e7abilmesi nedeniyle ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kitlesel boyutta etkilenmenin oldu\u011fu patlamalarda, olay yerindeki sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131lar; uzun s\u0131rt tahtal\u0131 tam spinal immobilizasyonu rutin olarak kullanmamal\u0131d\u0131r. Bu gibi olaylarda klinik kriterler uydu\u011fu takdirde boyunluk yeterli olabilir.<\/p>\n

Hayat kurtar\u0131c\u0131 tedavi ilk ba\u015flarda kanama kontrol\u00fc ve hava yolu t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcdahele etmekle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Hemorajiyi kontrol etmek i\u00e7in turnikelerin kullan\u0131m\u0131 h\u0131zl\u0131 bir t\u0131bbi bak\u0131m \u015fekli olabilir. Bununla birlikte \u00f6ncelikli rol, sald\u0131r\u0131dan uzakla\u015fma ve yaral\u0131 tahliyesidir. E\u011fitilmi\u015f t\u0131bbi personel ya da t\u0131bbi yard\u0131m bilgisi ile donat\u0131lm\u0131\u015f silahl\u0131 unsur \u00fcyeleri s\u0131kl\u0131kla bunu do\u011fru uygular. Bu durumlarda \u00f6zel cihazlar kadar etkili olmasa da, do\u011fa\u00e7lama turnikeler hala \u00e7ok etkilidir. Uygulanan turnikeler ba\u015fka bir kanama kontrol\u00fc formu i\u00e7in olanak sa\u011flayana dek \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. G\u00fcvenli ortamda ise hastane \u00f6ncesi ortamda mevcut olan t\u00fcm ekipman ve kaynaklara eri\u015fim sa\u011flanabilir. Geli\u015fmi\u015f analjezi ve anestezi sa\u011flanabilir. Bu t\u00fcr m\u00fcdahalelerin bulunmas\u0131na ra\u011fmen, kazazedenin tahliyesi geciktirilmemelidir.<\/p>\n

Tehdit azald\u0131k\u00e7a, \u00e7evrenin daha fazla t\u0131bbi bak\u0131m yap\u0131lmas\u0131na izin veren, bir yar\u0131-g\u00fcvenli \u00e7evre ortam\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bu tamamen izin verici bir ortam de\u011fildir ve g\u00fcvenli tahliyeyi sa\u011flamak i\u00e7in gerekli olan bak\u0131m hala s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. <C> ABC yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 izleyerek h\u0131zl\u0131 bir de\u011ferlendirme gerektirir; <C> ABC de\u011ferlendirmesinin her bir k\u0131sm\u0131, ad\u0131m ad\u0131m ve y\u00f6ntemsel olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu, “vertikal res\u00fcsitasyon” olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Hemorajik, a\u00e7\u0131k yaralanmalar ve pn\u00f6motoraks gibi acil m\u00fcdahele gerektirecek yaralanmalar bu a\u015famada tan\u0131mlanabilir ve bunun gibi hayat\u0131 tehdit eden yaral\u0131lar\u0131n h\u0131zla tahliyesi ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.<\/p>\n

Hemoraji Kontrol\u00fc<\/strong><\/p>\n

Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6stermi\u015ftir ki patlama yaralanmalar\u0131nda \u00f6nlenebilir \u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fta gelen nedeni kanamalard\u0131r. Kontrol edilemeyen ekstremite kanamal\u0131 ciddi blast-ili\u015fkili bacak yaralanmalarda, do\u011frudan bas\u0131 ile kontrol sa\u011flanamayan kanamalarda erken turnike uygulamas\u0131 hayatidir. Bununla birlikte turnike ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lan \u00fcr\u00fcnler kanama kontrol\u00fc i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f tek \u00fcr\u00fcn olmay\u0131p farkl\u0131 lokalizasyonlar i\u00e7in farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin de \u00fcretildi\u011fi ve kullan\u0131ma sunuldu\u011fu bilinmektedir. Bu \u00fcr\u00fcnlerden biri de hemostatik \u00f6rt\u00fc olup turnikenin kullan\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 ekstremite d\u0131\u015f\u0131 yaralanmalarda uygulanabilir. Kar\u0131n, g\u00f6\u011f\u00fcs ya da kafa yaralanmalar\u0131n\u0131n \u00f6rnek verilebilece\u011fi durumlarda 5 dakika boyunca yap\u0131lan direk bas\u0131 uygulamas\u0131 ile bu \u00f6rt\u00fcler, kanama kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flayabilmektedir;<\/p>\n

Traneksamik asit de hemoraji kontrol\u00fcnde pop\u00fclaritesini koruyan bir ba\u015fka tedavi \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Hem plazminojen hem hemplazmin aktivitesini inhibe ederek etkiyen antifibrinolitik ajand\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong>Patlama Sonras\u0131 Spesifik Yaralanmalar ve \u0130lk M\u00fcdahaleler<\/strong><\/p>\n

Hemoraji kontrol\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda, derin yara debridman\u0131 ve lavaj\u0131, k\u0131r\u0131klar\u0131n ge\u00e7ici stabilizasyonu ve sava\u015f cerrahisi ilkeleri halihaz\u0131rdaki uygulamalard\u0131r. Bununla birlikte, bu bile\u015fenlerden ayr\u0131 olarak; yaralanma \u015fekil, b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve lokalizasyonuna g\u00f6re \u00f6zelle\u015fen t\u0131bbi m\u00fcdahaleler s\u00f6z konusudur. Meydana gelen bir patlama olay\u0131 ile birlikte kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan belli ba\u015fl\u0131 spesifik yaralanma modelleri ve y\u00f6netimi \u015fu \u015fekildedir;<\/p>\n

A-Timpanik Membran R\u00fcpt\u00fcr\u00fc:<\/p>\n

Bas\u0131n\u00e7 dalgas\u0131n\u0131n timpan membrana etkimesi sonucu ortaya \u00e7\u0131kar.\u00a0\u00d6nceleri, timpan membranda meydana gelen bir r\u00fcpt\u00fcr\u00fcn, muhtemel hayat\u0131 tehdit edici bir yaralanman\u0131n i\u015fareti olarak kabul edilmesine kar\u015f\u0131n; \u015fimdilerde, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar do\u011frultusunda r\u00fcpt\u00fcr\u00fcn olas\u0131 akci\u011fer ya da barsak yaralanmas\u0131n\u0131 i\u015faret edemeyebilece\u011fi, tek ba\u015f\u0131na da g\u00f6zlenebilece\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kula\u011f\u0131n biyolojik bir bas\u0131n\u00e7 transd\u00fcseri olarak i\u015flev g\u00f6rmesine izin veren \u00f6zellikleri, patlama sonucu do\u011fal olarak hasara duyarl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Kulak kanal\u0131 i\u00e7indeki yumu\u015fak dokular\u0131n bozulmas\u0131, kulak zar\u0131 ve kemik\u00e7ik zinciri nedeniyle nispeten yava\u015f bir zamanda ger\u00e7ekle\u015febilir. Bununla birlikte, son kan\u0131tlar, sens\u00f6rin\u00f6ral hasarla ili\u015fkili baz\u0131 i\u015fitme kay\u0131plar\u0131n\u0131 kurtarma kapasitesine sahip m\u00fcdahaleleri desteklemektedir.<\/p>\n

B-Blast Akci\u011fer:<\/em><\/p>\n

Bas\u0131n\u00e7 dalgas\u0131n\u0131n etkisi ile akci\u011ferlerde olu\u015fan hasar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, alveol seviyesinde gaz al\u0131\u015fveri\u015finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00fczeyde olur. Ezici bas\u0131n\u00e7 dalgas\u0131, alveol membran\u0131 \u00fczerinde lokal ekimoz, hemoraji, ve zamanla laserasyon \/ havayolu epiteli, akci\u011fer parankim yaralanmas\u0131 olu\u015fumuna etki eder.<\/p>\n

Olay yerine gelen kurtar\u0131c\u0131lar, oksijen saturasyonu, solunum h\u0131z\u0131 ve endtidal CO2 de\u011ferini dikkatli g\u00f6zlemlenmelidir. Potansiyel yaralanma karar\u0131 verildi\u011finde y\u00fcksek ak\u0131m oksijen; ekstrem bir akci\u011fer yaralanmas\u0131 bulgular\u0131 olu\u015ftu\u011funda, pozitif bas\u0131n\u00e7 ventilasyon; pnomotoraks, hemotoraks\u2019\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ileri solunum yetmezli\u011finde de, i\u011fne ve t\u00fcp torakostomi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Blast yaralanmalar\u0131 d\u00f6rt gruba ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bunlar s\u0131kl\u0131kla birlikte bulunurlar, bu nedenle \u00e7ok sistemli kombine k\u00fcnt ve penetran yaralanmalar beklenir. Sekonder ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl yaralanmalar hayatta kalanlarda bask\u0131nd\u0131r;Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 birincil patlama dalgas\u0131 hava ve s\u0131v\u0131 dolu yap\u0131lar\u0131 etkiler. Y\u00fczde sin\u00fcs k\u0131r\u0131klar\u0131, timpanik membran r\u00fcpt\u00fcr\u00fc, kemik dislokasyonlar\u0131 hava dolu yap\u0131lar \u00fczerinde patlama dalgas\u0131 etkisiyle ortaya \u00e7\u0131kar. Mesane r\u00fcpt\u00fcr\u00fc, vitr\u00f6z hemoraji, uterin r\u00fcpt\u00fcr ve fetal \u00f6l\u00fcm ise s\u0131v\u0131 dolu yap\u0131lar \u00fczerindeki etkilerdir. \u0130kincil yaralanmalar, u\u00e7an par\u00e7alara (cam, metal, kemik) ba\u011fl\u0131d\u0131r. ikincil yaralanmalar patlama ma\u011fdurlar\u0131nda en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan yaralanma \u015feklidir. Tersiyer yaralanma, yer\u00e7ekimi veya \u201cpatlama r\u00fczgar\u0131\u201d dahil olmak \u00fczere herhangi bir nedene ba\u011fl\u0131 olarak v\u00fccudun yer de\u011fi\u015ftirmesini temsil eder. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc grupta ise yan\u0131klar ve komorbid durumlar\u0131n alevlenmesi yer al\u0131r. \u00a0\u00c7ok y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7larda, hava kan ak\u0131m\u0131na ge\u00e7erek hava embolisi ile sonu\u00e7lanabilir. B\u00f6yle bir durumun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc hastalar\u0131n transferi s\u0131ras\u0131nda, yaralanm\u0131\u015f taraf altta ve trandelenburg pozisyonunda olacak \u015fekilde lateraldek\u00fcbit olarak hasta ta\u015f\u0131mas\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hava embolisinin nihai tedavisi hiperbarik oksijen tedavisini i\u00e7erdi\u011finden; kritik blast akci\u011fer yaralanma hastalar\u0131 endikasyon dahilinde ve de uygunlu\u011funda, bu merkezler g\u00f6zetilerek triaj uygulamas\u0131na tabi tutulur.<\/p>\n

C-Blast Abdomen<\/p>\n

Bas\u0131n\u00e7 dalgas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 abdominal hemoraji ve abdominal organ perforasyonlar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan bir terimdir. En \u00e7ok yaralanan organ kal\u0131n barsaklard\u0131r. Klinik olarak; bulant\u0131, kusma, abdominal \/ kas\u0131k \/ testik\u00fcler a\u011fr\u0131 ve rektal kanama \u015fikayetleri, defans, rebound, hassasiyet ve barsak sesleri yoklu\u011fu bulgular\u0131 olabilir. Patlama sonras\u0131 olay yerine gelen kurtar\u0131c\u0131larca blast abdomene ait bulgular ilk anda saptanmayabilir.<\/p>\n

D-Kafa Yaralanmas\u0131<\/p>\n

Patlama ile beyinde yaralanma geli\u015fmesi i\u00e7in kafaya darbe al\u0131nmas\u0131 \u015fart de\u011fildir. Do\u011frudan darbe olmaks\u0131z\u0131n konk\u00fczyon ve travmatik beyin hasar\u0131 olu\u015fabilir. Klinik olarak, yaral\u0131 letarjik, n\u00f6bet ge\u00e7irmekte, donuk ya da bilin\u00e7 kay\u0131pl\u0131 olabilir. Alert hastada, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, halsizlik, konsantrasyon azalmas\u0131, amnezi, bulant\u0131 ve kusma \u015fikayetleri saptanabilir.<\/p>\n

E-Yan\u0131k ve Duman inhalasyonu<\/p>\n

Patlama sonras\u0131 yan\u0131k \u015feklinde geli\u015fen yaralanma modelinde, ilk olarak yanma s\u00fcreci ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131, ortam g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. \u0130nhalasyon yaralanmas\u0131 ya da havayolunda yan\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve ABCDE\u2019 si yap\u0131lan hastada; 2 geni\u015f l\u00fcmenli Intraven\u00f6z yol a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yan\u0131\u011fa ait bulgular \u00f6n planda olsa da, di\u011fer yaralanmalar da akla getirilmelidir. T\u00fcm elbise ve e\u015fyalar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131 ve buna ait de\u011ferlendirmeler \u00a0yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

S\u0131v\u0131 resusitasyonu i\u00e7in Parkland form\u00fcl\u00fc uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n