K\u00f6m\u00fcr madenlerindeki k\u00f6m\u00fcr damarlar\u0131ndan metan gaz\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kabilmektedir. Bu nedenle madenlerde metan gaz\u0131 dedekt\u00f6rleri bulunmakta ve metan gaz\u0131 seviyesi belli bir de\u011ferin alt\u0131nda tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Madenlerin havaland\u0131r\u0131lmas\u0131, metan gaz\u0131 yo\u011funlu\u011funun belirli bir seviyenin alt\u0131nda tutulmas\u0131 ve oksijen miktar\u0131n\u0131n belirli bir seviyenin \u00fczerinde tutulmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015famsal \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Madenlerde metan gaz\u0131 birikmesini engellemek i\u00e7in kullan\u0131lan bir di\u011fer y\u00f6ntem metan drenajlar\u0131d\u0131r. Metan drenaj\u0131, k\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131nda tabakalardan ocak atmosferi i\u00e7ine n\u00fcfuz eden grizunun \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n
K\u0131sa Bir Madencilik Tarihi<\/strong><\/p>\n I\u0307nsanog\u0306lu hayati ihtiyac\u0327lar\u0131n\u0131 kars\u0327\u0131layabilmek ic\u0327in varolus\u0327unun bas\u0327\u0131ndan beri tar\u0131m ve madencilig\u0306e yo\u0308nelmis\u0327tir. Bu sebeple madencilig\u0306in tarihi insanl\u0131k tarihi kadar eskiye dayanmaktad\u0131r. Bilinen ilk madencilik faaliyetlerinin kesin bir tarih olmamakla birlikte M.O\u0308.\u2019ye dayand\u0131g\u0306\u0131 ve bu tarihte insanog\u0306lunun silah ve c\u0327es\u0327itli arac\u0327 gerec\u0327 yap\u0131m\u0131 ic\u0327in sileks, c\u0327akmaktas\u0327\u0131 ve obsidiyen c\u0327\u0131karmaya ihtiyac\u0327 duydug\u0306u belirtilmektedir. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar kay\u0131tlara gec\u0327en ilk madencilik faaliyetinin Sina Yar\u0131madas\u0131\u2019nda gerc\u0327ekles\u0327tirilen turkuaz madencilig\u0306i oldug\u0306u o\u0308ne su\u0308ru\u0308lmekteydi ancak, 20. Yu\u0308zy\u0131l\u0131n ortas\u0131nda yap\u0131lan kes\u0327ifler sonucunda ilk madencilik faaliyetinin Svaziland\u2019daki hematit ocag\u0306\u0131 oldug\u0306u ve M.O\u0308. 43.000 y\u0131l\u0131nda is\u0327letildig\u0306i sonucuna var\u0131lm\u0131s\u0327t\u0131r<\/p>\n O\u0308te yandan Du\u0308nya tarihinde oldukc\u0327a o\u0308nemli bir yer tutan u\u0308lkemizin de ic\u0327inde bulundug\u0306u Anadolu topraklar\u0131nda da madencilig\u0306in oldukc\u0327a eskilere dayand\u0131g\u0306\u0131 bilinmektedir. 1970 y\u0131l\u0131nda gerc\u0327ekles\u0327tirilen Diyarbak\u0131r yak\u0131nlar\u0131ndaki C\u0327ayo\u0308nu\u0308 tepesi arkeolojik kaz\u0131lar\u0131n\u0131n sonucunda bulunan, bak\u0131rdan yap\u0131lm\u0131s\u0327 olan arac\u0327 gerec\u0327lerin M.O\u0308. 6000 y\u0131llar\u0131na ait oldug\u0306u tespit edilmis\u0327tir. Bu bag\u0306lamda Anadolu\u2019da madencilik faaliyetlerinin M.O\u0308 6000\u2019li y\u0131llara dayand\u0131g\u0306\u0131 ihtimali du\u0308s\u0327u\u0308nu\u0308lebilirse de kesin olarak is\u0327letildig\u0306i belirlenen ilk maden is\u0327letmesi Tokat Erbaa\u2019daki Kozlu Eski Gu\u0308mu\u0308s\u0327lu\u0308k Madenidir.<\/p>\n Olay\u0131n Tan\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131ndaki maden felaketleri, her kazada y\u00fczlerce \u00f6l\u00fcme neden oldu. Maden teknolojisi veg\u00fcvenli\u011findeki ilerlemeler, ilk g\u00fcnlerden beri yer alt\u0131 mesleklerinin tehlikesini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltt\u0131, ancak tehlikeyitamamen ortadan kald\u0131rmad\u0131. Daha 2010 y\u0131l\u0131nda, Bat\u0131 Virginia’daki Upper Big Branch Madeninde meydana gelen k\u00f6m\u00fcr tozu patlamas\u0131nda 29 madenci \u00f6ld\u00fc. Bu, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde son 40 y\u0131ldaki en k\u00f6t\u00fc madencilik felaketiydi.\u00c7in \u015fu anda madencilik \u00f6l\u00fcmlerinde d\u00fcnyaya \u00f6nc\u00fcl\u00fck ediyor; 2009 y\u0131l\u0131nda maden kazalar\u0131nda 2631 madenci \u00f6ld\u00fc, bu say\u0131 sadece 2002’de 6995 idi.<\/p>\n Bir maden kazas\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan, mahsur kalan madencilerin ilk \u00f6nceli\u011fi kurtar\u0131lana kadar hayatta kalmakt\u0131r<\/strong>. Hayatta kalman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller, zay\u0131f ileti\u015fim, a\u015f\u0131r\u0131 karanl\u0131k, kapal\u0131 alan, hipotermi, toksik atmosfer ve yaralanmalar\u0131 i\u00e7erir. Kapana k\u0131s\u0131lm\u0131\u015f madenciler i\u00e7in solunabilir hava, su, yiyecek ve s\u0131hhi tesisler sa\u011flayan \u015fi\u015firilebilir g\u00fcvenlik odalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi gelecekte bir\u00e7ok hayat kurtarabilir.<\/strong><\/p>\n Herhangi bir kurtarma operasyonunun en zorlu y\u00f6nlerinden biri, hayatta kalanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yerini ve durumunubelirlemektir. Bir afet durumunda maden ileti\u015fim sistemleri genellikle hasar g\u00f6r\u00fcr veya ula\u015f\u0131lamaz. D\u00fc\u015f\u00fck frekansl\u0131 radyodalgalar\u0131 kayalar\u0131 delebilir ve may\u0131n \u00e7ap\u0131nda alarm ve ileti\u015fim cihazlar\u0131 i\u00e7in umut verebilir. Sismik konum belirleyicilerbaz\u0131 durumlarda kapana k\u0131s\u0131lm\u0131\u015f madencilerin \u00fcretti\u011fi titre\u015fimleri alg\u0131layabilir.<\/p>\n Ate\u015fleme kaynaklar\u0131n\u0131 yang\u0131n veya patlamalar\u0131 azaltmak i\u00e7in elektri\u011fi kapatmak, genellikle bir maden kazas\u0131ndansonraki ilk eylemdir. Mutlak karanl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fclen madenciler, s\u0131n\u0131rl\u0131 s\u00fcreli, pille \u00e7al\u0131\u015fan kask \u0131\u015f\u0131klar\u0131na g\u00fcvenmek zorunda kal\u0131yor ve bu da hayatta kalma \u00e7abalar\u0131n\u0131 daha da zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n So\u011fuk ortam s\u0131cakl\u0131klar\u0131, maden operasyonlar\u0131ndan, akiferlerden, ya\u011fmurdan veya selden gelen su ile birle\u015fti\u011finde \u0131slanan madenciler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir sorun olu\u015fturur. Suya dald\u0131rma, iletken \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131 be\u015f kata kadar art\u0131rarakhipoterminin ba\u015flamas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r.<\/strong> Uyarlanabilir hayatta kalma mekanizmalar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, titreyen termojenez) metabolik \u0131s\u0131 \u00fcretimini iki ila be\u015f kat art\u0131r\u0131r, ancak ayn\u0131 zamanda oksijen t\u00fcketimini ve karbondioksit \u00fcretimini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131r, k\u00fc\u00e7\u00fck, hava ge\u00e7irmez alanlarda b\u00fcy\u00fck bir sorundur. Hipotermi merkezi sinir sistemini bask\u0131lar, yarg\u0131y\u0131 bozar ve uygun hayatta kalma eylemlerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini engeller.<\/p>\n Bir madendeki atmosfer bir\u00e7ok gazdan olu\u015fur. \u0130lk madenciler kanaryalar\u0131 biyolojik atmosfer monit\u00f6rleri olarak kulland\u0131lar \u00e7\u00fcnk\u00fc ku\u015flar nispeten az miktarda zararl\u0131 gazlar veya rutubetlere yenik d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta “sis” veya “buhar” anlam\u0131na gelen Almanca dampf kelimesinden t\u00fcretilen nemli kelimesi, bir yeralt\u0131 madenindeki, genellikle zehirli veya oksijen eksikli\u011fi olan herhangi bir gaz kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lan madencilik dilidir. Anoksik bir ortamdak\u00f6m\u00fcr veya di\u011fer karbonlu maddelerin ayr\u0131\u015fmas\u0131 ve havada %5 ila %15 konsantrasyonlarda bulundu\u011funda patlay\u0131c\u0131d\u0131r.En eski alg\u0131lama cihazlar\u0131ndan biri olan Davy emniyet lambas\u0131, %1’e kadar d\u00fc\u015f\u00fck konsantrasyonlar\u0131 alg\u0131lar. Alev rengi ve y\u00fcksekli\u011fi mevcut metan miktar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. D\u00fc\u015f\u00fck oksijen seviyeleri alevi tamamen s\u00f6nd\u00fcr\u00fcr. Art\u0131k \u00f6zel kolorimetrik dedekt\u00f6rler kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Afterdamp, bir patlaman\u0131n \u00fcretti\u011fi gazd\u0131r. Neredeyse her zaman, akci\u011ferlerde nitrik asit olu\u015fturabilen nitrojen dioksit cinsinden rapor edilen, tehlikeli miktarlarda karbon monoksit ve nitrojen oksitleri i\u00e7erir. Stinkdamp veya hidrojen s\u00fclf\u00fcr gaz\u0131, karakteristik keskin bir \u00e7\u00fcr\u00fck yumurta kokusuna sahiptir. Organik ayr\u0131\u015fman\u0131n yan \u00fcr\u00fcn\u00fc, maden asidinin k\u00fck\u00fcrt mineralleri \u00fczerindeki etkisi veya kara barut veya dinamit gibi k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eren patlay\u0131c\u0131lar\u0131n yanmas\u0131, suda\u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr ve bir maden havuzu \u00e7alkaland\u0131\u011f\u0131nda serbest b\u0131rak\u0131labilir. Son derece zehirlidir ve siyan\u00fcre benzer bir etki mekanizmas\u0131na sahiptir.<\/p>\n <\/p>\n Y\u00fcksek konsantrasyonlar, sadece birka\u00e7 nefesle bilin\u00e7 kayb\u0131, n\u00f6betler ve \u00f6l\u00fcme neden olur.<\/strong><\/p>\n Di\u011fer gazlar aras\u0131nda pil \u015farj istasyonlar\u0131ndan gelen y\u00fcksek derecede patlay\u0131c\u0131 hidrojen gaz\u0131; akci\u011ferlerde s\u00fclf\u00fcrik asit olu\u015fturan k\u00fck\u00fcrt dioksit; ve d\u00fc\u015f\u00fck oksijenli bir atmosferde \u0131s\u0131t\u0131lan metandan veya kalsiyum karb\u00fcr\u00fcn suile etkile\u015fiminden kaynaklanan asetilendir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Madenlerde Meydana Gelen \u0130\u015f Kazalar\u0131<\/strong><\/p>\n Madencilik sekto\u0308ru\u0308 is\u0327 kazalar\u0131 ve meslek hastal\u0131klar\u0131n\u0131n en fazla go\u0308ru\u0308ldu\u0308g\u0306u\u0308 sekto\u0308rlerdendir<\/strong>. \u00dclkemizde maden kazalar\u0131 denildi\u011finde \u00f6ncelikle yeralt\u0131 k\u00f6m\u00fcr madenlerinde ya\u015fanan kazalar akla gelmektedir (Tablo 1)<\/strong>. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl yaralanmalar\u0131n yayg\u0131n nedenleri aras\u0131nda \u00e7at\u0131 \u00e7\u00f6kmesi, kaya d\u00fc\u015fmeleri, yang\u0131nlar, patlamalar, gaz zehirlenmesi, mobil ekipman kazalar\u0131 ve elektrik \u00e7arpmas\u0131 yer al\u0131r. Patlama tehlikesi ta\u015f\u0131malar\u0131, oksijen t\u00fcketmeleri ve duman, gaz ve \u0131s\u0131 \u00fcretmeleri nedeni ile madenlerdeki yang\u0131nlar \u00f6zellikle tehlikelidir. K\u00f6m\u00fcr madenlerindeki patlamalar\u0131n en s\u0131k nedeni metan gaz\u0131, k\u00f6m\u00fcr tozu veya ikisinin birle\u015fimidir. Maden kazalar\u0131 ile meydana gelen o\u0308lu\u0308mler d\u0131s\u0327\u0131nda, kazalar ve meslek hastal\u0131klar\u0131 sonucunda su\u0308rekli is\u0327 go\u0308remez duruma gelen kis\u0327ilerin say\u0131s\u0131 da oldukc\u0327a fazlad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n \u2022 Ko\u0308mu\u0308r tozu patlamas\u0131<\/p>\n \u2022 Go\u0308c\u0327u\u0308k<\/p>\n \u2022 Ocak yang\u0131nlar\u0131<\/p>\n \u2022 Su bask\u0131n\u0131<\/p>\n \u2022 S\u0327ev kaymalar\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div>\n <\/p>\n Grizu, metan gaz\u0131 ile hava kar\u0131s\u0327\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131r<\/strong>. Metan gaz\u0131n\u0131n havadaki kontrasyonu %5.4 ile %14.8 aras\u0131nda oldu\u011funda patlay\u0131c\u0131 hale gelir. Genellikle en s\u0327iddetli patlama %9-10 aras\u0131ndaki metan konsantrasyonunda meydana gelir. Grizu yeralt\u0131 ko\u0308mu\u0308r is\u0327letmeleri ic\u0327in en bu\u0308yu\u0308k riski olus\u0327turan etmendir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Yeralt\u0131 ko\u0308mu\u0308r is\u0327letmelerinde s\u0131k kars\u0327\u0131las\u0327\u0131lan bir dig\u0306er kaza tu\u0308ru\u0308du\u0308r. Ko\u0308mu\u0308r taneciklerinin boyutunun 0.3 mm alt\u0131nda olmas\u0131 ko\u0308mu\u0308r tozu olarak tan\u0131mlan\u0131r. K\u00f6m\u00fcr tanecikleri sadece yan\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fe sahipken k\u00f6m\u00fcr tozu tutu\u015fmaya ve patlamaya yatk\u0131nd\u0131r. Havada as\u0131l\u0131 \u015fekilde olan ya da yerde birikmi\u015f olan k\u00f6m\u00fcr tozlar\u0131n\u0131n ate\u015flenmesini sa\u011flayacak bir \u0131s\u0131 kayna\u011f\u0131n\u0131n olmas\u0131 durumunda k\u00f6m\u00fcr tozu patlamas\u0131 meydana gelebilir.<\/p>\n Tahkimat\u0131n yetersizlig\u0306i veya tas\u0327\u0131ma gu\u0308cu\u0308nu\u0308 kaybetmesi sonucu tavan\u0131n c\u0327o\u0308kmesi durumu olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n Ko\u0308mu\u0308r ya da maden oca\u011f\u0131 ic\u0327indeki yan\u0131c\u0131 \u00f6zellikteki malzemelerin alev almas\u0131 sonucu meydana gelir. Kontrol alt\u0131na al\u0131namamas\u0131 durumunda grizu patlamalar\u0131na neden olabilir. Ko\u0308mu\u0308ru\u0308n kendilig\u0306inden yanmas\u0131 sonucu ortamda olu\u015fan gazlar zehirlenme ve patlamalara yol a\u00e7arak bir\u00e7ok madencinin \u00f6l\u00fcm\u00fc ile sonu\u00e7lanan kazalara neden olmu\u015ftur.<\/p>\n Yeralt\u0131nda in\u015fa edilen bo\u015fluklar\u0131n su ile dolmas\u0131 beraberinde g\u00f6\u00e7\u00fck riskini de getiren ve gerekli \u00f6nlemlerin al\u0131nmamas\u0131 durumunda bir\u00e7ok can kayb\u0131na neden olabilen maden kazalar\u0131ndan biridir. Su ile temas eden madencilerde hipotermi ve buna ba\u011fl\u0131 bili\u015fsel de\u011fi\u015fikler ile su bask\u0131n\u0131 nedenli yeralt\u0131 maden ocaklar\u0131na ula\u015f\u0131m yollar\u0131n\u0131n kapanmas\u0131 kurtarma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 olumsuz olarak etkileyebilmektedir.<\/p>\n Do\u011fal olarak bulunan ya da madencilik gibi \u00e7e\u015fitli alanlarda kullan\u0131lmak ama\u00e7l\u0131 yapay olarak olu\u015fturulan e\u011fimli ya da ini\u015fli yama\u00e7lar \u015fev olarak tan\u0131mlan\u0131r. \u015eev stabilitesinin bozulmas\u0131 durumunda \u015fevi olu\u015fturan malzemeler a\u015fa\u011f\u0131 y\u00f6nde hareket eder ve sonu\u00e7ta \u015fev kaymas\u0131 ile sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n Maden Kazalar\u0131n\u0131n Y\u00f6netimi<\/strong><\/p>\n B\u00fcy\u00fck felaketler nispeten nadirdir, ancak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda, kurtarma ekibinden beklenen pratik beceri seviyesi olduk\u00e7a y\u00fcksektir. Maden kazalar\u0131nda yeralt\u0131nda bulunan, etkilenen ve\/veya yaralanan vakalar\u0131 tahliye etmek ve tedavi etmek, t\u00fcm kurtarma organizasyonlar\u0131 i\u00e7in bir sorundur ve bu t\u00fcr olaylara y\u00f6nelik iyi bir planlama yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Maden kazalar\u0131 ve kurtarma operasyonlar\u0131 olay \u00f6ncesi, s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131ndaki bir\u00e7ok fakt\u00f6rden etkilenebilmektedir (Tablo 2)<\/strong>.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olma<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Koruyucu ekipmanlar<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Co\u011frafik durum<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yap\u0131 ve g\u00fcvenlik plan\u0131<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yer\u00fcst\u00fc ve yeralt\u0131 haz\u0131rl\u0131klar<\/td>\n<\/tr>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Stres y\u00f6netimi<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yang\u0131n, su bask\u0131n\u0131, g\u00f6\u00e7\u00fck ve gaz tehditi<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Psikolojik sa\u011flaml\u0131k<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ventilasyon ve pompa kontrol\u00fc<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kurtar\u0131c\u0131 ekipman ve odalar<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Madenden tahliye kolayl\u0131\u011f\u0131<\/td>\n <\/p>\n Olaydan sonraki ilk birka\u00e7 saat en kritik olan zaman dilimini olu\u015fturur. \u0130leti\u015fim ekipman\u0131, yeralt\u0131 \u015femalar\u0131 ve yerel alan haritalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren komuta merkezi, maden kurtarma operasyonlar\u0131n\u0131n merkezidir. Kurtarma operasyonlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde sonlanmas\u0131 i\u00e7in t\u0131bbi hizmet ekibinin komuta merkezi ve kurtarma ekipleri ile tam entegrasyonu gereklidir. Maden kurtarma ekipleri olu\u015fturulurken, hangi tak\u0131m\u0131n arama ekibi, hangilerinin yedek ve destek ekip olaca\u011f\u0131n\u0131 belirten bir rotasyon program\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Kurtarma ekipleri i\u00e7in yollar\u0131n a\u00e7\u0131k tutulmas\u0131 ve \u00e7evredeki merakl\u0131 insanlar\u0131n kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 engellemelerini veya yaralanmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek ama\u00e7l\u0131 \u00e7evre g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 gereklidir. Afet b\u00f6lgesinde bir bas\u0131n merkezi kurulmal\u0131 ve haber medyas\u0131n\u0131n bilgi ald\u0131\u011f\u0131 tek alan buras\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Eldeki bilgilerin bir kamu yetkilisi taraf\u0131ndan do\u011frulu\u011fu ve kesinli\u011fi kontrol edilip d\u00fczenlendikten sonra a\u00e7\u0131klanmas\u0131 \u00f6nemlidir. Aile bekleme alan\u0131, kurtarma faaliyetinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alandan ve medya merkezinden uzakta olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Maden arama kurtarma operasyonu, yer alt\u0131 ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirme ve madencilerin yerini tespit etme s\u00fcrecidir. Madene giden en g\u00fcvenli rota, yeralt\u0131na girmeden \u00f6nce belirlenmelidir. Yeralt\u0131na gitmeden \u00f6nce, her tak\u0131m madende hangi ko\u015fullar\u0131n mevcut oldu\u011fu hakk\u0131nda bilgilendirilmelidir. Ekipmanl\u0131 yedek ekipler, kurtarma operasyonu s\u0131ras\u0131nda haz\u0131r bulunmal\u0131d\u0131r. Maden kuyusu gaz, duman veya su varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan test edilir. Gaz analizi sonucunda zararl\u0131 veya patlay\u0131c\u0131 gazlar\u0131n veya oksijen eksikli\u011finin varl\u0131\u011f\u0131 tespit edildi\u011finde veya dumanla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda arama operasyonuna ara verilir. Ko\u015fullar\u0131n aramaya izin vermedi\u011fi noktada taze hava odalar\u0131 kurulur.<\/p>\n Maden kazalar\u0131nda genellikle haberle\u015fme sistemleri hasar g\u00f6rmekte ve i\u015flevsiz kalmaktad\u0131r. Bu nedenle herhangi bir kurtarma operasyonunun en zorlu y\u00f6nleri hayatta kalanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yerini ve durumunu belirlemektir. Maden kazas\u0131 sonras\u0131nda bir madencinin kurtar\u0131l\u0131ncaya kadar ge\u00e7en s\u00fcrede \u00f6n\u00fcndeki engeller aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 karanl\u0131k, kapal\u0131 alan, zay\u0131f ileti\u015fim, hipotermi, toksik bir atmosfer ve yaralanmalar say\u0131labilir. Maden kazas\u0131ndan sonra ate\u015fleme kaynaklar\u0131n\u0131n yang\u0131n veya patlamaya neden olmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in elektri\u011fin kesilmesi, ayn\u0131 zamanda a\u015f\u0131r\u0131 karanl\u0131k bir ortam olu\u015fturmakta ve bu durum madencinin hayatta kalma m\u00fccadelesini olduk\u00e7a zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. So\u011fuk hava ortam\u0131 ile birlikte akiferlerden, ya\u011fmurdan veya ta\u015fk\u0131nlardan gelen su \u0131slanan madenciler i\u00e7in \u00f6nemli bir sorun olu\u015fturmaktad\u0131r. Su ile temas hipoterminin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rarak iletken \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131 be\u015f kat art\u0131r\u0131r. Hipotermi ise merkezi sinir sisteminde depresyon ile bilin\u00e7 bozuklu\u011funa neden olarak ki\u015finin sa\u011fkal\u0131m eylemlerini \u00f6nler. Bu durum ayn\u0131 zamanda k\u00fc\u00e7\u00fck ve hava ge\u00e7irmez alanlarda \u00f6nemli bir sorun olan oksijen t\u00fcketimini ve karbondioksit \u00fcretimini de \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kurtarma ekipleri madencileri bulmak i\u00e7in modern gaz alg\u0131lama ve ileti\u015fim ekipmanlar\u0131n\u0131, sismik konum belirleyicilerini, jeofonlar\u0131 ve di\u011fer cihazlar\u0131 kullanmaktad\u0131r. Maden kurtarma ekipleri, madencilere ula\u015fmak i\u00e7in y\u00fczeyden sondaj delikleri ile k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 bir hayatta kalma deli\u011fi a\u00e7arak, madencilerin yerini tespit etmek, durumlar\u0131n\u0131 belirlemek ve mikrofonlar\u0131, \u0131\u015f\u0131klar\u0131 ve kameralar\u0131 madene indirebilirler. Tipik maden kurtarma ekipmanlar\u0131 aras\u0131nda gaz dedekt\u00f6rleri, oksijen g\u00f6stergeleri, haberle\u015fme cihazlar\u0131, termal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme cihazlar\u0131 veya \u0131s\u0131 alg\u0131lama cihazlar\u0131, ba\u011flant\u0131 hatt\u0131, harita kart\u0131 ve i\u015faretleyici, \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7ubu\u011fu, baston, sedye, ilk yard\u0131m \u00e7antas\u0131, yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc ara\u00e7lar, battaniyeler ve solunum cihazlar\u0131 yer al\u0131r. Yeralt\u0131nda ve ke\u015fif devam ederken kurtarma ekibinin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in ana fandaki bas\u0131n\u00e7 fark\u0131 yak\u0131ndan takip edilmeli ve de\u011fi\u015fiklikler sadece komuta merkezi taraf\u0131ndan yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Madencilerin bir patlama, g\u00f6\u00e7\u00fck, su bask\u0131n\u0131 veya yang\u0131n sonras\u0131 yeralt\u0131nda mahsur kald\u0131\u011f\u0131 veya yaralanmalar\u0131n meydana geldi\u011fi felaket durumlar\u0131nda ge\u00e7ici bir t\u0131bbi tedavi tesisi kurulmal\u0131d\u0131r (\u015eekil 1)<\/strong>. Kurtarma organizasyonlar\u0131n\u0131n acil durumlarda h\u0131zl\u0131, etkili bir yan\u0131t vermesi ve bu y\u00f6nde \u00e7aba sa\u011flamas\u0131 beklenir. Acil sa\u011fl\u0131k hizmetleri personeli aras\u0131nda madencilik olaylar\u0131na ili\u015fkin yap\u0131lan anketin sonu\u00e7lar\u0131 personelin bu konuda ki haz\u0131rl\u0131k seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu ve ek e\u011fitime ihtiya\u00e7 oldu\u011fu sonucunu g\u00f6stermi\u015ftir<\/strong>. Felaket durumunda acil sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin haz\u0131rl\u0131klar\u0131, etkilenen ki\u015filerin bak\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli olan t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve felaketin fiziksel ve psikolojik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 en aza indirmeyi i\u00e7erecek \u015fekilde planlanmal\u0131d\u0131r. Mesleki sa\u011fl\u0131k mevzutlar\u0131ndaki ilerlemelere ra\u011fmen, kazalar meydana geldi\u011finde akut t\u0131bbi m\u00fcdahale anlay\u0131\u015f\u0131 ile ihtiya\u00e7 aras\u0131nda bo\u015fluklar oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle kurtarma operasyonlar\u0131n\u0131n planlanmas\u0131 a\u015famas\u0131nda t\u0131bbi y\u00f6nlere odaklanmaya a\u011f\u0131rl\u0131k verilmeli ve kurtarma operasyonlar\u0131n\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131na entegre edilmelidir.<\/p>\n Zehirli gazlar, hipotermi ve yetersiz beslenmenin sinerjik etkilerinin yan\u0131 s\u0131ra kontamine yaralar ve ezilme yaralanmalar\u0131n tedavisindeki gecikmeler maden kazas\u0131 kurbanlar\u0131n\u0131n t\u0131bbi y\u00f6netimini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiler<\/strong>. Uzun s\u00fcre yeralt\u0131nda mahsur kalanlarda dekontaminasyon esast\u0131r. Karbonmonoksit zehirlenmesi hiperbarik oksijen tedavisi gerektirebilir. Dikkatle de\u011ferlendirilen ve ilk t\u0131bbi uygulamalar\u0131 yap\u0131larak stabil hale getirilen hastalar kara veya hava ambulanslar\u0131 ile uygun merkezlere nakil edilir. Takip ve tedavisi ayaktan d\u00fczenlenebilecek hastalara olay yerinde kurulmu\u015f olan ge\u00e7ici t\u0131bbi tesislerde gerekli tedaviler uygulanabilir ve takipleri yap\u0131labilir. Madenden \u00e7ok say\u0131da ceset \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 durumunda ge\u00e7ici morg ihtiyac\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Kurtarma personelinin beslenmesi ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Yiyecekler yak\u0131ndaki lokantalardan sa\u011flanabilir. Uyku alanlar\u0131 i\u00e7in yak\u0131ndaki moteller ya da mevcut de\u011filse, kurtarma alan\u0131na kurulacak olan \u00e7ad\u0131rlar kullan\u0131labilir. Yeterli hijyen alanlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, kurtarma personeli aras\u0131nda bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemede kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n \u00a0<\/strong>\u00d6zel Durumlar<\/strong><\/p>\n Maden i\u015f\u00e7ilerinde farkl\u0131 bir\u00e7ok hastal\u0131k saptanmakla birlikte baz\u0131 hastal\u0131klar daha s\u0131k g\u00f6r\u00fclmektedir (\u015eekil 2)<\/strong> .<\/p>\n K\u00f6m\u00fcr madeni kazalar\u0131nda madencilerin maruz kalabilecekleri belirli yaralanma tipleri aras\u0131nda ekstremite ve pelvis yaralanmalar\u0131 (ezilme \u015feklinde yaralanmalar, kesi, yumu\u015fak doku yaralanmas\u0131, k\u0131r\u0131k ve \u00e7\u0131k\u0131klar), bir veya daha fazla uzuv kayb\u0131, beyin ve kafa yaralanmalar\u0131 (travmatik subaraknoidal kanama, intrakraniyal kanama, skalp kesisi, kafatas\u0131 ve kafa taban\u0131 k\u0131r\u0131klar\u0131), servikal ve spinal kord yaralanmalar\u0131, bat\u0131n ve toraks yaralanmalar\u0131 (hemotoraks, pn\u00f6motoraks, kot frakt\u00fcrleri, yelken g\u00f6\u011f\u00fcs) ile di\u011fer kemik k\u0131r\u0131klar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Maden kazalar\u0131ndaki yang\u0131nlarda her dereceden yan\u0131klar meydana gelebilir. Yan\u0131klar genellikle el, y\u00fcz ve boyun gibi a\u00e7\u0131k temasta olan v\u00fccut alanlar\u0131nda yerle\u015fim g\u00f6sterir. Y\u00fcksek derece s\u0131cakl\u0131\u011fa maruz kalan madencilerde ciddi dehidratasyon ve s\u0131cak \u00e7arpmalar\u0131na ba\u011fl\u0131 klinik bulgular saptabilir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Yeralt\u0131ndaki madenlerde bulunan tehlikeli gazlar\u0131n etkileri maruz kal\u0131nan gaz\u0131n tipi, havadaki konsantrasyonu, maruz kal\u0131nma s\u00fcresi ve ortamda bulunan oksijen miktar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fim g\u00f6stermektedir. Oda s\u0131cakl\u0131g\u0306\u0131nda, deniz seviyesinde solunan havan\u0131n %21’i oksijendir. Argon, nitrojen, hidrojen, helyum, metan, etan ve karbondioksit normalde hava ic\u0327erig\u0306inde bulunabilir ancak belirli bir yog\u0306unlug\u0306a ula\u015ft\u0131klar\u0131nda havadaki oksijen hacmi azal\u0131r. Solunulan havadaki oksijen azald\u0131\u011f\u0131nda, alveollerdeki k\u0131smi oksijen bas\u0131nc\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla dokulara olan oksijen sunumu azal\u0131r. Sonu\u00e7ta oksijen miktar\u0131 ile ili\u015fkili farkl\u0131 bir\u00e7ok semptom ve klinik bulgu ortaya \u00e7\u0131kar. Havadaki oksijen miktar\u0131n\u0131n giderek azalmas\u0131 takipne (%15-17), ta\u015fikardi, yorgunluk, bulant\u0131, kusma, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 (%9-15), senkop, bilin\u00e7 kayb\u0131 ve \u00f6l\u00fcme (<%8) neden olabilir. Yeralt\u0131 maden ortam\u0131nda %19\u2019dan du\u0308s\u0327u\u0308k oksijen konsantrasyonunda c\u0327al\u0131s\u0327mak yasakt\u0131r.<\/p>\n 3.1. Karbonmonoksit<\/strong><\/p>\n Bu renksiz, tats\u0131z, kokusuz gaz hemoglobin ba\u011flama b\u00f6lgeleri i\u00e7in oksijen ile rekabet eder ve yakla\u015f\u0131k 220 kat daha fazla bir afinite ile ba\u011flan\u0131r. Oksihemoglobin dissosiyasyon e\u011frisini sola kayd\u0131r\u0131r ve \u015feklini sigmoidal g\u00f6r\u00fcn\u00fcmden hiperbolik g\u00f6r\u00fcn\u00fcme \u00e7evirir. Kronik sigara i\u00e7en ki\u015filerde d\u00fczey %10\u2019a kadar y\u00fckselebilir, sigara i\u00e7meyen ki\u015filerde %3 ve \u00fcst\u00fc d\u00fczeyler toksik kabul edilir. Karbonmonoksit d\u00fczyi %20\u2019nin \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ciddi zehirlenme bulgular\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flar. Bu de\u011fer %40\u2019lara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda semptomlar \u015fiddetlenir ve %60\u2019\u0131n \u00fczerindeki de\u011ferler \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilir. Y\u00fcksek oksijen ihtiyac\u0131 olan dokular (beyin ve kalp) ilk etkilenenler aras\u0131ndad\u0131r. Yorgunluk, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, ba\u015f d\u00f6nmesi, hipotansiyon, senkop, n\u00f6bet, bilin\u00e7 kayb\u0131 ve \u00f6l\u00fcme neden olabilir. Karbonmonoksit i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131nda izin verilen \u00fcst s\u0131n\u0131r de\u011feri 8 saatlik bir c\u0327al\u0131s\u0327ma ic\u0327in %0.005\u2019dir (50 ppm).<\/p>\n 3.2. Karbondioksit<\/strong><\/p>\n Havadan daha ag\u0306\u0131r, renksiz ve kokusuz bir gazd\u0131r. Havadan ag\u0306\u0131r olmas\u0131 nedeni ile dipte toplan\u0131r. Solunum ve karbon i\u00e7eren maddelerin tam olarak yanmas\u0131 sonucu olu\u015fur. Patlay\u0131c\u0131 veya yan\u0131c\u0131 etkisi yoktur. \u00c7al\u0131\u015fma ortam\u0131nda izin verilen azami konsantrasyonu %0.5\u2019dir (5000 ppm). Havadaki miktar ve maruz kal\u0131nan s\u00fcreye g\u00f6re etkileri farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Karbondioksit d\u00fczeyi %10 ve \u00fczerindeki de\u011ferlerde nefes darl\u0131g\u0306\u0131, bas\u0327 ag\u0306r\u0131s\u0131, bas\u0327 do\u0308nmesi, bulant\u0131, kusma, go\u0308rme bozuklug\u0306u, titreme, kulak c\u0327\u0131nlamas\u0131, terleme, kan bas\u0131nc\u0131nda y\u00fckselmeye neden olurken, %20 ve daha y\u00fcksek de\u011ferlerde ise hipotansiyon, solunum say\u0131s\u0131nda azalma, bilinc\u0327 kayb\u0131, koma ve \u00f6l\u00fcme neden olabilir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n 3.3. Hidrojen S\u00fclf\u00fcr (K\u00fck\u00fcrtl\u00fc Hidrojen)<\/strong><\/p>\n Kimyasal yolla asfiksi olu\u015fturan zehirli gazlardan biridir. Renksiz, havadan a\u011f\u0131r, bozuk yumurta kokusuna benzeyen ko\u0308tu\u0308 kokulu, kara barut patlamas\u0131 ve su\u0308lfatl\u0131 madenlerin patlat\u0131lmas\u0131 sonucu ortaya c\u0327\u0131kar. Ortamda %4.4\u201344.5 aras\u0131nda bulundug\u0306unda patlay\u0131c\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma ortam\u0131nda izin verilen azami konsantrasyonu 10 ppm\u2019dir. Havadaki konsantrasyonu 20 ppm oldu\u011funda klinik etkileri ba\u015flamakla birlikte 100 ppm ve \u00fczerinde klinik bulgular daha da belirginle\u015fir. Mukozadaki irritan etki sonucu kornea ve konjonktivada y\u00fczeyel inflamasyona, n\u00f6rotoksik etkiye ba\u011fl\u0131 koku duyusunda azalmaya, d\u00fc\u015f\u00fck \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc olmas\u0131 sonucu akci\u011fer \u00f6demine, yo\u011fun maruziyet sonucu akut merkezi sinir sistemi toksisitesine ba\u011fl\u0131 geli\u015fen reversible bilin\u00e7 kayb\u0131na ve daha y\u00fcksek konsantrasyonlarda n\u00f6bet ve \u00f6l\u00fcme neden olabilir.<\/p>\n 3.4. Su\u0308lfu\u0308r Dioksit (ku\u0308ku\u0308rt dioksit)<\/strong><\/p>\n Havadan ag\u0306\u0131r, renksiz, keskin kokulu ve suda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcksek olan bir gazd\u0131r.\u00a0 K\u00fck\u00fcrt i\u00e7eren yak\u0131tlar\u0131n yanmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kar. Havadaki konsantrasyonu 5 ppm oldu\u011funda semptomlar olu\u015fmaya ba\u015flar. 10 ppm\u2019de haps\u0327\u0131rma, o\u0308ksu\u0308rme ve go\u0308zlerde irritasyon, 20 ppm ve \u00fczerinde ise akut solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, alveolar hemoraji ve \u00f6l\u00fcme neden olabilir.<\/p>\n <\/p>\n Olay \u00d6ncesi \u00d6nlemler<\/strong><\/p>\n Maden kurtarma operasyonlar\u0131ndaki en \u00f6nemli ilerlemelerden biri, 1856’da ba\u011f\u0131ms\u0131z solunum cihaz\u0131n\u0131n kullan\u0131ma sunulmas\u0131yla meydana geldi ve bu da kurtarma g\u00f6revlilerinin operasyonlar\u0131 daha g\u00fcvenli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmesine olanak sa\u011flad\u0131. Geli\u015fmi\u015f ekip e\u011fitimi ve iyile\u015ftirilmi\u015f ekipman ile modern maden kurtarma, kaotik, koordine olmayan kurtarma giri\u015fimlerini verimli, iyi koordine edilmi\u015f grup \u00e7abalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. T\u0131bbi unsurlar\u0131n tak\u0131ma tam entegrasyonu, ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonu\u00e7 i\u00e7in esast\u0131r.<\/p>\n Kurtarma Operasyonlar\u0131 \u0130\u00e7in;<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ekipleri madencileri bulmak i\u00e7in modern gaz alg\u0131lama ve ileti\u015fim ekipmanlar\u0131, sismik konum belirleyiciler,jeofonlar ve di\u011fer cihazlar\u0131 kullanmaktad\u0131r Kurtarma minib\u00fcsleri, solunum cihaz\u0131, \u015farj tesisleri, el aletleri, t\u0131bbimalzemeler ve gaz analiz ekipmanlar\u0131 ile donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Madendeki gazlar\u0131n niteliksel ve niceliksel bilgisi, yang\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren y\u00fcksek karbon monoksit seviyeleri gibi mevcut atmosfer ko\u015fullar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ge\u00e7mi\u015f olaylara ili\u015fkin \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n Maden acil durum operasyon ekipleri, madencilere ula\u015fmak i\u00e7in y\u00fczeyden sondaj kuyular\u0131 a\u00e7abilir. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 bir “hayatta kalma deli\u011fi” Kurtarma ekipleri, madencilerin yerini belirlemeye, durumlar\u0131n\u0131 belirlemeye ve bir kurtarma deli\u011fi a\u00e7\u0131l\u0131rken destek ve yard\u0131m sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in mikrofonlar\u0131, \u0131\u015f\u0131klar\u0131 ve kameralar\u0131 madene indirebilir.<\/p>\n <\/p>\n Olay Sonras\u0131 \u00d6nlemler<\/strong><\/p>\n Acil durumdan sonraki ilk birka\u00e7 saat en kritik olan\u0131d\u0131r. Maden kurtarma ekiplerinin, maden personelinin ve yerel yetkililerin koordinasyonu esast\u0131r. Bir komuta merkezi, kurtarma operasyonlar\u0131n\u0131n merkezini olu\u015fturur ve ileti\u015fim ekipman\u0131, yer alt\u0131 \u015femalar\u0131 ve yerel alan haritalar\u0131 i\u00e7erir. Maden kurtarma ekipleri geldi\u011finde, hangi ekiplerin arama ekibi, yedek ekip ve yedek ekip olaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen bir rotasyon program\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Akan su bulunan bir tezgah alan\u0131, solunum cihaz\u0131n\u0131n temizlenmesini, test edilmesini ve haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n <\/p>\n Acil durum personeli i\u00e7in yollar\u0131 a\u00e7\u0131k tutmak ve \u00e7evredeki merakl\u0131 ki\u015filerin kurtarma \u00e7abalar\u0131n\u0131 engellememesini veya maden arazisindeyken yaralanmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7evre g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 esast\u0131r. \u015eirket personeli veya polis memurlar\u0131, madene giden t\u00fcm yollar\u0131 korumal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Acil bir durumda kurtarma personelini beslemek ve bar\u0131nd\u0131rmak i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yiyeceklerhaz\u0131rlanabilir veya yak\u0131ndaki bir restorandan getirilebilir. Yak\u0131ndaki moteller genellikle uyku odalar\u0131 sa\u011flayabilir veya yoksa, kurtarma alan\u0131nda \u00e7ad\u0131r kurulabilir. Yeterli saha hijyeninin sa\u011flanmas\u0131, kurtarma personeli aras\u0131nda bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n Maden arama, bir kurtarma veya kurtarma operasyonu s\u0131ras\u0131nda yer alt\u0131ndaki ko\u015fullar\u0131 de\u011ferlendirme ve madencileri bulma s\u00fcrecidir. Madene giden en g\u00fcvenli yol, kimse yer alt\u0131na inmeden \u00f6nce belirlenir. Bir kuyu madeninde, kafes (yani asans\u00f6r) d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in kapsaml\u0131 bir \u015fekilde test edilir ve kuyuda gaz, duman veya su olup olmad\u0131\u011f\u0131 test edilir.<\/p>\n <\/p>\n Baz\u0131 afet durumlar\u0131nda ko\u015fullar, ba\u011f\u0131ms\u0131z solunum cihaz\u0131 olmadan ilk ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flamay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilir. Bu “\u00e7\u0131plak” ke\u015fif, yaln\u0131zca havaland\u0131rma sistemi d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ve gaz testleri g\u00fcvenli bir atmosfer g\u00f6sterdi\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Cihazl\u0131 yedek ekipler yak\u0131nlarda konu\u015flanm\u0131\u015f, gerekirse bir kurtarma i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye haz\u0131r. Gaz analizi, zararl\u0131 veya patlay\u0131c\u0131 gazlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya oksijen eksikli\u011fini g\u00f6sterdi\u011finde veya duman veya hasarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, havaland\u0131rmadaki kesintilerin ke\u015ffedildi\u011fi yerde \u00e7\u0131plak y\u00fczle ke\u015fif durur. Bir \u201ctemiz hava \u00fcss\u00fc\u201d genellikle ko\u015fullar\u0131n art\u0131k y\u00fczs\u00fcz ke\u015fiflere izin vermedi\u011fi noktada kurulur. Solunum cihaz\u0131 bulunan ekipler, temiz hava \u00fcss\u00fcnden ke\u015fif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmektedir. Tipik maden kurtarma ekipmanlar\u0131 aras\u0131nda gaz dedekt\u00f6rleri, oksijen g\u00f6stergeleri, ileti\u015fim ekipman\u0131, termal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme kameralar\u0131 veya \u0131s\u0131 alg\u0131lama cihazlar\u0131, ba\u011flant\u0131 hatt\u0131, harita tahtas\u0131 ve i\u015faretleyici, \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7ubu\u011fu, baston, sedye, ilk yard\u0131m \u00e7antas\u0131, yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc, aletler, battaniyeler bulunur.<\/p>\n <\/p>\n Yeralt\u0131na gitmeden \u00f6nce, her tak\u0131ma madende neler oldu\u011fu ve \u015fu anda hangi ko\u015fullar\u0131n mevcut oldu\u011fu hakk\u0131nda bilgi verilir.Her yeralt\u0131 k\u00f6m\u00fcr madeni zararl\u0131 gazlar, toz dumanlar\u0131 ve duman i\u00e7erdi\u011finden, bir havaland\u0131rma sistemi ana giri\u015f \u015faft\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00fczeyden hava \u00e7eker. Havaland\u0131rma kontrolleri, havay\u0131 belirli aral\u0131klarla hareket etmeye zorlar. Madenin t\u00fcm b\u00f6l\u00fcmlerini g\u00fcvenli bir \u015fekilde havaland\u0131rmak i\u00e7in y\u00f6nlerde ve belirli h\u0131zlarda sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ana fan bir bas\u0131n\u00e7 fark\u0131 yarat\u0131r ve temiz hava \u00fcss\u00fc kurulduktan ve ke\u015fif ba\u015flad\u0131ktan sonra yer alt\u0131ndayken kurtarma ekibinin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in izlenmeli veya korunmal\u0131d\u0131r. Havaland\u0131rmadaki de\u011fi\u015fiklikler sadece komuta merkezi taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Ekip madende ilerlerken t\u00fcm havaland\u0131rma kontrolleri incelenir. Ekip \u00fcyeleri, hasarl\u0131 havaland\u0131rma kontrollerini tan\u0131yabilmeli, bir anemometre veya duman t\u00fcp\u00fc kullanarak havaland\u0131rma havas\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve h\u0131z\u0131n\u0131 belirleyebilmeli, bir maden giri\u015finin kesit alan\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ebilmeli ve alan\u0131 kullanarak havan\u0131n hacmini hesaplayabilmelidir.<\/p>\n <\/p>\n Yeralt\u0131 madenlerindeki yang\u0131nlar, patlama tehlikesi olu\u015fturmalar\u0131, oksijen t\u00fcketmeleri ve duman, zehirli gazlar ve \u0131s\u0131 \u00fcretmeleri nedeniyle \u00f6zellikle tehlikelidir. Yang\u0131n s\u0131ras\u0131nda patlay\u0131c\u0131 gazlar\u0131 ve dam\u0131t\u0131klar\u0131 yang\u0131n alan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rmak ve duman\u0131, \u0131s\u0131y\u0131 ve alevleri ekipten uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in havaland\u0131rma her zaman sa\u011flan\u0131r. K\u00f6m\u00fcr madenlerindeki patlamalar\u0131n en s\u0131k nedeni metan gaz\u0131n\u0131n, k\u00f6m\u00fcr tozunun veya ikisinin birle\u015fiminin tutu\u015fmas\u0131d\u0131r. Patlamalar \u00e7at\u0131 desteklerini havaya u\u00e7urabilir, havaland\u0131rma kontrollerine zarar verebilir.<\/p>\n <\/p>\n Yaral\u0131lar\u0131n T\u0131bbi Tedavisi<\/strong><\/p>\n Madencilerin yeralt\u0131nda mahsur kald\u0131\u011f\u0131 veya bir patlama, \u00e7at\u0131 d\u00fc\u015fmesi veya yang\u0131n sonras\u0131 yaralanmalar\u0131n meydana geldi\u011fi bir felakette, ge\u00e7ici bir t\u0131bbi tedavi tesisi kurulmal\u0131d\u0131r. \u0130lk stabilizasyondan sonra, olay yerinde ilk t\u0131bbi m\u00fcdahaleleri yap\u0131lan yaral\u0131lar\u0131n, kara ve hava ambulanslar\u0131 ile \u00e7evredeki hastanelere nakilleri gerekir. Madenden \u00e7oksay\u0131da ceset \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yorsa, ge\u00e7ici bir morg gereklidir. \u00c7evredeki so\u011fuk hava depolar\u0131 kullan\u0131labilir. Uzun s\u00fcre sonra \u00e7\u0131kar\u0131lan cesetlerde yan\u0131k ve s\u0131ca\u011fa ba\u011fl\u0131 deformasyon ve madencilerin genelde kimliksiz \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 nedeniyle kimliklendirme yap\u0131lmas\u0131 zorla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n Maden kazalar\u0131 nadir ancak sonu\u00e7lar\u0131 olduk\u00e7a y\u0131k\u0131c\u0131 olabilen afet durumlar\u0131d\u0131r. Maden kazalar\u0131n\u0131n \u00f6ncesinde gerekli e\u011fitimin verilmesi, koruyucu \u00f6nlem ve ekipmanlar\u0131n haz\u0131r olmas\u0131 ve maden kazas\u0131 s\u0131ras\u0131 ile sonras\u0131nda izlenmesi gerekli olan yol haritas\u0131n\u0131n belirlenmesi gereklidir. Kurtarma organizasyonu planlan\u0131rken maden kazalar\u0131 konusunda e\u011fitim alm\u0131\u015f sa\u011fl\u0131k ekiplerinin de maden kurtarma ekibi ile yeterli entegrasyonunun sa\u011flanmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir.\u0130lk m\u00fcdahalede en \u00f6nemli sorunlar; olay yeri g\u00fcvenli\u011fi, kimliklendirme ve kurtarmaya m\u00fcdahale eden ekiplerin uzun s\u00fcre madende kalmalar\u0131 sonucu gazdan etkilenmeleridir.<\/p>\n Afetlerin co\u011frafyam\u0131z\u0131n kaderi olmayaca\u011f\u0131, afet sonras\u0131nda de\u011fil afet \u00f6ncesinde gerekli \u00f6nlemlerin al\u0131naca\u011f\u0131 g\u00fcnlere\u2026<\/p>\n BA\u015eIMIZ SA\u011eOLSUN<\/em><\/strong><\/p>\n Do\u00e7.Dr.Onur KARAKAYALI<\/em><\/strong><\/p>\n Dr.Turhan SOFUO\u011eLU<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1.Afet Y\u00f6netimi ve T\u0131bbi Uygulamalar; Maden Kazalar\u0131<\/p>\n <\/p>\n G\u00f6rseller Dr.Turhan Sofuo\u011flu’nun izni ile yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 14.10.2022 saatler 18.15\u2019i g\u00f6sterirken yer alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir patlama ile hayat bir kez daha durdu. Y\u00fcrek s\u0131z\u0131m\u0131z\u0131n adresi bu sefer Bart\u0131n Amasra…<\/p>\n","protected":false},"author":1367,"featured_media":594,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10043],"tags":[],"class_list":["post-593","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afet-yazi-dizisi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1367"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/593\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n\n
\n Tablo 1. <\/strong>Ba\u015fl\u0131ca maden kazas\u0131 t\u00fcrleri.<\/td>\n<\/tr>\n \n \u2022 Grizu patlamas\u0131<\/p>\n \n
\n
\n
\n
\n
\n
\n\n
\n Tablo 2.<\/strong> Maden kazalar\u0131na etki eden fakt\u00f6rler.<\/td>\n<\/tr>\n \n <\/td>\n \u0130nsan Fakt\u00f6rleri<\/strong><\/td>\n Teknik Fakt\u00f6rler<\/strong><\/td>\n \u00c7evresel Fakt\u00f6rler<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n \n Fiziksel<\/strong><\/td>\n Sosyoekonomik<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n \n Olay \u00f6ncesi<\/strong><\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bilgi \/ Tecr\u00fcbe<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Makinelerin \u00f6zellikleri ve kondisyonlar\u0131<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kaya \u00f6zellikleri<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Havaland\u0131rma g\u00fcvenli\u011fi<\/p>\n \n Olay an\u0131<\/strong><\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Koruyucu ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yaralamay\u0131 \u00f6nleyici teknoloji ve otomatik koruma cihazlar\u0131<\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kayan\u0131n stabilitesi<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kaza koruyucular\u0131n akut i\u015fletilebilirli\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n \n Olay sonras\u0131<\/strong><\/td>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130lk yard\u0131m malzemelerine ula\u015fma<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrme ve etkilerini azaltma<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Madene ula\u015f\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n \u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kurtarma organizasyonunun i\u015fletilebilirli\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div>\n \n
\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2022\/10\/8e220990907f9c228561955a2d84a9b4-300x200.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2022\/10\/8bd3419c44cd87b5c60c99234958a459-300x225.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2022\/10\/c2811f9dbbc0c966b63c0e8f33c7f6e2-225x300.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2022\/10\/367c553b8f24c763546c183808450063-300x169.jpeg\")
<\/strong><\/p>\n\n