{"id":1783,"date":"2026-11-05T11:35:49","date_gmt":"2026-11-05T08:35:49","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/?p=1783"},"modified":"2026-11-05T11:35:51","modified_gmt":"2026-11-05T08:35:51","slug":"afetlerde-acil-serviste-rol-ve-yetki-karmasasi-kim-nerede-ne-yapmali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/afet-yazi-dizisi\/afetlerde-acil-serviste-rol-ve-yetki-karmasasi-kim-nerede-ne-yapmali\/","title":{"rendered":"Afetlerde Acil Serviste Rol ve Yetki Karma\u015fas\u0131: Kim, Nerede, Ne Yapmal\u0131?"},"content":{"rendered":"\n

Uzm. Dr.<\/strong> Sema<\/strong> BELEK<\/strong>, Uzm. Dr.<\/strong> Mehmet<\/strong> ERKU\u015e<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Afet ve acil durum sisteminde rol karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n g\u00f6rev tan\u0131m\u0131n\u0131n net olmamas\u0131 veya farkl\u0131 kurum ve birimlerin ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fandan \u00e7eli\u015fkili beklentilerde bulunmas\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. (1)<\/p>\n\n\n\n

Yetki karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ise bu durumla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f olup, bir karar\u0131n kimin taraf\u0131ndan, hangi mevzuata dayan\u0131larak ve ne zaman al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131n belirsiz olmas\u0131 durumunu ifade eder. T\u00fcrkiye\u2019de afet sa\u011fl\u0131k y\u00f6netimi, T\u00fcrkiye Afet M\u00fcdahale Plan\u0131 (TAMP) ve Hastane Afet ve Acil Durum Plan\u0131 (HAP) mevzuat\u0131yla kapsaml\u0131 bir g\u00f6rev ve yetki \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. (2,3) Ancak 1999 Marmara ve D\u00fczce depremlerinde hastanelerin a\u011f\u0131r hasar g\u00f6rmesi ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin g\u00fcnlerce aksamas\u0131 (4), 6 \u015eubat 2023 Kahramanmara\u015f depremlerinde ise acil servis kapasitesinin a\u015f\u0131lmas\u0131 ve olay yerinden merkezi illere kademeli hasta sevkinin zorunlu hale gelmesi (5), bu \u00e7er\u00e7evenin acil servis d\u00fczeyinde her zaman ayn\u0131 netlikle uygulanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131m\u0131zda afetlerde acil servis y\u00f6netiminde g\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar\u0131n mevzuat ve komuta yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisindeki yeri ele al\u0131nacak; uygulamada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan rol belirsizlikleri ve koordinasyon sorunlar\u0131 uzman g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve g\u00fcncel uluslararas\u0131 literat\u00fcr \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirilerek \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunulacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye Afet M\u00fcdahale Plan\u0131 Ve Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Grubu<\/h2>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de afetlere m\u00fcdahalenin \u00e7er\u00e7evesini belirleyen \u00fcst d\u00fczey planlama belgesi T\u00fcrkiye Afet M\u00fcdahale Plan\u0131 (TAMP)\u2019d\u0131r. TAMP\u2019\u0131n hukuki dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan Afet ve Acil Durum M\u00fcdahale Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi 24 \u015eubat 2022 tarihli ve 31760 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanm\u0131\u015f, g\u00fcncellenmi\u015f TAMP ise 15 Eyl\u00fcl 2022 tarihli ve 31954 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. TAMP kapsam\u0131nda ulusal d\u00fczeyde 25, yerel d\u00fczeyde ise 23 ayr\u0131 hizmet grubu tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gruplardan Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Grubu\u2019nun ulusal d\u00fczeydeki ana \u00e7\u00f6z\u00fcm orta\u011f\u0131 Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019d\u0131r. Bakanl\u0131k; olay yerindeki ilk t\u0131bbi m\u00fcdahalenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinden, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hizmetlerinin sunulmas\u0131ndan ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hizmetlerinin kesintisiz s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinden sorumludur. (2,6)<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015eekil 1. TAMP ulusal ve yerel d\u00fczey m\u00fcdahale organizasyonu ile Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Grubu\u2019nun yeri.<\/em><\/p>\n\n\n\n

TAMP\u2019\u0131n \u201cm\u00fcdahale plan\u0131\u201d niteli\u011finde oldu\u011fu ilk bak\u0131\u015fta anla\u015f\u0131labilmektedir. TAMP, kendi metninde kendisini taktik bir plan olarak tan\u0131mlamakta; as\u0131l g\u00f6revi ise hizmet gruplar\u0131n\u0131n rollerini, sorumluluklar\u0131n\u0131 ve aralar\u0131ndaki i\u015f birli\u011fini belirlemektir. Personel, ara\u00e7 ve ekipman kaynaklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren ayr\u0131nt\u0131l\u0131 form ve \u00f6zetler ise TAMP\u2019\u0131n kapsam\u0131na girmemekte, hizmet gruplar\u0131n\u0131n kendileri taraf\u0131ndan haz\u0131rlanacak operasyon planlar\u0131na b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. (7) Bu durum, isim ile i\u00e7erik aras\u0131nda sahadaki uygulamalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir farkl\u0131l\u0131\u011fa i\u015faret etmektedir: TAMP, \u201ckim, ne yapacak?\u201d sorusunu genel hatlar\u0131yla yan\u0131tlarken, \u201cbu karar\u0131 hangi a\u015famada, hangi yetkiyle ve kim verecek?\u201d sorular\u0131n\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 il ve hastane d\u00fczeyinde haz\u0131rlanacak daha alt d\u00fczey planlara b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu durumun bir ba\u015fka zorlu\u011fu, baz\u0131 kurumlar\u0131n TAMP kapsam\u0131nda birden fazla hizmet grubunda g\u00f6rev almas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin AFAD, farkl\u0131 hizmet gruplar\u0131nda hem ana \u00e7\u00f6z\u00fcm orta\u011f\u0131 hem de destek \u00e7\u00f6z\u00fcm orta\u011f\u0131 olarak yer almaktad\u0131r. Bu durum, zaten s\u0131n\u0131rl\u0131 personel, ara\u00e7 ve ekipman kapasitesine sahip olan kurumlar\u0131n koordinasyon y\u00fck\u00fcn\u00fc daha da art\u0131rmaktad\u0131r. (8)<\/p>\n\n\n\n

\u0130l Ve Saha D\u00fczeyinde G\u00f6rev Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/h2>\n\n\n\n

TAMP\u2019\u0131n ulusal d\u00fczeyde ortaya koydu\u011fu bu \u00e7er\u00e7eve, il d\u00fczeyinde daha somut g\u00f6rev ve sorumluluklara d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. \u0130llerde afet ve acil sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinden \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri sorumludur. \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 Acil Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri ve Afetlerde Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile \u0130l Ambulans Servisi Ba\u015fhekimli\u011fi, bu yap\u0131lanman\u0131n iki temel birimidir. \u0130l Ambulans Servisi Ba\u015fhekimli\u011fi, 112 Acil Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri\u2019nin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinden birinci derecede sorumlu olup 112 Acil \u00c7a\u011fr\u0131 Merkezi ve ambulans istasyonlar\u0131n\u0131 idari, e\u011fitim, insan kaynaklar\u0131, mali ve bilgi i\u015flem s\u00fcre\u00e7leri a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00f6netmektedir. (9)<\/p>\n\n\n\n

Afetlerde sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin sahadaki \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri ise Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE)\u2019dir. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Acil Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6rev yapan bu ekipler; seyyar hastane kurulumu, personel ve lojistik deste\u011fin sa\u011flanmas\u0131, Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve N\u00fckleer (KBRN) olaylara m\u00fcdahale ile ilk yard\u0131m ve HAP e\u011fitimlerinin planlanmas\u0131ndan sorumludur. (10) HAP Uygulama Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nde, hastanelerin yatak kapasitesine g\u00f6re bulunmas\u0131 gereken Hastane Afet Timi say\u0131s\u0131 belirlenmi\u015ftir. Hastaneler; 99 yatak kapasitesine kadar en az bir, 100-300 aras\u0131 yatak kapasitesine sahip ise en az iki, 301-499 aras\u0131 yatak kapasitesine sahip ise en az \u00fc\u00e7, 500-999 aras\u0131 yatak kapasitesine sahip ise en az d\u00f6rt, 1000-1999 aras\u0131 yatak kapasitesine sahip ise en az alt\u0131, 2000-2999 aras\u0131 yatak kapasitesine sahip ise en az 8, 3000 ve \u00fczeri yatak kapasitesine sahip ise en az on afet timi olu\u015fturmak ve olu\u015fturulan afet timi\/timlerine, Bakanl\u0131k\u00e7a e\u011fitim i\u00e7eri\u011fi belirlenen hastane afet timi temel e\u011fitimi ile afet ve acil durumlarda, hastanelerinde ve afet b\u00f6lgesinde sunulacak sa\u011fl\u0131k hizmeti kalitesini art\u0131rmak i\u00e7in gerekli yeterlili\u011fi kazand\u0131racak e\u011fitimleri ald\u0131rmak zorundad\u0131r. Hastane afet timleri ola\u011fan durumda asli g\u00f6rev yerlerinde hizmet eder, HAP uygulan\u0131rken gerekmesi halinde \u00f6ncelikle tahliye ve hastanede yap\u0131sal hasarlar olmas\u0131 durumunda medikal kurtarma i\u015fleminde g\u00f6rev al\u0131rlar. (3)<\/p>\n\n\n\n

Hastane \u0130\u00e7i Komuta Zinciri: Hap Ba\u015fkan\u0131 Ve Olay Y\u00f6netim Merkezi<\/h2>\n\n\n\n

HAP Uygulama Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin amac\u0131, \u00fclke genelindeki hastanelerin afetlere y\u00f6nelik risk azalt\u0131c\u0131 \u00f6nlemleri almas\u0131n\u0131 ve ilk 72 saat boyunca d\u0131\u015far\u0131dan yard\u0131m almaks\u0131z\u0131n kendi kendine yeterli \u015fekilde hizmet sunabilmesini sa\u011flamakt\u0131r (3). Bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in y\u00f6netmelik, hastane i\u00e7inde tek bir yetkili merci tan\u0131mlamaktad\u0131r. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki y\u00f6netmeli\u011fe g\u00f6re, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 hastaneler, \u00fcniversite hastaneleri ve belediye hastanelerinde hastane ba\u015fhekimi; \u00f6zel hastanelerde ise mesul m\u00fcd\u00fcr HAP Ba\u015fkan\u0131 olarak belirlenmi\u015ftir. HAP Ba\u015fkan\u0131; plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, g\u00fcncellenmesi ve afet s\u0131ras\u0131nda uygulanmas\u0131ndan birinci derecede sorumludur. (3)<\/p>\n\n\n\n

Burada s\u0131k\u00e7a kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan noktalardan biri, HAP Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n ayn\u0131 zamanda acil servisin klinik lideri olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. HAP Ba\u015fkan\u0131, hastanenin genel kaynak, personel ve operasyon y\u00f6netiminden sorumluyken, acil servisin g\u00fcnl\u00fck i\u015fleyi\u015fi ve afet an\u0131ndaki klinik y\u00f6netimi acil servis sorumlusunun g\u00f6rev ve sorumlulu\u011fundad\u0131r. (3,11) Bu rollerin net bi\u00e7imde tan\u0131mlanmamas\u0131, \u201chastane y\u00f6neticisi mi, acil servis sorumlusu mu daha yetkili?\u201d \u015feklinde yanl\u0131\u015f bir alg\u0131ya yol a\u00e7abilmektedir. Oysa do\u011fru soru, \u201changi karar, hangi g\u00f6rev tan\u0131m\u0131n\u0131n kapsam\u0131ndad\u0131r?\u201d \u015feklinde sorulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yetki\/Sorumluluk Alan\u0131<\/strong><\/td>HAP Ba\u015fkan\u0131<\/strong><\/td>Acil Servis Birim Sorumlusu<\/strong><\/td><\/tr>
Genel \u00e7er\u00e7eve<\/td>Hastanenin genel kaynak, personel ve operasyon y\u00f6netimi<\/td>Acil servis i\u00e7indeki klinik i\u015fleyi\u015f ve hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n koordinasyonu<\/td><\/tr>
Afet an\u0131ndaki rol\u00fc<\/td>Hastane Olay Y\u00f6netim Merkezi’nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131<\/td>Acil servis biriminin afet s\u0131ras\u0131ndaki faaliyetlerinin koordinasyonu<\/td><\/tr>
Kaynak tahsisi, g\u00fcvenlik, tahliye<\/td>HAP organizasyonu ve ilgili g\u00f6rev birimleri kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr<\/td>Kendi biriminin g\u00f6rev alan\u0131 kapsam\u0131nda katk\u0131 sa\u011flar<\/td><\/tr>
Hasta triyaj\u0131, alan organizasyonu, klinik ak\u0131\u015f<\/td>HAP organizasyonu kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr<\/td>Acil servis i\u00e7indeki hasta bak\u0131m ve y\u00f6nlendirme s\u00fcre\u00e7lerini koordine eder<\/td><\/tr>
Hastane Afet Triyaj Alan\u0131<\/td>HAP organizasyonu kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr<\/td>Hastane Afet Triyaj Alan\u0131 Birim Sorumlusuyla ayn\u0131 komuta d\u00fczeyinde g\u00f6rev yapar; biri di\u011ferine ba\u011fl\u0131 de\u011fildir<\/td><\/tr>
Plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ve g\u00fcncellenmesi<\/td>Birinci derecede sorumludur<\/td>G\u00f6rev alan\u0131 kapsam\u0131nda katk\u0131 sa\u011flar<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

Tablo 1. HAP Ba\u015fkan\u0131 ile Acil Servis Birim Sorumlusunun temel g\u00f6rev ve sorumluluk alanlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n

HAP Ba\u015fkan\u0131, ayn\u0131 zamanda afet s\u0131ras\u0131nda kurulacak Hastane Olay Y\u00f6netim Merkezi\u2019nin ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Bu merkezde kurumlar aras\u0131 koordinasyon sorumlusu di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n temsilcileriyle ileti\u015fimi y\u00fcr\u00fct\u00fcr; HAP kapsam\u0131ndaki i\u015f g\u00fcvenli\u011fi sorumlusu ise \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini izlemekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr ve ya\u015fam\u0131 tehdit eden bir durum s\u00f6z konusu oldu\u011funda, HAP Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n talimat\u0131 do\u011frultusunda operasyonlar\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flama yetkisine sahiptir. Bu durum, hastanede \u201ckimin, ne zaman dur diyebilece\u011fi\u201d sorusuna mevzuat taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k bir g\u00f6rev ve yetki tan\u0131m\u0131 sunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir. (3,12) A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fema<\/p>\n\n\n\n

, HAP Ba\u015fkan\u0131\u2019ndan ba\u015flayarak i\u015f g\u00fcvenli\u011fi, kurumlar aras\u0131 koordinasyon ve lojistik sorumluluklar\u0131n\u0131n hastane i\u00e7indeki temel yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Operasyon \u015eefine ba\u011fl\u0131 T\u0131bbi Bak\u0131m Sorumlusu alt\u0131nda ise acil servis birim sorumlusu ile hastane afet triyaj alan\u0131 birim sorumlusu e\u015fit d\u00fczeyde yer almaktad\u0131r; biri di\u011ferinin alt\u0131nda de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015eekil 2. Hastane Olay Y\u00f6netim Merkezi\u2019nde g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve komuta zinciri \u2014 Acil Servis Birim Sorumlusu ile Hastane Afet Triyaj Alan\u0131 Birim Sorumlusu e\u015fit d\u00fczeydedir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu komuta zincirinin alt basama\u011f\u0131nda acil servise \u00f6zg\u00fc g\u00f6revliler yer almaktad\u0131r. HAP haz\u0131rlama s\u00fcrecinde acil servis, UMKE ve KBRN ile ili\u015fkili g\u00f6rev ve sorumluluklar ilgili mevzuat ve k\u0131lavuzlar do\u011frultusunda belirlenmektedir. Acil durum ve afet triyaj\u0131na ili\u015fkin haz\u0131rl\u0131k ve e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerinde acil servis sorumlusu, UMKE faaliyetlerinde hastane UMKE sorumlusu, KBRN e\u011fitimlerinde ise KBRN sorumlusu g\u00f6rev almaktad\u0131r. (11)<\/p>\n\n\n\n

Hastane Olay Y\u00f6netim Merkezi’nde G\u00f6rev Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u015eemada \u00f6zetlenen g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, HAP mevzuat\u0131 ve ilgili k\u0131lavuzlarda a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde tan\u0131mlanmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. HAP Ba\u015fkan\u0131<\/strong>: Plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131ndan, g\u00fcncellenmesinden ve afet s\u0131ras\u0131nda uygulanmas\u0131ndan birinci derecede sorumludur; afet an\u0131nda Hastane Olay Y\u00f6netim Merkezi\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcr. (3)<\/li>\n\n\n\n
  2. \u0130\u015f g\u00fcvenli\u011fi sorumlusu<\/strong>: \u00c7al\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini ve d\u00fczenini sa\u011flamak, ki\u015fisel koruyucu ekipmanlar\u0131n temini ve bak\u0131m\u0131n\u0131 takip etmekle sorumludur. Ya\u015fam\u0131 tehdit eden bir durumda, HAP Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n talimat\u0131 do\u011frultusunda operasyonlar\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir. (12)<\/li>\n\n\n\n
  3. Acil servis birim sorumlusu<\/strong>: Acil servise gelen hastalar\u0131n t\u0131bbi bak\u0131m\u0131n\u0131 ve y\u00f6nlendirilmesini koordine eder. T\u0131bbi Bak\u0131m Sorumlusuna ba\u011fl\u0131 olup, Hastane Afet Triyaj Alan\u0131 Birim Sorumlusu ile e\u015fit d\u00fczeydedir; biri di\u011ferine ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. (12)<\/li>\n\n\n\n
  4. Lojistik \u015fefi<\/strong>: Afet s\u0131ras\u0131nda ihtiya\u00e7 duyulan malzeme, ekipman ve personelin planlanmas\u0131 ile hastanedeki mevcut kaynaklar\u0131n koordinasyonundan sorumludur. (12)<\/li>\n\n\n\n
  5. Kurumlar aras\u0131 koordinasyon sorumlusu<\/strong>: Hastane Olay Y\u00f6netim Merkezi\u2019nde di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n temsilcileriyle ileti\u015fime ge\u00e7er, afet ve acil durumla ilgili bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flayan yetkili ki\u015fi olarak g\u00f6rev yapar. (12)<\/li>\n\n\n\n
  6. Hastane afet triyaj alan\u0131 birim sorumlusu<\/strong>: Hastane Afet Triyaj Alan\u0131\u2019n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; yaral\u0131lar\u0131 \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirip gerekli tedavi alanlar\u0131na y\u00f6nlendirir. Acil Servis Birim Sorumlusu ile e\u015fit d\u00fczeydedir, onun alt\u0131nda yer almaz. (12)<\/li>\n\n\n\n
  7. Halkla ili\u015fkiler sorumlusu<\/strong>: Personel, hasta yak\u0131nlar\u0131 ve bas\u0131n\u0131 da i\u00e7erecek \u015fekilde i\u00e7 ve d\u0131\u015f payda\u015flara HAP Ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan onaylanan bilgilerin iletilmesini sa\u011flar. (12)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Acil Servis \u0130\u00e7inde Triyaj Yetkisi: Mevzuat\u0131n Birakt\u0131\u011f\u0131 Bo\u015fluk<\/h2>\n\n\n\n

    Bu g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na ra\u011fmen, acil serviste triyaj\u0131 fiilen hangi sa\u011fl\u0131k personelinin y\u00fcr\u00fctece\u011fi tek bir meslek grubuyla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki Tebli\u011f, triyaj\u0131n e\u011fitimini alan tabip, acil t\u0131p teknisyeni, hem\u015fire veya sa\u011fl\u0131k memuru taraf\u0131ndan yap\u0131labilece\u011fini belirtmekte; ancak afet ko\u015fullar\u0131nda rutin triyajdan kitlesel olay triyaj\u0131na ge\u00e7i\u015fin kim taraf\u0131ndan aktive edilece\u011fi ve triyaj alan\u0131ndaki operasyonel komuta ili\u015fkisinin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ayr\u0131ca netle\u015ftirilmeyi beklemektedir. (13) Saha uygulamalar\u0131na ili\u015fkin bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise hastane triyaj\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn destek personeli taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, hekimlerin triyaja do\u011frudan kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ise daha s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu bildirilmi\u015f; bununla birlikte, triyaj s\u0131ras\u0131nda elde edilen bilgilerin gerekti\u011finde bir hekime h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde aktar\u0131labilmesinin \u00f6nemi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. (14) Rutin uygulamada i\u015fleyi\u015fi aksatmayan bu esneklik, afet ko\u015fullar\u0131nda sorumluluklar\u0131n geriye d\u00f6n\u00fck olarak izlenebilirli\u011fini zorla\u015ft\u0131rabilmekte ve \u201ctriyaj\u0131 kim yapt\u0131, hangi karar\u0131 hangi yetkiyle verdi?\u201d sorular\u0131n\u0131n yan\u0131tlanmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Afet triyaj\u0131n\u0131n kendi i\u00e7inde de bir kademelenme vard\u0131r. Olay yeri (saha) triyaj\u0131, birden fazla ekibin olay yerine ula\u015fmas\u0131na kadar ge\u00e7en s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015ftirilen ilk ayr\u0131\u015ft\u0131rma i\u015flemidir; nakil triyaj\u0131 ise hangi hastan\u0131n, hangi \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131na g\u00f6re ve ne zaman sevk edilece\u011fine ili\u015fkin kararlar\u0131 ifade eder. Bu s\u00fcre\u00e7lerde g\u00f6rev ve sorumluluklar, ilgili afet ve acil sa\u011fl\u0131k hizmetleri organizasyonu i\u00e7erisinde tan\u0131mlanan g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 do\u011frultusunda y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. (9) Bununla birlikte, sahada triyaj\u0131n fiilen kim taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fi n\u00f6bet\u00e7i personelin niteli\u011fine ve kurumun mevcut organizasyonuna g\u00f6re de\u011fi\u015febilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn kitlesel olay triyaj\u0131na ili\u015fkin k\u0131lavuzu da bu noktaya dikkat \u00e7ekmektedir. K\u0131lavuzda, rutin triyajdan kitlesel olay triyaj\u0131na ge\u00e7i\u015fin hangi ko\u015fullarda ve kimin taraf\u0131ndan etkinle\u015ftirilece\u011finin, triyaj alan\u0131ndan kimin sorumlu olaca\u011f\u0131n\u0131n ve triyaj ekibinin hangi komuta hatt\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131n olay ger\u00e7ekle\u015fmeden \u00f6nce a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmesi gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. (15) Ayn\u0131 kaynakta, triyaj\u0131n tek seferlik bir karar de\u011fil, hastalar\u0131n g\u00fcncel klinik durumu ve mevcut kaynaklardaki de\u011fi\u015fiklikler do\u011frultusunda tekrarlanmas\u0131 gereken dinamik bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fu belirtilmektedir. Bu nedenle, \u00f6rne\u011fin sar\u0131 alanda bulunan bir hastan\u0131n klinik durumunun k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi durumunda yeniden de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 ve hastan\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 alana aktar\u0131lmas\u0131 gerekebilir. (16)<\/p>\n\n\n\n

    Burada \u00fc\u00e7 farkl\u0131 rol\u00fcn birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 gerekir: triyaj\u0131 fiilen ger\u00e7ekle\u015ftiren sa\u011fl\u0131k personeli, triyaj alan\u0131n\u0131n operasyonel sorumlusu ve t\u00fcm acil servis operasyonunun klinik lideri. Bu rollerin ayn\u0131 ki\u015fide birle\u015fmesi zorunlu de\u011fildir; afet ko\u015fullar\u0131nda ya\u015fanan belirsizli\u011fin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu \u00fc\u00e7 rol\u00fcn \u00f6nceden ayr\u0131 ayr\u0131 tan\u0131mlanmamas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    N\u00f6bet Hiyerar\u015fisi<\/h2>\n\n\n\n

    Acil servis sorumlusu kimdir?<\/h3>\n\n\n\n

    Ba\u015fl\u0131ktaki \u201ckim\u201d sorusunun g\u00fcnl\u00fck i\u015fleyi\u015fteki en somut kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, acil servis sorumlu tabibinin nas\u0131l belirlendi\u011fine ili\u015fkin kurallar\u0131n tan\u0131mlanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki Tebli\u011f\u2019e g\u00f6re acil serviste \u00f6ncelikle varsa acil t\u0131p uzman\u0131, bunun bulunmamas\u0131 durumunda yo\u011fun hizmet veren klinik bran\u015flardan bir uzman tabip, o da yoksa acil serviste g\u00f6revli herhangi bir tabip acil servis sorumlusu olarak belirlenmektedir. \u00c7ocuk acil servislerinde ise bu s\u0131ralama, \u00e7ocuk acil t\u0131p yan dal uzman\u0131ndan \u00e7ocuk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve hastal\u0131klar\u0131 uzman\u0131na do\u011fru ilerlemektedir. Mesai d\u0131\u015f\u0131nda, ihtiya\u00e7 halinde n\u00f6bet\u00e7i tabiplerden birine sorumlu tabibe vek\u00e2let etme yetkisi verilebilmekte ve bu g\u00f6revlendirme n\u00f6bet listesinde kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Sevk kararlar\u0131nda da benzer bir bildirim hiyerar\u015fisi bulunmaktad\u0131r: mesai saatleri i\u00e7inde ba\u015ftabibe veya acilden sorumlu ba\u015ftabip yard\u0131mc\u0131s\u0131na, mesai d\u0131\u015f\u0131nda ise idari n\u00f6bet\u00e7i uzman tabibe bilgi verilmesi esast\u0131r. (17,18)<\/p>\n\n\n\n

    Bu g\u00f6rev tan\u0131m\u0131 mevzuatta yaz\u0131l\u0131 olarak net olmakla birlikte, uygulamada hastaneler aras\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Baz\u0131 \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan g\u00fcncel Hastane Afet ve Acil Durum Planlar\u0131nda, acil serviste s\u00fcrekli olarak uzman hekim taraf\u0131ndan hizmet sunuldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmektedir. (19) B\u00f6yle bir hastanede afet an\u0131nda triyaj\u0131 fiilen y\u00fcr\u00fctecek hekimin kim olaca\u011f\u0131, ilgili hastanenin personel yap\u0131s\u0131, n\u00f6bet organizasyonu ve afet plan\u0131nda \u00f6nceden tan\u0131mlanan g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015febilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Triyaj Nerede Yap\u0131lmal\u0131?<\/h2>\n\n\n\n

    Acil servisin fiziksel s\u0131n\u0131rlar\u0131<\/h3>\n\n\n\n

    Ba\u015fl\u0131ktaki \u201cnerede\u201d sorusunun bir boyutu fiziksel yerle\u015fimdir: triyaj ve ilk m\u00fcdahale hangi alanda yap\u0131lmal\u0131d\u0131r? Saha d\u00fczeyinde k\u0131rm\u0131z\u0131 alan, yani ya\u015fam\u0131 tehdit eden yaralanmalara m\u00fcdahale edilen b\u00f6lge, ameliyathane ve yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitelerine yak\u0131n bir konumda kurulmal\u0131; burada acil m\u00fcdahale yapabilecek hekim ve yard\u0131mc\u0131 sa\u011fl\u0131k personeli bulunmal\u0131d\u0131r. (20) Hastane d\u00fczeyinde ise bir\u00e7ok HAP\u2019ta, acil servis kap\u0131s\u0131n\u0131n hemen \u00f6n\u00fc yerine hastane otopark\u0131 veya bah\u00e7esi Hastane Afet Triyaj Alan\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Hastalar \u00f6ncelikle burada k\u0131rm\u0131z\u0131, sar\u0131 ve ye\u015fil alanlara ayr\u0131lmakta, ard\u0131ndan ilgili birimlere y\u00f6nlendirilmektedir. (21)<\/p>\n\n\n\n

    Bu ayr\u0131m; kontamine olabilecek hastalar\u0131n veya kalabal\u0131\u011f\u0131n do\u011frudan acil servis i\u00e7erisine giri\u015finin \u00f6nlenmesi, s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki res\u00fcsitasyon alan\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve kritik hastalar\u0131n di\u011fer hastalardan ayr\u0131labilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. (15) HAP organizasyon yap\u0131s\u0131nda Hastane Afet Triyaj Alan\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ve i\u015fleyi\u015finin koordinasyonu Hastane Afet Triyaj Alan\u0131 Birim Sorumlusunun g\u00f6revleri aras\u0131nda tan\u0131mlanm\u0131\u015f olmakla birlikte, bu g\u00f6revin afet an\u0131nda hangi personel taraf\u0131ndan \u00fcstlenilece\u011finin ve g\u00fcvenlik, UMKE ve acil servis ekipleriyle operasyonel i\u015f birli\u011finin nas\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011finin kurum d\u00fczeyinde \u00f6nceden belirlenmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    K\u0131rm\u0131z\u0131, Sar\u0131 ve Ye\u015fil Alanlarda Sorumluluk<\/h2>\n\n\n\n

    Klinik lider ile alan sorumlusu fark\u0131<\/h3>\n\n\n\n

    Uluslararas\u0131 k\u0131lavuzlarda g\u00f6rev tan\u0131mlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015f olmas\u0131, hangi personelin kimin sorumlulu\u011funda \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na belirlemeye yetmemektedir. K\u0131rm\u0131z\u0131 alanda g\u00f6rev yapan hekimin ayn\u0131 zamanda acil servisin t\u00fcm i\u015fleyi\u015finden sorumlu olmas\u0131 gerekmemektedir. Res\u00fcsitasyon ekibinin temel g\u00f6revi kritik hastalar\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve tedavisini y\u00fcr\u00fctmekken; acil servis sorumlusunun (klinik liderin) g\u00f6revi, res\u00fcsitasyon alan\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere t\u00fcm acil servis operasyonunu koordine etmektir. (15,16) Aksi durumda, bir hekimin hem tek bir alan\u0131n klinik y\u00f6netimini y\u00fcr\u00fctmeye hem de di\u011fer alanlardaki personel ve s\u00fcre\u00e7leri koordine etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, her iki g\u00f6revin de yeterince yerine getirilememesi riskini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Ayn\u0131 ayr\u0131m, daha d\u00fc\u015f\u00fck aciliyet d\u00fczeyindeki sar\u0131 ve ye\u015fil alanlar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu alanlar \u201c\u00f6nemsiz hasta alanlar\u0131\u201d olarak de\u011ferlendirilmemelidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc hastalar\u0131n klinik durumu zaman i\u00e7inde k\u00f6t\u00fcle\u015febilir. (16) Bu nedenle sar\u0131 ve ye\u015fil alanlar\u0131n da kendi alan sorumlular\u0131 bulunmal\u0131; bu sorumlular kendi alanlar\u0131ndaki hasta say\u0131s\u0131, klinik durum de\u011fi\u015fiklikleri ve yeniden de\u011ferlendirme gereksinimleri hakk\u0131nda klinik lideri d\u00fczenli olarak bilgilendirmelidir.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \u015eekil 3. K\u0131rm\u0131z\u0131, sar\u0131 ve ye\u015fil alan sorumluluklar\u0131 ile klinik lider ili\u015fkisi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Karma\u015fan\u0131n Ba\u015fl\u0131ca Kaynaklar\u0131<\/h2>\n\n\n\n

    Yukar\u0131da \u00f6zetlenen mevzuat ve saha g\u00f6zlemleri birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, acil serviste rol ve yetki karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7an sistem kaynakl\u0131 sorunlar \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n\n\n\n