{"id":1769,"date":"2026-09-01T08:00:00","date_gmt":"2026-09-01T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/?p=1769"},"modified":"2026-09-01T08:00:36","modified_gmt":"2026-09-01T05:00:36","slug":"afetlerde-iletisim-sistemlerinin-cokmesi-yarali-toplanma-noktalari-ytn-casualty-collection-points-ccp-ve-alternatif-koordinasyon-modelleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/afet-yazi-dizisi\/afetlerde-iletisim-sistemlerinin-cokmesi-yarali-toplanma-noktalari-ytn-casualty-collection-points-ccp-ve-alternatif-koordinasyon-modelleri\/","title":{"rendered":"Afetlerde \u0130leti\u015fim Sistemlerinin \u00c7\u00f6kmesi: Yaral\u0131 Toplanma Noktalar\u0131- YTN [Casualty Collection Points (CCP)] ve Alternatif Koordinasyon Modelleri"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>B\u00d6L\u00dcM 1: G\u0130R\u0130\u015e VE PROBLEM TANIMI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1.1. \u0130leti\u015fimin \u00c7\u00f6kmesi \u2013 Sessiz K\u00f6rl\u00fck<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y\u0131k\u0131c\u0131 afetlerden sonraki ilk saatler, hayatta kalma ihtimalinin en y\u00fcksek, ancak yard\u0131m ve kurtarma kapasitesinin en zayif oldu\u011fu zaman dilimidir. Literat\u00fcrdeki kitlesel yaralanma vakalar\u0131n\u0131n neredeyse tamam\u0131nda belgelendi\u011fi \u00fczere, afetin ilk faz\u0131nda <strong>ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7ekliktir<\/strong>. Afetlerde ileti\u015fim yaln\u0131zca bilgi aktar\u0131m\u0131 i\u00e7in k\u0131ymetli de\u011fil, <strong>komuta-kontrol, triyaj, kaynak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, hasta sevki ve sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n koordinasyonu<\/strong> a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok kritiktir.<sup>1,2<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Afet anlar\u0131nda dijital a\u011flar\u0131n \u00e7\u00f6kmesi genellikle tek bir nedene dayanmaz. Mobil ileti\u015fim istasyonlar\u0131, uydu sistemleri veya hastane altyap\u0131s\u0131ndaki fiziksel tahribat; g\u00fc\u00e7 kesintileri ve hatlardaki a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011funlukla birle\u015fti\u011finde ileti\u015fim zinciri kopar. S\u00fcrece yetki belirsizlikleri ve insani karma\u015fa da dahil oldu\u011funda, sahada ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak iki tarafl\u0131 bir &#8220;bilgi k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc&#8221; ve a\u011f\u0131r bir koordinasyon eksikli\u011fi ba\u015f g\u00f6sterir.<sup>3<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u015fte tam bu nokta, afet y\u00f6netimindeki temel bir \u00e7eli\u015fkiyi ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r: Bilgiye ihtiyac\u0131n en \u00e7ok oldu\u011fu anlarda, bilgi sistemlerinin en az ula\u015f\u0131labilir oldu\u011fu zamanlar. S\u00f6z konusu \u00e7eli\u015fkiyi a\u015fabilmek ad\u0131na, afet sa\u011fl\u0131k sistemlerini yaln\u0131zca ileti\u015fim a\u011flar\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken i\u015fleyen yap\u0131lar olarak kurgulayamay\u0131z. Aksine bu sistemlerin, ileti\u015fimin k\u0131smen veya tamamen koptu\u011fu durumlarda da ayakta kalabilen, alternatif koordinasyon mekanizmalar\u0131yla desteklenmi\u015f esnek bir mimariye sahip olmas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>T\u0131bbi sistem<\/strong> <strong>boyutuyla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda<\/strong>; mevcut triyaj algoritmalar\u0131 ve ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131, olas\u0131 kesintiler hesaba kat\u0131lmadan kurguland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sahadaki hekim ve 112 ekiplerini gafil avlamaktad\u0131r.<sup>4<\/sup> Olay yerindeki ekipler ile acil servis ve\/veya komuta aras\u0131ndaki ileti\u015fim koptu\u011funda, hastan\u0131n durumuna en uygun acil servisi se\u00e7mek zorla\u015f\u0131r; bu da yanl\u0131\u015f hastaneye yanl\u0131\u015f hasta sevkine yol a\u00e7ar.<sup>2,5<\/sup> \u0130leti\u015fim a\u011flar\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde sahadaki personel hastanelerin anl\u0131k doluluk oranlar\u0131ndan habersiz kal\u0131r; bu da sevklerin adeta tahmini bir hasta da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7ar. Bilgi ak\u0131\u015f\u0131 olmadan yap\u0131lan bu y\u00f6nlendirmeler, belli merkezlerde a\u015f\u0131r\u0131 hasta y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla acil servislerdeki hasta ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n kilitlenerek tedavilerin gecikmesine neden olur. Dahas\u0131, ihtiyac\u0131n nerede yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 net olarak g\u00f6r\u00fclemedi\u011fi i\u00e7in elde kalan k\u0131s\u0131tl\u0131 personel ve t\u0131bbi malzemenin do\u011fru noktalara da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 da imk\u00e2ns\u0131z hale gelir.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Meseleye toplum g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise<\/strong> olay\u0131n daha geni\u015f etkilerini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Resmi bilgi ak\u0131\u015f\u0131ndan kopan kitlelerde a\u011f\u0131r bir belirsizlik, yaln\u0131zla\u015fma ve ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilememe hali (y\u00f6n kayb\u0131) ba\u015f g\u00f6sterir. Bu durum, teknolojiye ve dijital ara\u00e7lara eri\u015fimi k\u0131s\u0131tl\u0131 olan dezavantajl\u0131 kesimlerde bilgiye ula\u015f\u0131m\u0131 tamamen imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lmaktad\u0131r.<sup>6<\/sup> \u0130leti\u015fim bo\u015flu\u011funun yaratt\u0131\u011f\u0131 bu sessizlik ortam\u0131; As\u0131ls\u0131z haberlerin h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131na, kitlesel pani\u011fe ve krizin yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik travman\u0131n derinle\u015fmesine zemin haz\u0131rlar.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1.2. Sa\u011fl\u0131k Altyap\u0131s\u0131 ve Toplumsal Davran\u0131\u015f\u0131n Kesi\u015fim Noktas\u0131ndaki Kriz<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sa\u011fl\u0131k sistemi ile toplum aras\u0131ndaki ileti\u015fim k\u00f6pr\u00fcleri y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda birbiriyle etkile\u015fen iki temel kriz durumu ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Kontrols\u00fcz Hasta Ak\u0131n\u0131 ve \u0130kinci Bir Afet Olarak &#8220;Sa\u011fl\u0131k Y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131&#8221;<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Afet d\u00f6nemlerinde halk\u0131n sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131na ba\u015fvurma e\u011filiminde oldu\u011fu bilinmektedir.<sup>7<\/sup> Bilgi alamayan ve y\u00f6nlendirilmeyen topluluklar, refleks olarak b\u00f6lgedeki en bilindik ya da en b\u00fcy\u00fck hastanelere ak\u0131n eder. Afet sonras\u0131 g\u00fcvenli toplanma alanlar\u0131n\u0131n belirlenmemi\u015f olmas\u0131 ya da toplumun bu konuda yeterli fark\u0131ndal\u0131k d\u00fczeyine ula\u015fmamas\u0131, kontrols\u00fcz bir g\u00fcvenli alan aray\u0131\u015f\u0131na neden olur. \u0130leti\u015fim a\u011flar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 ve kayg\u0131 d\u00fczeyi \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in, esas ba\u015fvurmas\u0131 gereken a\u011f\u0131r yaral\u0131lar yerine hafif-orta dereceli yaral\u0131lar ile hasta yak\u0131nlar\u0131 acil servislere y\u00fcklenir. Sonu\u00e7 olarak ki\u015filerin do\u011fru y\u00f6nlendirilememesi, yollardaki trafik t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131 ve hastane kapasitesinin daha az kritik hastalar taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131, acil hastalar\u0131n sa\u011fl\u0131k tesislerine eri\u015fimini geciktirerek acil servis i\u015fleyi\u015fini bozar.<sup>8,9<\/sup><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Sahadaki &#8220;Sivil Potansiyelin&#8221; \u00d6nemi ve \u00d6z-\u00d6rg\u00fctlenme<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Profesyonel ekiplerin y\u0131k\u0131m alan\u0131na ula\u015fmas\u0131; lojistik aksamalar ve ileti\u015fim kopuklu\u011fu nedeniyle zaman al\u0131r. Bu s\u00fcrede sahadaki ana akt\u00f6r <strong>toplumun kendisidir<\/strong>. Ancak ileti\u015fim yoklu\u011funda, resmi olarak tan\u0131ml\u0131 yerle\u015fik komuta merkezlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket eden sivil m\u00fcdahaleler koordinasyonsuz kal\u0131r.<sup>10<\/sup> Oysa kom\u015fuluk a\u011flar\u0131, yerel liderler ve akran gruplar\u0131 \u00fczerinden sa\u011flanan sivil bilgi ak\u0131\u015f\u0131, resmi kanallar devre d\u0131\u015f\u0131 kald\u0131\u011f\u0131nda toplumsal dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (<em>community resilience<\/em>) ayakta tutan en temel mekanizmad\u0131r.<sup>11<\/sup><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1.3. Otonom Koordinasyon \u0130htiyac\u0131<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Afet an\u0131nda ya\u015fanan ileti\u015fim kesintileri, basit bir altyap\u0131 ar\u0131zas\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde, sahadaki t\u00fcm karar mekanizmalar\u0131n\u0131 kilitleyen zincirleme bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa yol a\u00e7ar. \u0130leti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi bir yandan sahadaki hekimlerin triyaj do\u011frulu\u011funu ve klinik karar verme kapasitesini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrken, di\u011fer yandan acil sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin kurumlar aras\u0131 koordinasyonunu zedeler. Bu tablo, d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ba\u011f\u0131 kesilen toplumdaki yaln\u0131zla\u015fma hissini t\u0131rmand\u0131rarak yerel dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 zay\u0131flat\u0131r ve afetin ilk saatlerindeki karma\u015fay\u0131 derin bir krize d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<sup>1,3<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tam da bu senaryoda as\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken mesele \u015fudur: Merkezi kontrol\u00fc olan bir komuta merkezi, telefon veya internet a\u011f\u0131 yokken; hekimin t\u0131bbi do\u011frular\u0131yla toplumun sahadaki \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme kapasitesi ayn\u0131 noktada nas\u0131l bulu\u015fturulabilir? Bu sorunun yan\u0131t\u0131; olay yeri ile hastaneler aras\u0131nda pasif bir tampon b\u00f6lge olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, ileti\u015fimsizlik an\u0131nda sahan\u0131n otonom y\u00f6netim ve bilgi merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gereken Yaral\u0131 Toplama Noktalar\u0131 (YTN) ve bu noktalar\u0131 besleyecek alternatif koordinasyon modellerinde yatmaktad\u0131r.<strong><br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>B\u00d6L\u00dcM 2: \u0130K\u0130 HALKANIN KES\u0130\u015e\u0130M\u0130 OLARAK YTN\u2019NIN \u00d6NEM\u0130<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2.1. Sahada Kitlesel Triyaj Eti\u011fi ve \u0130kincil M\u00fcdahale<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130leti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc ve kaynaklar\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu kriz anlar\u0131nda, acil t\u0131p hekimi ba\u015fta olmak \u00fczere hekimlerin sahada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck zorluk <strong>&#8220;kitlesel triyaj eti\u011fi&#8221;<\/strong> ile rutin klinik prati\u011fin \u00e7eli\u015fmesidir. Merkezi y\u00f6nlendirmenin i\u015flevsel olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda YTN, hastane \u00f6ncesi alan\u0131n stabilizasyonunda iki kritik t\u0131bbi duruma \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Dinamik Triyaj ve \u0130kincil De\u011ferlendirme (Re-triyaj) Zorunlulu\u011fu<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mevcut hastane \u00f6ncesi triyaj algoritmalar\u0131 (START, SALT vb.), ileti\u015fim kesintilerini ve a\u015f\u0131r\u0131 kaynak k\u0131s\u0131t\u0131n\u0131 hesaba katmadan tasarland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in afet ko\u015fullar\u0131nda yetersiz kalmaktad\u0131r. \u0130leti\u015fimin ve kaynaklar\u0131n \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc anlarda bu algoritmalar\u0131 kullanan ekipler, vakalar\u0131n neredeyse %25 ila %55&#8217;inde yanl\u0131\u015f triyaj yapmaktad\u0131r. Sahadaki do\u011fru hasta tespiti oranlar\u0131 %45 ila %76 gibi tedirgin edici d\u00fc\u015f\u00fck seviyelere gerilemektedir.<sup>5,12<\/sup> START gibi algoritmalar y\u00fcr\u00fcyebilen t\u00fcm yaral\u0131lar\u0131 &#8220;Ye\u015fil \/ Kategori III&#8221; olarak g\u00fcvenli alana y\u00f6nlendirir. Ancak y\u00fcr\u00fcyen yaral\u0131lar\u0131n sahada zamanla klinik olarak k\u00f6t\u00fcle\u015fme riski y\u00fcksektir ve bu k\u00f6t\u00fcle\u015fmede s\u00fcrecin do\u011fru y\u00f6netilmesi i\u00e7in gerekli haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n olmas\u0131 elzemdir.<sup>12,13<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu nedenle YTN, sadece ilk g\u00f6rsel ayr\u0131m\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir alan de\u011fil; hekim denetiminde s\u00fcrekli &#8220;ikincil de\u011ferlendirmenin (re-triyaj)&#8221; yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve t\u0131bbi durum de\u011fi\u015fimlerinin g\u00f6zlemlendi\u011fi otonom bir tampon merkezdir.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. En Yak\u0131n Hastane Do\u011fru Karar m\u0131?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130leti\u015fimsizlik an\u0131nda sahada yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck hata, t\u00fcm nakil ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yaral\u0131lar\u0131 en yak\u0131ndaki tek bir sa\u011fl\u0131k tesisine ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar, hastane \u00f6ncesi triyajda &#8220;en yak\u0131n hastane&#8221; odakl\u0131 y\u00f6nlendirmenin hastane kapasitelerini dakikalar i\u00e7inde kilitledi\u011fini ve hedeflenen s\u00fcrede tedavi edilen hasta oran\u0131n\u0131 %55&#8217;e d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; buna kar\u015f\u0131n dengeli veya kaynak odakl\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m modellerinde bu ba\u015far\u0131n\u0131n %86-91&#8217;e \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<sup>14,15<\/sup> Igra ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, afet an\u0131nda hastalar\u0131n en yak\u0131n hastaneye y\u00f6nlendirilmesine dayanan geleneksel sevk yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n yetersizli\u011fini net bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r. 1200 sim\u00fclasyonda ortalama 302 yaral\u0131 olu\u015fmu\u015f, en yak\u0131n yere sevk yakla\u015f\u0131m\u0131 patlama b\u00f6lgesine yak\u0131n tesislerde a\u015f\u0131r\u0131 y\u0131\u011f\u0131lmaya ve kritik trombosit stoklar\u0131n\u0131n h\u0131zla t\u00fckenmesine yol a\u00e7arak hedef s\u00fcrede tedavi oran\u0131n\u0131 %55 seviyesinde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yaral\u0131lar\u0131n e\u015fit da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ya da tesislerin anl\u0131k kan stoklar\u0131na g\u00f6re y\u00f6nlendirildi\u011fi modeller, hedef s\u00fcrede tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131yla %86 ve %91&#8217;e \u00e7\u0131kararak anlaml\u0131 bir stratejik \u00fcst\u00fcnl\u00fck (p&lt;0.001) sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u015far\u0131 fark\u0131 \u00f6zellikle orta derecede ciddi yaral\u0131lar\u0131n y\u00f6netiminde belirginle\u015firken, a\u011f\u0131r yaral\u0131larda klinik seyri do\u011frudan belirleyen ana unsur sevk modelinden ziyade nakil s\u00fcresinin k\u0131sal\u0131\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Her ne kadar \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ek sahadaki personel eksikli\u011fi ve lojistik aksamalar\u0131 sim\u00fcle etmeyip ideal ko\u015fullar\u0131 kapsasa da, kentsel afet planlamas\u0131nda yaral\u0131lar\u0131n en yak\u0131n hastaneye y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyecek kapasite ve kaynak odakl\u0131 otonom sevk protokollerinin \u00f6nceden kurgulanmas\u0131n\u0131n hayati \u00f6nemini kan\u0131tlamaktad\u0131r.<sup>14<\/sup> YTN, hekim liderli\u011finde sevk edilecek hasta ile yerinde m\u00fcdahale edilecek hastay\u0131 ay\u0131rarak ana hastanelerin acil, ameliyathane ve yo\u011fun bak\u0131m kapasitelerini korur.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2.2. Sivil ve Yerel \u00d6rg\u00fctlenme G\u00f6z\u00fcyle Halk\u0131n YTN&#8217;s\u0131 ve Bilgi Merkezi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Profesyonel sa\u011fl\u0131k ekipleri sahaya ula\u015fana kadar ge\u00e7en ilk saatlerde YTN&#8217;n\u0131n fiziksel varl\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi tamamen sivil ve yerel potansiyele dayan\u0131r.<sup>16,17<\/sup><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Sivil \u0130nisiyatif ve A\u015f\u0131r\u0131-Triyaj Y\u00f6netimi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arama-kurtarma faaliyetleri ve profesyonel ekiplerin b\u00f6lgeye intikali zaman al\u0131rken, Yaral\u0131 Toplama Noktalar\u0131n\u0131n (YTN) \u00e7evre g\u00fcvenli\u011fi, fiziksel kurulumu, lojistik d\u00fczeni ve ilk hasta ta\u015f\u0131ma hatlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda Mahalle Afet G\u00f6n\u00fcll\u00fcleri (MAG), muhtarl\u0131klar ve yerel halk kritik bir sorumluluk \u00fcstlenir. T\u0131bbi e\u011fitimi bulunmayan bu sivil ilk m\u00fcdahalecilerin (bystanders\/community first responders) sahadaki ilk varl\u0131\u011f\u0131 hayat kurtar\u0131c\u0131 olmakla birlikte; kriz an\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 do\u011fal koruma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc, panik ve empati Bask\u0131s\u0131 nedeniyle verdikleri triyaj kararlar\u0131 y\u00fcksek bir &#8220;a\u015f\u0131r\u0131 triyaj&#8221; (over-triage) e\u011filimi ta\u015f\u0131r.<sup>18<\/sup> Sivil halk\u0131n insani bir refleksle hemen her yaral\u0131y\u0131 &#8220;en acil&#8221; olarak kodlama e\u011filimi, profesyonel bir s\u00fczge\u00e7 bulunmad\u0131\u011f\u0131nda hastane acil servislerinin dakikalar i\u00e7inde kilitlenmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u015fte bu noktada YTN; fiziki bir \u00e7ad\u0131r\u0131n veya bo\u015f bir alan\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde, sahadaki insan g\u00fcc\u00fc ile t\u0131bbi kaynaklar\u0131n heba olmas\u0131n\u0131 engelleyen bir &#8220;dengeleyici merkez&#8221; olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar. YTN, sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin sahadaki kas g\u00fcc\u00fcn\u00fc, sedye ta\u015f\u0131ma kapasitesini, alan ayd\u0131nlatma ve yerel lojistik imkanlar\u0131n\u0131; hekimin t\u0131bbi kan\u0131ta dayal\u0131 triyaj akl\u0131yla bulu\u015fturan <strong>sivil-profesyonel bir hibrit aray\u00fcz<\/strong> i\u015flevi g\u00f6rebilir. Bu sayede hem insan kayna\u011f\u0131 do\u011fru g\u00f6revlere kanalize edilir hem de k\u0131s\u0131tl\u0131 t\u0131bbi sarf malzemelerinin en y\u00fcksek toplumsal fayday\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde t\u00fcketilmesi garanti alt\u0131na al\u0131nabilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ancak bu mekanizman\u0131n kaos an\u0131nda t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015flemesi, yaln\u0131zca bir hekimin varl\u0131\u011f\u0131na ya da haritada bir alan i\u015faretlemeye dayanmaz. Sistem; sivil halk\u0131n afet \u00f6ncesinde temel triyaj mant\u0131\u011f\u0131, YTN&#8217;nin i\u015flevi ve acil servislere gereksiz y\u0131\u011f\u0131lman\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 hayati tehlikeler konusunda belirli bir d\u00fczeyde afet okuryazarl\u0131\u011f\u0131na ve toplumsal bilince sahip olmas\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015far. Halk\u0131n nerede duraca\u011f\u0131n\u0131, ilk a\u015famada sivil organizasyona nas\u0131l omuz verece\u011fini ve hekimin t\u0131bbi otoritesine nas\u0131l g\u00fcvenece\u011fini \u00f6nceden bilmesi; YTN&#8217;yi sadece yaral\u0131lar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 bir alan olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, sahan\u0131n otonom olarak ayakta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ger\u00e7ek bir toplumsal dayan\u0131kl\u0131l\u0131k merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. \u0130leti\u015fimsizlikte Toplumsal Pani\u011fi \u00d6nleme: Fiziki Bilgilendirme Merkezleri<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Afet an\u0131nda telsiz ve s\u00f6zel veri iletim kanallar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenmesi veya \u00e7\u00f6kmesi, bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 imkans\u0131z k\u0131lar.<sup>1,19<\/sup> Yak\u0131n\u0131ndan haber alamayan, nereye gidece\u011fini bilemeyen insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 o belirsizlik, pani\u011fin en b\u00fcy\u00fck k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar bir umutla, bir haber al\u0131r\u0131m diye en yak\u0131ndaki hastane acil servisinin kap\u0131s\u0131na dayan\u0131r. \u0130\u015fte tam bu kaos an\u0131nda Yaral\u0131 Toplama Noktas\u0131 (YTN), sadece yaralar\u0131n sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ad\u0131r olmaktan \u00e7\u0131kar; Yerel Bilgi Merkezi haline gelir:<sup>11<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dijital hi\u00e7bir imkan\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 bu &#8220;karartma&#8221; senaryosunda YTN; tahtalar, bez afi\u015fler ve fiziksel duyuru panolar\u0131yla ileti\u015fimi yeniden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Alan koordinat\u00f6rleri ve sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fcler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hangi yaral\u0131n\u0131n hangi tesise sevk edildi\u011fi, g\u00fcvenli toplanma alanlar\u0131n\u0131n konumu, temiz su ve g\u0131da gibi temel lojistik imkanlar\u0131n nerede bulundu\u011fu bu panolara el yaz\u0131s\u0131yla i\u015flenir. Bu fiziki ve \u015feffaf bilgi ak\u0131\u015f\u0131, yak\u0131n\u0131n\u0131 arayan bir afetzedenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kontrol kayb\u0131n\u0131 ve anksiyeteyi azalt\u0131r; topluma &#8220;yaln\u0131z olmad\u0131klar\u0131&#8221; hissini vererek g\u00fcven tesis eder. En \u00f6nemlisi de kayg\u0131yla hastanelere ak\u0131n edecek binlerce insan\u0131 do\u011fru noktada bilgilendirerek acil servislerin kap\u0131s\u0131ndaki kontrols\u00fcz izdiham\u0131 ve ikincil kaosu daha ba\u015flamadan engeller.<sup>11<\/sup><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2.3. Sentez<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6zetle YTN, topra\u011fa \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015f birka\u00e7 t\u0131bbi \u00e7ad\u0131rdan ya da etraf\u0131 \u00e7evrilmi\u015f bo\u015f bir alandan ibaret de\u011fildir. Oras\u0131, afetin ilk saatlerinde hekimin kan\u0131ta dayal\u0131 t\u0131bbi triyaj akl\u0131 ile toplumun yan yana durma ve \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme kapasitesinin samimiyetle bulu\u015ftu\u011fu bir kesi\u015fim noktas\u0131d\u0131r. \u0130leti\u015fim a\u011flar\u0131 tamamen \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde ve d\u0131\u015far\u0131dan yard\u0131m\u0131n ne zaman gelece\u011fi bilinmedi\u011finde YTN; sivil halk\u0131n sedyeyi tuttu\u011fu, lojisti\u011fi s\u0131rtlad\u0131\u011f\u0131 ve bilgi panosunu g\u00fcncel tuttu\u011fu, hekimin ise k\u0131s\u0131tl\u0131 t\u0131bbi kaynaklar\u0131 en adil ve en y\u00fcksek fayday\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde y\u00f6netti\u011fi otonom bir mikro-komuta merkezine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130leti\u015fimsizli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 sessizli\u011fi ve \u00e7aresizli\u011fi k\u0131ran \u015fey; tam da bu alanda kurulan hekim-sivil ortakl\u0131\u011f\u0131 ve o otonom ya\u015fam alan\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<sup>20<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>B\u00d6L\u00dcM 3: ALTERNAT\u0130F KOORD\u0130NASYON VE \u0130LET\u0130\u015e\u0130M MODELLER\u0130<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3.1. D\u00fc\u015f\u00fck Teknolojili (Low-Tech \/ No-Tech) ve Analog Yedekleme Modelleri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y\u00fcksek teknolojili sistemler ne kadar geli\u015fmi\u015f olursa olsun, afet sahas\u0131nda uzun s\u00fcreli elektrik kesintileri ve \u015farj sorunlar\u0131 nedeniyle en g\u00fcvenilir ilk hat <strong>analog yedekleme sistemleridir<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Motorlu\/Yaya Kurye Sistemleri:<\/strong> \u0130leti\u015fimsizlik an\u0131nda YTN ile hastaneler veya mahalle odaklar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nceden belirlenmi\u015f rotalarda (\u00f6rn: her 15 veya 30 dakikada bir) fiziksel kurye hatt\u0131 kurulur. Bu kuryeler, sahadaki hasta say\u0131lar\u0131n\u0131 ve t\u0131bbi lojistik taleplerini i\u00e7eren bilgileri fiziksel olarak ta\u015f\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>G\u00f6rsel ve \u0130\u015fitsel \u0130\u015faretleme:<\/strong> Telsiz ve telefonun \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 alanlarda, mahalle \u00f6l\u00e7e\u011finde standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f renkli bayraklar, megafonlar, y\u00f6n panolar\u0131 ve geceleri renkli fenerler kullan\u0131larak yaral\u0131 giri\u015fleri, acil sevk hatlar\u0131 ve g\u00fcvenli toplanma alanlar\u0131 i\u015faretlenir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3.2. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Taktik Teknolojiler: Cihazlar Aras\u0131 (P2P) ve Mesh A\u011flar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geleneksel h\u00fccresel altyap\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesine ra\u011fmen, otonom ve internet ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fan teknolojik mimariler ilk saatlerdeki &#8220;bilgi k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc&#8221; a\u015fmada y\u00fcksek ba\u015far\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. LoRaWAN ve Kapal\u0131 Devre Mesh A\u011flar<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ESP32 tabanl\u0131 LoRa Mesh sistemleri, h\u00fccresel a\u011flar\u0131n \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc senaryolarda %99.2 gibi y\u00fcksek bir mesaj iletim ba\u015far\u0131s\u0131na ula\u015fmaktad\u0131r.<sup>21,22<\/sup> Peki internetin, cep telefonunun \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc yerde bu minik aletler nas\u0131l oluyor da t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyor? Mant\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok basit:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Merkeze veya Operat\u00f6re Muhta\u00e7 De\u011fildir:<\/em><\/strong> Bizim cep telefonlar\u0131m\u0131z koskoca baz istasyonlar\u0131na ve internet kablolar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Elektrik kesilip baz istasyonu y\u0131k\u0131l\u0131nca telefonlar\u0131m\u0131z pahal\u0131 birer takoz haline gelir. Bu minik cihazlar ise internete veya hi\u00e7bir GSM operat\u00f6r\u00fcne ba\u011flanmaz. T\u0131pk\u0131 bir telsiz gibi, do\u011frudan kendi aralar\u0131nda radyo dalgalar\u0131yla konu\u015furlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>&#8220;Kulaktan Kula\u011fa&#8221; Z\u0131plama Mant\u0131\u011f\u0131 (Mesh A\u011f):<\/em><\/strong> Bu cihazlar bir zincirin halkalar\u0131 gibidir. Yaral\u0131 Toplama Noktas\u0131\u2019ndaki hekim bir mesaj att\u0131\u011f\u0131nda; mesaj \u00f6nce sokaktaki sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn cebindeki cihazdan, sonra caddedeki kuryenin cihaz\u0131ndan z\u0131playarak kilometrelerce \u00f6tedeki hastaneye ula\u015f\u0131r. Araya ka\u00e7 tane cihaz girerse, mesaj o kadar uza\u011fa gider. A\u011fdaki cihazlardan biri k\u0131r\u0131lsa bile mesaj kaybolmaz; sistem kendine hemen ba\u015fka bir yol bulup mesaj\u0131 iletmeye devam eder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Moloz Dinlemez, Pille G\u00fcnlerce \u00c7al\u0131\u015f\u0131r:<\/em><\/strong> Klasik Bluetooth veya Wi-Fi birka\u00e7 metre sonra kesilir. Bu cihazlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel radyo dalgalar\u0131 ise binalar\u0131n, molozlar\u0131n, hatta da\u011flar\u0131n arkas\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u00fcp kilometrelerce \u00f6teye ula\u015f\u0131r. En g\u00fczel yan\u0131 da bozuk para kadar az elektrik harcarlar; k\u00fc\u00e7\u00fck bir pille veya minicik bir g\u00fcne\u015f paneliyle g\u00fcnlerce kesintisiz \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u015fte bu y\u00fczden, telefonlar\u0131n sustu\u011fu o karanl\u0131k afet an\u0131nda bu sistem; sahadaki sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fc ile YTN&#8217;ndaki hekim veya hastane aras\u0131nda &#8220;Ka\u00e7 yaral\u0131 var?&#8221;, &#8220;Nereye sedye laz\u0131m?&#8221;, &#8220;Konumumuz \u015furas\u0131&#8221; bilgilerinin kesintisiz akmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan sars\u0131lmaz bir haberle\u015fme k\u00f6pr\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Bu a\u011flar, YTN\u2019daki hekim ile saha i\u00e7i sivil ekipler aras\u0131nda k\u0131sa metin mesajlar\u0131, triyaj say\u0131lar\u0131 ve konum verilerinin kesintisiz iletilmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Ak\u0131ll\u0131 Telefon Tabanl\u0131 E\u015fler Aras\u0131 (P2P) Sivil \u0130leti\u015fim<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bluetooth Low Energy (BLE) ve Wi-Fi Direct protokollerini kullanan kriz uygulamalar\u0131 (\u00f6rn. Khamaisi et al. taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen LoRa-MANET hibrit sistemleri)<sup>23<\/sup>, internet olmadan da ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n birbiri \u00fczerinden z\u0131plamal\u0131 (<em>hop-by-hop<\/em>) mesaj iletmesine imkan tan\u0131r. Ancak uzun s\u00fcreli kesintilerde batarya t\u00fckenmesi, bu sistemlerin en belirgin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<sup>24<\/sup><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Amat\u00f6r Telsiz (TETRA\/VHF-UHF), NVIS ve Havadan R\u00f6le (UAV) Sistemleri<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Geleneksel telsiz a\u011flar\u0131 ve NVIS (<em>Near Vertical Incidence Skywave<\/em>) teknikleri, co\u011frafi engelleri a\u015farak geni\u015f alanlarda kesintisiz ses\/veri iletimi sunar.<sup>25<\/sup> Ayr\u0131ca drone tabanl\u0131 mobil baz istasyonlar\u0131 veya r\u00f6le sistemleri, ilk m\u00fcdahale yar\u0131\u00e7ap\u0131n\u0131 geni\u015fleterek saha ile hastaneler aras\u0131ndaki reaksiyon s\u00fcrelerini dramatik \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir.<sup>26<\/sup><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"995\" height=\"663\" src=\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/08\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1770\" srcset=\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/08\/image.png 995w, https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/08\/image-300x200.png 300w, https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/08\/image-767x511.png 767w, https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/08\/image-585x390-1.png 585w, https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/08\/image-263x175.png 263w\" sizes=\"(max-width: 995px) 100vw, 995px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Resim 1: Kapsama alan\u0131na g\u00f6re kullan\u0131labilecek alternatif ileti\u015fim teknolojileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(\u015eekil, yazar\u0131n tasar\u0131m\u0131 temel al\u0131narak OpenAI ChatGPT (GPT-5.6 Luna) ile olu\u015fturulmu\u015ftur.) <strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Afet an\u0131nda tek bir haberle\u015fme mucizesi beklemek yerine, sahadaki ihtiyaca ve mesafeye g\u00f6re birbirini tamamlayan katmanl\u0131 bir teknoloji a\u011f\u0131 kullanmak gerekir. Her bir sistemin sahadaki rol\u00fcn\u00fc, avantaj\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde \u00f6zetleyebiliriz:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Enkaz \u00dcst\u00fc ve Yak\u0131n \u00c7evre A\u011f\u0131 (P2P \/ BLE Mesh):<\/strong> Vatanda\u015flar\u0131n ve arama-kurtarma ekiplerinin cebindeki mevcut ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n, hi\u00e7bir internet veya GSM a\u011f\u0131na ihtiya\u00e7 duymadan do\u011frudan birbiriyle konu\u015fmas\u0131 esas\u0131na dayan\u0131r. Herhangi bir ek donan\u0131m yat\u0131r\u0131m\u0131 gerektirmemesi ve sivil kat\u0131l\u0131m\u0131 an\u0131nda a\u011fa dahil etmesi en b\u00fcy\u00fck avantaj\u0131d\u0131r; ancak kapsama alan\u0131n\u0131n onlarca metreyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 ve telefon pillerini h\u0131zl\u0131 t\u00fcketmesi temel k\u0131s\u0131t\u0131d\u0131r<strong>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Saha ve YTN Aras\u0131 Ana Haberle\u015fme Hatlar\u0131 (LoRa Mesh &#8211; ESP32):<\/strong> D\u00fc\u011f\u00fcm (node) ba\u015f\u0131 25 dolar\u0131n alt\u0131ndaki maliyetiyle sahan\u0131n esas i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7eken otonom sistemdir. YTN\u2019ndaki hekim ile sahadaki ekipler aras\u0131nda binalar\u0131n ve y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n arkas\u0131ndan s\u00fcz\u00fclerek 2.5-4.6 km mesafeye kadar mesaj z\u0131platabilir. Minik pillerle g\u00fcnlerce \u00e7al\u0131\u015fabilmesi en b\u00fcy\u00fck art\u0131s\u0131yken, sadece k\u0131sa metin mesajlar\u0131 ve triyaj kodlar\u0131 iletmeye uygun olmas\u0131 (d\u00fc\u015f\u00fck bant geni\u015fli\u011fi) s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Havadan Sinyal A\u015f\u0131rma ve Taktik Kapsama (UAV \/ Drone R\u00f6le):<\/strong> Karadaki vericilerin co\u011frafi engeller veya y\u0131k\u0131nt\u0131lar nedeniyle t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 anlarda, \u00fczerine aktar\u0131c\u0131 monte edilmi\u015f drone\u2019lar\u0131n havaland\u0131r\u0131lmas\u0131yla kurulur. 10 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 bir alanda &#8220;u\u00e7an baz istasyonu&#8221; g\u00f6revi g\u00f6rerek haberle\u015fme k\u00f6r noktalar\u0131n\u0131 an\u0131nda ortadan kald\u0131r\u0131r. Ancak drone\u2019lar\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 u\u00e7u\u015f ve batarya s\u00fcreleri, sistemin kesintisiz kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u015eehirleraras\u0131 ve B\u00f6lgesel Stratejik Hat (Amat\u00f6r Telsiz \/ NVIS):<\/strong> Afet b\u00f6lgesinin d\u0131\u015f d\u00fcnyayla olan ba\u011f\u0131n\u0131n koptu\u011fu en a\u011f\u0131r senaryoda devreye girer. Y\u00fcksek frekansl\u0131 telsiz sinyallerini g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne at\u0131p iyonosferden geri yans\u0131tarak 100 km\u2019yi a\u015fan mesafelerde kesintisiz ve altyap\u0131dan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ses ileti\u015fimi sa\u011flar. Y\u00fcksek g\u00fcvenilirli\u011fe sahip bu sistemin ana k\u0131s\u0131t\u0131 ise sadece e\u011fitimli ve lisansl\u0131 amat\u00f6r telsiz operat\u00f6rleri taraf\u0131ndan kullan\u0131labilmesidir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><div class=\"pcrstb-wrap\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td colspan=\"2\"><strong>Tablo 1: Teknolojik Teknik Terimler ve A\u00e7\u0131klamalar\u0131 (Etki alan\u0131 dardan geni\u015fe do\u011fru s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>BLE Mesh (Bluetooth Low Energy Mesh)<\/strong><\/td><td>D\u00fc\u015f\u00fck enerji t\u00fcketen Bluetooth teknolojisinin, cihazlar\u0131n birbirine ba\u011flanarak geni\u015f bir a\u011f (mesh network) olu\u015fturacak \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015f halidir. Afetlerde i\u015flevi: Standart Bluetooth sadece iki cihaz\u0131 birbirine ba\u011flarken (\u00f6rne\u011fin kulakl\u0131k ve telefon), BLE Mesh onlarca veya y\u00fczlerce ak\u0131ll\u0131 telefonu kapal\u0131 bir a\u011fda birle\u015ftirir. \u0130nternet olmasa dahi enkaz etraf\u0131ndaki veya YTN civar\u0131ndaki sivil vatanda\u015flar\u0131n ve ekiplerin telefonlar\u0131 \u00fczerinden k\u0131sa acil durum iletilerinin iletilmesini sa\u011flar.<\/td><\/tr><tr><td><strong>P2P (Peer-to-Peer \/ E\u015fler Aras\u0131 \u0130leti\u015fim)<\/strong><\/td><td>Arada merkezi bir sunucu, GSM operat\u00f6r\u00fc veya baz istasyonu olmadan, iki veya daha fazla cihaz\u0131n (\u00f6rne\u011fin iki ak\u0131ll\u0131 telefonun) do\u011frudan birbiriyle konu\u015fmas\u0131d\u0131r. Afetlerde i\u015flevi: \u015eebeke \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde cihazlar P2P moda ge\u00e7er. Bir telefon, kapsama alan\u0131ndaki di\u011fer telefona veriyi aktar\u0131r; o telefon da bir sonrakine ileterek zincirleme bir ileti\u015fim halkas\u0131 olu\u015fturur.<\/td><\/tr><tr><td><strong>ESP32 Tabanl\u0131 LoRa Mesh Sistemi<\/strong><\/td><td>ESP32, dahili Wi-Fi\/Bluetooth \u00f6zelliklerine sahip \u00e7ok ucuz ve d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7 t\u00fcketen bir mikrodenetleyici kart\u0131d\u0131r (mikro\u00e7ip). LoRa (Long Range) ise d\u00fc\u015f\u00fck veri h\u0131z\u0131nda fakat \u00e7ok uzun menzillerde radyo frekans\u0131yla haberle\u015fmeyi sa\u011flayan bir kablosuz ileti\u015fim teknolojisidir. Afetlerde i\u015flevi: Bu iki teknolojinin birle\u015fimiyle olu\u015fan LoRa Mesh, h\u00fccresel a\u011fa veya internete ihtiya\u00e7 duymadan, cihazlar\u0131n birbiri \u00fczerinden mesaj a\u015f\u0131rmas\u0131n\u0131 (hop-by-hop) sa\u011flar. D\u00fc\u011f\u00fcm (node) ba\u015f\u0131 20\u201325 dolar gibi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlerle kurulabilen bu pilli\/g\u00fcne\u015f panelli k\u00fc\u00e7\u00fck cihazlar; YTN ile sahadaki ekipler aras\u0131nda SMS benzeri metin mesajlar\u0131n\u0131, triyaj say\u0131lar\u0131n\u0131 ve GPS konumlar\u0131n\u0131 kilometrelerce \u00f6teye kesintisiz iletir.<\/td><\/tr><tr><td><strong>UAV (Unmanned Aerial Vehicle \/ \u0130nsans\u0131z Hava Arac\u0131)<\/strong><\/td><td>Otonom veya uzaktan kumanda ile u\u00e7an, \u00fczerinde kamera, sens\u00f6r veya ileti\u015fim donan\u0131m\u0131 ta\u015f\u0131yabilen hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131n genel ad\u0131d\u0131r (yayg\u0131n bilinen ad\u0131yla Drone veya \u0130HA). Afetlerde i\u015flevi: Afet sahas\u0131nda h\u0131zl\u0131 durum de\u011ferlendirmesi yapmak, y\u0131k\u0131m\u0131n boyutunu haritaland\u0131rmak ve karadan ula\u015f\u0131lamayan b\u00f6lgelere g\u00f6rsel\/teknik eri\u015fim sa\u011flamak amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131r.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Drone R\u00f6le (UAV-Assisted Communication Relay)<\/strong><\/td><td>Bir insans\u0131z hava arac\u0131n\u0131n (UAV) \u00fczerine hafif bir telsiz veya Wi-Fi\/5G aktar\u0131c\u0131 (r\u00f6le\/repeater) cihaz\u0131 monte edilerek havaland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Afetlerde i\u015flevi: Yer tabanl\u0131 baz istasyonlar\u0131 ve r\u00f6leler y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda veya co\u011frafi engeller nedeniyle sinyal kesildi\u011finde; g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde sabit duran bir drone &#8220;u\u00e7an bir baz istasyonu&#8221; veya &#8220;aktar\u0131c\u0131&#8221; g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Sinyali havadan al\u0131p uzak noktalardaki ekiplere (\u00f6rne\u011fin da\u011f\u0131n arkas\u0131ndaki bir YTN&#8217;na veya merkeze) ileterek haberle\u015fme kapsama alan\u0131n\u0131 katbekat art\u0131r\u0131r.<\/td><\/tr><tr><td><strong>NVIS (Near Vertical Incidence Skywave \/ Yak\u0131n Dikey Yans\u0131mal\u0131 \u0130yonosfer Dalgas\u0131)<\/strong><\/td><td>Telsiz sinyallerinin g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne (iyonosfere) neredeyse dik bir a\u00e7\u0131yla (70<sup>0<\/sup>-90<sup>0<\/sup>) g\u00f6nderilip, oradan bir \u015femsiye gibi tekrar yery\u00fcz\u00fcne yans\u0131t\u0131lmas\u0131 esas\u0131na dayanan \u00f6zel bir HF (Y\u00fcksek Frekans) telsiz haberle\u015fme tekni\u011fidir. Afetlerde i\u015flevi: Klasik telsiz sinyalleri da\u011f, tepe veya \u00e7\u00f6ken binalar gibi engelleyicilere tak\u0131l\u0131r. NVIS tekni\u011fi ise sinyali &#8220;yukar\u0131 at\u0131p a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc&#8221; i\u00e7in aradaki da\u011flar\u0131 ve y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 a\u015far; 0\u2013400 km yar\u0131\u00e7aptaki k\u00f6r noktalar dahil t\u00fcm afet b\u00f6lgesinde kesintisiz HF telsiz haberle\u015fmesi sa\u011flar.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3.3. Da\u011f\u0131t\u0131k Komuta Modeli ve Esnek Liderlik<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Teknolojik yedeklemeler kadar hayati olan bir di\u011fer unsur, komuta yap\u0131s\u0131ndaki i\u015fleyi\u015fin de de\u011fi\u015ftirilebilir olmas\u0131d\u0131r. Kat\u0131, hiyerar\u015fik ve t\u00fcm kararlar\u0131n tek bir merkezden beklendi\u011fi geleneksel acil durum modelleri, ileti\u015fim \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde tamamen kilitlenmektedir.<sup>3<\/sup> Kriz an\u0131nda ileti\u015fimsizlik ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda, sahadaki hekimin ve sivil ekiplerin yukar\u0131dan talimat beklemeden ba\u011f\u0131ms\u0131z karar alabilmesini sa\u011flayan esnek bir komuta anlay\u0131\u015f\u0131na ge\u00e7ilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130leti\u015fim hatlar\u0131 koptu\u011funda, merkezin onay\u0131n\u0131 beklemek zaman kayb\u0131ndan ba\u015fka bir sonu\u00e7 yaratmaz. Bu y\u00f6netim de\u011fi\u015fimi sayesinde YTN\u2019ndaki hekim; hastan\u0131n sevk edilece\u011fi tesisten kullan\u0131lacak kayna\u011fa kadar t\u00fcm kritik kararlar\u0131 o an sahan\u0131n ger\u00e7ekli\u011fine g\u00f6re kendi inisiyatifiyle al\u0131r. Aksi takdirde, en geli\u015fmi\u015f haberle\u015fme cihazlar\u0131 bile b\u00fcrokratik ve hiyerar\u015fik engellerin i\u00e7inde i\u015flevsiz kalacakt\u0131r. <strong>Esnek komuta modelleri<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sorumlulu\u011fu sahadaki YTN sorumlusu hekime ve yerel sivil liderlere devreder.<\/li>\n\n\n\n<li>Ampirik sim\u00fclasyonlar, kriz an\u0131nda komuta yap\u0131s\u0131 esnekle\u015ftirildi\u011finde kurumlar aras\u0131 ortak karar alma niteli\u011finin ve saha koordinasyonunun belirgin \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<sup>27<\/sup><\/li>\n\n\n\n<li>Hekim, \u00fcst komutadan emir beklemek yerine, \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f standart operasyon prosed\u00fcrlerine (SOP) dayanarak &#8220;ama\u00e7 odakl\u0131&#8221; karar al\u0131r: <strong>Acil servisi koru, sahada ikincil triyaj\u0131 sa\u011fla, sivil g\u00fcc\u00fc lojistikte organize et.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>B\u00d6L\u00dcM 4: SENTEZ, TOPLUMSAL DAYANIKLILIK VE \u00d6NER\u0130LER<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4.1. B\u00fct\u00fcnle\u015fik Afet Y\u00f6netimi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Afetlerin ilk saatlerinde ileti\u015fimin \u00e7\u00f6kmesi, profesyonel acil sa\u011fl\u0131k sistemi ile toplumsal topluluklar aras\u0131ndaki duvarlar\u0131 belirginle\u015ftirir. Ancak bu yaz\u0131da da irdelendi\u011fi gibi, <strong>YTN<\/strong> yaln\u0131zca bir t\u0131bbi ilkyard\u0131m \u00e7ad\u0131r\u0131 de\u011fil; merkezi komuta ile yeterli ileti\u015fim sa\u011flanana kadar sahadaki hekimin klinik karar alma yetisi ile toplumun \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme kapasitesinin bulu\u015ftu\u011fu otonom bir kriz y\u00f6netim merkezidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu sentezin sahada ba\u015far\u0131yla i\u015fleyebilmesi, \u00fc\u00e7 temel aya\u011fa dayanmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u00c7ift Y\u00f6nl\u00fc G\u00fcven ve Esnek Yetki Devri:<\/strong> Merkezi otoritenin ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 anlarda, hekim t\u0131bbi y\u00f6nlendirmeyi \u00fcstlenirken sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fcler saha lojisti\u011fini, hasta ta\u015f\u0131ma hatlar\u0131n\u0131 ve alan g\u00fcvenli\u011fini y\u00f6netir. Burada sivil g\u00fcc\u00fcn \u00f6nceden bu konuda e\u011fitilmi\u015f olmas\u0131 tabi ki elzemdir.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Triyaj Okuryazarl\u0131\u011f\u0131:<\/strong> Toplumun, &#8220;her yaral\u0131n\u0131n hemen en yak\u0131n hastaneye g\u00f6t\u00fcr\u00fclmemesi gerekti\u011fi&#8221; ve &#8220;sahadaki triyaj\u0131n hayat kurtard\u0131\u011f\u0131&#8221; bilincine \u00f6nceden eri\u015fmi\u015f olmas\u0131 gerekir.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Hibrit \u0130leti\u015fim Dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/strong> En geli\u015fmi\u015f dijital Mesh a\u011flar\u0131 ile en basit analog kurye\/fiziki pano sistemlerinin birbirini yedekleyecek \u015fekilde haz\u0131r bulundurulmas\u0131.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4.2. Sistemik Politika ve Uygulama \u00d6nerileri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130leti\u015fim kopmas\u0131 senaryolar\u0131nda saha operasyonlar\u0131n\u0131n kesintisiz s\u00fcrebilmesi i\u00e7in hem kurumsal hem de toplumsal d\u00fczeyde uygulanmas\u0131 gereken baz\u0131 stratejik ad\u0131mlar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Mahalle Bazl\u0131 Otonom YTN Protokollerinin ve Lokasyonlar\u0131n\u0131n \u00d6nceden \u0130lan\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Her mahallede veya sa\u011fl\u0131k b\u00f6lgesinde, ileti\u015fimin kesildi\u011fi an otomatik olarak YTN\u2019na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclecek alanlar (okul bah\u00e7eleri, kapal\u0131 pazar yerleri, spor salonlar\u0131) \u00f6nceden belirlenmeli ve halka duyurulmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>T\u0131bbi ekipler ve sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fcler, hi\u00e7bir telefon\/telsiz emri beklemeden bu noktalara intikal edecek standart operasyon prosed\u00fcrlerine (SOP) sahip olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Analog Yedeklilik ve D\u00fc\u015f\u00fck Maliyetli Taktik A\u011f Yat\u0131r\u0131mlar\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Acil sa\u011fl\u0131k sistemleri ve yerel y\u00f6netimler, yaln\u0131zca standart GSM ve fiber hatlara g\u00fcvenmeyi b\u0131rakmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>YTN\u2019lar\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u011f\u00fcm ba\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli <strong>LoRa Mesh<\/strong> cihazlar\u0131, <strong>amat\u00f6r telsiz (VHF\/UHF)<\/strong> istasyonlar\u0131 ve fiziksel bilgi panolar\u0131ndan olu\u015fan hibrit ileti\u015fim kitleri haz\u0131r edilmelidir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Sivil-Sa\u011fl\u0131k Ortakl\u0131 &#8220;Karartma&#8221; Tatbikatlar\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>D\u00fczenli aral\u0131klarla internet, GSM, elektrik ve telsiz sistemlerinin tamamen kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 <strong>tam karartma tatbikatlar\u0131<\/strong> ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir.<\/li>\n\n\n\n<li>Bu tatbikatlara sadece sa\u011fl\u0131k personeli de\u011fil; Mahalle Afet G\u00f6n\u00fcll\u00fcleri (MAG), muhtarlar, amat\u00f6r telsizciler ve yerel kurye\/motosiklet gruplar\u0131 dahil edilerek interdisipliner saha tecr\u00fcbesi kazand\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4.3. Sonu\u00e7<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y\u0131k\u0131c\u0131 afetlerde ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi bir olas\u0131l\u0131k de\u011fil, neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir saha ger\u00e7e\u011fidir. \u0130leti\u015fim hatlar\u0131 kesildi\u011finde ya\u015fanan &#8220;dijital sessizlik&#8221;, merkezi komuta merkezlerini k\u00f6rle\u015ftirirken, toplumu izolasyon ve panikle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu kriz durumunda hayat kurtaran temel unsur; tek ba\u015f\u0131na ne en \u00fcst d\u00fczey teknoloji ne de sadece hastane acil servisleridir. <strong>As\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm; ileti\u015fimsizlik an\u0131nda otonomla\u015fabilen Yaral\u0131 Toplanma Noktalar\u0131 (YTN) mimarisi, bu noktada birle\u015fen hekim akl\u0131 ve toplumun \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme kapasitesidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sonu\u00e7 olarak; krizin ilk saatlerinde ya\u015fanabilecek sistemik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc engelleyecek olan \u015fey, dijital a\u011flar hen\u00fcz kopmadan \u00f6nce kurulan <strong>analog yedeklilik sistemleri, esnek komuta modelleri, tekrarlayan tatbikatlar ve hekim-sivil ortakl\u0131\u011f\u0131na dayanan toplumsal dayan\u0131kl\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/strong><strong><br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Cauwer HDD, Barten D, Willems M, Mieren G van der, Somville F. Communication failure in the prehospital response to major terrorist attacks: lessons learned and future directions. <em>European Journal of Trauma and Emergency Surgery<\/em>. 2022;49:1741-1750. doi:10.1007\/s00068-022-02131-6<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; G\u00f6yl\u00fcs\u00fcn HK, Durmu\u015f S, Ek\u015fi A, Ba\u011f\u0131\u015f KO, \u00c7akalo\u011flu T. Adaptation of prehospital emergency medical services to the incident command system during the Kahramanmara\u015f earthquake: A qualitative evaluation. <em>Work<\/em>. Published online 2026. doi:10.1177\/10519815261435986<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Abbas R, Miller T. Exploring communication inefficiencies in disaster response: Perspectives of emergency managers and health professionals. <em>International Journal of Disaster Risk Reduction<\/em>. Published online 2025. doi:10.1016\/j.ijdrr.2025.105393<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Khorram\u2010Manesh A. Teaching triage in disaster medicine \u2013 same subject, but different approach. <em>Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine<\/em>. 2025;33. doi:10.1186\/s13049-025-01322-5<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Alrwaili S awaidah, Abdollah G, Ghanem, et al. Triage Accuracy at the Interface: The Interdependent Roles of Ambulance Crews, Emergency Nursing Assistants, and Medical Secretaries in Disaster Surge Management. <em>Saudi Journal of Medicine and Public Health<\/em>. Published online 2024. doi:10.64483\/202412658<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Vandrevala T, Morrow E, Coates T, et al. Strengthening the relationship between community resilience and health emergency communication: a systematic review. <em>BMC Global and Public Health<\/em>. 2024;2. doi:10.1186\/s44263-024-00112-y<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Shultz JM. Perspectives on disaster public health and disaster behavioral health integration. <em>Disaster Health<\/em>. 2014;2(2):69-74. doi:10.4161\/dish.24861<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Chen W, Qian H, Zhang L, Pan Y, Li Z, Gardoni P. Supply-demand mismatch causes substantial deterioration in prehospital emergency medical service under disasters. <em>Communications Engineering<\/em>. 2025;4. doi:10.1038\/s44172-025-00481-8<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Wu Y, Chen S. Resilience modeling and pre-hazard mitigation planning of transportation network to support post-earthquake emergency medical response. <em>Reliab Eng Syst Saf<\/em>. 2022;230. doi:10.1016\/j.ress.2022.108918<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Friesen J, Kharel R, Delaney PG. Emergency medical dispatch technologies: Addressing communication challenges and coordinating emergency response in low and middle-income countries. <em>Surgery<\/em>. Published online 2024. doi:10.1016\/j.surg.2024.02.031<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Smith N, Donaldson MG, Mitton C, Lee E. Communication in disasters to support families with children with medical complexity and special healthcare needs: a rapid scoping review. <em>Frontiers in Public Health<\/em>. 2024;12. doi:10.3389\/fpubh.2024.1229738<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Khorram\u2010Manesh A, Nordling JG, Carlstr\u00f6m E, Goniewicz K, Faccincani R, Burkle F. A translational triage research development tool: standardizing prehospital triage decision-making systems in mass casualty incidents. <em>Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine<\/em>. 2021;29. doi:10.1186\/s13049-021-00932-z<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Suda AJ, Franke A, Hertwig M, Goossen K. Management of mass casualty incidents: a systematic review and clinical practice guideline update. <em>European Journal of Trauma and Emergency Surgery<\/em>. 2025;51. doi:10.1007\/s00068-024-02727-0<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Igra NM, Schmulevich D, Geng Z, et al. Optimizing Mass Casualty Triage: Using Discrete Event Simulation to Minimize Time to Resuscitation. <em>Journal of the American College of Surgeons<\/em>. Published online 2023. doi:10.1097\/xcs.0000000000000894<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Abdul-Nabi S, Hitti E. A review of mass casualty incident triage tools for hospital-based triage. <em>Turkish Journal of Emergency Medicine<\/em>. 2025;25:251-255. doi:10.4103\/tjem.tjem_77_25<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Islam M. 533 Qualitative study on mass casualty responder in real field incident of Bangladesh. <em>Abstracts<\/em>. Published online 2022. doi:10.1136\/injuryprev-2022-safety2022.242<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">17.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Naboureh A, Farrokhi M, Saatchi M, Ahmadi S, Layeghi F, Khankeh H. Exploring national and international experiences with community first responder models: protocol for a scoping review. <em>BMJ Open<\/em>. 2024;14. doi:10.1136\/bmjopen-2024-085071<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">18.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Russam G, Gluyas-Harris J, Aveyard N, Nutbeam T. Triage of road injury casualties &#8211; the role of bystanders: a scoping review. <em>Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine<\/em>. 2025;33. doi:10.1186\/s13049-025-01455-7<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">19.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; R\u00e5destad M, Kanfj\u00e4ll T, Lindstr\u00f6m V. Real-Time Triage, Position, and Documentation (TriPoD) During Medical Response to Major Incidents: Protocol for an Action Research Study. <em>JMIR Research Protocols<\/em>. 2024;13. doi:10.2196\/57819<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">20.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hugelius K, Becker J. Common Challenges in the Prehospital Management of Mass-Casualty Incidents: A Systematic Integrative Review. <em>Prehospital and Disaster Medicine<\/em>. 2024;39:301-309. doi:10.1017\/s1049023x24000566<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">21.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Gaikwad S, Ainwad KA, Khatal OM, N PM. Design and Implementation of a Decentralized LoRa-Based Emergency Communication System Using ESP32 for Disaster Management. <em>International Scientific Journal of Engineering and Management<\/em>. Published online 2026. doi:10.55041\/isjem06056<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">22.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sant A. Wireless Technology in Disaster Management: Innovations for Resilience and Response. <em>European Modern Studies Journal<\/em>. Published online 2025. doi:10.59573\/emsj.9(5).2025.63<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">23.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Khamaisi K, Kamer O, Rodrigues B, Assen J von der, Stiller B. Bridging Technical Capability and User Accessibility: Off-grid Civilian Emergency Communication. <em>Proceedings of the 15th International Conference on the Internet of Things<\/em>. Published online 2025. doi:10.1145\/3770501.3770505<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">24.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Banerjee I, Warnier M, Brazier F, Helbing D. Introducing participatory fairness in emergency communication can support self-organization for survival. <em>Scientific Reports<\/em>. 2021;11. doi:10.1038\/s41598-021-86635-y<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">25.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Carreras-Coch A, Navarro J, Sans C, Zaballos A. Communication Technologies in Emergency Situations. <em>Electronics<\/em>. Published online 2022. doi:10.3390\/electronics11071155<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">26.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Lu J, Ling K, Zhong WD, He H, Ruan Z, Han W. Construction of a 5G-based, three-dimensional, and efficiently connected emergency medical management system. <em>Heliyon<\/em>. 2023;9. doi:10.1016\/j.heliyon.2023.e13826<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">27.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Brown O, Power N, Conchie SM. Communication and coordination across event phases: A multi\u2010team system emergency response. <em>Journal of Occupational and Organizational Psychology<\/em>. 2021;94:591-615. doi:10.1111\/joop.12349<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00d6L\u00dcM 1: G\u0130R\u0130\u015e VE PROBLEM TANIMI 1.1. \u0130leti\u015fimin \u00c7\u00f6kmesi \u2013 Sessiz K\u00f6rl\u00fck Y\u0131k\u0131c\u0131 afetlerden sonraki ilk saatler, hayatta kalma ihtimalinin en y\u00fcksek,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1205,"featured_media":1771,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_tatd_show_on_main_site":"1","footnotes":""},"categories":[10043],"tags":[10059,10053,10079,10157,10153,10155,10156],"class_list":["post-1769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afet-yazi-dizisi","tag-afet","tag-afet-tibbi","tag-afet-yonetimi","tag-ccp","tag-iletisim","tag-iletisim-sistemleri","tag-ytn"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1205"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1769\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1771"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}