Bu yaz\u0131da teknolojik kaza ve afetlerde y\u00f6netim fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirilmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Tarih\u00e7e ve Tan\u0131mlar<\/h1>\n\n\n\n
Tarihte bilinen en eski felaketlerden biri, Vez\u00fcv Yanarda\u011f\u0131\u2019n\u0131n patlamas\u0131 sonucu Pompeii\u2019de (M.S. 79) 2000 \u00f6l\u00fc ile do\u011fal bir afet sonucu ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde do\u011fal afetlerden \u00e7ok insan eliyle yarat\u0131lan teknolojik felaketletlerden ders \u00e7\u0131karmak gerekmektedir. End\u00fcstriyel toplumun uyand\u0131\u011f\u0131 ve sonucunda ilk kez \u00f6nlem almak zorunda hissetti\u011fi Seveso felaketi, \u0130talya\u2019da Milano\u2019ya yak\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabadaki ICMESA Chemical Company\u2019ye ait fabrikada, 1976\u2019da trikloro fenol (TCP) \u00fcretimi yapan bir reakt\u00f6rde patlama sonucu olu\u015fan beyaz bir gaz bulutunun \u00e7evreye yay\u0131lmas\u0131 ve bu kazan\u0131n saklanmas\u0131 nedeniyle geli\u015fir. Dioksin denen zehirli gaz (TCCD), kasabada ilkin ani hayvan \u00f6l\u00fcmlerine ve patlaman\u0131n 5. g\u00fcn\u00fcnden sonra hastaneye ba\u015fvurulara sebep olur. Yap\u0131lan kontroller sonunda kasabada geni\u015f bir b\u00f6lgenin dioksinle kirlendi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r ve b\u00f6lge tamamen bo\u015falt\u0131l\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde d\u00fcnyadan ciddi oranda toksik materyellerin naklinin kabul edilip depoland\u0131\u011f\u0131, bu depolama alanlar\u0131nda bu at\u0131klar\u0131n kazayla meydana gelen s\u0131z\u0131nt\u0131lardan, ed\u00fcstriyel at\u0131klar ve hemen her ilimizde faaliyette olan maden ocaklar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre kirlili\u011fine kadar geni\u015f yelpazede toksik madde yani kimyasal kirlilik riski vard\u0131r. Kom\u015fu \u00fclkelerdeki, ad\u0131na sava\u015f denmese de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131 tetikleyebilecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki askeri teknolojik, kimyasal, biyolojik ve radyon\u00fckleer (KBRN) silahlar\u0131n ve balistik imha ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli teknolojik, end\u00fcstriyel ve kimyasal afet riskleri i\u00e7in de y\u00f6neticilere ekstra bir fark\u0131ndal\u0131k gerekmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi Kanunu\u2019nun \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarih olan 2012\u2019den ba\u015flayarak 2020\u2019ye kadar ya\u015fanan ve sosyal g\u00fcvenlik kurumlar\u0131na bildirilen i\u015f kazalar\u0131n\u0131n kaza s\u0131kl\u0131k h\u0131z\u0131 %447,25 ve kaza a\u011f\u0131rl\u0131k oranlar\u0131nda ise %43,79 g\u00fcnl\u00fck art\u0131\u015f belirtilmi\u015ftir. Afet ve Acil Durum Y\u00f6netimi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (AFAD) kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re sadece depremler nedeniyle bile T\u00fcrkiye insan kayb\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fcnyada \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, etkilenen insan say\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sekizinci s\u0131rada belirtilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan eliyle yarat\u0131lan felaketlere tarihsel bir bak\u0131\u015f atarak fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tazelemek gereklidir. Olaylar\u0131n afetler kategorisi, felaketin boyutunu ve al\u0131nacak tedbirlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirler. Ya\u015fanan n\u00fckleer santral kazalar\u0131, kimyasal s\u0131z\u0131nt\u0131, end\u00fcstriyel, u\u00e7ak, demiryolu ve gemi kazalar\u0131, baraj y\u0131k\u0131lmas\u0131 gibi teknolojik veya end\u00fcstriyel bir afetin toksik etkileri k\u0131sa, orta ya da uzun vadede ortaya \u00e7\u0131kabilir. Risk de\u011ferlendirmelerinde bir teknolojik veya end\u00fcstriyel kaza sonucunda en ba\u015fta o alandaki \u00e7al\u0131\u015fanlar, sonra halk, \u00e7evre ve ekonomik etkiler konusunda olas\u0131 en k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7 \u00f6nemlidir (sonu\u00e7 kategorileri; Tezer ve T\u00fcrko\u011flu, 2001, 2008). Buna g\u00f6re end\u00fcstriyel felaket tan\u0131m\u0131 kapsam\u0131nda tehlikeli madde i\u00e7eren ve \u00e7ok fazla say\u0131da insan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden bir afet, geni\u015f \u00e7apl\u0131 acil durum m\u00fcdahalesi gerektiren bir patlama, yang\u0131n ve toksik madde yay\u0131l\u0131m\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n
Seveso felaketinden sonra Avrupa toplulu\u011funun end\u00fcstriel kazalar\u0131 izleme ve bildirmeyi gerekli k\u0131lan anla\u015fmalar\u0131na ek olarak, Amerika\u2019n\u0131n D\u0131\u015f Afet Yard\u0131m\u0131 Ofisi (Office of U.S. Foreign Disaster Assistance \u2013 OFDA) taraf\u0131ndan desteklenen Acil Durumlar Veri Taban\u0131na (EM-DAT) \u00fclkemizden do\u011fal ve teknolojik afetler ile ilgili en kapsaml\u0131 bilgi aktar\u0131m\u0131 \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019nca sa\u011flanmaktad\u0131r. EM-DAT\u2019a kay\u0131tlanmas\u0131 gereken teknolojik afetler \u00fc\u00e7 alt s\u0131n\u0131fta ele al\u0131nmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- End\u00fcstriyel kaynakl\u0131 ve\/veya sanayi tesislerini kapsayan kazalar (end\u00fcstriyel kazalar)<\/li>\n\n\n\n
- Hava, kara ve deniz ara\u00e7lar\u0131 ile mekanize ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k kapsam\u0131nda ya\u015fanan kazalar (ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k kazalar\u0131)<\/li>\n\n\n\n
- End\u00fcstriyel veya ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131nda, yerle\u015fim alanlar\u0131 gibi yerlerde ya\u015fanan teknolojik kaynakl\u0131 kazalar (fabrika, i\u015fyeri, at\u00f6lye vb kazalar)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Bir teknolojik afetin EM-DAT veri taban\u0131nda yer alabilmesi i\u00e7in \u015fu d\u00f6rt kriterden en az birini kar\u015f\u0131lamas\u0131 gerekmektedir:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- 10 veya daha fazla \u00f6l\u00fc,<\/li>\n\n\n\n
- 100 veya daha fazla etkilenen ki\u015fi,<\/span><\/li>\n\n\n\n
- Acil durum deklarasyonu,<\/span><\/li>\n\n\n\n
- Uluslararas\u0131 yard\u0131m \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP, 2004) taraf\u0131ndan planlanan, tehlikeli kimyasallar\u0131n oldu\u011fu teknolojik afetler ve acil durumlarda yerel d\u00fczeyde fark\u0131nda ve haz\u0131r olma program\u0131nda (APELL); gemilerden denize petrol d\u00f6k\u00fclmesi, madencilik, gemi ve u\u00e7aklar\u0131n bilin\u00e7li olarak imha edilmesi ve kusurlu \u00fcr\u00fcnler nedeniyle olu\u015fan kazalar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn teknolojik kazalar kapsam alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Bir kazan\u0131n UNEP listesinde yer almas\u0131 i\u00e7in gereken kriterlerden en az birinin olmas\u0131 yeterlidir (UNEP, 2007):<\/p>\n\n\n\n
- \n
- 25 veya daha fazla \u00f6l\u00fc,<\/li>\n\n\n\n
- 125 veya daha fazla yaral\u0131,<\/li>\n\n\n\n
- 10.000 veya daha fazla tahliye,<\/li>\n\n\n\n
- 10.000 veya daha fazla ki\u015finin sudan yoksun kalmas\u0131. Bu say\u0131lar b\u00f6lgemizde \u00e7\u0131kan baz\u0131 sava\u015flar\u0131 hat\u0131rlatm\u0131yor mu?<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de teknoloji alan\u0131ndaki geli\u015fmi\u015flik do\u011fudan bat\u0131ya de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermekte ve i\u015f sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenli\u011fi ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131nda oldu\u011fu kadar, afet i\u00e7eri\u011fi nedeniyle acil t\u0131pta da yeni kavramlar\u0131n geli\u015fmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de ve d\u00fcnyada yer alm\u0131\u015f teknolojik ve b\u00fcy\u00fck end\u00fcstriyel kazalara ait uluslararas\u0131 kurulu\u015flardaki kay\u0131tlara topluca bakarak, ya\u015fanabilecek olas\u0131 end\u00fcstriyel kaza ya da afet \u00e7e\u015fitlerine dikkat \u00e7ekmeliyiz. B\u00f6ylece end\u00fcstriyel kazalara ve kimyasallara maruziyetlerdeki \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi zor toksik durumlarda gerekli m\u00fcdahaleler algoritmalar halinde haz\u0131r edilebilir ve afet eylem planlar\u0131 yap\u0131labilir. End\u00fcsri i\u015f\u00e7ilerinin maruz kald\u0131\u011f\u0131 bireysel veya k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli kazalar\u0131n daha fazla ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama sadece b\u00f6lgesel vaka raporlar\u0131 olarak kay\u0131tland\u0131\u011f\u0131n\u0131, asl\u0131nda ilgili kazalar\u0131n ve toksisitelerin san\u0131landan fazla ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitlilikte g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc acil servis prati\u011fimizde g\u00f6zlemlemekteyiz. Bu durumda ister istemez afet y\u00f6netiminin \u00f6nemli bir ferdi olarak acil t\u0131p uzman\u0131n\u0131n bir g\u00f6revi de b\u00f6lgesindeki teknolojik kazalar\u0131n kayd\u0131, bildirimi ve tedavisi kadar; ilk etapta m\u00fcnferit gibi g\u00f6r\u00fcnen ama \u00f6nce acil servislerimizin alarma ge\u00e7mesini gerektirebilecek, potansiyel felaket habercisi olabilecek afet olaylar\u0131n\u0131 farkedebilmektir.<\/p>\n\n\n\n
\nTablo: EM-DAT veri taban\u0131nda kullan\u0131lan afet s\u0131n\u0131flamas\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\n![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/05\/image.png\")
<\/figure>\n\n\n\nKaynak: Hande Bahad\u0131r <\/a>, Reyhan U\u00e7ku. Uluslararas\u0131 Acil Durum Veri Taban\u0131na G\u00f6re T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Tarihindeki Afetler. Do\u011fal Afetler \u00c7evre Dergisi, 2018; 4 (1): 28-33.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Tarihteki end\u00fcstriel ve kimyasal maddelerle yarat\u0131lm\u0131\u015f felaketlere \u00f6nemli \u00f6rnekler:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Dioksin, klorofenol \u00fcreten fabrika kazas\u0131, Seveso, \u0130talya, 1976; 2000 \u00f6l\u00fc<\/li>\n\n\n\n
- Dioksin, dioksin i\u00e7eren at\u0131k s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131, Times Beach, ABD, 1983; NEPACCO \u015firketinin Vietnam i\u00e7in \u00fcretti\u011fi orange agent denen herbisit at\u0131\u011f\u0131, 2000\u2019den fazla etkilenim<\/li>\n\n\n\n
- Metilizosiyanat, Bhopal, Hindistan 1984; 2000\u2019den fazla ani \u00f6l\u00fcm, 200,000 yaral\u0131<\/li>\n\n\n\n
- \u00c7ernobil, n\u00fckleer patlama, Rusya, 1986; akut d\u00f6nemde 31 \u00f6l\u00fc, hala b\u00f6lgede insan yerle\u015fimi yasak<\/li>\n\n\n\n
- Alia\u011fa rafinerisi, T\u00fcpra\u015f patlamas\u0131 1999; 200 milyon dolar zarar ve kullan\u0131lamayan tesisler<\/li>\n\n\n\n
- Alt\u0131n suyu baraj\u0131 \u00e7\u00f6kmesi, Tuna nehrine kar\u0131\u015fan siyan\u00fcr zehirlenmeleri, Baia Mare Romanya 2000<\/li>\n\n\n\n
- Amonyum nitrat (30 ton) kirlenmesi, g\u00fcbre fabrikas\u0131 patlamas\u0131, Toulosue Fransa 2001; 31 \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6ld\u00fc, 2500 yaraland\u0131<\/li>\n\n\n\n
- LPG Dolum tesisinde tanker patlamas\u0131, Kocaeli 2002; T\u00dcPRA\u015e Ak\u00e7agaz tesisinde tanker dolumu s\u0131ras\u0131nda gaz s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 sonucu olu\u015fan patlamada, 2 \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6ld\u00fc, 5000 ki\u015fi tahliye edildi ve 10 ev kullan\u0131lamaz oldu<\/li>\n\n\n\n
- K\u00f6m\u00fcr madeni yang\u0131n\u0131 ve g\u00f6\u00e7\u00fc\u011f\u00fc, Manisa Soma, 2014; 301 i\u015f\u00e7i g\u00f6\u00e7\u00fckten \u00e7\u0131kar\u0131lamad\u0131 ve \u00f6ld\u00fc<\/li>\n\n\n\n
- Bak\u0131r ve alt\u0131n madeni g\u00f6\u00e7\u00fc\u011f\u00fc, \u015eili, 2010, 33 \u00e7al\u0131\u015fan mahsur kalm\u0131\u015f ve 17 g\u00fcn sonra kurtar\u0131ld\u0131,<\/li>\n\n\n\n
- Alt\u0131n madeni kazas\u0131, \u0130li\u00e7 Erzincan, 2024; 9 i\u015f\u00e7i g\u00f6\u00e7\u00fckte kalarak \u00f6ld\u00fc, 10 milyon m3 <\/sup>siyan\u00fcrl\u00fc toprak (li\u00e7) kayarak F\u0131rat nehri kolu olan Sab\u0131rl\u0131 Deresi\u2019ne kar\u0131\u015ft\u0131<\/li>\n\n\n\n
- Alt\u0131n madeni g\u00f6\u00e7\u00fc\u011f\u00fc, K\u0131z\u0131ldeniz, Sudan, 2026; 7 \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6l\u00fcm\u00fc ve \u00e7evre etkilenimi<\/li>\n\n\n\n
- Sava\u015f teknolojisi ve Kimyasal-Biyolojik-RadyoN\u00fckleer sald\u0131r\u0131lar<\/li>\n\n\n\n
- I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda klorin, fosfor, hardal gaz\u0131, 100.000 ki\u015finin ani \u00f6l\u00fcm\u00fc, 1.2 milyon yaral\u0131, \u00e7evre etkileri t\u00fcm nesili kansere bo\u011fdu<\/li>\n\n\n\n
- II. D\u00fcnya sava\u015f\u0131nda, Hiro\u015fima ve Nagazaki, 1945\u2019de 3 g\u00fcn arayla Uranyum ve Plutonyum atom bombalar\u0131 ile 250 bin ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fc ve binalar\u0131n ani olarak %40\u2019\u0131n\u0131n yerle bir edilmesi<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Naziler,\u00a0Zyklon B\u00a0(hidrojen siyan\u00fcr-HCN bazl\u0131 pestisit) maddesini toplama ve imha kamplar\u0131nda milyonlarca insan\u0131 sistematik olarak \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in kulland\u0131<\/li>\n\n\n\n
- \u0130ran-Irak Sava\u015f\u0131nda (1982-1988) hardal gaz\u0131 kullan\u0131m\u0131; Mecnun Adalar\u0131, Sardasht, Halep\u00e7e katliamlar\u0131<\/li>\n\n\n\n
- Sarin gaz\u0131 ile metroda ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131, Matsumoto Japonya, 1994; 19 \u00f6l\u00fc, \u00e7ok say\u0131da yaral\u0131<\/li>\n\n\n\n
- Sarin, metroda ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131da, Tokyo, 1995; 11 \u00f6l\u00fc, 5510 yaral\u0131<\/li>\n\n\n\n
- Sarin, hardal ve klor gaz\u0131, 2013-2017, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131nda (Guta, \u015eeyhun ve Duma), 100\u2019lerce \u00f6l\u00fcm<\/li>\n\n\n\n
- Ergotizm, Aziz Antonius Ate\u015fi (SAF),\u00a0mantar bula\u015fm\u0131\u015f \u00e7avdar tah\u0131l\u0131n\u0131n t\u00fcketilmesi sonucu ortaya \u00e7\u0131kan ve ergot zehirlenmesi, Fransa, 994 y\u0131l\u0131, 40,000 \u00f6l\u00fcm<\/li>\n\n\n\n
- Arsenik trioksit zehirlenmesi, Fransa, 1828; \u015earap ve ekme\u011fe kar\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle 40,000 polin\u00f6ropati olgusu<\/li>\n\n\n\n
- Hekzaklorobenzen, T\u00fcrkiye, 1955-1959, 4000 Porfiria cutanea tarda<\/li>\n\n\n\n
- Metil civa, Minimata, Japonya, 1950\u2019ler, bal\u0131ktan organik civa zehirlenmesi<\/li>\n\n\n\n
- Dietilen glikol, S\u00fclfanilamidin i\u00e7inde s\u0131v\u0131 ya\u011f kullan\u0131m\u0131, ABD, 1937; 105 \u00f6l\u00fcm<\/li>\n\n\n\n
- Talidomid facias\u0131, gebelere \u00f6nerilen antiemetik Almanya, \u0130ngiltere, 1960; 5000 fokomeli olgusu<\/li>\n\n\n\n
- Metilizosiyanat (MIC), Bhopal Hindistan,1984, Union Carbide b\u00f6cek ilac\u0131 fabrikas\u0131nda s\u0131z\u0131nt\u0131, 18.000 \u00f6l\u00fcm, 150.000 etkilenim<\/li>\n\n\n\n
- Fenilpropanolamine, ABD, 2000, so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7lar\u0131 i\u00e7inden beyin kanamas\u0131na neden oldu<\/li>\n\n\n\n
- Triortokrezilfosfat, Ginger-Jake (Jamaika zencefili) alkole kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak sat\u0131\u015f\u0131 sonucu paralizisi ABD, 1930-1931; 100.000\u2019den fazla etkilenim<\/li>\n\n\n\n
- Metanol, ka\u00e7ak viski t\u00fcketimi sonucu metanol zehirlenmesi, Atlanta, ABD, 1952; 40 \u00f6l\u00fc, 300\u2019den fazla hastane ba\u015fvurusu<\/li>\n\n\n\n
- Pankuronyum, kas\u0131tl\u0131 maruz b\u0131rak\u0131lma, Michigan-Ann Arbor Hastanesi, ABD, 1975; 10\u2019un \u00fczerinde kardiyak arrestler<\/li>\n\n\n\n
- 3- metil fentanil, China White-opioid epidemisi, Pittsburgh, ABD, 1988; 16 \u00f6l\u00fc<\/li>\n\n\n\n
- Nanoteknolojik kozmetik \u00fcr\u00fcnler ve ila\u00e7lar\u0131n, \u00f6zellikle otellerde, f\u0131r\u0131nlarda ve restoranlarda dezenfektanlar\u0131n ya da insektisitlerin yanl\u0131\u015f kullan\u0131m\u0131 nedeniyle d\u00f6rt-be\u015f ki\u015filik ailenin kayb\u0131na sebep olan ciddi ihmaller 2025 \u0130stanbul\u2019undan ger\u00e7ekle\u015fen \u00e7e\u015fitli haberler olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Sanayi kurulu\u015flar\u0131nda kullan\u0131lan kimyasallarla ilgili bilinmesi gereken en \u00f6nemli ve genel bilgiler, \u00fcr\u00fcn bilgi g\u00fcvenlik kart\u0131nda yer al\u0131r (safety card). End\u00fcstriyel kazalarda, maruziyetlerde ve her t\u00fcrl\u00fc zehirlenmelerde ilk sorgulanmas\u0131 gereken g\u00fcvenlik \u00f6nlemi al\u0131n\u0131p al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 ve maruz kal\u0131nan maddenin g\u00fcvenlik bilgi formu, yani \u201cMaterial Safety Data Sheet (MSDS)\u201d dir. MSDS maruziyetin riskleri, olas\u0131 etkilenim \u015fekli ve varsa antidotu ve tedavide kullan\u0131m \u015fekliyle ilgili \u00fcretici firmadan sa\u011flanan olmazsa olmaz ve bir i\u015f yerinde kullan\u0131lan ilgili kimyasal hakk\u0131nda mutlak korunmas\u0131 gereken d\u00f6k\u00fcmand\u0131r. MSDS\u2019lerde her maddeye \u00f6zel olarak her t\u00fcrl\u00fc fizyolojik ve ekolojik tehlikeli durumlar ve tehlike an\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gerekenler, yasal mevzuat\u0131, ki\u015fisel korunma bilgileri yer al\u0131r. Kazayla maruziyet olgular\u0131nda maddenin MSDS bilgisine ula\u015f\u0131lmas\u0131, m\u00fcnferit olaylar kadar afete yol a\u00e7abilecek b\u00fcy\u00fck end\u00fcstriyel kazalarda da hayat kurtar\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Afet Y\u00f6netimi <\/h1>\n\n\n\n
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde afetlerin mevcut olanaklarla giderilememe olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir. B\u00fct\u00fcnle\u015fik afet y\u00f6netim sistemi en etkin sistem olarak \u00fclkemizde kabul edilmi\u015ftir ve bu y\u00f6netim;<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Risk Y\u00f6netimi (Afet \u00d6ncesi)<\/li>\n\n\n\n
- Kriz Y\u00f6netimi (Afet Sonras\u0131) olarak iki b\u00f6l\u00fcmde planlanmaktad\u0131r (\u015eekil 1).<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-content\/uploads\/sites\/31\/2026\/05\/image-1.png\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\nAfetlerde Risk Y\u00f6netimi; kriz ba\u015fa gelmeden \u00f6nce, afetlerdeki krizin y\u00f6netimi ve ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyebilecek bir haz\u0131rl\u0131k ve mevcut risklerin \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zarar azaltma a\u015famalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren y\u00f6netim planlamas\u0131d\u0131r. T\u00fcm \u00f6zel ve sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ve kamu kurumlar\u0131 bir koordinat\u00f6r denetiminde risk y\u00f6netimine kat\u0131labilmeli, g\u00f6rev almal\u0131 ve \u00e7e\u015fitli afet konular\u0131nda e\u011fitim ve bilgilendirici \u00e7al\u0131\u015ftaylar d\u00fczenlemeli, sonucunda g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden olu\u015fan i\u015f gruplar\u0131na uygulama sim\u00fclasyonlar\u0131 yapt\u0131r\u0131larak herhangi bir afet i\u00e7in s\u00f6z konusu risklerin y\u00f6netiminin masaya yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131<\/em> olmal\u0131d\u0131r. Bu haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u015far\u0131 g\u00f6stergeleri ile hedefleri planlanmal\u0131 ve insan g\u00fcc\u00fc dahil olas\u0131 afetlere haz\u0131r kullan\u0131labilir kaynaklar olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 afete yol a\u00e7abilecek teknolojik riskleri belirlemeyi gerektirdi\u011fi gibi, afet an\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck veya bilinmezlikten kaynakl\u0131 olabilecek en kritik ilk \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck zaman kayb\u0131n\u0131 \u00f6nleyerek, olas\u0131 can ve mal kayb\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 ve en s\u0131cak saatlerde olu\u015fabilecek panikle elzem olan i\u015f g\u00fcc\u00fc ve ilk yard\u0131mlardaki eksiklik ve aksakl\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesini ama\u00e7lamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Afetlerde Kriz Y\u00f6netimi; afet ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra yap\u0131lmas\u0131 gereken ve ya\u015fanan felaket sebebi afet olay\u0131ndaki zararlar\u0131 gidermeye y\u00f6nelik \u00f6zg\u00fcn faaliyetler yer al\u0131r ve \u00f6ncelikle acil durum y\u00f6netimini tan\u0131mlar. Afetin bu kriz d\u00f6nemindeki m\u00fcdahale evresinde; ilk dakikalardan itibaren risk azalt\u0131lmas\u0131na d\u00f6n\u00fck olarak olay yerinden tahliyeleri, nakilleri, dekontaminasyon y\u00f6ntemlerini, ba\u015fka merkezlere transport gibi triaj basamaklar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Bununla e\u015f zamanl\u0131 arama kurtarma, ilk yard\u0131m ve tedavi alanlar\u0131n\u0131n durum incelemesi ve ihtiyaca g\u00f6re yeni sahra hastanelerinin kurulmas\u0131 da \u00f6ncelikli faaliyetlerdir. Afetlerde kriz y\u00f6netiminin iyile\u015ftirme a\u015famas\u0131nda; ki \u00e7o\u011fu zaman acil m\u00fcdahale ile birlikte ba\u015flat\u0131l\u0131r; haberle\u015fme, g\u00fcvenlik, bar\u0131nma, beslenme gibi sa\u011f kalanlar\u0131n veya basit t\u0131bbi destek sonras\u0131 insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 idame edebilecekleri ortamlar\u0131 iyile\u015ftirmeye y\u00f6nelik b\u00fcy\u00fck bir planlama paketini i\u00e7erir. Hasar tespiti ve koruyucu halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131n devreye girmesi de normalle\u015fme s\u00fcrecini ve afet krizinden h\u0131zla \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan uygulamalar\u0131 i\u00e7ermelidir. T\u00fcm bu kriz y\u00f6netim a\u015famalar\u0131n\u0131n daha afet olmadan, olas\u0131 risklerin y\u00f6netimi a\u015famas\u0131nda planlanm\u0131\u015f olmas\u0131 gereklidir. Risk y\u00f6netimi planlamalar\u0131 afet an\u0131nda yetersiz kal\u0131rsa, afet kriz y\u00f6netimi taraf\u0131ndan h\u0131zla yenilenerek olay\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, can kayb\u0131n\u0131, ikincil kay\u0131plar\u0131 ve ayn\u0131 zamanda ekonomik kay\u0131plar\u0131 \u00f6nleyecek \u015fekilde g\u00fcncellenmesi gerekir. Teknolojik afetlerde as\u0131l can kayb\u0131n\u0131 art\u0131racak durumlar; risklerin bilinmesi ama hi\u00e7bir tedbirin al\u0131nmamas\u0131, olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ilk noktada ge\u00e7 farkedilmesi veya alarm verilmemesi ve hatta olay\u0131n saklanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. B\u00f6yle durumarda ya\u015fanan kaza veya afetin felakete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olabilir.<\/p>\n\n\n\n
Kimyasal Maruziyetlerde Klinik Y\u00f6netim Basamaklar\u0131<\/h2>\n\n\n\n
Alan g\u00fcvenli\u011fi ve ki\u015fisel koruyucu ekipman kullan\u0131m\u0131;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Biz acil t\u0131p\u00e7\u0131lar i\u00e7in g\u00fcvenlik olay yerinde ba\u015flar. Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) i\u00e7inde de olsak, AFAD denetiminde ve olay yerinden ba\u015flayarak alan g\u00fcvenli\u011fi sa\u011fland\u0131ktan sonra medikal m\u00fcdahale yap\u0131labilir. \u201c\u00d6zel Risk ve Kimyasal G\u00fcvenlik Birimleri\u201d \u00e7o\u011fu kez askeriye, jandarma, itfaiye ve sivil savunma birimlerinden uzmanlarca olu\u015fturulan KBRN (kimyasal, biyolojik, radyolojik, n\u00fckleer) \u00f6zel ekipleri alan\u0131 kontrol\u00fc alt\u0131na al\u0131r. Ama\u00e7, kitlesel olay\u0131n ne ve nas\u0131l oldu\u011funu (yang\u0131n, patlama, ani \u00f6l\u00fcmler gibi teknolojik veya do\u011fal afet dahil) hangi kimyasal ajan ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olabilece\u011fini tan\u0131mlama, \u00f6l\u00e7\u00fcm ve izlem yapma, dekontaminasyon y\u00f6netimini ve gerekli ki\u015fisel koruyucu ekipmanlar\u0131 ve tahliye protokollerini belirlemektir. Ayn\u0131 g\u00fcvenlik tedbiri, sahada a\u00e7\u0131lan istasyonlarda ve hastanelerde ki\u015fisel koruyucu ekipman uygulamalar\u0131n\u0131 ve KBRN \u00fcnitelerinin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131, su depolar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 gerektirir. Afetin yarataca\u011f\u0131 karga\u015fa nedeniyle emniyet g\u00fc\u00e7lerinin korumas\u0131 da \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n
Primer yakla\u015f\u0131m;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
- \n
- A, havayolu deste\u011fi; sa\u011f kal\u0131m\u0131 etkileyen en \u00f6nemli basamakt\u0131r.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\u00dcst hava yolunun \u00f6dem (klor, amonyak, fosgen), kimyasal yan\u0131klar (koroziv ajanlar) ve sekresyon art\u0131\u015f\u0131 (organofosfatlar) a\u00e7\u0131s\u0131ndan kontrol\u00fc ve acil m\u00fcdahale plan\u0131 gereklidir.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- B, solunum kontrol\u00fc ve ileri solunum destekleri veya m\u00fcdahaleler <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Bronkospazm (klor, SO\u2082), ARDS (fosgen, NO\u2082), bo\u011fulma (CO, siyan\u00fcr) \u015fikayet ve tan\u0131lar\u0131na g\u00f6re, erken endotrakeal ent\u00fcbasyon ve beta antagonist tedavi, \u0130V steroid tedavisi, antidot tedavisi i\u00e7in alarm verilmesi gerekebilir. Oksijen saturasyon izlemi ve kan gaz\u0131nda metabolik ve respiratuar asidoz takibi kritik olup, CO ve siyan\u00fcr zehirlenmesinde saturasyonun yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilece\u011fi unutulmamal\u0131; %100 oksijen ve y\u00fcksek ak\u0131ml\u0131 solutma, noninvazif solutma veya endotrakeal ent\u00fcbasyon i\u00e7in haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- C, dola\u015f\u0131m kontrol\u00fc ve ileri kardiyak ya\u015fam ila\u00e7 destekleri; <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Vazodilatasyon (toksinler), kardiyotoksisite (solventler, siyan\u00fcr), hipovoleminin (yan\u0131k, kusma) takip ve standart tedavisi gereklidir. Spesifik tedaviler zehirli maddeye g\u00f6re se\u00e7ilmeli, maruziyete sebep olan maddenin g\u00fcvenlik kart\u0131 incelenip antidotu tedarik edilmelidir. <\/p>\n\n\n\n
- \n
- D, santral sinir sistemi ve mental durum bulgular\u0131n\u0131n takibi;<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
N\u00f6rolojik sistemin depresyonu, konv\u00fclsiyon ve deliryum tablosu \u00f6ncelikli benzodiazepin ile kontrol alt\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Glukoz, epilepsinin kontrol\u00fc i\u00e7in medikasyonlar, ya da atropinizasyon ve pralidoksim kullan\u0131m\u0131 veya opioid krizindeki gibi nalokson kullan\u0131m\u0131 gerekebilir. <\/p>\n\n\n\n
- \n
- E, dekontaminasyon;<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Bireysel zehirlenmelerdekinden farkl\u0131 olarak end\u00fcstriyel ve kitlesel kimyasal zehirlenmelerde en acil m\u00fcdahale bu konuda gereklidir. Kitlesel etkilenimler varsa veya zehirli end\u00fcstriyel veya kimyasal maddenin yay\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6z konusu ise ciltte yan\u0131k, renk de\u011fi\u015fimi veya k\u00f6t\u00fc koku (siyan\u00fcr: ac\u0131 badem, hidrojens\u00fclf\u00fcrde \u00e7\u00fcr\u00fck yumurta kokusu) ve ani yayg\u0131n \u00f6l\u00fcmler izlendiyse durum olduk\u00e7a kritiktir, y\u00fcksek mortalite riski olabilir. Dekontaminasyon esas m\u00fcdahale olmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm b\u00f6lge \u0131slak veya kuru dekontamine edilmelidir. Etkilenenlerin t\u00fcm k\u0131yafetleri \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, tek bir yerde toplan\u0131r ve topra\u011fa veya \u00e7\u00f6pe at\u0131lmaz, po\u015fetlenip izole edilir. Sa\u011fl\u0131k kurulu\u015funa ba\u015fvurusundan \u00f6nce, hastane alan\u0131na girmeden, hatta daha s\u0131cak alanda olay b\u00f6lgesindeyken ki\u015filer dekontamine edilip, y\u0131kan\u0131p sonra nakilleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Y\u0131kama sular\u0131 da KBRN y\u0131kama \u00fcnitelerinde oldu\u011fu gibi \u00f6zel olarak depolan\u0131r, topra\u011fa serbest b\u0131rak\u0131lmaz. Islak dekontaminasyon su ve sabunla yap\u0131labilir. G\u00f6z irrigasyonu gerekebilir. Bu s\u0131rada, m\u00fcdahale eden herkes ve sa\u011fl\u0131k personeli ki\u015fisel koruyucu ekipman ile kendini korumal\u0131d\u0131r. Kuru dekontaminasyonda su kullan\u0131lmaz ama mekanik olarak \u00f6zellikle olay yerinde madde uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in (alkali metaller: sodyum, potasyum veya toz partik\u00fcl maruziyetlerinde) gazl\u0131 bez ve temiz havlu ile silme, vakumlama ya da s\u00fcp\u00fcrme ile madde yay\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6nlenir. Giysilerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 da kuru dekontaminasyon ile %80 maddenin uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Su gerekmemesi ve hipotermi riski olmamas\u0131 avantaj\u0131d\u0131r. Ancak s\u0131v\u0131 kimyasallar ve lipofilik ajanlar\u0131n dekontaminasyonunda etkisiz kal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Spesifik antidot ve yo\u011fun bak\u0131m destek tedavileri.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Bu k\u0131s\u0131mda zehirlenen hastaya spesifik ileri ve yo\u011fun bak\u0131m tedavi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.Klinik olarak toksikodromlar yol g\u00f6sterici ipu\u00e7lar\u0131 sa\u011flayabilir. Ancak madde g\u00fcvenlik kartlar\u0131nda belirtilen spesifik antidotlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 hayat kurtar\u0131c\u0131 olabilir (siyanokit, kalsiyum enjeksiyonlar\u0131, metilen mavisi, dimerkaprol, DMSA gibi).<\/p>\n\n\n\n
Acil t\u0131p disiplininde bizler, asistan ve uzman hekimler, hem\u015fireler ve paramedikler hep birlikte afetlerde risk ve kriz y\u00f6netimini \u00f6nemsiyor; afet e\u011fitimini ve sim\u00fclasyonlu uygulama planlamalar\u0131n\u0131 ya\u015fanan son 2023 deprem felaketi sonras\u0131nda ba\u015flatm\u0131\u015f bulunuyoruz. Hem do\u011fal hem de teknolojik afetlerde m\u00fcdahale ve yard\u0131mlar\u0131yla yer alm\u0131\u015f tecr\u00fcbeli arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n da \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131yla birlikte, risk y\u00f6netimi konusundaki fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 canl\u0131 tutmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek durumunday\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde meydana gelen afetler incelendi\u011finde \u00e7\u0131kar\u0131lan en temel ders; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde s\u0131kl\u0131kla m\u00fcnferit olaylar \u015feklinde deneyimlenen acil durumlar\u0131n, daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli teknolojik afetlere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi halinde ortaya \u00e7\u0131kacak krizin kitlesel etkilerinin y\u00f6netiminin son derece g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu ve hatta geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan ciddi kay\u0131plara yol a\u00e7abildi\u011fi ger\u00e7e\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla her acil t\u0131p disiplini kendi b\u00f6lgesindeki askeri veya teknolojik olas\u0131 afet risklerine kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmal\u0131 ve kom\u015fu b\u00f6lgelere de destek olabilecek kadar kriz planlamalar\u0131n\u0131 y\u00f6netebilmelidir.<\/p>\n\n\n\n
End\u00fcstriyel Kaza ve Afetlerde \u0130pucundan Tan\u0131ya ve Etkin Tedaviye \u00d6rnekler<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n
- \n
- Suya duyarl\u0131 maddeler: Lityum, sodyum, potasyum, kalsiyum, rubidyum ve sezyum; parlay\u0131c\u0131, alevlendirici etki yarat\u0131r, suyla yang\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez.<\/li>\n\n\n\n
- Radyolojide radyoopakt g\u00f6r\u00fcnen ve Lewisit olarak kimyasal silah yap\u0131m\u0131 olan metal; Arsenik.<\/li>\n\n\n\n
- Bira, \u015farap gibi besin yoluyla maruziyeti ile epidemiler yapm\u0131\u015f, kaslarda parestezi ve solunum g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc yapabilen, akut etkilerine tolerans geli\u015febilen toksin: Arsenik.<\/li>\n\n\n\n
- At\u0131k yakma tesislerinden \u00e7evreye bula\u015f olan, plastik kaplarda \u0131s\u0131nma ile a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan, insanda klorakne yapan, portakal gaz\u0131 bile\u015fiminde yer alan toksin; Dioksin.<\/li>\n\n\n\n
- Ciltte portakal rengi de\u011fi\u015fiklikler yapan end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcnler; b\u00fcll\u00f6z dermatit: arsenik, civa, klorakne \u015fekliyle dioksin.<\/li>\n\n\n\n
- Potroom ast\u0131m\u0131 ili\u015fkili end\u00fcstriyel madde; Aluminyum, hidrojen florit, s\u00fclfit, klorit ve di\u011fer gaz kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131.<\/li>\n\n\n\n
- Tinerin y\u00fcksek derecede \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131yla olu\u015fan solunum irritan\u0131; Fosgen: karbonil diklorur; COCl2.<\/li>\n\n\n\n
- Oksijen solutarak eliminasyonu art\u0131r\u0131labilen end\u00fcstriyel toksin; Solventler, klorlu \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcler, CCl4, PVC.<\/li>\n\n\n\n
- Acil endoskopi yap\u0131lmas\u0131 gereken end\u00fcstriyel toksik \u00fcr\u00fcn; asit veya alkali yap\u0131da korozivler.<\/li>\n\n\n\n
- Oral al\u0131mlar\u0131nda aktif k\u00f6m\u00fcr ile gastrik lavaj \u00f6nerilen end\u00fcstriyel tehlikeli madde; Klorin veya klorlu insektisitler ya da boya maddeleri.<\/li>\n\n\n\n
- Koleriform diyare ve karaci\u011fer toksitesi belirgin olan end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcn; Fosfor.<\/li>\n\n\n\n
- Konsantrasyonu %10 ise korneal \u00fclser ve perforasyon, %35 ve \u00fcst\u00fc konsantrasyonda i\u00e7i bo\u015f organ r\u00fcpt\u00fcr\u00fc, sa\u011f ventrik\u00fcl \u00e7\u0131k\u0131m obstr\u00fcksiyonu yapabilen koroziv ve yak\u0131c\u0131 madde; hidrojen peroksit.<\/li>\n\n\n\n
- Belirgin susuzluk hissi yapan end\u00fcstriyel toksin; Fosfin.<\/li>\n\n\n\n
- Kokusuna g\u00f6re end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcnler;
- Saman k\u00fcf\u00fc: Fosgen (Tiner)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/li><\/ul>
- Sar\u0131msak kokusu: Fosfin \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/li><\/ul>
- Ac\u0131 badem: Siyan\u00fcr\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/li><\/ul>\n
- \n
- \u00c7\u00fcr\u00fck yumurta: Hidrojen s\u00fclf\u00fcr-s\u00fclfid<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n
- Sar\u0131 ye\u015fil renkte solunum irritan\u0131, akut respiratuar distres sendromu yapabilen toksik gaz; Klorin-Cl2.<\/li>\n\n\n\n
- Klorak ve asidin tepkimesinden a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan solunum irritan\u0131 gaz; ev kazalar\u0131-Klorin.<\/li>\n\n\n\n
- Miyokarda toksik ve sempatomimetik kontraendike olan, gerekirse sadece beta bloker tercih edilecek klorlu end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcn; Trikloretilen.<\/li>\n\n\n\n
- Ciltte donma acilleri yapan end\u00fcstriyel tehlikeli madde; Amonyak.<\/li>\n\n\n\n
- Radyografi i\u00e7in kullan\u0131lan sell\u00fcloz malzemenin yanmas\u0131ndan a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kabilen solunum irritan\u0131 end\u00fcstriyel gaz toksin; Nitr\u00f6z oksitler ve nitrik asit yan\u0131nda, CO, siyan\u00fcr bile\u015fikleri: H2S.<\/li>\n\n\n\n
- Portakal gaz\u0131 olarak da bilinen, g\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131 veya biber gaz\u0131 i\u00e7eri\u011fi, solunum irritan\u0131 kimyasal; Klorbenzomelanonitriller.<\/li>\n\n\n\n
- Konsantrasyonu y\u00fcksek ise (%50 \u00fcst\u00fc) ARDS yapabilen veya %10 \u00fczerinde cilt yan\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131ysa mortal seyredebilen ila\u00e7 ve u\u00e7ak sanayisindeki kimyasal; Hidrojen florid, hidroflorik asid; HF.<\/li>\n\n\n\n
- Magnezyum veya kalsiyum enjeksiyonlar\u0131 gerektiren a\u011fr\u0131l\u0131 \u00fclserlerle penetrasyonlar g\u00f6steren kimyasal maruziyet; HF.<\/li>\n\n\n\n
- Asfiksiyan end\u00fcstriyel kimyasallar; %20 ve \u00fczeri amonyak, nitrik asit ve nitrojen, sulfur dioksit, hidrojen klorid, hidrojen florid, formaldehid, metil bromid, akrolein, klorin, vinil klorid, civa, hardal gaz\u0131, NH3, fosgen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Kaynaklar<\/u><\/strong><\/h1>\n\n\n\n
- \n
- https:\/\/www.undrr.org\/<\/a><\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/www.afad.gov.tr\/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu<\/a><\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/data.humdata.org\/dataset\/emdat-country-profiles<\/a><\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/www.afad.gov.tr\/afet-istatistikleri<\/a><\/li>\n\n\n\n
- www.ced.csb.gov.tr\/bekra-seveso-i-82669<\/li>\n\n\n\n
- www.emdat.be\/search\/node\/<\/a><\/li>\n\n\n\n
- www.kugm.gov.tr\/BLSM_WIYS\/TMKDG\/tr\/Mevzuat\/sozlesmeler\/20170516_170022_6457\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 4_1_64.pdf<\/li>\n\n\n\n
- www. epa.gov\/dioxin<\/li>\n\n\n\n
- www.epa.gov\/sites\/production\/files\/documents\/2000dioxinguidance.pdf<\/li>\n\n\n\n
- www.acilci.net\/zehir-zehirlenmelerin-tarihi-unlu-zehirler-ve-cinayetler<\/li>\n\n\n\n
- www.osha.gov\/Publications\/OSHA3844.pdf<\/li>\n\n\n\n
- Acil Durum Planlamas\u0131, IT\u00dc AYM, ITU Press, \u0130stanbul. Sanayide Afet ve Acil Durum Y\u00f6netimi Rehberi, \u0130stanbul Sanayi Odas\u0131, 2008.<\/li>\n\n\n\n
- Pakdamar F, Ery\u0131lmaz Y. Afet ve Acil Durum Y\u00f6netim K\u0131lavuzu. Gebze Teknik \u00dcniversitesi, sunum, 2023.<\/li>\n\n\n\n
- Kad\u0131o\u011flu M. Afet ve Acil Durum Plan\u0131. \u0130stanbul Sismik Riskin Azalt\u0131lmas\u0131 ve Acil Durum Haz\u0131rl\u0131k Projesi (\u0130SMEP), 2022.<\/li>\n\n\n\n
- Ko\u00e7ali K. Sosyal G\u00fcvenlik Kurumu\u2019nun 2012-2020 Yillari Arasi \u0130\u015f Kazalari G\u00f6stergelerinin Standardizasyonu. Akademik Yakla\u015f\u0131mlar Dergisi, 2021;12(2).<\/li>\n\n\n\n
- ADR. Tehlikeli Mallar\u0131n Karayolu ile Uluslararas\u0131 Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131c\u0131na \u0130li\u015fkin Avrupa Anla\u015fmas\u0131, \u00c7ED, 2017.<\/li>\n\n\n\n
- D\u00f6kmeci H. Toksikolojik, \u00c7evresel ve End\u00fcstriyel Afetler. Nobel T\u0131p Kitapevi, 2019. ISBN:978-605-335-436-9.<\/li>\n\n\n\n
- D\u00f6kmeci \u0130, D\u00f6kmeci AH. Toksikoloji, Zehirlenmelerde Tan\u0131 ve Tedavi. Nobel T\u0131p Kitapevi, \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2019.<\/li>\n\n\n\n
- Bahad\u0131r H,\u00a0U\u00e7ku R. Uluslararas\u0131 Acil Durum Veri Taban\u0131na G\u00f6re T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Tarihindeki Afetler. Do\u011fal Afetler \u00c7evre Dergisi, 2018; 4 (1): 28-33.<\/li>\n\n\n\n
- Saeed O, Boyner LN, Pamplin JC ve ark. Inhalation Injury and Toxic Industrial Chemical Exposure. Military Medicine, 183, 9\/10:130, 2018<\/li>\n\n\n\n
- End\u00fcstriyel Yang\u0131nlar ve Patlamalar Raporu. Kimya M\u00fchendisleri Odas\u0131 \u0130stanbul \u015eubesi, \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2017.<\/li>\n\n\n\n
- \u00c7al\u0131\u015fkan T\u00fcr F, Aksay E. Hydrofluoric Acid Exposure<\/a>. Turk J Emerg Med, 2015; 15 (1): 1.<\/li>\n\n\n\n
- \u00c7al\u0131\u015fkan T\u00fcr F, Aksay E. Asphyxia due to accidental nitrogen gas inhalation: a case report<\/a>. Hong Kong Journal of Emergency Medicine, 2012; 19 (1): 46-48<\/li>\n\n\n\n
- Driscoll J<\/a>,\u00a0Maclachlan JL<\/a>. Sources and Measurement of\u00a0Toxic\u00a0Chemicals. Occup\u00a0Health\u00a0Saf.<\/a>\u00a02016 May;85(5):18-20<\/li>\n\n\n\n
- Girgin S, Yeti\u015f \u00dc. Se\u00e7ilmis Uluslararas\u0131 Veri Tabanlar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de Ya\u015fanm\u0131s End\u00fcstriyel Kazalar. T\u00fcrkiye Kazalar\u0131n \u00c7evresel ve Teknik Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 Ulusal \u00c7al\u0131\u015ftay\u0131, 2007.<\/li>\n\n\n\n
- Kimyasallar\u0131n Ya\u015fam ve Sa\u011fl\u0131k I\u00e7in Akut Tehlike D\u00fczeyi Listesi.<\/li>\n\n\n\n
- www. cdc.gov\/niosh\/idlh\/intridl4.html<\/li>\n\n\n\n
- Maddelerin ve Kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, Etiketlenmesi ve Ambalajlanmas\u0131 Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik (SEA). Resmi Gazete. 11.12.2013.<\/li>\n\n\n\n
- Tezer A T\u00fcrko\u011flu H. Zarar Azaltma ve \u015eehir Planlama; Kad\u0131o\u011flu, M. ve \u00d6zdamar, E. (edit\u00f6rler), \u2018Afet Zararlar\u0131 Azaltman\u0131n \u0130lkeleri\u2019; JICA T\u00fcrkiye Ofisi Yay\u0131nlar\u0131 No: 2, Ankara, 2008.<\/li>\n\n\n\n
- Sorg O<\/a>,\u00a0Zennegg M<\/a>,\u00a0Schmid P<\/a>,\u00a0<\/a> ve ark. 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioxin (TCDD)\u00a0poisoning\u00a0in Victor Yushchenko: identification and measurement of\u00a0TCDD\u00a0metabolites. Lancet.<\/a>\u00a02009; 3;374(9696):1179-85.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Giri\u015f Birle\u015fmi\u015f Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi UNISDR tan\u0131m\u0131na g\u00f6re afet bir toplumun normal i\u015fleyi\u015fini ciddi bi\u00e7imde bozan; y\u00fczlerce can kayb\u0131, yaralanma,…<\/p>\n","protected":false},"author":1302,"featured_media":1758,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10043],"tags":[10059,10053,10079,10148,10147,10146],"class_list":["post-1744","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afet-yazi-dizisi","tag-afet","tag-afet-tibbi","tag-afet-yonetimi","tag-endustriyel-afet","tag-kimyasal-afet","tag-teknolojik-afet"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1744","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1302"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1744"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1744\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
- https:\/\/www.afad.gov.tr\/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu<\/a><\/li>\n\n\n\n
- https:\/\/www.undrr.org\/<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Ac\u0131 badem: Siyan\u00fcr\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/li><\/ul>\n
- Sar\u0131msak kokusu: Fosfin \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/li><\/ul>
- Saman k\u00fcf\u00fc: Fosgen (Tiner)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/li><\/ul>
- E, dekontaminasyon;<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- D, santral sinir sistemi ve mental durum bulgular\u0131n\u0131n takibi;<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- C, dola\u015f\u0131m kontrol\u00fc ve ileri kardiyak ya\u015fam ila\u00e7 destekleri; <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- B, solunum kontrol\u00fc ve ileri solunum destekleri veya m\u00fcdahaleler <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- A, havayolu deste\u011fi; sa\u011f kal\u0131m\u0131 etkileyen en \u00f6nemli basamakt\u0131r.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Acil durum deklarasyonu,<\/span><\/li>\n\n\n\n