{"id":1581,"date":"2024-09-17T08:30:00","date_gmt":"2024-09-17T05:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/?p=1581"},"modified":"2024-09-16T21:51:30","modified_gmt":"2024-09-16T18:51:30","slug":"saha-raporlarinin-afetlerdeki-onemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/afet-yazi-dizisi\/saha-raporlarinin-afetlerdeki-onemi\/","title":{"rendered":"Saha Raporlar\u0131n\u0131n Afetlerdeki \u00d6nemi"},"content":{"rendered":"\n
\n

Yazar<\/h2>\n\n\n\n

Prof. Dr. Figen \u00dcnal \u00c7olak<\/strong>
Anadolu \u00dcniversitesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Giri\u015f<\/h2>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, t\u0131p ve sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki \u00f6nemli konular hakk\u0131nda sa\u011flam kan\u0131tlar \u00fcretmeyi ama\u00e7layan sistematik bir soru\u015fturmad\u0131r. Nitel ara\u015ft\u0131rma, sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 alan\u0131nda geni\u015f olanaklara sahiptir. Nicel yakla\u015f\u0131m kullan\u0131larak a\u00e7\u0131klanamayan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli olgular nitel bir y\u00f6ntem kullan\u0131larak ara\u015ft\u0131r\u0131labilir ve iletilebilir. Nitel ara\u015ft\u0131rma tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca t\u00fcrleri durum \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, olgubilim ara\u015ft\u0131rmas\u0131, g\u00f6m\u00fcl\u00fc kuram, etnografik ara\u015ft\u0131rma, tarihsel ara\u015ft\u0131rma ve eylem ara\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r. Nitel ara\u015ft\u0131rma yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc, verilerinin zenginli\u011finde ve derinli\u011finde yatmaktad\u0131r. Nitel y\u00f6ntemler insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ve eylemlerini ke\u015ffetmenin ve a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karman\u0131n en h\u00fcmanist ve ki\u015fi merkezli yolu olarak kabul edilir [1]<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00fc\u00e7 temel yakla\u015f\u0131m; nicel, nitel ve karma y\u00f6ntem yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Nicel ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi, de\u011ferlerin ve say\u0131lar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcleri olan ve genellikle ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan istatistiksel y\u00f6ntemler kullan\u0131larak a\u00e7\u0131klanan verileri kullan\u0131r. Nitel ara\u015ft\u0131rma, insan deneyimlerinin ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n daha derin anlamlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karma giri\u015fimiyle say\u0131sal olmayan verilerin kaydedilmesini, yorumlanmas\u0131n\u0131 ve analiz edilmesini i\u00e7erir. Karma y\u00f6ntem ara\u015ft\u0131rmas\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc metodolojik yakla\u015f\u0131m, farkl\u0131 ancak ili\u015fkili sorular\u0131 veya bazen ayn\u0131 sorular\u0131 \u00e7\u00f6zme amac\u0131yla hem nitel hem de nicel bilgilerin toplanmas\u0131n\u0131 ve analiz edilmesini i\u00e7erir [2, 3, 4].<\/p>\n\n\n\n

Her t\u00fcrl\u00fc sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde nitel ara\u015ft\u0131rmalar; sa\u011fl\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131 modellerini anlamak, ya\u015fanm\u0131\u015f deneyimleri tan\u0131mlamak, davran\u0131\u015f teorileri geli\u015ftirmek, sa\u011fl\u0131k hizmetleri ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek ve m\u00fcdahaleler tasarlamak i\u00e7in yayg\u0131n olarak kullan\u0131labilir. Sa\u011fl\u0131k hizmetlerindeki geni\u015f uygulamalar\u0131 nedeniyle, nitel y\u00f6ntem kullan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilen sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 giderek artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda nitel ara\u015ft\u0131rma verilerini kullanman\u0131n \u00e7e\u015fitli boyutlarda yarar\u0131 olacakt\u0131r. Nitel verilerin rehberlik edebilece\u011fi \u00e7e\u015fitli boyutlardan bahsetmek gerekirse [5, 6];<\/p>\n\n\n\n

Hasta Deneyimlerini Anlamak<\/em><\/strong>: Hasta deneyimlerinin, alg\u0131lar\u0131n\u0131n ve duygular\u0131n\u0131n derinlemesine incelenmesine olanak tan\u0131r ve bu durumlarla nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na dair i\u00e7g\u00f6r\u00fcler sunar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130leti\u015fimi Geli\u015ftirmek<\/em><\/strong>: Nitel ara\u015ft\u0131rmalar, hastalar ve sa\u011fl\u0131k hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki etkili ileti\u015fimin \u00f6n\u00fcndeki engelleri belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olur. Hastalar\u0131n bilgileri nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak, daha iyi ileti\u015fim stratejileri ve m\u00fcdahalelerin yolunu a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n

Hizmet S\u00fcrecindeki Zorluklar\u0131 Belirlemek<\/em><\/strong>: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, nitel y\u00f6ntemler kullanarak, zaman k\u0131s\u0131tlamalar\u0131, kaynak k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 ve ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 dinamikleriyle ilgili sorunlar da dahil olmak \u00fczere, sa\u011fl\u0131k hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 ve zorluklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir.<\/p>\n\n\n\n

Bak\u0131m Uygulamalar\u0131n\u0131 Geli\u015ftirmek<\/em><\/strong>: Nitel ara\u015ft\u0131rma, iyile\u015ftirme alanlar\u0131n\u0131 vurgulayarak uygulamalar\u0131n ve protokollerin geli\u015ftirilmesine veri sa\u011flayabilir ve hasta bak\u0131m\u0131 ve tedavisine ili\u015fkin \u0131\u015f\u0131k tutabilir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fclt\u00fcrel ve Sosyal Ba\u011flamlar\u0131 Ke\u015ffetmek<\/em><\/strong>: Nitel ara\u015ft\u0131rmalar; k\u00fclt\u00fcrel, sosyal ve \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin hastalar\u0131n kendi durumlar\u0131na ve tedaviye verdi\u011fi tepkileri nas\u0131l etkiledi\u011fini inceleyebilir.<\/p>\n\n\n\n

Politika Geli\u015ftirmek<\/em><\/strong>: Nitel \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen i\u00e7g\u00f6r\u00fcler, politika yap\u0131c\u0131lara hastalar\u0131n ve klinisyenlerin ihtiya\u00e7lar\u0131 ve \u00f6ncelikleri hakk\u0131nda bilgi verebilir ve daha etkili sa\u011fl\u0131k politikalar\u0131na rehberlik edebilir.<\/p>\n\n\n\n

Genel olarak nitel ara\u015ft\u0131rmalar, sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda insan deneyimlerine ili\u015fkin daha zengin ve daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir anlay\u0131\u015f sa\u011flayarak nicel yakla\u015f\u0131mlar\u0131 tamamlar. Nicel ve nitel ara\u015ft\u0131rmalar birbirine z\u0131t de\u011fildir, ger\u00e7ekli\u011fe farkl\u0131 bakarlar. Farkl\u0131 y\u00f6ntemler ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik bilgi t\u00fcrlerine eri\u015fmesini sa\u011flar. Nicel ve nitel ara\u015ft\u0131rmalar ger\u00e7e\u011fi anlamaya dair daha iyi bir resim sa\u011flamak i\u00e7in birbirini tamamlay\u0131c\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli ve zengin bir anlay\u0131\u015f ve yorumlama \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu makale, nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 ve \u00f6nemini vurgulamak, acil t\u0131p ve sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda afet sonras\u0131 kullan\u0131labilirli\u011fine ili\u015fkin fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak ve uygulamaya d\u00f6n\u00fck pratik \u00f6neriler vermeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n baz\u0131 temel \u00f6zellikleri, nitel saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, g\u00f6zlem tekni\u011fi ve afetler ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131labilirli\u011fine y\u00f6nelik ba\u015fl\u0131klar a\u015fa\u011f\u0131da yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n

Nitel Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n Temel \u00d6zellikleri<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00c7e\u015fitli akademik ve akademik olmayan disiplinler, insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve deneyimlerini anlamak i\u00e7in bir sorgulama y\u00f6ntemi olarak nitel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 kullan\u0131r. Munhall’a g\u00f6re, “Nitel ara\u015ft\u0131rma, insan deneyimleri ve ger\u00e7eklikleri hakk\u0131nda geni\u015f bir \u015fekilde ifade edilmi\u015f sorular\u0131 i\u00e7erir, bireyle do\u011fal ortamlar\u0131nda s\u00fcrekli temas yoluyla incelenir ve bu bireylerin deneyimlerini anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacak zengin, tan\u0131mlay\u0131c\u0131 veriler \u00fcretir.”[7]<\/p>\n\n\n\n

Nitel sorgulama y\u00f6ntemi, ‘ne zaman’, ‘ne’ ve ‘nerede’ yerine karar alman\u0131n ‘nas\u0131l’ ve ‘neden’ini inceler. Nicel y\u00f6ntemlerin aksine, nitel sorgulaman\u0131n amac\u0131 olgular\u0131 ke\u015ffetmek, anlatmak ve a\u00e7\u0131klamak ve karma\u015f\u0131k ger\u00e7ekli\u011fi anlamland\u0131rmakt\u0131r [8, 9]. Nitel ara\u015ft\u0131rman\u0131n bir sonucu olarak sa\u011fl\u0131k m\u00fcdahaleleri, a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 sa\u011fl\u0131k modelleri ve t\u0131bbi-sosyal teoriler geli\u015ftirilebilir. \u0130nsan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n zenginli\u011fini ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak nitel ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Nicel ve nitel sorgulama bi\u00e7imleri, altta yatan hedeflerine g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Hi\u00e7bir \u015fekilde birbirlerine z\u0131t de\u011fillerdir; bunun yerine, bu iki y\u00f6ntem bir madalyonun iki y\u00fcz\u00fc gibidir. Nicel ve nitel paradigmalar \u00e7e\u015fitli boyutlarda nas\u0131l farkl\u0131 bakar? sorusuna kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir cevap i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki tablo yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r [2, 3, 9, 10]<\/p>\n\n\n\n

 <\/strong><\/td>Nicel<\/strong><\/td>Nitel<\/strong><\/td><\/tr>
Ger\u00e7ekli\u011fin do\u011fas\u0131<\/strong><\/td>Tek bir ger\u00e7eklik oldu\u011funu varsayar.<\/td>Dinamik ve \u00e7oklu ger\u00e7ekliklerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayar.<\/td><\/tr>
Ama\u00e7<\/strong>  <\/strong><\/td>Hipotezleri test etme ve s\u0131nama<\/td>Olaylar\u0131 ke\u015ffetme ve anlama<\/td><\/tr>
Veri toplama y\u00f6ntemleri<\/strong><\/td>Anketler, envanterler ve \u00f6l\u00e7ekler gibi olduk\u00e7a yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f y\u00f6ntemler.<\/td>Derinlemesine g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, g\u00f6zlemler ve odak grup tart\u0131\u015fmalar\u0131 gibi yar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f.<\/td><\/tr>
Tasar\u0131m<\/strong><\/td>\u00d6nceden belirlenmi\u015f ve kat\u0131 tasar\u0131m.<\/td>Esnek ve ortaya \u00e7\u0131kan tasar\u0131m.<\/td><\/tr>
Yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/td>Hipotezi test etmek i\u00e7in t\u00fcmdengelim yakla\u015f\u0131m\u0131<\/td>Teoriyi veya hipotezi geli\u015ftirmek i\u00e7in t\u00fcmevar\u0131m<\/td><\/tr>
Odak<\/strong><\/td>Nedensel ili\u015fkilerin sonu\u00e7lar\u0131 ve tahmini ile ilgili<\/td>Sonu\u00e7lar veya \u00fcr\u00fcnlerden ziyade \u00f6ncelikle s\u00fcre\u00e7 ile ilgili<\/td><\/tr>
\u00d6rnekleme<\/strong><\/td>B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde temsili \u00f6rnekleme y\u00f6ntemleri<\/td>Ama\u00e7l\u0131 \u00f6rnekleme y\u00f6ntemleri<\/td><\/tr>
\u00d6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc belirleme<\/strong><\/td>A-priori \u00f6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc hesaplamas\u0131<\/td>Veri doygunlu\u011funa ula\u015f\u0131lana kadar veri toplama<\/td><\/tr>
\u00d6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong><\/td>Nispeten b\u00fcy\u00fck<\/td>Derinlemesine incelenen k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc<\/td><\/tr>
Veri analizi<\/strong><\/td>De\u011fi\u015fken tabanl\u0131 ve istatistiksel veya matematiksel y\u00f6ntemlerin kullan\u0131m\u0131.<\/td>Vaka tabanl\u0131 ve istatistiksel olmayan tan\u0131mlay\u0131c\u0131 veya yorumlay\u0131c\u0131 y\u00f6ntemlerin kullan\u0131m\u0131.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

Nitel ara\u015ft\u0131rma, ara\u015ft\u0131rma sorusunun toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel durum ba\u011flam\u0131nda s\u00fcre\u00e7leri, olaylar\u0131 ve ili\u015fkileri anlamay\u0131 gerektirdi\u011fi durumlarda tercih edilen y\u00f6ntemdir. Kesin hipotezleri destekleyen veya \u00e7\u00fcr\u00fcten say\u0131sal veriler \u00fcretmek yerine nitel ara\u015ft\u0131rma, bireylerin ve toplumsal gruplar\u0131n do\u011fal ortamlar\u0131nda y\u00fcz y\u00fcze bilgisine dayal\u0131 olgusal a\u00e7\u0131klamalar \u00fcretmeyi ama\u00e7lar. Nitel ara\u015ft\u0131rma, ki\u015finin \u00e7ok az bilgi sahibi olabilece\u011fi durumlar ve sorunlar hakk\u0131nda i\u00e7g\u00f6r\u00fc elde etmek i\u00e7in yararl\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6ntem, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131yla ilgili prosed\u00fcrlerin, inan\u00e7lar\u0131n ve bilginin derinlemesine a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak veya kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n belirli konular hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri de dahil olmak \u00fczere belirli davran\u0131\u015flar\u0131n nedenlerini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r [2, 9, 10, 11]<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nitel veriler, metinler ve davran\u0131\u015f ve eylem veya uygulamalar\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 bi\u00e7imindedir. Olgular\u0131n s\u00f6zl\u00fc ifadeleri ve davran\u0131\u015flar\u0131 yorumlamak i\u00e7in analiz edilmektedir. Veri toplama, ki\u015filerin \u00e7evrelerindeki ifadelerinin, faaliyetlerinin ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinin nesnel ve do\u011fru bir \u015fekilde raporlanmas\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131, belirli bir ortamda durumlar\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kan bireylerin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, duygular\u0131n\u0131 ve deneyimlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. G\u00f6zlemcinin rol\u00fc \u00e7ok \u00f6nemlidir. Genellikle sosyal ve fiziksel yak\u0131nl\u0131k yoluyla \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan olguyla ili\u015fki kurmay\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

\n

G\u00f6zlem<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n temel veri toplama tekniklerinden biri g\u00f6zlemdir. Saha g\u00f6zlemi, topluluk ve ortam hakk\u0131nda i\u00e7eriden bir g\u00f6r\u00fc\u015f edinmeye yard\u0131mc\u0131 olan nitel bir ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemidir. \u0130lgi duyulan olgu ya da sorunlu konu hakk\u0131nda ki\u015fileri g\u00f6zlemleyerek ve onlarla konu\u015farak, sorunlar\u0131n (yerel) ba\u011flamlar\u0131nda daha derin bir anlay\u0131\u015f sa\u011flar [8, 12].<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6zlem, nitel ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman birincil veri toplama bi\u00e7imi olmu\u015ftur. Sahadaki bir olgunun g\u00f6zlemcinin be\u015f duyusu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7o\u011fu zaman bir aletle not edilmesi ve bilimsel ama\u00e7larla kaydedilmesi eylemidir. G\u00f6zlemler, temel olgunuz hakk\u0131nda bilgi edinebilece\u011finiz bir yer bulmaya dayan\u0131r. G\u00f6zlem s\u0131ras\u0131nda kendi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n yan\u0131 s\u0131ra fiziksel ortam\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131, etkinlikleri, etkile\u015fimleri ve konu\u015fmalar\u0131 g\u00f6zlemleyebilir ve not edebilirsiniz. \u0130yi g\u00f6zlemciler g\u00f6rme, duyma, dokunma, koklama ve tatma dahil olmak \u00fczere t\u00fcm duyular\u0131n\u0131 kullan\u0131rlar. G\u00f6zlemledi\u011finizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz her \u015feyi yazmak zordur. Nitel g\u00f6zlemciler genellikle geni\u015f g\u00f6zlemlerle ba\u015flarlar ve daha sonra g\u00f6r\u00fc\u015flerini yan\u0131tlayacak bilgilere daralt\u0131rlar [2, 8, 13].<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6zlemin amac\u0131, incelenen k\u00fclt\u00fcr\u00fc, ortam\u0131 veya sosyal olguyu kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan anlamakt\u0131r. G\u00f6zlem, bir yer bulmay\u0131, bilgiyi kaydetmek i\u00e7in bir protokol geli\u015ftirmeyi, olaylara odaklanmay\u0131, temel olguyu a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olacak etkinlikleri aramay\u0131, bir g\u00f6zlemci olarak uygun rol\u00fc belirlemeyi, g\u00f6zlem protokol\u00fcne \u201ctan\u0131mlay\u0131c\u0131\u201d ve \u201cyans\u0131t\u0131c\u0131\u201d alan notlar\u0131n\u0131 kaydetmeyi i\u00e7erir [2, 8, 13] “A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131” notlar; olay\u0131n ne oldu\u011funa dair, ba\u011flam bilgilerini de i\u00e7eren betimsel somut notlard\u0131r. “Yans\u0131t\u0131c\u0131” notlar ise g\u00f6zlemcinin deneyimlerini, \u00f6nsezilerini ve s\u00fcre\u00e7te \u00f6\u011frendiklerine ili\u015fkin notlard\u0131r. Yans\u0131tma, ki\u015finin kendi \u00f6nyarg\u0131lar\u0131, de\u011ferleri, tercihleri ve ara\u015ft\u0131r\u0131lan olgu hakk\u0131ndaki \u00f6n yarg\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda \u00f6z de\u011ferlendirmesini ifade eder. Creswell’e g\u00f6re, “Yans\u0131tma, daha tarafs\u0131z yorumlar\u0131 geli\u015ftirerek \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini art\u0131r\u0131r.” [13]. A\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve yans\u0131t\u0131c\u0131 notlara ili\u015fkin yaz\u0131labilecek \u00f6neriler yer almaktad\u0131r [13]. Bunlar elbette \u00f6neri niteli\u011findedir. G\u00f6zlemci ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu \u00f6nerileri temel alabilir ve g\u00f6zlem s\u00fcreci i\u00e7inde kendisine yeni stratejiler geli\u015ftirebilir.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 Not<\/strong><\/td>Yans\u0131t\u0131c\u0131 Not<\/strong>  <\/strong><\/td><\/tr>
Ne g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc yaz\u0131n. Etraf\u0131n\u0131zda olup biten hareketi kaydedebilirsiniz.<\/td>Olguya dair kendinize notlar\u0131n\u0131z gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ne hissetti\u011finizi de yazabilirsiniz.<\/td><\/tr>
Be\u015f duyunuzu kullanarak betimlemeler yap\u0131n. G\u00f6rd\u00fckleriniz, duyduklar\u0131n\u0131z, dokundu\u011funuz (tam anlam\u0131yla), tatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z, koklad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015feyler.  <\/td>Olguya ili\u015fkin \u00f6nceki deneyimlerinizi kendinize not d\u00fc\u015febilirsiniz<\/td><\/tr>
Fiziksel \u00e7evreye ve ki\u015filere ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131n. Fiziksel veriler i\u00e7in gerekti\u011finde \u00e7izimlerden ya da foto\u011fraflardan yararlanabilirsiniz.<\/td>G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz sorunlar\u0131 ya da vurgulamak istediklerinizi yaz\u0131n<\/td><\/tr>
Zamana ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131n<\/td>G\u00f6zlemci olarak g\u00f6zlemlediklerinizden \u00f6\u011frendi\u011finiz \u201cyeni\u201d bilgiyi yaz\u0131n<\/td><\/tr>
Kronolojik ak\u0131\u015f\u0131 yaz\u0131n. Olaylar\u0131n olu\u015f s\u0131ras\u0131 ak\u0131\u015fa ili\u015fkin a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 veriler elde etmenize yard\u0131mc\u0131 olur.<\/td>Sonraki durumlar i\u00e7in dikkat \u00e7ekmek istedi\u011finiz kendinize notlar\u0131 yazabilirsiniz. Yeni kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z durumlar, hep g\u00f6zlemledi\u011finiz durumlar, etik a\u00e7\u0131dan d\u00fc\u015f\u00fcnceleriniz vb<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

Buraya kadar nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n do\u011fas\u0131ndan ve g\u00f6zlem tekni\u011finden bahsedildi. Bu genel bak\u0131\u015f, \u00e7e\u015fitli sahalarda nitel yakla\u015f\u0131m\u0131n ve g\u00f6zlemin uygulanmas\u0131na ili\u015fkin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bir afet sonras\u0131nda \u00f6rne\u011fin erken d\u00f6nem ko\u015fullar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, nitel verilerin toplanmas\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ve uygulamac\u0131lar i\u00e7in zengin veri sa\u011flayacak ve sonraki s\u00fcre\u00e7lerin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in ya\u015famsal veriler sunacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nitel Saha Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve Afetler<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Afetler; bireyleri ve topluluklar\u0131 derinden etkiler ve nitel ara\u015ft\u0131rma verileri, etkilenenlerin ya\u015fanm\u0131\u015f deneyimlerine dair derin i\u00e7g\u00f6r\u00fcler sa\u011flar. Nicel y\u00f6ntemlerin g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rabilece\u011fi duygusal, psikolojik ve sosyal tepkileri yakalayabilir. Afetler farkl\u0131 insan gruplar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde etkiler. Nitel ara\u015ft\u0131rma, afetler s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda farkl\u0131 zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fabilecek k\u0131r\u0131lgan gruplar (\u00f6rne\u011fin \u00e7ocuklar, ya\u015fl\u0131lar, engelli bireyler) dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli gruplar aras\u0131nda benzersiz deneyimlerin ke\u015ffedilmesine olanak tan\u0131r. Nitel veriler, afet sonras\u0131 iyile\u015fme d\u00f6nemlerinde bireylerin ve topluluklar\u0131n kaynaklara, deste\u011fe ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fimde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 engelleri ortaya \u00e7\u0131karabilir. Nitel verilerden elde edilen i\u00e7g\u00f6r\u00fcler, acil durum haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve m\u00fcdahale stratejilerinin afetlerden etkilenen gruplar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun olmas\u0131n\u0131 ve toplum ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 daha iyi kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde uyarlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir. Bireylerin ve topluluklar\u0131n afet sonras\u0131 s\u00fcreci nas\u0131l y\u00f6netti\u011fine y\u00f6nelik kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar ve kulland\u0131klar\u0131 stratejiler dahil olmak \u00fczere i\u00e7g\u00f6r\u00fcler sa\u011flayabilir. Nitel veriler, topluluklar\u0131n bir afetin ard\u0131ndan nas\u0131l harekete ge\u00e7ti\u011fini ve birbirlerini nas\u0131l destekledi\u011fini anlamaya yard\u0131mc\u0131 olur. Topluluk dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131ran mevcut sosyal a\u011flar\u0131, kaynaklar\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nleri belirleyebilir. Afetler genellikle bir topluluktaki mevcut k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal dinamiklerle etkile\u015fime girer. Nitel ara\u015ft\u0131rma, k\u00fclt\u00fcrel inan\u00e7lar\u0131n, de\u011ferlerin ve sosyal normlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc m\u00fcdahalelerin kabul\u00fcn\u00fc nas\u0131l etkiledi\u011fini ortaya \u00e7\u0131karabilir. Nitel veriler, topluluklar\u0131n riski nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgiye nas\u0131l eri\u015fti\u011fini ve afetler s\u0131ras\u0131nda nas\u0131l ileti\u015fim kurdu\u011funu inceleyerek hedef kitleyle y\u00f6nelik etkili ileti\u015fim stratejilerinin geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir. Nitel bulgular, politika yap\u0131c\u0131lar\u0131 ve planlamac\u0131lar\u0131 sahadaki ger\u00e7ekler hakk\u0131nda bilgilendirebilir ve afetlerden etkilenen topluluklar\u0131n \u00f6zel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ele alan daha etkili politikalar ve programlar\u0131n geli\u015ftirilmesini sa\u011flayabilir. Afet gibi de\u011fi\u015fken ve dinamik bir s\u00fcre\u00e7te nitel y\u00f6ntemler nicel y\u00f6ntemlere g\u00f6re esnektir ve nitel veri toplama s\u00fcrecinde uyarlamalar m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra nitel veriler, afetler ba\u011flam\u0131nda olgular\u0131 ke\u015ffetmek ve i\u00e7g\u00f6r\u00fc sa\u011flamak amac\u0131yla kullan\u0131larak sonraki olas\u0131 nicel y\u00f6ntemlere temel olu\u015fturabilir.<\/p>\n\n\n\n

Saha ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, bireylerin deneyim ve eylemlerinin ki\u015fisel anlamlar\u0131n\u0131, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7evre ba\u011flam\u0131nda inceleyen disiplinli bir sorgulamad\u0131r. Burada ki\u015fisel anlam kavram\u0131; bireylerin deneyimlerini, eylemlerini ve sosyal \u00e7evrelerini \u00f6znel olarak alg\u0131lama ve a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imini ifade eder. T\u00fcm bu kavramlar\u0131 bir araya getiren nitel saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131, ki\u015filerin d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na ili\u015fkin sistematik kan\u0131tlar sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131, kontroll\u00fc laboratuvar ortamlar\u0131 yerine, olgunun meydana geldi\u011fi ola\u011fan ortamda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmad\u0131r. Toplanan verilerin niteli\u011fi gere\u011fi niteldir; genellikle ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan kaydedilen ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalard\u0131r. Saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131, kontroll\u00fc laboratuvar ortamlar\u0131 yerine, olgunun meydana geldi\u011fi ola\u011fan ortamda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmad\u0131r. Disiplinlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131rma, sorunlar\u0131 tan\u0131mlama, kan\u0131tlar\u0131 toplama ve analiz etme, teoriler olu\u015fturma konusunda a\u00e7\u0131k metodolojik ilkeler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilir.<\/p>\n\n\n\n

Nitel ara\u015ft\u0131rmada, “saha\u201d ya da \u201calan\u201d ara\u015ft\u0131rman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc do\u011fal ortam\u0131 veya ba\u011flam\u0131 ifade eder. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n incelenen bireylerin veya gruplar\u0131n deneyimleri, davran\u0131\u015flar\u0131 ve etkile\u015fimleri hakk\u0131nda veri toplad\u0131\u011f\u0131 ortamd\u0131r. “Saha” kavram\u0131, ara\u015ft\u0131rman\u0131n odak noktas\u0131na ve konuya ba\u011fl\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015febilir ve tek ba\u015f\u0131na nicel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla elde edilemeyecek verilerdir. G\u00f6zlem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda saha kavram\u0131na afetler ba\u011flam\u0131nda bakacak olursak [2, 11, 12, 14]<\/p>\n\n\n\n

Fiziksel Konum<\/strong><\/em>: Saha olgusuna \u00f6ncelikle fiziksel konum a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131labilir. Saha, \u00f6ncelikle verinin topland\u0131\u011f\u0131 ya da ara\u015ft\u0131rman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi belirli yer veya konum anlam\u0131na gelir. Bu, \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in anlaml\u0131 bir ba\u011flam sa\u011flayan bir topluluk, kurulu\u015f, ev, hastane, bekleme salonu, park, okul, pazar yeri veya ba\u015fka herhangi bir ilgili ortam olabilir. Afetler a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde g\u00f6zlemci deprem, sel, yang\u0131n, kaza, salg\u0131n gibi bir afet durumunun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi fiziksel ortamda veri topluyor olabilir. Bu fiziksel ortam bir hastane binas\u0131, afet koordinasyon merkezi, \u00e7ad\u0131rkent, sahra hastanesi ya da bir ambulans olabilir. \u00d6rne\u011fin; bir acil t\u0131p uzman\u0131n\u0131n sahas\u0131 afet sonras\u0131 hizmet verdi\u011fi fiziksel ko\u015fullar olabilece\u011fi gibi, kendi \u00e7al\u0131\u015fmakta oldu\u011fu acil servis de olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fal \u00c7evre<\/em>:<\/strong> Nitel ara\u015ft\u0131rma, bireyleri yapay veya kontroll\u00fc ortamlarda incelemekten daha \u00e7ok g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda ve do\u011fal ak\u0131\u015flar\u0131nda incelemenin \u00f6nemini vurgular. Ama\u00e7, ger\u00e7ek davran\u0131\u015flar\u0131 ve deneyimleri yakalamakt\u0131r. Bir olgunun kendili\u011finden ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 detayl\u0131 anlamak de\u011ferlidir. Afetler ba\u011flam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde do\u011fal \u00e7evre asl\u0131nda olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi t\u00fcm do\u011fal ortamlard\u0131r. Bir kaza sonras\u0131 toplu yaralanmalar\u0131n oldu\u011fu bir ortam ya da bir deprem sonras\u0131 ilk yard\u0131m ve kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 birer \u00f6rnektir. Afetler, do\u011fa kaynakl\u0131 da olsa insan kaynakl\u0131 olsa da, bireylerin ki\u015fisel ya\u015famlar\u0131nda deneyimledikleri k\u00f6t\u00fc olaylar olarak g\u00fcnl\u00fck ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bozan ger\u00e7ekliklerdir. <\/p>\n\n\n\n

Sosyal Ba\u011flam<\/strong><\/em>: Bir ortamdaki sosyal dinamikler ve ili\u015fkiler de \u201csaha\u201dn\u0131n konusu olabilir. Bu bak\u0131\u015f,  kat\u0131l\u0131mc\u0131lar (sosyal ortamdaki akt\u00f6rler de diyebiliriz) aras\u0131ndaki etkile\u015fimleri, normlar\u0131, de\u011ferleri ve davran\u0131\u015flar\u0131 etkileyen k\u00fclt\u00fcrel ge\u00e7mi\u015fi anlamay\u0131 i\u015faret eder. Dolay\u0131s\u0131yla; etkile\u015fimler, normlar, de\u011ferler fiziksel \u00e7evreden etkilenebilece\u011fi gibi ayn\u0131 zamanda ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r da. Etkile\u015fim ve normlar, s\u00f6zl\u00fc, s\u00f6zs\u00fcz ya da yaz\u0131l\u0131 t\u00fcm ileti\u015fim bi\u00e7imlerini kapsar. Saha olarak bireylerin davran\u0131\u015f, norm ve de\u011ferlerine odaklanmak ve herhangi bir afet durumundaki davran\u0131\u015f ve de\u011ferlerini anlamak ya\u015famsal bilgileri ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r. Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z COVID-19 pandemisi s\u00fcrecinde vatanda\u015flar\u0131n, sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlilerinin, y\u00f6neticilerin ve geleneksel\/sosyal medya i\u00e7eriklerinin ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ya da ortakla\u015famad\u0131\u011f\u0131 norm ve de\u011ferlere hep birlikte tan\u0131k olduk.<\/p>\n\n\n\n

Zamansal Ba\u011flam<\/strong><\/em>: Bir saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n zamanlamas\u0131 g\u00f6zlemleri etkileyebilir. Bu, ara\u015ft\u0131rma konusuyla ilgili belirli olaylar\u0131 ya da evreleri i\u00e7erebilir. Bir deprem sonras\u0131 kritik saatlerde sahan\u0131n durumuyla sonraki g\u00fcnlerdeki durumu mutlaka farkl\u0131 olacakt\u0131r. Bir pandeminin ba\u015flang\u0131c\u0131 d\u00f6nemindeki \u201csaha\u201d olgusu ilerleyen zamanda ve evrelerde mutlaka de\u011fi\u015fecektir.<\/p>\n\n\n\n

Kat\u0131l\u0131m ve Eri\u015fim<\/strong><\/em>: “Saha” ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve g\u00f6zlemini i\u00e7erir; ara\u015ft\u0131rmac\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131 g\u00f6zlem, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, odak gruplar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli teknikleri kullanarak ortamdaki bireyleri daha iyi anlayabilir.  Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bazen resmi olmayan a\u011flar ya da yerle\u015fik topluluk yap\u0131lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fki kurarak alana eri\u015fim sa\u011flayabilir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131larla kendi ortamlar\u0131nda etkile\u015fim kurmak do\u011fru veri toplama i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00d6zellikle afet durumlar\u0131 gibi beklenmedik ve hen\u00fcz yap\u0131lanm\u0131\u015f bilgilerin elde edilemedi\u011fi durumlarda toplanan saha verileri \u00e7ok de\u011ferlidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7oklu Perspektifler<\/strong><\/em>: Farkl\u0131 payda\u015flar\u0131n ayn\u0131 alandaki farkl\u0131 deneyimleri ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 olabilir. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 kabul etmek, incelenen olgular\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirebilir. Afetler s\u00f6z konusu oldu\u011funda, ilgili t\u00fcm payda\u015flar\u0131n deneyim ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek \u00f6nleyici tedbirler almak ya da \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerine ula\u015fmak konusunda yararl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, g\u00f6zlem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki “saha”, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n do\u011fal ortamlardaki insan deneyimlerini ve etkile\u015fimlerini anlamaya ve yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 fiziksel, sosyal ve zamansal ba\u011flamlar\u0131 kapsayan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir kavramd\u0131r. Afetler s\u00f6z konusu oldu\u011funda; ara\u015ft\u0131rman\u0131n ve veri toplaman\u0131n amac\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla fiziksel ko\u015fullar, sosyal ko\u015fullar, zamansal ko\u015fullar gibi \u00e7ok farkl\u0131 sahalar ortaya \u00e7\u0131kabilir. Herhangi bir afet olgusu ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda farkl\u0131 disiplinler, farkl\u0131 payda\u015flar, farkl\u0131 saha bak\u0131\u015flar\u0131yla binlerce saha verisi toplayabilir. Afet sonras\u0131 d\u00f6nemde sahada hizmet veren sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlilerinin afetzedelerle birebir deneyimleri, afet sahas\u0131ndaki di\u011fer payda\u015flarla ileti\u015fimleri, ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar gibi konular birer saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n konusu olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Afetlerde Saha G\u00f6zlem Raporlar\u0131n\u0131n \u00d6nemi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bir afet sonras\u0131nda acil t\u0131p uzmanlar\u0131n\u0131n sahadaki i\u00e7g\u00f6r\u00fcleri ve uzmanl\u0131\u011f\u0131, afetlerin etkilenen n\u00fcfus \u00fczerindeki acil ve uzun vadeli sa\u011fl\u0131k etkilerinin azalt\u0131lmas\u0131nda ya\u015famsal bir rol oynamaktad\u0131r. Acil t\u0131p uzmanlar\u0131n\u0131n afet sonras\u0131 ya\u015fanan \u00e7alkant\u0131l\u0131 ortamdaki saha g\u00f6zlemleri ve deneyimleri, afetten etkilenen topluluklar i\u00e7in iyile\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Saha g\u00f6zlem raporlar\u0131n\u0131n \u00f6nemine ili\u015fkin dikkat \u00e7ekilebilecek baz\u0131 boyutlar a\u015fa\u011f\u0131da yer almaktad\u0131r [3, 4, 5].<\/p>\n\n\n\n

Uzman T\u0131bbi De\u011ferlendirmesi<\/em><\/strong>:<\/strong> Acil t\u0131p uzmanlar\u0131, afet sonras\u0131 yaralanmalar ve sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131 hakk\u0131nda \u00fcst d\u00fczeyde e\u011fitimli ve yerinde de\u011ferlendirmeler sa\u011flar. Uzmanl\u0131klar\u0131, afetin t\u0131bbi y\u00f6nlerinin iyice anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve belgelenmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

An\u0131nda De\u011ferlendirme ve Yan\u0131t<\/em><\/strong>: Sahada ger\u00e7ek zamanl\u0131 veriler sa\u011flayarak afetin boyutlar\u0131 hakk\u0131nda an\u0131nda do\u011fru ve h\u0131zl\u0131 bilgi sa\u011flar. Bu, h\u0131zl\u0131 ve uygun bir acil m\u00fcdahaleye olanak sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fru Triyaj<\/em><\/strong>: Do\u011fru triyaj\u0131n yap\u0131lmas\u0131 afet sonras\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131n onlara en acil ihtiya\u00e7 duyanlara etkili bir \u015fekilde tahsis edilmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Tehditlerinin Belirlenmesi<\/em><\/strong>: Uzmanlar, salg\u0131n hastal\u0131klar gibi potansiyel halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 acil durumlar\u0131n\u0131n belirtilerini tespit edebilir. Raporlara dayal\u0131 erken uyar\u0131lar, zaman\u0131nda m\u00fcdahaleyi sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131r\u0131lgan Gruplar\u0131n Belirlenmesi<\/em><\/strong>: Saha g\u00f6zlem raporlar\u0131, \u00e7ocuklar, ya\u015fl\u0131lar ve engelli bireyler gibi hassas gruplar\u0131n \u00f6zel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 vurgulayarak onlar\u0131n uygun bak\u0131m ve yard\u0131m almalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak Tahsisine \u0130li\u015fkin Rehber<\/em><\/strong>: Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 raporlar, gereken belirli t\u0131bbi malzeme, ila\u00e7 ve ekipman\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Uzmanlardan al\u0131nan do\u011fru veriler, do\u011fru t\u00fcrde deste\u011fin talep edilmesini ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer T\u0131bbi Ekiplerle Geli\u015ftirilmi\u015f Koordinasyon<\/em><\/strong>: Acil t\u0131p uzmanlar\u0131ndan gelen raporlar, \u00e7e\u015fitli t\u0131bbi ekipler ve kurumlar aras\u0131ndaki koordinasyonu geli\u015ftirebilir. Uzmanl\u0131klar\u0131, \u00e7abalar\u0131n uyumlu hale getirilmesine, tutarl\u0131 ve etkili t\u0131bbi m\u00fcdahalelerin sa\u011flanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fitim ve Mentorluk<\/em><\/strong>: Uzmanlar\u0131n g\u00f6zlemleri daha az deneyimli t\u0131bbi personel ve g\u00f6n\u00fcll\u00fcler i\u00e7in e\u011fitici olabilir. Ger\u00e7ek zamanl\u0131 i\u00e7g\u00f6r\u00fclerin payla\u015f\u0131lmas\u0131, t\u0131bbi m\u00fcdahale ekibinin genel etkinli\u011fini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Haz\u0131r Bulunu\u015fluk i\u00e7in Belgeler<\/em><\/strong>: Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 raporlar, gelecekteki afetlere y\u00f6nelik e\u011fitim ve haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in kullan\u0131lan bilgi birikimine katk\u0131da bulunur. Anlay\u0131\u015f\u0131 ve haz\u0131rl\u0131k d\u00fczeyini geli\u015ftirebilecek vaka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve referans materyalleri sa\u011flarlar.<\/p>\n\n\n\n

Uzun Vadeli Sa\u011fl\u0131k \u0130htiya\u00e7lar\u0131n\u0131n Belirlenmesi<\/em><\/strong>: Acil t\u0131p uzmanlar\u0131, afetin daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirmi\u015f olabilece\u011fi kronik durumlar\u0131 tespit edebilir. Raporlar\u0131 uzun vadeli t\u0131bbi bak\u0131m ve takibin planlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

Yetkililerle Etkili \u0130leti\u015fim<\/em><\/strong>: A\u00e7\u0131k ve t\u0131bbi a\u00e7\u0131dan do\u011fru ileti\u015fim, yerel ve ulusal yetkililerin sa\u011fl\u0131k hizmeti ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131na, politika kararlar\u0131n\u0131 etkilemelerine ve kaynaklar\u0131n harekete ge\u00e7irilmesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

Psikolojik Yard\u0131m<\/em><\/strong>: Uzmanlar\u0131n afetzedelerin psikolojik travma belirtilerine ili\u015fkin g\u00f6zlemleri ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 destek hizmetlerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edebilir.<\/p>\n\n\n\n

Toplum Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 E\u011fitimi<\/em><\/strong>: Raporlar\u0131, daha fazla sa\u011fl\u0131k komplikasyonunu \u00f6nlemek i\u00e7in toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 e\u011fitiminin ve \u00f6nleyici tedbirlerin gerekli oldu\u011fu alanlar\u0131 vurgulayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kalite G\u00fcvencesi<\/em><\/strong>: Uzmanlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00f6zlemlerine sahip olmak, de\u011ferlendirmeleri derinlemesine t\u0131bbi bilgiye dayand\u0131\u011f\u0131ndan, genel afet m\u00fcdahalesinde belirli bir d\u00fczeyde kalite ve do\u011fruluk sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131k Altyap\u0131s\u0131<\/em><\/strong>: Yerel sa\u011fl\u0131k tesislerinin durumunun de\u011ferlendirilerek bak\u0131ma uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesine ve alternatif bak\u0131m b\u00f6lgelerinin belirlenmesine yarar.<\/p>\n\n\n\n

Sahra Hastaneleri ve Kliniklere Destek<\/em><\/strong>: Acil uzmanlar\u0131, sahra hastanelerinin ve ge\u00e7ici kliniklerin u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 hasta y\u00fck\u00fc, yaralanma t\u00fcrleri ve sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda kritik bilgiler sa\u011flayabilir. Bu, operasyonlarda d\u00fczenlemeler yap\u0131lmas\u0131na ve bu ortamlarda hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

Etik G\u00f6zetim<\/em><\/strong>: Belirli notlar ve raporlar, zorlu ko\u015fullarda bile afet m\u00fcdahalesi s\u0131ras\u0131nda hasta gizlili\u011fi ve bilgilendirilmi\u015f onam gibi t\u0131bbi eti\u011fin korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kan\u0131ta Dayal\u0131 M\u00fcdahaleler:<\/em><\/strong> Uzmanlar\u0131n saha raporlar\u0131, bir afet senaryosunda sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirebilecek kan\u0131ta dayal\u0131 t\u0131bbi m\u00fcdahalelerin uygulanmas\u0131n\u0131 destekleyecektir.<\/p>\n\n\n\n

Multidisipliner Koordinasyon<\/em><\/strong>: Acil t\u0131p uzmanlar\u0131n\u0131n afet sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te genellikle tedarik\u00e7iler, m\u00fchendisler, lojistik uzmanlar\u0131, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzmanlar\u0131 gibi di\u011fer alanlarla yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gerekebilir. Raporlar\u0131, t\u0131bbi perspektiflerin daha geni\u015f afet y\u00f6netimi \u00e7abalar\u0131na entegre edilmesine yard\u0131mc\u0131 olarak m\u00fcdahale ve iyile\u015ftirme konusunda b\u00fct\u00fcnsel bir yakla\u015f\u0131m sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Lojistik ve Eri\u015filebilirlik<\/em><\/strong>: Afet b\u00f6lgesine eri\u015fim ve yaral\u0131lar\u0131n ula\u015f\u0131m\u0131 gibi lojistik zorluklar\u0131 de\u011ferlendirme olana\u011f\u0131 sa\u011flar. Zaman\u0131nda t\u0131bbi bak\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelik engelleri belirlemeye yarar.<\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma ve Sorumluluk<\/em><\/strong>: Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 uzman g\u00f6zlemleri, t\u0131bbi m\u00fcdahalenin etkinli\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in kriterler sa\u011flar. Ayr\u0131ca ekipleri y\u00fcksek kalitede sa\u011fl\u0131k hizmeti verme ve s\u00fcrekli iyile\u015ftirme konusunda sorumlu tutar.<\/p>\n\n\n\n

Saha G\u00f6zlemi \u0130\u00e7in Protokol Geli\u015ftirme<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Acil t\u0131p uzmanlar\u0131n\u0131n afet sonras\u0131 saha g\u00f6zlem raporlar\u0131, acil bak\u0131m\u0131 ve uzun vadeli iyile\u015fme \u00e7abalar\u0131n\u0131 geli\u015ftiren paha bi\u00e7ilmez bilgiler sa\u011flayacakt\u0131r. Afet sonras\u0131 karma\u015f\u0131k ve hekimin kendisinden de hizmet beklenen ortamda saha raporu tutmak kolay de\u011fildir. Ancak ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in bu konuda dikkat edilmesi gereken baz\u0131 noktalara de\u011finmekte yarar vard\u0131r [4, 13].<\/p>\n\n\n\n

Sistematik ve Yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Olun<\/strong><\/em>: Tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in notlar tutarken standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir format kullan\u0131n. Uzmanlar\u0131n karma\u015f\u0131k ortamda \u00f6ncelikle yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlem yakla\u015f\u0131m\u0131yla veri toplamas\u0131 durumun g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biraz azaltabilir. Bu nedenle yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\/standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir format belirlemek daha yararl\u0131 olacakt\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da tabloda bir format \u00f6nerisi bulunmaktad\u0131r. Bu tablo elbette geli\u015ftirilebilir ancak ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 kabul edilebilir.  Standart format, ekipler ve kurumlar aras\u0131nda daha kolay ileti\u015fim ve veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve Spesifik Olun<\/strong><\/em>: Tarihler, saatler, konumlar ve belirli g\u00f6zlemler dahil olmak \u00fczere kesin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 kaydedin. T\u0131bbi durumlar i\u00e7in semptomlar\u0131, te\u015fhisleri, uygulanan tedavileri ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 not edin.<\/p>\n\n\n\n

Temel Bilgilere \u00d6ncelik Verin<\/em>:<\/strong> \u00d6ncelikle acil bak\u0131m\u0131 ve kaynak tahsisini etkileyen en kritik g\u00f6zlemlere odaklan\u0131n. Acil ihtiya\u00e7lar ile daha az kritik konular aras\u0131nda net bir ayr\u0131m yap\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k ve K\u0131sa Bir Dil Kullan\u0131n<\/strong><\/em>: Jargondan veya belirsiz terminolojiden ka\u00e7\u0131n\u0131n. Afet s\u00fcrecinde  gerekti\u011finde notlar\u0131 okuyan herkesin anlayabilece\u011finden emin olmak i\u00e7in a\u00e7\u0131k ve k\u0131sa olun. Ka\u011f\u0131t formlar\u0131 kullan\u0131yorsan\u0131z okunakl\u0131 bir \u015fekilde yaz\u0131n. M\u00fcmk\u00fcnse elektronik y\u00f6ntemleri kullanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Zamana \u0130li\u015fkin Bilgileri Kaydedin<\/em>:<\/strong> Do\u011fruluk ve eksiksizli\u011fi sa\u011flamak i\u00e7in g\u00f6zlem zaman\u0131na m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca yak\u0131n notlar al\u0131n. G\u00fcncel bilgileri korumak i\u00e7in notlar\u0131 d\u00fczenli olarak g\u00fcncelleyin ve inceleyin.<\/p>\n\n\n\n

Objektif ve Subjektif Verileri Dahil Edin<\/em>:<\/strong> Hem nesnel bulgular\u0131 (\u00f6rne\u011fin , ya\u015fam belirtileri, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr yaralanmalar) hem de \u00f6znel verileri (\u00f6rne\u011fin, hasta taraf\u0131ndan bildirilen semptomlar, g\u00f6zlemlenen s\u0131k\u0131nt\u0131) belgeleyin. G\u00f6zlemlenen ger\u00e7ekler ile ki\u015fisel yorum veya izlenimler aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131n. Bu, yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve yans\u0131t\u0131c\u0131 veriler ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapmak demektir. A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6neri tabloda da her bir g\u00f6zlem boyutu i\u00e7in a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve yans\u0131t\u0131c\u0131 notlar b\u00f6l\u00fcm\u00fc yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Gizlilik ve Etik<\/strong><\/em>: Notlarda hasta mahremiyetini sa\u011flay\u0131n. Gerekirse tam adlar yerine kodlar\u0131 veya tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131 kullan\u0131n. Hassas bilgilerin i\u015flenmesiyle ilgili mesleki ve alana ili\u015fkin d\u00fczenlemeler ve y\u00f6nergelere uyun.<\/p>\n\n\n\n

Devredilebilirlik<\/strong><\/em>:  Di\u011fer sa\u011fl\u0131k hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n bunlar\u0131 kullanmas\u0131 gerekebilece\u011fini bilerek notlar yaz\u0131n. Ba\u015fka bir doktora devretmeniz gerekirse, bak\u0131m\u0131n s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in gerekli t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ekleyin.<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrekli \u0130yile\u015ftirme ve Ekip Deste\u011fi<\/strong>: <\/em>Not alma s\u00fcrecinizi d\u00fczenli olarak g\u00f6zden ge\u00e7irin ve iyile\u015ftirin. Niteli\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in meslekta\u015flar\u0131n\u0131zdan gelen geri bildirimleri al\u0131n. Bir afet sonras\u0131 ortamda hizmet vermek zorundayken ayr\u0131ca ayr\u0131nt\u0131l\u0131 notlar tutman\u0131n zihinsel ve fiziksel olarak g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu kabul etmek gerekir. Gerekti\u011finde ara verin ve ekip deste\u011fini te\u015fvik edin. T\u00fckenmi\u015fli\u011fi \u00f6nlemek ve y\u00fcksek kaliteli g\u00f6zlemleri s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcnse not alma sorumluluklar\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc olarak kullan\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

\n

G\u00f6zlemcinin sahada belirli rolleri olabilir. Bir afet sahas\u0131nda hangi g\u00f6zlemci rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenebilece\u011finizi belirleyin. Bu rol, tam bir kat\u0131l\u0131mc\u0131 rol\u00fcnden (yerli ve sahan\u0131n i\u00e7inde olma) tam bir g\u00f6zlemcinin rol\u00fcne kadar de\u011fi\u015febilir. G\u00f6zlem s\u0131ras\u0131nda s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde rol\u00fcn\u00fcz de\u011fi\u015febilir. \u00d6rne\u011fin, sahada ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u201cd\u0131\u015far\u0131dan biri\u201d iken s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde  \u201ci\u00e7eriden biri\u201d yani tam kat\u0131l\u0131mc\u0131 olabilirsiniz. Afet sonras\u0131 karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7ler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde nitel veri toplamada esnekli\u011fin olmas\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n i\u015fini nispeten kolayla\u015ft\u0131rabilir. Tabi s\u00fcrecin esnek olmas\u0131 disiplinsiz ya da sistematik olmayan veriler toplanabilece\u011fi anlam\u0131na gelmemelidir. G\u00f6zlemcinin \u00fcstlenebilece\u011fi rollerden bahsetmek gerekirse \u00e7e\u015fitli g\u00f6zlemci rolleri vard\u0131r ve farkl\u0131 sahalarda de\u011fi\u015febilir [3, 4, 11, 13, 14]:<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

\u2022 Tam kat\u0131l\u0131mc\u0131: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 g\u00f6zlemledi\u011fi insanlarla tamamen me\u015fguld\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u2022 Tam g\u00f6zlemci: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 dikkat \u00e7ekmeden sadece g\u00f6zlem yapar. Bir odan\u0131n arka taraf\u0131nda ya da kolayca fark edilemeyecek bir yerde oturmay\u0131 gerektirebilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131, incelenen grubun d\u0131\u015f\u0131ndand\u0131r, uzaktan izler ve alan notlar\u0131 al\u0131r. Faaliyetle veya insanlarla do\u011frudan etkile\u015fime girmeden verileri kaydedebilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemez, sadece saha notlar\u0131n\u0131 kaydeder.<\/p>\n\n\n\n

\u2022 G\u00f6zlemci olarak kat\u0131l\u0131mc\u0131: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 alanda etkinli\u011fe kat\u0131lmaktad\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131 rol\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131 rol\u00fcnden daha belirgindir. Bu, ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n i\u00e7eriden g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6znel veriler elde etmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n<\/div>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n\n\n\n

Sahada g\u00f6zlem yoluyla veri toplama s\u00fcrecinde yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ya da yap\u0131land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f g\u00f6zlemler ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlem \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir plan ve ama\u00e7lar do\u011frultusunda ger\u00e7ekle\u015fir. Yap\u0131land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f g\u00f6zlemde ise g\u00f6zlem, \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir plan ve spesifik ama\u00e7 ya da ara\u015ft\u0131rma sorular\u0131 olmadan ger\u00e7ekle\u015fir. Yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlemde g\u00f6zlemci; bir yap\u0131, bir protokol haz\u0131rlayarak g\u00f6zlem verisini toplayabilir [3, 4, 11, 13]. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde bu yap\u0131y\u0131 da geli\u015ftirebilir. Saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7ta g\u00f6zlemci yap\u0131land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f g\u00f6zlem ile ba\u015flayarak s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yap\u0131land\u0131rarak da g\u00f6zlemini s\u00fcrd\u00fcrebilir. Asl\u0131nda t\u00fcm bunlar nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n esnekli\u011fine vurgu yapar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 verilerinin ge\u00e7erli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma desenini, \u00f6rneklemini, veri toplama tekni\u011fini esnetebilir. Bu da \u201cge\u00e7erlik\u201d a\u00e7\u0131s\u0131ndan nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 nicel ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re \u00fcst\u00fcn k\u0131lan \u00f6zelliklerden biridir.<\/p>\n\n\n\n

Afet sonras\u0131 karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7te saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6zlem notlar\u0131n\u0131 kaydetme y\u00f6ntemi olarak \u00f6ncelikle bir g\u00f6zlem protokol\u00fc tasarlayabilirsiniz . Bu protokole hem “a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131” (\u00f6rne\u011fin, ne oldu\u011funa dair notlar) hem de “yans\u0131t\u0131c\u0131” (yani deneyimleriniz, \u00f6nsezileriniz, yorumlar\u0131n\u0131z ve \u00f6\u011frendikleriniz hakk\u0131nda notlar) notlar\u0131 ekleyin. Protokolde g\u00f6zlem tarihi, yeri ve saati gibi bilgilere de yer verilmelidir. A\u015fa\u011f\u0131da olas\u0131 afet sonras\u0131 saha g\u00f6zlem protokol\u00fc olarak kullan\u0131labilecek \u00f6rnek bir tablo bulunmaktad\u0131r. Bu tablo \u00f6rnek niteli\u011findedir, geli\u015ftirilebilir. Her nitel saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda oldu\u011fu gibi afet sonras\u0131 da her saha kendine \u00f6zg\u00fc \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131ndan standart tek bir g\u00f6zlem formundan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00f6zlem yapmak i\u00e7in sahadaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak kabul edilebilir. Tablodaki her bir \u00f6ge, g\u00f6zlemcinin sahadaki gereksinimine g\u00f6re de\u011fi\u015ftirilebilir.<\/p>\n\n\n\n

<\/strong> <\/strong><\/td> <\/td>A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 Notlar<\/strong><\/td>Yans\u0131t\u0131c\u0131 Notlar<\/strong><\/td><\/tr>
Tan\u0131mlay\u0131c\u0131 Bilgiler<\/strong><\/td>Doktorun ad\u0131<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
G\u00f6zlemin tarihi ve saati<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
G\u00f6zlemin yeri<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Duruma Genel Bak\u0131\u015f<\/strong><\/td>Afetin k\u0131sa a\u00e7\u0131klamas\u0131 (\u00f6rne\u011fin deprem , sel, yang\u0131n)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Etkinin kapsam\u0131 ve \u00f6l\u00e7e\u011fi (\u00f6rne\u011fin etkilenen ki\u015fi say\u0131s\u0131, fiziksel hasar)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Hasta Demografisi<\/strong><\/td>G\u00f6zlemlenen veya tedavi edilen hasta say\u0131s\u0131<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Ya\u015f, cinsiyet ve di\u011fer ilgili demografik bilgiler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Sa\u011fl\u0131k Ko\u015fullar\u0131<\/strong><\/td>Yayg\u0131n yaralanmalar (\u00f6rne\u011fin k\u0131r\u0131klar , y\u0131rt\u0131lmalar, yan\u0131klar)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Akut t\u0131bbi durumlar (\u00f6rne\u011fin , solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, kardiyak olaylar)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Kronik durum alevlenmeleri (\u00f6rne\u011fin , diyabet, hipertansiyon)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Ruh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 G\u00f6zlemleri<\/strong><\/td>Travma veya psikolojik s\u0131k\u0131nt\u0131 belirtileri<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Davran\u0131\u015fsal sa\u011fl\u0131k ihtiya\u00e7lar\u0131<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Mevcut ve \u0130htiya\u00e7 Duyulan Kaynaklar<\/strong><\/td>Mevcut t\u0131bbi malzeme ve ekipmanlar mevcut<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
K\u0131tl\u0131klar veya kritik ihtiya\u00e7lar (\u00f6rne\u011fin ila\u00e7lar , bandajlar, serum s\u0131v\u0131lar\u0131)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Personel seviyeleri ve gereksinimleri<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
\u00c7evre Ko\u015fullar\u0131<\/strong><\/td>G\u00f6zlem alan\u0131ndaki g\u00fcvenlik endi\u015feleri (\u00f6rne\u011fin , yap\u0131sal hasar, kirlenme)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Eri\u015filebilirlik sorunlar\u0131 (\u00f6r . kapal\u0131 yollar, kesintiye u\u011frayan kamu hizmetleri)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Acilen Al\u0131nan \u00d6nlemler<\/strong><\/td>Yerinde uygulanan tedaviler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Triyaj s\u00fcre\u00e7leri ve \u00f6nceliklendirme kararlar\u0131<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Koordinasyon ve \u0130leti\u015fim<\/strong><\/td>Di\u011fer t\u0131bbi ve acil m\u00fcdahale ekipleriyle etkile\u015fimler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Yerel hastaneler, klinikler ve yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131yla koordinasyon<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
\u00d6neriler<\/strong><\/td>Derhal harekete ge\u00e7ilmesi gerekiyor (\u00f6rn . tahliye, ilave personel)<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Uzun vadeli takipler ve \u00f6nleyici tedbirler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Gelecekteki yan\u0131tlar i\u00e7in \u00f6nerilen iyile\u015ftirmeler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Ek Notlar<\/strong><\/td>Yukar\u0131daki kategorilerin kapsam\u0131na girmeyen g\u00f6zlemler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
Genel de\u011ferlendirmeye yard\u0131mc\u0131 olabilecek (varsa) kan\u0131tlar veya ki\u015fisel d\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/td> <\/td> <\/td><\/tr>
 <\/td> <\/td> <\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div><\/figure>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nitel ara\u015ft\u0131rmalar sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 alan\u0131nda geni\u015f olanaklara sahiptir. Nicel yakla\u015f\u0131m kullan\u0131larak a\u00e7\u0131klanamayan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli olgular nitel bir y\u00f6ntem kullan\u0131larak derinlemesine ara\u015ft\u0131r\u0131labilir ve ortaya konulabilir. Nitel veriler do\u011fas\u0131 gere\u011fi ger\u00e7ek ortamda ve olaylar\u0131n olu\u015fu s\u0131ras\u0131nda topland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in afet sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7lerde yararlan\u0131labilecek ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleridir. Afet sonras\u0131 karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7te saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan elde edilecek saha g\u00f6zlem raporlar\u0131yla uzmanlar\u0131n sahadaki deneyim ve i\u00e7g\u00f6r\u00fcleri, afetlerin etkilenen n\u00fcfus \u00fczerindeki acil ve uzun vadeli sa\u011fl\u0131k etkilerinin azalt\u0131lmas\u0131 ve afetten etkilenen topluluklar i\u00e7in iyile\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015famsal bir rol oynamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
    \n
  1. Sorrell JM (2013). Qualitative research in clinical nurse specialist practice. Clin Nurse Spec., 27:175\u20138.<\/li>\n\n\n\n
  2. Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (3rd ed.). Sage Publications.<\/li>\n\n\n\n
  3. Morse, J. M. (2015). Qualitative health research: One quarter of a century. Qualitative Health Research, 25(1), 3-4.<\/li>\n\n\n\n
  4. Mukherji, A., Ganapati, N. & Rahill, G.. (2014). Expecting the unexpected: Field research in post-disaster settings. Natural Hazards. 73. 805-828.<\/li>\n\n\n\n
  5. Pyo, J., Lee, W., Choi, E. Y., Jang, S. G., Ock, M. (2023). Qualitative Research in Healthcare: Necessity and Characteristics. Journal of Preventive Medicine and Public Health, 56(1), 12\u201320.<\/li>\n\n\n\n
  6. Tavakol M, Sandars J. (2014) Quantitative and qualitative methods in medical education research: AMEE Guide No 90: Part I. Med Teach. 36:746\u201356. <\/li>\n\n\n\n
  7. Munhall, P.L. (2007) Nursing Research A Qualitative Perspective. 4th Ed., Jones & Bartlett Publishers.<\/li>\n\n\n\n
  8. Creswell JW (2013) Qualitative Inquiry & Research Design: Choosing among Five Approaches (3rd ed) California: SAGE.<\/li>\n\n\n\n
  9. Denzin NK, Lincoln YS. (2005) The Sage Handbook of Qualitative Research. Thousand Oaks: Sage.<\/li>\n\n\n\n
  10. Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods: Integrating Theory and Practice. SAGE Publications.<\/li>\n\n\n\n
  11. Yildirim, A. Simsek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri (8th bask\u0131). Se\u00e7kin Yay\u0131nevi.<\/li>\n\n\n\n
  12. Hatch, J. A. (2023). Doing qualitative research in education settings. State university of New York press.<\/li>\n\n\n\n
  13. Creswell, J. W. (2016). 30 essential skills for the qualitative researcher. Thousand Oaks, California, SAGE.<\/li>\n\n\n\n
  14. Bailey, C. (2018). A guide to qualitative field research. (Vols. 1-0). SAGE Publications.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Yazar Prof. Dr. Figen \u00dcnal \u00c7olakAnadolu \u00dcniversitesi Giri\u015f Sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, t\u0131p ve sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki \u00f6nemli konular hakk\u0131nda sa\u011flam kan\u0131tlar \u00fcretmeyi ama\u00e7layan sistematik…<\/p>\n","protected":false},"author":1145,"featured_media":1590,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10043],"tags":[10059,10053,10079,10122,10078],"class_list":["post-1581","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afet-yazi-dizisi","tag-afet","tag-afet-tibbi","tag-afet-yonetimi","tag-saha-raporlari","tag-yonetim"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1581","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1145"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1581"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1581\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1590"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1581"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1581"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/afet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}