{"id":893,"date":"2019-05-27T04:16:02","date_gmt":"2019-05-27T01:16:02","guid":{"rendered":"http:\/\/acilbulten.net\/?p=893"},"modified":"2021-11-10T22:38:16","modified_gmt":"2021-11-10T19:38:16","slug":"kaldiden-gunumuze-kahvenin-yolculugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/2019\/05\/27\/kaldiden-gunumuze-kahvenin-yolculugu\/","title":{"rendered":"Kaldi’den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kahvenin yolculu\u011fu"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: S\u00fcleyman \u0130BZE<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gecenin ge\u00e7 saatleri, n\u00f6bet bitsin diye bitkin g\u00f6zlerle kap\u0131dan gelen hastalara bakmaya devam ediyoruz ama bir yandan da t\u00fckenen enerjimizi yerine getirecek bir aray\u0131\u015f i\u00e7indeyiz. Dinlenmek ne m\u00fcmk\u00fcn, ancak 5-10 dakikal\u0131k mola belki. Hadi kahve i\u00e7elim diye bir teklif gelir birinden. <\/p>\n\n\n\n

-Evet yaa, hadi i\u00e7elim. <\/p>\n\n\n\n

N\u00f6betteki arkada\u015flardan bir veya birka\u00e7\u0131 m\u00fcsaitse beraber kap\u0131 \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r. \u00c7ok elit bir kantininiz yoksa ula\u015fabilece\u011finiz en iyi kahve bir kahve makinesinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 gran\u00fcl (instant) kahveden olan kahvedir. Ya da tek tek paketlenmi\u015f gran\u00fcl kahveler veya T\u00fcrk kahvesi paketlerini de tercih edebilirsiniz, e\u011fer kantininizde varsa. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kahve i\u00e7meye \u00e7\u0131kal\u0131m teklifinin alt\u0131nda yatan asl\u0131nda kahvenin enerjimizi, uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 artt\u0131rma \u00f6zelli\u011fi. \u0130\u00e7erdi\u011fi kafeinin sempatomimetik etkisine ihtiya\u00e7 duyuyoruz. Bizi ayakta tutmas\u0131n\u0131, sabah n\u00f6bet devrine kadar enerjik olal\u0131m istiyoruz. \u00c7ok ilgin\u00e7tir; kahvenin ke\u015ffi ve yay\u0131lmas\u0131 da asl\u0131nda bu sempatomimetik etkisinden do\u011fmu\u015ftur. Gelin size kahvenin ke\u015ffinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze nas\u0131l bir yol izledi\u011finden biraz bahsedeyim. <\/p>\n\n\n\n

\tKahvenin ke\u015ffi tabi ki kesin bir kayna\u011fa dayand\u0131r\u0131lamamaktad\u0131r, ancak kabul g\u00f6ren en bilindik hikayesi ke\u00e7i \u00e7oban\u0131 Kaldi\u2019nin hikayesidir. Rivayete g\u00f6re, 575-850 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Do\u011fu Afrika \u00fclkesi Habe\u015fistanda (\u015fimdiki ad\u0131 ile Etiyopya) ke\u00e7i \u00e7oban\u0131 Kaldi otlatt\u0131\u011f\u0131 ke\u00e7ilerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n daha hareketli oldu\u011funu, geceleri uyumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ediyor. Bu \u015fekilde hareketli olan ke\u00e7ilerin \u00e7al\u0131l\u0131klarda k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli meyve veren bir a\u011fac\u0131n meyvelerini yedi\u011fini fark ediyor. Meyveler ilgisini \u00e7ekince, bir miktar toplay\u0131p b\u00f6lgesinde bulunan Sufi dervi\u015fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcp durumu anlat\u0131yor. Meyveyi inceleyen dervi\u015f ke\u00e7ilerin bu davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u015feytan\u0131n i\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yleyip meyveye ilgi g\u00f6stermemi\u015f ve meyveleri ate\u015fe atm\u0131\u015f. Belli bir s\u00fcre sonra bulunduklar\u0131 oday\u0131 g\u00fczel kavrulmu\u015f kahve kokusu sar\u0131nca yapt\u0131klar\u0131 hatay\u0131 fark etmi\u015fler.  Kahve \u00e7ekirde\u011finin ate\u015fle bulu\u015fmas\u0131 ve ilk ke\u015ffinin bu \u015fekilde oldu\u011fu kabul edilmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\"C:\\Users\\Genel\\AppData\\Local\\Microsoft\\Windows\\INetCache\\Content.Word\\IMG_1351.jpg\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\tSonras\u0131nda dervi\u015f ve Kaldi kavrulmu\u015f \u00e7ekirde\u011fi ezip s\u0131cak suyla birle\u015ftirerek g\u00fczel bir i\u00e7ecek ortaya \u00e7\u0131kart\u0131yorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz kahvesini ilk yudumlayanlar\u0131n \u00e7oban Kaldi ve dervi\u015f oldu\u011fu kabul ediliyor. O g\u00fcnden sonra dervi\u015fler dergahta uyan\u0131k kalmak, sabaha kadar dua etmek i\u00e7in kahve i\u00e7er olmu\u015flar. <\/p>\n\n\n\n

\tTabi ki kahvenin ke\u015ffi ile ilgili daha farkl\u0131 rivayetler de anlat\u0131lsa da genel itibariyle kabul g\u00f6ren hikaye \u00e7oban Kaldi ve enerjik ke\u00e7ilerinin hikayesidir. <\/p>\n\n\n\n

Sonras\u0131nda kahve dervi\u015fler taraf\u0131ndan Yemen\u2019e g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. Ard\u0131ndan da Mekke, Kahire, Halep, \u015eam ve \u0130stanbul\u2019a olan yolculu\u011funu tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde \u0130stanbul\u2019 dan Avrupa \u00fclkelerine yay\u0131lm\u0131\u015f, Arap yar\u0131madas\u0131 15. y\u00fczy\u0131lda kahve yeti\u015ftiricili\u011finde tekel olma \u00e7abas\u0131ndayken 16 yy. da \u0130ran, M\u0131s\u0131r, Suriye ve T\u00fcrkiye\u2019de kahve yeti\u015ftiricili\u011fi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hollandal\u0131lar ise 17. Y\u00fczy\u0131lda fidan elde etmeyi ba\u015farm\u0131\u015flar ve \u015fimdiki Endonezya\u2019da ve Sumatra adas\u0131nda kahve yeti\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Ticari anlamda \u00e7ok ciddi de\u011fere sahip oldu\u011fu fark edilince \u00fcretim konusunda herkes yar\u0131\u015fa giri\u015fmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Hollanda\u2019da Amsterdam Belediye Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n Fransa kral\u0131 XIV. Louis\u2019e hediye etti\u011fi kahve fidan\u0131ndan ka\u00e7ak yollarla al\u0131nan tohumlardan 50 y\u0131l i\u00e7inde Karayip adalar\u0131, G\u00fcney ve orta Amerikadaki 18 milyona yak\u0131n kahve a\u011fac\u0131 yeti\u015fmi\u015ftir. Kahve o d\u00f6nemde o kadar h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ticaret \u00fcr\u00fcn\u00fc haline gelmi\u015f ki t\u00fcm \u00fclkeler bu yar\u0131\u015fa dahil olmak i\u00e7in elinden geleni yapm\u0131\u015ft\u0131r. Brezilya imparatoru taraf\u0131ndan Fransa\u2019dan tohum istenmi\u015f ancak verilmeyince gizli sakl\u0131 yollarla tohumlar elde edilmi\u015f ve Brezilyaya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"C:\\Users\\Genel\\AppData\\Local\\Microsoft\\Windows\\INetCache\\Content.Word\\02073437-kahve-avrupada.jpg\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

B\u00f6ylece yenge\u00e7 ve o\u011flak d\u00f6nencesi aras\u0131nda kalan bu tropikal co\u011frafyada, milyarlarca dolar ticaret hacmine sahip bir meyve t\u00fcm d\u00fcnyada t\u00fcketilmek \u00fczere h\u0131zla bir \u00fcretim s\u00fcrecine girmi\u015ftir. OEC 2015 verilerine g\u00f6re y\u0131ll\u0131k 30 milyar dolar de\u011ferinde ticaret hacmi yaratmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Peki kahve ad\u0131 nereden geliyor? Bununla ilgili rivayetler de de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermekle beraber, kahve esasen arap\u00e7a k\u00f6kenli \u201ckahwa\u201d kelimesinden geliyor. Kahwa kelimesinin ise Habe\u015fistan (Etiyopya) b\u00f6lgesinde kahve yeti\u015fen bir b\u00f6lge olan Kaffa\u2019dan geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Kahve ayn\u0131 zamanda \u201crayiha\u201d yani koku anlam\u0131na da gelmektedir.  <\/p>\n\n\n\n

Ke\u015ffinden 19. Yy\u2019a kadar z\u00fcmreler ve kraliyet aileleri taraf\u0131ndan kullan\u0131lan, zenginlik belirtisi olan kahve 1800\u2019lerden itibaren her eve girmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kahvenin fiyat\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, halk taraf\u0131ndan da ula\u015f\u0131labilir olup evlerde saklanabildi\u011fi bu d\u00f6nem kahvede 1. dalga\/ak\u0131m olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde \u00e7\u00f6z\u00fclebilir kahve, havas\u0131z paketleme ve kafeinsiz kahve gibi \u00f6zellikler \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kahvenin nereden geldi\u011fi, hangi \u00e7ekirdek oldu\u011funun bir \u00f6nemi olmayan bir d\u00f6nemdir. Ayn\u0131 tad\u0131 sa\u011flamak ad\u0131na kahve \u00e7ekirdekleri yanma derecesine kadar kavrulmaktad\u0131rlar. <\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci dalga kahve ak\u0131m\u0131 bu s\u00fcrece bir tepki olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve kahvenin kayna\u011f\u0131na \u00f6nem vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1970-2002 y\u0131llar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Bu d\u00f6nemde \u00f6zel \u00e7ekirdekler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ticari hacmin yo\u011fun olmas\u0131ndan dolay\u0131 ikinci ak\u0131m beklendi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zel kalamam\u0131\u015f ve tek kahve evi olan i\u015fletmeler yo\u011fun talebe b\u00fcy\u00fcy\u00fcp \u015firket haline gelerek ve franchising yolu ile b\u00fcy\u00fcyerek cevap vermi\u015flerdir. Bunun en b\u00fcy\u00fck \u00f6rne\u011fi Starbucks \u00ae\u2019 t\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga ise 2002 den itibaren kabul g\u00f6ren ve tamamen bu s\u00fcrece kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan, kahveyi \u00e7ekirdek, b\u00f6lge, i\u015fleme gibi \u00e7e\u015fitli \u00f6zelliklerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131ran ve bu \u00f6zellikler do\u011frultusunda kavrulmas\u0131n\u0131 ve yine bu \u00f6zellikler \u00e7er\u00e7evesinde demlenmesini savunur. Asl\u0131nda kahveye kimlik kazand\u0131ran bir d\u00f6nemdir. T\u00fcketiciye nitelikli kahve ula\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefler. Bir bak\u0131ma ikinci dalgan\u0131n ger\u00e7ek hedefine ula\u015fm\u0131\u015f hali diyebiliriz. Burada kahve kavurucular\u0131 \u00fcretici ile birebir ileti\u015fim halinde olup, \u00fcreticiden do\u011frudan al\u0131m yapmay\u0131 tercih ederler. Ama\u00e7 kayna\u011f\u0131 belli ham maddeye ula\u015fmak ve bunu en iyi \u015fekilde i\u015flemektir. Bu da \u00fcreticiye daha \u00e7ok \u00f6nem verilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgan\u0131n bir sonucu olarak barista mesle\u011fi daha da \u00f6nem kazanm\u0131\u015f ve profesyonelle\u015fmi\u015f ve say\u0131ca art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda t\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7te temel sonlan\u0131m noktas\u0131 \u201cnitelikli kahve\u201d dir. Kahveyi daha \u00f6zelle\u015ftirmek, ki\u015finin kendi damak tad\u0131na uygun kahveyi veya kahveleri ke\u015ffetmesine f\u0131rsat vermektir. Kahveyi tekd\u00fczelikten kurtar\u0131r ve sadece klasik kahve tad\u0131ndan \u00f6te ortaya \u00e7\u0131kan tad\u0131m notalar\u0131n\u0131 yakalaman\u0131za f\u0131rsat verir. <\/p>\n\n\n\n

Unutulmamal\u0131d\u0131r ki kahve de \u015farap gibi farkl\u0131 kaynak ve i\u015flemelere g\u00f6re \u00e7ok farkl\u0131 tad\u0131m \u00f6zelliklerine sahip olan bir g\u0131dad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdilik 3. dalga tan\u0131mlanan son d\u00f6nem olsa da geli\u015fen teknoloji ve kahvenin kimyas\u0131n\u0131n daha da irdelenmesi zamanla 4. dalgan\u0131n geli\u015fmesini sa\u011flayabilir, kim bilir. Zamanla g\u00f6rece\u011fiz. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Yazar: S\u00fcleyman \u0130BZE<\/em><\/strong>, Acil t\u0131p asistan\u0131, Akdeniz \u00dcniversitesi Acil T\u0131p ABD, Acilin k\u0131rm\u0131z\u0131 alan\u0131n\u0131, evin mutfa\u011f\u0131n\u0131 seven birisi. Mekanik ventilasyon ve ultrasonografi \u00f6zel ilgi alan\u0131 olmakla beraber, aksiyonu ve zor hastay\u0131 sever. G\u00fcn\u00fcn yorgunlu\u011funu mutfakta yeni tatlar deneyerek, NBA veya motorsporlar\u0131 izleyerek ge\u00e7irir. Ya\u015famak i\u00e7in yemez, yemek i\u00e7in gezer, ara\u015ft\u0131r\u0131r ve ya\u015far. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: S\u00fcleyman \u0130BZE Gecenin ge\u00e7 saatleri, n\u00f6bet bitsin diye bitkin g\u00f6zlerle kap\u0131dan gelen hastalara bakmaya devam ediyoruz ama bir yandan da t\u00fckenen…<\/p>\n","protected":false},"author":1599,"featured_media":895,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10015],"tags":[116,119],"class_list":["post-893","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sosyal-blog-yazisi","tag-kahve","tag-kaldi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1599"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=893"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/media\/895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}