{"id":1665,"date":"2021-02-01T14:31:03","date_gmt":"2021-02-01T11:31:03","guid":{"rendered":"http:\/\/acilbulten.net\/?p=1665"},"modified":"2021-11-10T22:38:16","modified_gmt":"2021-11-10T19:38:16","slug":"kaliteli-yasam-ve-basarinin-anahtari-uyku-duzeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/2021\/02\/01\/kaliteli-yasam-ve-basarinin-anahtari-uyku-duzeni\/","title":{"rendered":"Kaliteli Ya\u015fam ve Ba\u015far\u0131n\u0131n Anahtar\u0131: Uyku D\u00fczeni"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: G\u00fcltekin Kad\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

1983 Trabzon do\u011fumlu Acil T\u0131p Uzman\u0131, Karadeniz\u2019in ba\u011fr\u0131nda e\u011fitim hayat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ge\u00e7irip, ihtisas i\u00e7in bozk\u0131r\u0131n ortas\u0131nda hayat\u0131na devam eden bir acil t\u0131p g\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fc. Travma, USG, toksikoloji sevdal\u0131s\u0131 bir acilci.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Acil t\u0131p uzmanl\u0131\u011f\u0131 \u00fclkemizde 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardan sonra kendini g\u00f6steren ve g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e geli\u015fen ve geli\u015fmeye a\u00e7\u0131k bir bilim dal\u0131 olarak dikkat \u00e7ekmektedir. Acil sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin hastane aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan acil servis ekibinin n\u00f6bet sistemleri, \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131 ve bu ekip \u00fcyelerinin t\u00fckenmi\u015flikten korunmas\u0131 hasta bak\u0131m kalitesinin \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201cAcil servis ekibinin t\u00fckenmi\u015flikten korunmas\u0131 hasta bak\u0131m kalitesinin \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00f6stergesidir\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fckenmi\u015fli\u011fin temelinde i\u015fyerinde \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 ve uzun s\u00fcreli stres nedeniyle duygusal, zihinsel, sosyal ve fiziksel yorgunluk yatmaktad\u0131r ve beraberinde ki\u015finin duyars\u0131zla\u015fmas\u0131 ve azalan ki\u015fisel ba\u015far\u0131 duygusundan da bahsedebiliriz. Hasta i\u00e7in oldu\u011fu kadar; kurum ve hekim i\u00e7in de olumsuz sonu\u00e7lar ile ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fckenmi\u015flik, fiziksel ve duygusal hastal\u0131klar\u0131n da dahil oldu\u011fu, madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, memnuniyetsizlik, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, uyku bozuklu\u011fu, hipertansiyon, kayg\u0131 bozukluklar\u0131, alkolizm ve miyokard enfarkt\u00fcs\u00fcne kadar geni\u015f bir yelpazede olumsuz sonu\u00e7larla ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n

Uyku, bilincin do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ge\u00e7ici olarak kayboldu\u011fu ve basit bir uyaran ile sonland\u0131r\u0131labilen ard\u0131\u015f\u0131k sikluslar olarak tan\u0131mlanabilir. Uyku bozuklu\u011fu t\u00fckenmi\u015flik sendromunun fiziksel belirtileri aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r. Uyku bozuklu\u011fu, kronik d\u00f6nemde ki\u015finin kendini s\u00fcrekli uyku halinde olma \u015feklinde prezente edecektir ve her anlamda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ve hatalar\u0131n temelini olu\u015fturabilir.<\/p>\n\n\n\n

  • \"\"<\/figure><\/li>
  • \"\"
    <\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

    \u201cG\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, g\u00fcr\u00fclt\u00fc, telefon, aile fertleri n\u00f6betlerden sonraki verimsiz uykunun sebepleri aras\u0131ndad\u0131r\u2026\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Acil t\u0131p asistanlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma sisteminin yaratt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli sorunlardan biri uyku kalitesi ve d\u00fczeninin bozulmas\u0131d\u0131r. Gece n\u00f6beti \u015feklinde \u00e7al\u0131\u015fan asistanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %65’i uyku bozukluklar\u0131ndan \u015fik\u00e2yet\u00e7i iken, g\u00fcnd\u00fcz mesaisinde \u00e7al\u0131\u015fan grupta bu oran %20 civar\u0131nda saptam\u0131\u015ft\u0131r. Uyku bozukluklar\u0131na neden olabilen gece n\u00f6beti nedeni ile meydana \u00e7\u0131kan di\u011fer sa\u011fl\u0131k problemleri (gastrointestinal sistem rahats\u0131zl\u0131klar\u0131, peptik \u00fclser gibi) ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar (kahve, sigara vb.) dolayl\u0131 olarak birbiri i\u00e7erisinde k\u0131s\u0131r bir d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn habercisidir. \u00d6zellikle gece n\u00f6beti \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcnd\u00fcz uykusu olduk\u00e7a verimsiz ge\u00e7ebilmekte ve bunda rol oynayan fakt\u00f6rler g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, g\u00fcr\u00fclt\u00fc, telefon, aile fertleri olarak s\u0131ralanabilir. G\u00fcnd\u00fcz uykular\u0131 gece uykusuna g\u00f6re daha k\u0131sa olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda derin uyku s\u00fcreleri de azalm\u0131\u015ft\u0131r. Beslenme, uykusuzluk ve di\u011fer multifakt\u00f6ryel nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc gece n\u00f6beti \u015feklinde \u00e7al\u0131\u015fanlarda aterosklerotik rahats\u0131zl\u0131klar, kalp krizi riski, trigliserid d\u00fczeyleri, depresyon ve bipolar hastal\u0131k daha fazla bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \u201cUyku kalitesi uyku ritmi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam, beslenme ve fiziki ortam ile ili\u015fkilidir\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Uyku kalitesini belirleyen fakt\u00f6rlerin en \u00f6nemlileri uyku ritmi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam, beslenme, fiziki ortam say\u0131labilir. Her daim uykuya gitmek i\u00e7in bir biyolojik ritminiz olmas\u0131 \u00f6nerilir. Kaliteli bir uyku i\u00e7in fiziki olarak baz\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nabilir. \u00d6rne\u011fin kal\u0131n ve koyu renkli karartma perdeleri, g\u00fcr\u00fclt\u00fc \u00e7\u0131karan cihazlar\u0131n uzak tutulmas\u0131 gibi. Uykudan en az bir saat \u00f6nce televizyon, bilgisayar, cep telefonu kullanmay\u0131 b\u0131rakmak, uykuya dalmadan \u00f6nce sizi rahats\u0131z edece\u011finiz elektronik cihazlar\u0131n ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kesmek, \u00f6rne\u011fin, tam uyku ortas\u0131nda gelen bir mail sesiyle uyanmaktansa, uyumadan \u00f6nce tablet\/telefon\/bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n internet ba\u011flant\u0131s\u0131 kesebilir veya u\u00e7ak moduna alabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

    En az 4-6 saat \u00f6nce kafein al\u0131m\u0131n\u0131 kesmek uygun olacakt\u0131r, \u00f6zellikle uykuya dalmadan hemen \u00f6nce yatak i\u00e7erisinde sosyal medya da gezinme uyku konsantrasyonunu azaltabilmektedir. Bu noktada uykuya dalmakta zorlan\u0131l\u0131yor ise bu vakti yatak d\u0131\u015f\u0131nda ge\u00e7irilmesi \u00f6nerilmektedir. Evi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z di\u011fer aile bireyleri veya ev arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131 uykunuz ve hassasiyetleriniz konusunda mutlaka bilgilendiriniz. Kap\u0131ya veya zile –L\u00fctfen Rahats\u0131z Etmeyin<\/em><\/strong>– yaz\u0131s\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131n. \u00d6zellikle uyku kalitesine yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 ve gece n\u00f6betlerinden sonra g\u00fcnd\u00fcz uykusunda g\u00fcn do\u011fumunu taklit eden cihazlar kullan\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Uyunacak odan\u0131n fiziki \u00f6zellikleri ki\u015fisel de\u011fi\u015ftirici fakt\u00f6rler \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fczenlenebilir. Ses yal\u0131t\u0131m\u0131 veya evin en sessiz odas\u0131 se\u00e7ilebilir. G\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc ortamlarda kulak t\u0131kac\u0131 etkili olabilir. \u0130deal oda \u0131s\u0131s\u0131 tan\u0131mlamamakla beraber, 20-24 \u00b0C aral\u0131\u011f\u0131 uygun olarak de\u011ferlendirilebilir. Odan\u0131n tamamen karanl\u0131k olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cHafif bir kahvalt\u0131 ve kahveden uzak durmak uykuya dalmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilir\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure><\/div>
    \"\"<\/figure><\/div><\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n

    Uyku \u00f6ncesi hafif bir \u015feylerle beslenmek daha uygun olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca uyku \u00f6ncesi s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri t\u00fcketmek uykuya dalmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilir. Uyku \u00f6ncesi karbonhidrattan fakir, uyku sonras\u0131 ise protein zengin beslenmek daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olacakt\u0131r. Kafein iyi bir uyaran olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc yatmadan \u00f6nceki son 4 saat i\u00e7inde al\u0131m\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Uykuya dalmak 30 dakika ve daha uzun s\u00fcr\u00fcyorsa kitap okumak, televizyon seyretmek veya hafif, yorucu olmayan egzersizler uygun olabilir.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cN\u00f6bete gitmeden \u00f6nce 30 dakikal\u0131k bir g\u00fcnd\u00fcz uykusu zindeli\u011finizi artt\u0131rabilir\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Gece n\u00f6betinden \u00f6nce, \u00f6\u011fleden sonra saat 14:00\u2019\u0131 i\u00e7ine alacak 30 dakikadan az olmayacak uyku periyodlar\u0131 n\u00f6bette uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve zindeli\u011fi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmekte. Gece n\u00f6betlerinde yeterli personel varl\u0131\u011f\u0131nda birer saatlik k\u0131sa uyku periyodlar\u0131 uygulanabilir. Gece n\u00f6beti \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcnd\u00fcz uykular\u0131ndan sonra mutlaka g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda birka\u00e7 saat ge\u00e7irilmelidir ve biyoritim zinde b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    N\u00f6bet bitiminde uyku zaman\u0131 ve s\u00fcresinin iyi planlanm\u0131\u015f olmas\u0131 t\u00fckenmi\u015flik a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Her n\u00f6bet sonras\u0131 benzer saatler aras\u0131nda uyunmal\u0131, s\u00fcreleri benzer olmal\u0131d\u0131r. N\u00f6bet ertesi sirkadyen ritmi bozmamak ve t\u00fckenmi\u015fli\u011fe girmemek i\u00e7in 08:00 \u2013 12:00 saatleri aras\u0131nda 4 saatlik uyku \u00f6nerilmektedir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u201cDaha verimli olmak i\u00e7in uyku, egzersiz ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmeye yeterli zaman ay\u0131r\u0131n\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Son olarak, asistanl\u0131\u011fa ba\u015flan\u0131lan ilk andan itibaren bilimsel anlamda olduk\u00e7a yo\u011fun bir e\u011fitim s\u00fcrecine dahil oluyoruz. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde iyilik hali (wellness) ve zaman y\u00f6netimi genellikle eksik kalabiliyor. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu eksi\u011fin kapat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in hem ki\u015fisel hem de kurumlar (hastane y\u00f6netimleri, dernekler gibi) ellerinden geleni yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \u201cAsistanl\u0131\u011fa ba\u015flang\u0131\u00e7 aylar\u0131nda \u201cBir asistan nas\u0131l ya\u015famal\u0131? nas\u0131l beslenmeli? nas\u0131l uyumal\u0131?\u201d e\u011fitimleri verilmelidir\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    N\u00f6bet listelerini olu\u015ftururken gece n\u00f6betleri tek veya bloklar \u015feklinde ayarlanmal\u0131 ve her asistan\u0131n haftada en az bir g\u00fcn ve her ay bir hafta sonu bo\u015flu\u011fu olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u0131\u011fl\u0131k atarak uyan\u0131yor ve uykuya dalmak ile ilgili problem ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 fark ediyorsan\u0131z yukar\u0131da payla\u015ft\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 hayat\u0131n\u0131za uyarlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. \u0130\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130yi uykular\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Yazar: G\u00fcltekin Kad\u0131 1983 Trabzon do\u011fumlu Acil T\u0131p Uzman\u0131, Karadeniz\u2019in ba\u011fr\u0131nda e\u011fitim hayat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ge\u00e7irip, ihtisas i\u00e7in bozk\u0131r\u0131n ortas\u0131nda hayat\u0131na…<\/p>\n","protected":false},"author":1599,"featured_media":1683,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10015],"tags":[120,158,179],"class_list":["post-1665","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sosyal-blog-yazisi","tag-kaliteli-yasam","tag-saglikli-yasam","tag-uyku-duzeni"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1665","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1599"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1665"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1665\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}