{"id":1617,"date":"2021-01-18T13:16:22","date_gmt":"2021-01-18T10:16:22","guid":{"rendered":"http:\/\/acilbulten.net\/?p=1617"},"modified":"2021-11-10T22:38:16","modified_gmt":"2021-11-10T19:38:16","slug":"cig-farkindaligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/2021\/01\/18\/cig-farkindaligi\/","title":{"rendered":"\u00c7\u0131\u011f Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: Faruk Dan\u0131\u015f<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Asker \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya gelince gezmeyi ve gitti\u011fi her yerde yeni \u015feyler denemeyi al\u0131\u015fkanl\u0131k haline getirmi\u015f. \u00c7ocuklu\u011funda Erzurum\u2019da ba\u015flayan kar tutkusunun pe\u015finden \u00f6nce kayak sonra snowboard ile Paland\u00f6ken\u2019den Alp \u2019lere kadar kaym\u0131\u015f bir gezgin, gitti\u011fi her yerde yeni tatlar arayan bir gurmedir. Hayallerinin pe\u015finden ko\u015farak doktor olmu\u015f. Aksiyon tutkusunu ise konsol oyunlar\u0131, Airsoft, BMW tutkusu ve Hacettepe Acil ile birle\u015ftirmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Yak\u0131n zamanda maalesef hepimiz Van\u2019da ya\u015fanan felaket ile sars\u0131ld\u0131k. Art arda meydana gelen iki \u00e7\u0131\u011f kazas\u0131nda bir\u00e7ok vatanda\u015f\u0131m\u0131z hayat\u0131n\u0131 kaybetti. \u00d6ncelikle \u00fclkemizin ba\u015f\u0131 sa\u011f olsun demek istiyorum. Ne yaz\u0131k ki, afetler ancak ger\u00e7ekle\u015fip yaralanma ve \u00f6l\u00fcmlere neden olunca \u00f6nemseniyor. Asl\u0131nda snowboard, kayak, trekking veya t\u0131rmanma gibi sporlar yap\u0131yorsan\u0131z veya i\u015finiz dolay\u0131s\u0131yla yapanlar\u0131n yan\u0131nda bulunmak zorunda kal\u0131yorsan\u0131z \u00e7\u0131\u011f hakk\u0131nda bilmemiz gereken \u015feyler var.<\/p>\n\n\n\n

En \u00f6nemli ger\u00e7ek; \u00e7\u0131\u011f felaketine yakalanan insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu dengesiz kar yama\u00e7lar\u0131nda veya alt\u0131nda gezinerek \u00e7\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumunu tetiklerler. \u00d6zellikle sporcu \u00e7\u0131\u011fzedeler, sporlar\u0131nda \u00e7ok yetenekli olsalar bile genellikle \u00e7\u0131\u011fla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in gerekli bilgi ve beceriye sahip de\u011fillerdir.<\/p>\n\n\n\n

O zaman, \u00e7\u0131\u011f hakk\u0131ndaki bilgi ve deneyimlerimizi payla\u015fmaya ba\u015flayabiliriz.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0131\u011f Tipleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0131\u011f tipleri temelde ikiye ayr\u0131l\u0131r; Gev\u015fek kar ve Levha \u00e7\u0131\u011f<\/em><\/p>\n\n\n\n

Gev\u015fek kar \u00e7\u0131\u011flar\u0131 (= nokta \u00e7\u0131\u011f)<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Kar paketi; kal\u0131n, ince, sert, yumu\u015fak, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f \u015feklinde farkl\u0131 kar katmanlar\u0131ndan olu\u015fur. Kar paketinde kohezyon (kar kristalleri aras\u0131ndaki \u00e7ekim kuvveti) olmayan ya da \u00e7ok az olan durumlarda gev\u015fek kar \u00e7\u0131\u011flar\u0131<\/em><\/strong> olu\u015fur. Bunlara nokta \u00e7\u0131\u011f da denilmektedir. Y\u00fczey \u00fczerinde veya yak\u0131n\u0131nda bir noktadan ba\u015flayan ve ters V harfi \u015feklinde yama\u00e7tan a\u015fa\u011f\u0131 ilerledik\u00e7e daha fazla kar ve momentum toplayan bu \u00e7\u0131\u011f tipi kuru veya \u0131slak karda, k\u0131\u015f veya yaz aylar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilir. Gev\u015fek kar \u00e7\u0131\u011flar\u0131 k\u0131\u015f\u0131n genellikle kar f\u0131rt\u0131nas\u0131 s\u0131ras\u0131nda veya sonras\u0131nda meydana gelir. Daha s\u0131cak aylarda meydana gelen gev\u015fek kar \u00e7\u0131\u011flar\u0131 genellikle erimenin veya ya\u011fmurun sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak:\u00a0www.avalanches.org<\/a><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Levha \u00e7\u0131\u011f (= tabaka \u00e7\u0131\u011f)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir kar tabakas\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki tabakadan kopup yoku\u015f a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru kayd\u0131\u011f\u0131, daha tehlikeli \u00e7\u0131\u011f tipleridir. En \u00e7ok maruz kal\u0131nan \u00e7\u0131\u011f tipidir. Levha \u00e7\u0131\u011flar, bir\u00e7ok kar f\u0131rt\u0131nas\u0131n\u0131n veya kuvvetli r\u00fczgarlar\u0131n kar katmanlar\u0131 aras\u0131nda zay\u0131fl\u0131klar meydana getirmesi sonucu olu\u015fur. Baz\u0131 katmanlar s\u0131k\u0131la\u015f\u0131r ve g\u00fc\u00e7lenir, baz\u0131lar\u0131 ise zay\u0131flar. Zay\u0131f katmanlarla, g\u00fc\u00e7l\u00fc katmanlar aras\u0131ndaki noktalarda kohezyon zay\u0131ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcstteki kar tabakas\u0131 alttaki tabakaya iyi ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131nda genellikle bir kayak\u00e7\u0131 veya da\u011fc\u0131 gibi bir tetikleyici etmen<\/em><\/strong> sonucu \u00e7\u0131\u011f ortaya \u00e7\u0131kabilir. Levha \u00e7\u0131\u011flar nokta \u00e7\u0131\u011flar\u0131n aksine y\u00fczeydeki bir noktadan ba\u015flamak yerine, tabaka boyunca yay\u0131lan k\u0131r\u0131k \u00e7izgisi ile daha derinden ba\u015flar ve \u00e7ok daha geni\u015f kar k\u00fctlesi i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak:\u00a0https:\/\/www.ktvq.com<\/a><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n\n\n\n\n

\u201cZirve heyecan\u0131n muhakeme g\u00fcc\u00fcn\u00fc bozmas\u0131na izin verme\u2026\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0131\u011flara Katk\u0131da Bulunan Fakt\u00f6rler Nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arazinin e\u011fim a\u00e7\u0131s\u0131:<\/strong> Kayak yaparken veya t\u0131rman\u0131rken e\u011fim a\u00e7\u0131lar\u0131na dikkat edilmelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u0131\u011flar en s\u0131k 30 ila 45 derece<\/em><\/strong> aras\u0131ndaki e\u011fimlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu seyahatlerde kar testi<\/em><\/strong> yapmak i\u00e7in bir e\u011fim \u00f6l\u00e7er bulundurmak \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

Arazinin e\u011fim y\u00f6n\u00fc:<\/strong> K\u0131\u015f aylar\u0131nda, g\u00fcneye bakan bir yama\u00e7ta kar k\u00fctlesinin g\u00fcne\u015fe maruziyeti sonras\u0131 yama\u00e7taki kar eriyip yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kuzeye bakan bir yamaca g\u00f6re daha kararl\u0131d\u0131r. Ancak ilkbahar ve yaz ba\u015f\u0131nda, g\u00fcneye bakan yama\u00e7larda meydana gelen erime, \u0131slak kara sebep olarak \u00e7\u0131\u011f tehlikesi yaratabilir. Bu mevsimde kuzeye bakan yama\u00e7lardaki karlar s\u0131cak havadan dolay\u0131 eriyip yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha g\u00fcvenli hale gelir.<\/p>\n\n\n\n

Arazi tehlikeleri:<\/strong> Kar paketlerinin d\u0131\u015fb\u00fckey yama\u00e7larda, u\u00e7urum kenarlar\u0131nda, kayalarda veya korni\u015flerin (bir s\u0131rt ya da bir da\u011f\u0131n tepesinde ve oluklar\u0131n kenarlar\u0131 boyunca sarkan kar kenar\u0131) alt\u0131nda karars\u0131z olmas\u0131 muhtemeldir. Bir kayma sonras\u0131 kar\u0131n toplanabilece\u011fi kase \u015feklindeki araziden ka\u00e7\u0131nmak \u00f6nemlidir. <\/p>\n\n\n\n

Hava Durumu:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya\u011f\u0131\u015f:<\/u><\/strong>\u00a0Kar k\u00fctlesi kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131, ya\u011fmur f\u0131rt\u0131nas\u0131 s\u0131ras\u0131nda veya hemen sonras\u0131nda daha az kararl\u0131l\u0131\u011fa sahiptir, yani tehlikelidir. K\u0131sa s\u00fcrede ya\u011fan b\u00fcy\u00fck miktarlarda kar \u00e7\u0131\u011f olu\u015fumu i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 bayrakt\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck dansiteli toz kar \u00fczerine \u00f6zellikle \u0131slak veya yo\u011fun kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 istikrars\u0131z katmanlar olu\u015fturabilir. Ya\u011fmur kar paketinin derinlerine s\u0131z\u0131p karlar\u0131 \u0131s\u0131tmaya meyillidir. Ayr\u0131ca katmanlar aras\u0131nda kayganl\u0131k sa\u011flayarak \u00e7\u0131\u011f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r.R\u00fczgar:<\/strong>\u00a0R\u00fczgar kar dengesizli\u011finin bir ba\u015fka nedenidir. \u00c7o\u011fu zaman s\u00fcratli r\u00fczgarlar y\u00fczey karlar\u0131n\u0131 bir b\u00f6lgede toplar. Bu b\u00f6lgeler \u00e7\u0131\u011f a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk ta\u015f\u0131r. G\u00fcnboyunca r\u00fczgar\u0131n yo\u011funlu\u011funa ve y\u00f6n\u00fcne dikkat edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131cakl\u0131k<\/u>:<\/strong>\u00a0S\u0131cakl\u0131ktaki dalgalanmalar kar paketinin stabilitesini bozar. Zemin ile yeni kar tabakalar\u0131 aras\u0131ndaki, farkl\u0131 kar tabakalar\u0131 aras\u0131ndaki ve hatta hava ile kar tabakas\u0131 aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k farklar\u0131 kar kristallerinin olu\u015fumunda de\u011fi\u015fikliklere neden olabilir. Tehlikeli bir kristal t\u00fcr\u00fc olan \u201choar<\/em><\/strong>\u201d di\u011fer kar kristalleri ile kohezyon olu\u015fturamaz. Gran\u00fcl \u015fekere benzerli\u011finden dolay\u0131 \u201c\u015feker kar\u201d olarak da adland\u0131r\u0131lan hoar<\/em><\/strong> herhangi bir derinlikle hatta farkl\u0131 derinliklerde bulunabilir. \u00d6zellikle ilkbaharda ortaya \u00e7\u0131kan bir di\u011fer sorun \u0131s\u0131nma nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan \u0131slak karlar\u0131n \u00e7\u0131\u011f olu\u015fumuna \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmesidir.<\/p>\n\n\n\n

\u201cBir risk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn anda grubu uyar!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u0130nsan Fakt\u00f6rleri<\/u><\/strong>: Arazi, hava ve kar paketi \u00e7\u0131\u011f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flarken; insan egosu ve duygular\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131 yads\u0131namaz. Grubun d\u00fc\u015f\u00fcncesinin karar\u0131n\u0131z\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131rabilece\u011fini ve karar verme yetene\u011finizi bozabilece\u011fini unutmamak gereklidir. Kanada\u2019daki \u00e7\u0131\u011f uzmanlar\u0131n\u0131n yak\u0131n zamanda yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re; \u201cinsan fakt\u00f6rleri\u201d ve \u201carazi se\u00e7imi\u201d \u00e7\u0131\u011f kazalar\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen nedenleri olarak belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Potansiyel Tehlikeler ve \u00d6nlemler Nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir \u00e7\u0131\u011f, saatte 200 km kadar h\u0131zl\u0131 olabilir.<\/em><\/strong> Sizleri a\u011fa\u00e7lara ve kayal\u0131klara kolayl\u0131kla s\u00fcr\u00fckleyebilir veya u\u00e7urumdan d\u00fc\u015fmenize sebep olabilir. \u00c7\u0131\u011f \u00f6l\u00fcmlerinin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te biri travma nedeniyle olmaktad\u0131r. Travmadan sa\u011f kurtulsan\u0131z bile, \u00e7\u0131\u011f alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda v\u00fccudunuzu kaplayan beton gibi bir k\u00fctle ile u\u011fra\u015fman\u0131z gerekir. Toz kar, yoku\u015f a\u015fa\u011f\u0131 ilerlerken s\u00fcrt\u00fcnmeden dolay\u0131 \u0131s\u0131narak bir miktar eriyebilir ve sonras\u0131nda v\u00fccudunuzun etraf\u0131nda yeniden donar. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0131\u011f s\u0131ras\u0131nda kar durmadan \u00f6nce kendinize nefes alabilece\u011finiz bir alan olu\u015fturman\u0131z hayatta kalma \u015fans\u0131n\u0131z\u0131 artt\u0131r\u0131r<\/em><\/strong>. \u00c7\u0131\u011f yava\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, durmadan hemen \u00f6nce, a\u011fz\u0131n\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcnde ellerinizle bir hava bo\u015flu\u011fu b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131s\u0131n\u0131z. Bu kar alt\u0131nda daha uzun ya\u015faman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir. Tabi ki; bu teknik bilgi arama kurtarma ekibinin ikinci bir \u00e7\u0131\u011f alt\u0131nda kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek, al\u0131c\u0131 modundan otomatik olarak verici moduna ge\u00e7en\u00a0cihazlar\u0131n t\u00fcm ekibinizde bulundu\u011fu ve nas\u0131l kullan\u0131lacaklar\u0131n\u0131 bildikleri varsay\u0131m\u0131na dayal\u0131d\u0131r. Bu noktadan sonra zamana kar\u015f\u0131 bir yar\u0131\u015f ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u00c7\u0131\u011f \u00f6l\u00fcmlerinin %70\u2019e yak\u0131n\u0131 bo\u011fulma kaynakl\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong> \u00c7o\u011fu insan, kar alt\u0131nda 30 dakikadan fazla hayatta kalamaz. \u2018\u2018AvaLung\u2019\u2019 <\/em><\/strong>ad\u0131 verilen, ceket i\u00e7ine dikilebilen yeni bir solunum cihaz\u0131 sayesinde bu s\u00fcre 1 saate kadar uzat\u0131labilir. Riskli b\u00f6lgelerde kayan kayak\u00e7\u0131lar, kar motorcular\u0131, t\u0131rman\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, kurtarma ekipleri yanlar\u0131nda AvaLung bulundurmal\u0131d\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

 Son olarak \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n