{"id":1605,"date":"2021-01-15T12:36:09","date_gmt":"2021-01-15T09:36:09","guid":{"rendered":"http:\/\/acilbulten.net\/?p=1605"},"modified":"2021-11-10T22:38:16","modified_gmt":"2021-11-10T19:38:16","slug":"ikinci-magdur-sendromu-saglik-hizmetlerinde-tibbi-uygulama-hatalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/2021\/01\/15\/ikinci-magdur-sendromu-saglik-hizmetlerinde-tibbi-uygulama-hatalari\/","title":{"rendered":"\u0130kinci Ma\u011fdur Sendromu: Sa\u011fl\u0131k Hizmetlerinde T\u0131bbi Uygulama Hatalar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: Ay\u00e7a KOCA TANRIVERD\u0130<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Paris\u2019te do\u011fmu\u015f, Pierre et Marie Curie \u00dcniversitesinde 1.s\u0131n\u0131f\u0131 bitirdikten sonra Ankara\u2019ya yerle\u015fmi\u015f. Ankara T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde lisans e\u011fitimini ve Acil T\u0131p ihtisas\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015f. Mecburi hizmet sonras\u0131 yine yuvaya d\u00f6nm\u00fc\u015f ve A\u00dcTF Acil T\u0131p AD da \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmektedir. TATD sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Her f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirerek yurt d\u0131\u015f\u0131 plan\u0131 i\u00e7in u\u00e7ak bileti bakar. Spor tutkunu, fitness sevdal\u0131s\u0131, yeni kick bokscu, kelimelerin etimolojisi ile tak\u0131nt\u0131l\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u0131bbi kariyer s\u00fcresince t\u0131bbi hatalar ve\/veya hasta g\u00fcvenli\u011fi olaylar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. T\u0131bbi hatalar \u00f6nemli bir morbidite ve mortalite kayna\u011f\u0131d\u0131r ve baz\u0131 kaynaklar taraf\u0131ndan Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00fcm nedeni olarak belirtilmi\u015ftir. Bu basit ve kritik kavram, t\u0131p fak\u00fcltesi veya mezuniyet sonras\u0131 e\u011fitim s\u0131ras\u0131nda nadiren tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Hastalar doktorlar\u0131 hatas\u0131z, s\u00fcper g\u00fc\u00e7 uzmanlar olarak alg\u0131layabilir, benzer \u015fekilde doktorlar da devaml\u0131 kusursuz m\u00fckemmellik seviyelerini kendilerinden beklemektedir. Bu duygular insan olman\u0131n ve karma\u015f\u0131k sa\u011fl\u0131k sistemlerinde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ger\u00e7ekleriyle \u00e7arp\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2000 y\u0131l\u0131nda “To Err is Human”<\/em><\/strong> kitab\u0131nda tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gibi, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6t\u00fc insanlar de\u011fil; daha g\u00fcvenli hale getirilmesi gereken k\u00f6t\u00fc sistemlerde \u00e7al\u0131\u015fan iyi insanlar vard\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

“k\u00f6t\u00fc sistemlerde \u00e7al\u0131\u015fan iyi insanlar vard\u0131r…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu durumda, ya\u015fanan t\u0131bbi hatalar veya olumsuz olaylar sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiliyor? Bu ki\u015fileri etkin bir \u015fekilde nas\u0131l destekleyebiliriz?<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincil Ma\u011fdur sendromu nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hasta g\u00fcvenli\u011fi olaylar\u0131 veya t\u0131bbi hatalar, yanl\u0131\u015f ila\u00e7 dozu, yanl\u0131\u015f tan\u0131, yanl\u0131\u015f t\u0131bbi tedavi, bir prosed\u00fcr s\u0131ras\u0131nda kazara zarar verme gibi durumlar\u0131 i\u00e7erir. Bu tip vakalar uygulay\u0131c\u0131larda kal\u0131c\u0131 duygusal izler b\u0131rakabilir. Herhangi bir hasta g\u00fcvenli\u011fi olay\u0131nda veya t\u0131bbi hata sonras\u0131, ilk ma\u011fdur hastad\u0131r. \u0130kinci ma\u011fdur ise<\/em><\/strong>, olaydan sonra travmatize olmu\u015f sa\u011fl\u0131k personelidir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130kincil Ma\u011fdur sendromunun etkileri nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0130kinci ma\u011fdurlar kayg\u0131, depresyon, su\u00e7luluk, uyku bozukluklar\u0131, uygulamalar\u0131nda g\u00fcven kayb\u0131 ve i\u015f tatmininde azalma gibi \u00f6nemli duygusal s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fayabilirler. Bu duygusal etkiler, vakan\u0131n yap\u0131s\u0131na ve hastan\u0131n yaralanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak haftalar veya y\u0131llar s\u00fcrebilir. Buna ek olarak, ikinci ma\u011fdurlar bu s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 s\u00fcre\u00e7te karar verme \u00fczerine odaklanmada zorland\u0131klar\u0131ndan, ilerleyen zamanda kendilerini benzer bir durum i\u00e7inde tekrar bulma riskleri y\u00fcksektir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u0131pta, hatalar\u0131n temel nedenini belirlemek gelecekteki hatalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in \u00f6nemlidir. Sistemler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, hasta g\u00fcvenli\u011fi \u00f6nlemleri genellikle olumsuz bir olaya yan\u0131t olarak protokoller ve di\u011fer m\u00fcdahaleler yoluyla geli\u015ftirilir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu olaylar\u0131n bir zorlu yan\u0131, hatalar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve raporlanmas\u0131d\u0131r. Destekleyici olmayan, ceza sistemi ile i\u015fleyen klinik bir ortamda \u00e7al\u0131\u015fan sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n t\u0131bbi hatalar\u0131 bildirme durumlar\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bu durum, gelecekte olu\u015fabilecek hatalar\u0131n etkin bir \u015fekilde \u00f6nlenmesine engel olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kimler risk alt\u0131nda?<\/p>\n\n\n\n

T\u0131pta uzmanl\u0131k asistanlar\u0131 grup olarak \u00f6\u011frenme a\u015famas\u0131nda olduklar\u0131 ve tecr\u00fcbesiz olduklar\u0131 i\u00e7in hata yapmalar\u0131 beklenmektedir. Ayr\u0131ca, y\u00fcksek i\u015f y\u00fck\u00fc, uyku d\u00fczensizlikleri ve yorgunluk ikincil ma\u011fdur olma potansiyelini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130kincil ma\u011fduru nas\u0131l tan\u0131yal\u0131m?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130kincil ma\u011fdurlar t\u00fckenmi\u015flik sendromu ya\u015fayanlara benzer duygular ve davran\u0131\u015flar g\u00f6sterebilir. Bu ki\u015filer duygusal de\u011fi\u015fkenlik, izolasyon, odaklanma yetene\u011finde azalma ya\u015fayabilir ve kendilerini destek a\u011flar\u0131ndan \u00e7ekebilirler.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tan\u0131yabilmek ve iyile\u015fme ile ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in ortak ikincil ma\u011fdur iyile\u015fme modeli belirlenmi\u015ftir:,<\/p>\n\n\n\n

  1. kaos ve kaza tepkisi<\/li>
  2. m\u00fcdahaleci yans\u0131malar<\/li>
  3. ki\u015fisel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn geri kazan\u0131lmas\u0131<\/li>
  4. dayanma g\u00fcc\u00fc<\/li>
  5. duygusal ilk yard\u0131m almak<\/li>
  6. devam etmek<\/li><\/ol>\n\n\n\n
    \"\"
    Resim 1. \u0130kincil ma\u011fdur iyile\u015fme modeli<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    “Kaos ve kaza tepkisi d\u00f6nemi”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ki\u015fi kendini su\u00e7lar ve bununla birlikte dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015far. Kendilerini sorumlu tuttuklar\u0131 i\u00e7in “Nas\u0131l oldu? Neden oldu? Neden benim ba\u015f\u0131ma geldi?<\/em><\/strong> diye sorabilir.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    “M\u00fcdahaleci yans\u0131malar d\u00f6nemi”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Genellikle i\u00e7 yetersizlik ve \u00f6z benlik d\u00f6nemleri duygular\u0131 ile yeniden canlanma d\u00f6nemi ile tan\u0131mlan\u0131r. “Bunu nas\u0131l ka\u00e7\u0131rd\u0131m? nas\u0131l \u00f6ng\u00f6remedim? acaba olanlar\u0131 \u00f6nleyebilir miydim?<\/em><\/strong> gibi sorularla me\u015fgul olur.<\/p>\n\n\n\n

    “Ki\u015fisel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn geri kazan\u0131lmas\u0131 d\u00f6nemi”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Kritik d\u00f6nem olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc basamak s\u0131ras\u0131nda, ikincil ma\u011fdur, i\u015fyerindeki itibar\u0131n\u0131 sorgulamaya ba\u015flar. “Ba\u015fkalar\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcnecek? Bir daha bana g\u00fcvenirler mi? Ne kadar b\u00fcy\u00fck bir beladay\u0131m?”<\/em><\/strong> gibi sorular bu a\u015famada yayg\u0131n. Bu a\u015famada, art\u0131k ikincil ma\u011fdur g\u00fcvenilir bir meslekta\u015f, s\u00fcperviz\u00f6r, aile \u00fcyesi veya arkada\u015f gibi bir ki\u015fiden destek almaya ba\u015flayacakt\u0131r. Bu evrede destekleyici bir ortam bulamaz ise, olay\u0131 atlatabilmekte \u00e7ok zorluk \u00e7ekecektir.<\/em><\/strong> \u0130lk \u00fc\u00e7 a\u015fama art arda veya ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n

    “Dayanma g\u00fcc\u00fc d\u00f6nemi”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u0130yile\u015fme s\u00fcrecinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131, ikincil ma\u011fdurun i\u015f g\u00fcvenli\u011fi, ruhsat ve gelecekteki davalar\u0131 etkileyen olas\u0131 tepkilere odaklanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 “engellenmeye son verme” olarak bilinir. Bu a\u015famada, onu neler bekledi\u011fini ve bu stresli kar\u015f\u0131la\u015fmalar yoluyla nas\u0131l destek almas\u0131 gerekti\u011fini anlamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

    “Duygusal ilk yard\u0131m d\u00f6nemi”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Meslekta\u015f deste\u011fi, hasta g\u00fcvenli\u011fi ve risk y\u00f6netimi, ma\u011fduru olaydan kurtarmak i\u00e7in g\u00fcvenli bir alana sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamada \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    “Son evre devam etmek”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Bu evrede ki\u015fi ya \u00f6\u011frenerek geli\u015fir, ya sadece iyile\u015fmeden hayatta kal\u0131r ya da d\u00fc\u015fer. Bu s\u00fcre\u00e7 boyunca yeterli destek ve rehberlik sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 takdirde, profesyonel ve ki\u015fisel geli\u015fim ile iyile\u015fmi\u015f olarak devam edecektir.<\/p>\n\n\n\n

    “en etkili yard\u0131m ayn\u0131 uzmanl\u0131k alan\u0131ndan meslekta\u015flar\u0131 ile yap\u0131lan payla\u015f\u0131md\u0131r…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u0130kincil ma\u011fdura nas\u0131l destek verebiliriz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Destek a\u015famas\u0131nda, en etkili yard\u0131m ikincil ma\u011fdurlar\u0131n, hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131 hakk\u0131nda ortak bir anlay\u0131\u015f duygusu sunmas\u0131 nedeniyle ayn\u0131 uzmanl\u0131k alan\u0131ndan meslekta\u015flar\u0131 ile yap\u0131lan payla\u015f\u0131md\u0131r.<\/em><\/strong> Bu payla\u015f\u0131m durumu normalle\u015ftirebilir ve baz\u0131 olaylar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu kabullenmede yard\u0131mc\u0131 olur. \u0130kincil ma\u011fdur iyile\u015ftirme y\u00f6netiminde kurum i\u00e7inde m\u00fcdahale ekipleri kurulmas\u0131 gerekmektedir. Duygusal ilk yard\u0131m sa\u011flamak i\u00e7in e\u011fitilmi\u015f destek ekipleri son derece faydal\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Kurum i\u00e7i g\u00fc\u00e7l\u00fc destek a\u011f\u0131 olu\u015fturmak, olumsuz hasta olaylar\u0131 ve t\u0131bbi hatalar hakk\u0131nda destekleyici tart\u0131\u015fmalar\u0131 te\u015fvik etmek, asistan doktorlar ve gelecekteki klinik uygulamalar i\u00e7in, ikincil ma\u011fdur sendromunun etkilerini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olabilir. Morbidite ve mortalite veya hasta g\u00fcvenli\u011fi seminerleri d\u00fczenlemesi, bu seminerlerin destekleyici olmas\u0131 ve hasta g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmaya ve ma\u011fdurun su\u00e7unu i\u015faret etmekten ziyade “adil k\u00fclt\u00fcr” ortam\u0131n\u0131 te\u015fvik etmeye odaklanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130kincil ma\u011fdurlara normal hayata d\u00f6nebilmeleri i\u00e7in ve destek olmak i\u00e7in kurumlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 su\u00e7lama yerine bir destek k\u00fclt\u00fcr\u00fc sa\u011flamalar\u0131 beklenir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Olumsuz bir olaydan sonra, mentorluk i\u00e7eren grup tart\u0131\u015fmalar\u0131 sa\u011flamak \u00fczere kriz m\u00fcdahalesine hakim, e\u011fitilmi\u015f risk y\u00f6neticilerinden kurulmu\u015f ekipler k\u0131lavuzlu\u011funda destek toplant\u0131lar\u0131 ama\u00e7lanmal\u0131d\u0131r. Son olarak, etkilenen ki\u015fiye daha fazla yard\u0131m sa\u011flamak i\u00e7in; bu durumlarda ileti\u015fime ge\u00e7ilebilecek klinik psikologlar\u0131n\u0131, asistanl\u0131k programlar\u0131n\u0131 ve sosyal \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7eren bir ba\u015fvuru a\u011f\u0131 geli\u015ftirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

    Sonu\u00e7 olarak, bir empatik dinleyici olarak, yarg\u0131lamadan ve su\u00e7lamadan, kendi hatalar\u0131m\u0131z\u0131n ki\u015fisel bir deneyimini payla\u015farak, hepimiz t\u0131bbi kariyer ve toplumumuzda birbirimize yard\u0131m edebiliriz. Do\u011fru bir ikincil ma\u011fdur deste\u011fi ile kendimiz ve hastalar\u0131m\u0131z i\u00e7in daha g\u00fcvenli bir alan yaratabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

    Yaln\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve bu hatalar\u0131n bizi tan\u0131mlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak \u00f6nemlidir.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Yazar: Ay\u00e7a KOCA TANRIVERD\u0130 Paris\u2019te do\u011fmu\u015f, Pierre et Marie Curie \u00dcniversitesinde 1.s\u0131n\u0131f\u0131 bitirdikten sonra Ankara\u2019ya yerle\u015fmi\u015f. Ankara T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde lisans e\u011fitimini ve Acil…<\/p>\n","protected":false},"author":1599,"featured_media":1614,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[10015],"tags":[102,132,156],"class_list":["post-1605","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sosyal-blog-yazisi","tag-ikincil-magdur","tag-makale","tag-saglik-hizmetleri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1599"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1605"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1605\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}