{"id":1041,"date":"2020-05-19T06:30:07","date_gmt":"2020-05-19T03:30:07","guid":{"rendered":"http:\/\/acilbulten.net\/?p=1041"},"modified":"2020-05-19T06:30:07","modified_gmt":"2020-05-19T03:30:07","slug":"eger-cicek-bakimina-ilginiz-varsa-iyi-haberlerim-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tatd.org.tr\/aciltipbulteni\/2020\/05\/19\/eger-cicek-bakimina-ilginiz-varsa-iyi-haberlerim-var\/","title":{"rendered":"E\u011fer \u00e7i\u00e7ek bak\u0131m\u0131na ilginiz varsa iyi haberlerim var!"},"content":{"rendered":"\n

Sukulentler tam bize g\u00f6re\u2026<\/h3>\n\n\n\n
\"Burcu<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Yazar: Burcu Azapo\u011flu Kaymak 1985 y\u0131l\u0131nda Malatya\u2019da do\u011fmu\u015f. T\u0131p fak\u00fcltesinde okurken babas\u0131n\u0131n ani bir kalp krizi sonucu acil servise kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yap\u0131lan ba\u015far\u0131l\u0131 resusitasyon m\u00fcdahalesi Acil t\u0131bb\u0131 se\u00e7mesindeki en \u00f6nemli noktaym\u0131\u015f. \u0130stanbulda uzmanl\u0131k e\u011fitiminin ard\u0131ndan, \u015e\u0131rnak\u2019ta mecburi hizmet ve tekrar \u0130stanbul\u2019a geri d\u00f6n\u00fc\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Halen Fatih Sultan Mehmet EAH\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Acilin en tatl\u0131 ablas\u0131, ultrason sevdal\u0131s\u0131 \u2026 Kedisi k\u00f6p\u00fck, k\u00f6pe\u011fi Maya ve say\u0131s\u0131z sukulent bitkisi ile zaman ge\u00e7irmekten b\u00fcy\u00fck zevk al\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bitkilerle aran\u0131z nas\u0131l? Hi\u00e7 \u00e7i\u00e7ek bakmay\u0131 denediniz mi? Peki parlak renklerine heveslenip ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7i\u00e7ekleri bir n\u00f6bet \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 gelip solmu\u015f halde bulunca \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fcn\u00fcz m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kalabal\u0131k acil servislerin dev metropollere benzeyen dinami\u011finin, h\u0131zl\u0131 d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn aksine k\u00fc\u00e7\u00fck ve sakin bir arka bah\u00e7e hissi uyand\u0131ran teraryumlarda sukulent ve kakt\u00fcslerin 6 ayda bir \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 yapra\u011f\u0131 sab\u0131rla takip etmek, y\u0131lda bir a\u00e7aca\u011f\u0131 \u00e7i\u00e7e\u011fin yolunu g\u00f6zlemek biz acilcilere kontrast yaratarak de\u011fi\u015fik bir huzur veriyor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bitkilere az da olsa ilgisi olan herkesi yapraklar\u0131 mini birer su yast\u0131\u011f\u0131na benzeyen \u00e7i\u00e7eklerle dolu huzurlu bir bah\u00e7e sahibi olmaya davet ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

Sukulent<\/em><\/strong> kelimesi etli ve sulu anlam\u0131na gelmektedir. Su f\u0131\u00e7\u0131s\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bu etli yaprakl\u0131 bitkilerin tarihi \u00e7ok eskilere dayan\u0131r. Bundan 50 milyon y\u0131l \u00f6nce okyanuslar da\u011flar\u0131n olu\u015fumuyla geri \u00e7ekilirken da\u011flarla \u00e7evrili \u00e7\u00f6ller olu\u015ftu ve asl\u0131nda nemli ortama al\u0131\u015fk\u0131n bitkiler yapraklar\u0131na ve saplar\u0131na su depolayarak yeni kurak, susuz do\u011fa \u015fartlar\u0131na adapte oldu ve \u015fimdiki g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini kazand\u0131.  Sukulentlerin kal\u0131n ve etli yapraklar\u0131 mumsu ince bir tabakayla ya da t\u00fcyc\u00fcklerle kapl\u0131d\u0131r, bu \u00f6zellik sukulentlere ilgi \u00e7ekici g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini vermekle birlikte i\u00e7indeki suyun buharla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.<\/p>\n\n\n\n

Sukulent grubunun en bilindik \u00fcyeleri kakt\u00fcsler ve kozmetik alan\u0131nda \u00e7ok me\u015fhur olan aloevera olsa da grubun \u00fcreme \u015fekilleri, verdikleri \u00e7i\u00e7ekler, yaprak renkleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden ilgin\u00e7 \u00fcyeleri bulunmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Yakla\u015f\u0131k 10 cm\u2019lik bitkimizin parlak yapraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini izlerken d\u00fc\u015fen bir yapraktan yeniden ba\u015flayan bir hayat d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne \u015fahit olaca\u011f\u0131m\u0131z bir ortam olan teraryumlar\u0131n haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131 ve sukulentlerin bak\u0131m\u0131n\u0131n detaylar\u0131 i\u00e7in yaz\u0131n\u0131n devam\u0131na bekliyorum. <\/p>\n\n\n\n

Keyifli okumalar.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

TERARYUM NED\u0130R?<\/em><\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Latinceden yer k\u00fcre anlam\u0131na gelen \u2018terra\u2019 ve ilgili yer anlam\u0131na gelen \u2018aryum\u2019 s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015fmesiyle olu\u015fmu\u015ftur. Cam veya plastik gibi dayan\u0131kl\u0131, \u015feffaf malzemelerden yap\u0131lm\u0131\u015f fanus gibi kaplar\u0131n i\u00e7inde toprak, \u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131, otlar ve sukulent t\u00fcr\u00fc bitkilerle olu\u015fturulan ekosistemlerdir. Teraryumun en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, normalde ev i\u00e7inde bakamayaca\u011f\u0131m\u0131z y\u00fcksek nem oran\u0131na ihtiya\u00e7 duyan tropik bitkileri ya\u015fatmam\u0131za f\u0131rsat vermesidir. \u0130lk \u00f6rneklerinin 1830 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere\u2019de meslekta\u015f\u0131m\u0131z, t\u0131p doktoru, Dr. Nathaniel Bagshaw Ward<\/em><\/strong> taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyunca konuya ilgimin daha \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeden edemeyece\u011fim. Jamaica\u2019da ge\u00e7en \u00e7ocuklu\u011fu s\u0131ras\u0131nda tropikal bitkilere \u00f6zel ilgisi geli\u015fen Dr. Ward, \u0130ngiltere\u2019nin kirli havas\u0131nda bitkilerini yeti\u015ftirememekten muzdaripti, ne kadar \u00f6zense de bitkileri sonunda geli\u015femeden \u00f6lmekteydi. Sonra bir g\u00fcn kavanozun dibinde kalan topraktan bitkilerin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu bitkilerin kavanoz ortam\u0131nda hayatta kalabildi\u011fini farketti.<\/p>\n\n\n\n

\"wardian
Dr. Ward’\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi “Wardian Case”<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dr. Ward cerrahi alan\u0131nda \u00f6nemli yay\u0131nlar yapamasa da tesad\u00fcfen buldu\u011fu bu y\u00f6ntem botanik d\u00fcnyas\u0131nda \u201cWardian Case\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Konuyla ilgili bir\u00e7ok yay\u0131n yapm\u0131\u015f ve atmosferle temas\u0131 kesilen bitkilerin uygun nem ortam\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda yeti\u015ftirilmesi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131larla bir\u00e7ok bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u0131talararas\u0131nda transfer edilebilmesine katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Biz meslekta\u015f\u0131m\u0131z\u0131 masam\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcnde duran Teraryumun mucidi olarak bilsek de kau\u00e7uk gibi \u00f6nemli bir bitkinin Brezilya\u2019dan Sri Lanka\u2019ya gemilerde aylarca s\u00fcren yolculuk s\u0131ras\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, \u00fclkenin sanayi anlam\u0131nda kaderini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Peki bu g\u00fczel ekosistem \u201cTeraryum\u201d nas\u0131l haz\u0131rlan\u0131r?<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Malzemeler<\/h4>\n\n\n\n
\"teraryum<\/figure>
\n
  • Cam bir kap (fanus, dikd\u00f6rtgen, prizmatik olabilir)<\/li>
  • \u00c7ak\u0131l ta\u015f\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck ta\u015flar<\/li>
  • Aktif k\u00f6m\u00fcr<\/li>
  • Steril torf toprak<\/li>
  • Ma\u015fa, uzun c\u0131mb\u0131z, f\u0131r\u00e7a, ka\u015f\u0131k, bal ka\u015f\u0131\u011f\u0131<\/li>
  • Zevkinize g\u00f6re Sukulent ve kakt\u00fcsler<\/li>
  • \u0130ste\u011fe ve hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcze ba\u011fl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck dekoratif objeler (bank, ev, hayvanlar, yar\u0131 de\u011ferli ta\u015flar (Kuartz, ametist, oltu ta\u015f\u0131 gibi)<\/li><\/ul>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

    1. Ad\u0131m<\/strong><\/em><\/h4>\n\n\n\n

    Akl\u0131n\u0131za gelen her t\u00fcrl\u00fc cam kab\u0131 teraryum olarak kullanabiliriz. Cam bir demlikten, prizmalara, fanustan fincana kadar kafan\u0131zda hayal etti\u011finiz bah\u00e7enizin s\u0131\u011faca\u011f\u0131 her kap olabilir. Bah\u00e7emizi olu\u015fturacak bitkilerin boyuna uygun boy ve derinlikte olmas\u0131na dikkat etmeniz yeterli. Geni\u015f a\u011f\u0131zl\u0131 kaplar\u0131n \u00e7i\u00e7ek dikme ve sulama a\u00e7\u0131s\u0131ndan kolayl\u0131k sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

    • \"teraryum<\/figure><\/li>
    • \"teraryum<\/figure><\/li>
    • \"fanusta<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

      2. Ad\u0131m<\/strong><\/em><\/h4>\n\n\n\n

      Se\u00e7ti\u011finiz kab\u0131 temizleyip kurulad\u0131ktan sonra kab\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7ak\u0131l ta\u015flar\u0131 ile d\u00f6\u015feyin.  Bu ta\u015flar\u0131n \u00f6ncelikli amac\u0131 sulama sonras\u0131 drenaj sa\u011flayarak bitki k\u00f6klerinin a\u015f\u0131r\u0131 suya maruz kal\u0131p \u00e7\u00fcr\u00fcmesini \u00f6nlemektir. Ayn\u0131 zamanda ta\u015flar \u0131slak kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece teraryumun nem dengesini sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olur.  Ortalama 5-15 mm boyutlu \u00e7ak\u0131l ta\u015flar\u0131n\u0131, en az 4 cm y\u00fckseklikte olacak \u015fekilde yerle\u015ftirin. Botanik marketlerde bir\u00e7ok farkl\u0131 rengini bulabilece\u011fimiz dekoratif ta\u015flar\u0131 da tercih edebilirsiniz. Kab\u0131n\u0131z derinse renkli ta\u015flarla farkl\u0131 katmanlar olu\u015fturup drenaj katman\u0131n\u0131 daha geni\u015f tutabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

      3. Ad\u0131m<\/strong><\/em><\/h4>\n\n\n\n
      \"teraryum
      Teraryum katmanlar\u0131<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Yerle\u015ftirdi\u011finiz ta\u015flar\u0131n \u00fczerine aktif k\u00f6m\u00fcr katman\u0131n\u0131 olu\u015fturun. K\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7al\u0131 veya toz halde aktif k\u00f6m\u00fcr\u00fc ka\u015f\u0131k yard\u0131m\u0131yla ta\u015flar\u0131n \u00fczerine yayarak 1 cm kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bir tabaka olu\u015fturun. Aktif k\u00f6m\u00fcr teraryum i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir katmand\u0131r, teraryumunuzu bakterilerden, nemden, k\u00fcften koruyarak daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ekosistem kurman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur.<\/em><\/strong> K\u00f6m\u00fcr katman\u0131n\u0131 olu\u015fturduktan sonra torf eklemeden \u00f6nce tercihen kuru yosunlar kullanarak bir katman daha olu\u015fturabilir topra\u011f\u0131n ta\u015flara kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyerek nem dengesine katk\u0131da bulunabilirsiniz.  \u0130\u015flevsellikten \u00e7ok g\u00f6rsel bir amac\u0131 oldu\u011fundan bu a\u015fama opsiyoneldir.<\/p>\n\n\n\n

      4. Ad\u0131m <\/strong><\/em><\/h4>\n\n\n\n
      \"Burcu<\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Aktif k\u00f6m\u00fcr\u00fcn (koyduysan\u0131z yosunlar\u0131n) \u00fczerine torf d\u00f6k\u00fcp elinizle bast\u0131r\u0131n. Torf bitki k\u00f6k ve g\u00f6vdelerinin birikimiyle olu\u015fan organik bir toprak t\u00fcr\u00fcd\u00fcr, nem tutma \u00f6zelli\u011fine sahiptir. Yakla\u015f\u0131k 7-8 cm y\u00fckseklikte bir torf seviyesi olu\u015fturun. Ve art\u0131k yarat\u0131c\u0131l\u0131k zaman\u0131! Bu a\u015famada teraryumunuzun \u00f6n\u00fcn\u00fc ve arkas\u0131n\u0131 belirleyip hayalinizdeki bah\u00e7eyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Benim bu noktada en sevdi\u011fim \u015fey bir s\u00fcre bo\u015f bah\u00e7eme bak\u0131p hayal kurmak.  N\u00f6betten \u00e7\u0131k\u0131p gitti\u011finiz bir park\u0131n en sakin k\u00f6\u015fesindeki banka oturup etrafta ne g\u00f6rmek istedi\u011finizi, ya da orman i\u00e7inde bir evinizin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz mesela.<\/p>\n\n\n\n

      Se\u00e7ti\u011finiz bitkileri dikece\u011finiz yerleri belirleyip bal ka\u015f\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m\u0131 ile toprakta 1-2 cm derinlikte delikler a\u00e7\u0131n. \u00d6n\u00fc arkas\u0131 olan bir fanus tasarlad\u0131ysan\u0131z arka tarafa daha uzun boylu bitkileri yerle\u015ftirmeyi planlay\u0131n.  Al\u00e7ak ve geni\u015f bir kap tercih ettiyseniz ortaya daha uzun bitkileri yerle\u015ftirip kenarlara sarkan ve yay\u0131lan bitkileri <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

      5. Ad\u0131m<\/strong><\/em><\/h4>\n\n\n\n

      Bu a\u015famada bitkileri dikime haz\u0131r hale getirin. Sukulent ve kakt\u00fcsleri son y\u0131llarda \u00e7ok pop\u00fcler oldu\u011fundan neredeyse b\u00fct\u00fcn \u00e7i\u00e7ek\u00e7ilerden, seralardan hatta s\u00fcpermarketlerden bile alabilirsiniz. En taze ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck seralarda her mevsimde rahatl\u0131kla bulabilirsiniz. Se\u00e7ti\u011finiz bitkilerin su ihtiyac\u0131n\u0131n benzer olmas\u0131na dikkat etmelisiniz.<\/em><\/strong> Bunun d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fcme ve yay\u0131lma h\u0131zlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeniz planlama a\u015famas\u0131nda \u00f6nemlidir. <\/p>\n\n\n\n