Avrupa ve özellikle Almanya sistemine hayran bir insan ve her tatilini orda geçirmeyi çok seven birisi olarak bu yaz Münih LMU Acil Servisinde kendime gözlemci olarak bir görev ayarladım. Öncesinde tanıdığım başka bir hoca buna vesile oldu (hakkı ödenmez ve bence genetik kökenlerinde Türk olan bir Alman). Davet mektubu, kalacak yer ayarlaması ve diğer işleri de halledip yola çıktık.

Münih bana göre Almanya’nın en güzel şehirlerinden biri ve üniversitelerinde özellikle Tıp Fakültesinde eğitim kalitesi son derece yüksek. İlk gün öğrendiğim; Almanyada artık acil tıp biriminin kurulduğu, çok yeni de olsa önü açık bir alan olduğu idi. Bu beni çok mutlu etti ve gelip tecrübe yaşamak isteyen meslektaşlarım için harika bir fırsat olabileceğini düşündüm.

Acil servisi dahili ve cerrahi aciller olarak ayırmışlar ve ben daha çok cerrahi tarafta bulundum. Acil servis konum olarak şehir merkezinde ve toplu taşıma ile ulaşımı son derece kolay. Buna rağmen 24 saatte gelen hasta sayısı 50-60 arasında. Benim geldiğim 3. Gün 70 hasta oldu diye tüm doktorlar ‘İNANILMAZ BİR ÇILGINLIK YAŞADIK’ ifadesi kullandılar (insan tatlı bir tebessümle bakıyor bu şekilde konuşanlara).

Cerrahi tarafta cerrahi branş asistanları ve dahili tarafta dahili branş asistanları görev yapıyor. Tüm doktorlar forma giymek zorunda ve hastane yönetimi bunu sağlıyor. Doktor odalarında hasta bilgilerine erişimi sağlayan bir ağ sistemi var ve aynen bizdeki gibi detaylı bir şekilde dosya doldurmak ÇOK AMA ÇOK önemli! Sigorta şirketleri bu konuda her gün gelip kontrol ediyorlar.

Gelelim doktor ne yapıyor hemşire ne yapıyor konusuna. Hasta anamnezi, muayene, kan alma ve tedavi düzenlenmesi doktor tarafından yapılıyor. 6. sınıf öğrencileri aynen bizdeki gibi hastaya ilk bakı ve değerlendirmeyi yaptıktan sonra ilgili asistanı çağırıyor. Hasta sayısı normal düzeyde olduğu için her hasta ile detaylı ilgilenme mümkün. Kalan işler hemşirelerde. Ben yabancı olmama rağmen hepsi çok yardımcı ve çok tatlıydı. Hep dediğim gibi iyilik evrensel bir olay. Kesinlikle dil, din ve ırk ayrımı yok.

Cihazlar, odalar, malzemeler ve acilin dizaynı son derece kullanışlı yapılmış. Hastaların ve çalışanların rahatı için düzenlenmiş (fotoğrafa izin olmadığı için maalesef sizlere gösterme imkanım olmadı). Yardımcı personel arasında çok fazla Türk var ve çalışma şartlarından memnunlar.

Gelelim dil konusuna; ben A2 sınavına girmiş ve geçmiş birisi olarak muayene esnasında kullanılan basit kalıpları kullanabildim, ama kalan kısımlarda hep İngilizce devreye girdi. Hastalardan İngilizce bilmeyen neredeyse yoktu.

Acilde olan birkaç yabancı doktorla da görüştüm ve sanırım Almanlar her konuda çok daha yardımcı olma gayretindeler. B2 sertifikası şart hatta C1’de isteyen yerler var ve mesleki Almanca sınavı (FSP) meselesi var bir de.

Son olarak benim yaptığım çıkarım şu yönde oldu; biz gerçekten kendi ülkemizde muhteşem bir eğitim alarak tıp eğitimini tamamlıyoruz ve gerek teorik gerekse pratik becerimiz yabancı yurtdışındaki meslektaşlarımızla eşdeğer (bazı alanlarda üstte), ama yine de bu şekilde çalışma hayali olanlar için doğru bir planlama ile kolayca başarılabilir bir konu.

Bu noktada esas cevaplanması gereken şu ki; BEN BUNU GERÇEKTEN İSTİYOR MUYUM?

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Şubat 2023 tarihli 13. sayısında yayımlanmıştır.

Akacak kan damarda durur mu? Enerji ile dolu ruhunuz ve bedeniniz nasıl rahatlayacak ? En geniş odanız resusitasyon ya da kırmızı alan olurdu. O kadar acelecisiniz ve hızlı karar alıyorsunuz ki, yeşil alanda zaman harcanmak istemeyeceksiniz elbette. Gelen her hasta sizi hak edecek ve ambulans ile gelecek. Kısacası en acil ve gerçek acil olacak. Gününüz gününüzü, saatiniz saatinizi tutmayacak. Her anınız aksiyonla dolu olacak. Yeri gelecek kateterler, entübasyonlar havada uçuşacak ama siz hep sakin kalacaksınız. Herkes boncuk boncuk terlerken siz o kadar serin kanlı olacaksınız ki; kimse sizinle aynı anda görev yaptığına inanmayacak. Konsültasyon mu atılacak; siz arayacaksınız. Olası bir aksilik çıkarsa bileceksiniz ki; siz üstesinden gelebilirsiniz. 

Hasta veya hasta yakını problem çıkartmaya çalıştı. Asla kavga etmenize gerek yok o kadar sözlere ve mimiklerinize hakimsiniz ki, olası minik bir yanlışınız bile olsa kendiniz hariç herkese mal edebilirsiniz. 

Sedye renklerini değitirebilseniz olası en canlı rengi seçeceksiniz. Çünkü enerjinizin kaynağı orada. Scrubs mı giyeceksiniz? Kimsede olmayan, en dikkat çekicisi sizde olmalı elbette. En şatafatlı steteskop, nöbet ayakkabısı size ait olmalı. Başkaları sizden görmeli, almalı; ama hep ilk sizde olmalı.

Tabi bir de zorlukları olacak bu kadar alevli olmanın. Gaza geleceksiniz, çabuk alev alacaksınız, otoriteniz sorgulanırsa kızacaksınız. Size sorulmadan sizin acilinize müdahale olursa dağılacaksınız. Usulsüz işler gözünüze herkesten çok batacak. Kendinizi parçalayacaksınız ve nöbet bitince bir bakacaksınız ki helak olmuşsunuz ama gururlusunuz.

BOĞA

Sabır en önemli özelliğiniz 

O kadar sakin ve sakinleştiricisiniz ki; acil servisinizde kaos mu denildi? Asla! Ama illa ki gerginlik olacaksa, tabiki ilk siz başlatacaksınız.

Yemeğe ve rahatlığa bir miktar düşkün olmanızdan ötürü belki en rahat dinlenme odaları, en dolu dolaplar sizinki olacak. Acil servisi olabildiğince sabit istikrarlı tutmak isteyeceksiniz. Olası bir kargaşada ilk sert tepki veren taraf siz olacaksınız. Herkesin güvenini kazanacaksınız, acilin en güvenilir hekimi siz olacaksınız. Asla bir tedavinin deneysel çalışmalarını okumadan araştırmadan uygulamayacaksınız. Sizin nöbetinizde tabii ki kimse aç ve açıkta kalmayacaktır. 

En donanımlı masanın sahibi siz olacaksınız. En sevdiğiniz hasta; tedavisi tamamlanmış, stabil şekilde takip edilen alan hastası olacaktır.  Hastanızla ilgili beklenmedik durumlar önce sizi bir miktar tedirgin etse de, etrafı sakinleştirdiğiniz gibi kendinizi de hemen kontrol altına alabilirsiniz. Böylece herşeyin üstesinden kolayca gelebilirsiniz. Nöbet ekibinizi mümkünse güzvendiğiniz arkadaş gurubunuzdan seçmeyi tercih edersiniz. Ekibinizdeki herkes sizin cool tavrınıza vurulacak.

Acil servis renkleriniz mümkün olsa en sakinleştirici, herkesin kendini evinde hissetmesini sağlayacak toprak renkleri olurdu; çünkü siz de biliyorsunuz ki kırmızı ateş renkleri sizde bile gerginlik yaratıyor. En rahat acil servis sizinki olsa da; bu şaşadan ve gösterişten uzak kalacağınız anlamına gelmemeli. 

Peki sizi ne zorlayacak? İnadınız zorlayacaktır. Yatmayan hasta, olmayan sevk, bitmeyen tedavi sizi üzecek, hatta sinirlendirir. Bazen inadınız kendi tedavinizi bile sorgulamanıza yol açabilir. Hastayı acil serviste o kadar uzun uzadıya takip etmek arkadaşlarınızı biraz üzse de nöbet  sonunda geri bakınca ‘karnımız tok, sırtımız pek bir acil devrettik’ diyeceksiniz.

İKİZLER

Hava burcu olan ikizler alanda da pek bir havalıdır. Ama her havanın güneşili ve yağışlı olduğu günler vardır.

O kadar pratik olacaksınız ki; tüm acile kimsenin farkına varmadan hakim olacaksınız. Çünkü pratik ve hız sizin genlerinize işlenmiştir. Bazen hastalar ve çalışma arkadaşlarınız sizin birden fazla klonunuz olduğuna inanacak. Üretkenlik ve yaratıcılıkta da çok önde olduğunuz için en kullanılmamış yöntemleri ilk siz denemelisiniz. Acil servise bir teknik cihaz mı alınacak, o cihaz ilk sizin acil servisinizde olmalı. Daha hasta kapıdan girerken sizin aklınızda pratik tedavi çözümü belirmeye başlıyor.  Uzun uzadıya takip gerektiren hastalar sizi sıkıyor, ama yenisini kendinize bulmakta hiç de gecikmeyeceksiniz. Siz aslında her hocanın en çok isteyeceği hızlı karar alan, her yere yetişen, hızlı tedavi yapan baş asistan olacaksınız. Eğer hoca olursanız tabi ki asistanlarınız hızınıza yetişemeyecek (eğer ikizler değilse). Hasta ve hasta yakınları en çok sizden bilgi almak isteyecek, çünkü herkese anlayacağı dilde akıcı konuşmanızla herşeyi anlatabilirsiniz.

Acil servisinizde ruhunuz ve karakteriniz gibi değişken renkler tercih edeceksiniz. Hep aynı renk ve tarz size göre değil. Belki hastanın klinik durumuna göre renk değiştiren sedye ve monitörleri ilk siz icad edersiniz.

Bu kadar renkli kişilik biraz başınıza dert olacak tabii ki. Anınız anınızı tutmayacak. Karadeniz havası gibi daha hava kararmadan yağmurlar yağacak. Bugün başka tepki verdiğiniz olaya yarın başka tepki vereceksiniz. Ama tüm bunlara rağmen aklınızda kalacak tek şey ne kadar renkli bir nöbet geçirdiğiniz olacaktır.

YENGEÇ

Su gibi aziz… 

Acil sizin için belki de çok haraketli, ama siz hallledersiniz. Acil sizin eviniz olacak. Her hasta, çalışan aileniz gibi gelecek. Bazı zamanlar öyle olacak ki evinizin yerini acil servis alacak. Nöbet çıkışı eve gitmek yerine, acilde biraz daha fazla kalacak, hatta bazı geceler nöbetçi olmamanıza rağmen acil servise ziyarete geleceksiniz. Acilin her alanına hakim olmak isteyeceksiniz. Tabiki bunu da en iyi şekilde yapmaya çalışacaksınız. Olur da bir konuda bilmediğiniz bir yerden soru gelirse; buna çok stres olacak, hatta bazı geceler uykunuz kaçacak. 

Vizitte hocanız soru mu sordu? Ve cevabı o anda veremediniz mi? O gün tüm gününüz o sorunun cevabını bulmakla geçecek. Ya da hocasınız, ve öğrenciniz bir konuda mı danıştı? O kadar mükemmel ve doğru cevap vermelisiniz ki. Minicik hataya bile lügatınızda yer yok. Yeri gelirse tüm başyapıt kitapları yeniden hatmedersiniz. Altıncı hissiniz, sezgileriniz çok kuvvetli olacak. Ambulanstaki hastayı daha devralmadan tanıyacaksınız. Tüm ekip bazı zamanlar sizi müneccim zannedecek. O kadar anaç ya da babacan olacaksınız ki, tüm ekip sorunlarını ilk size anlatmak isteyecek. Belki herkesin sırdaşı siz olacaksınız. O kadar şefkatli ve merhametli olacaksınız ki, yeri gelecek bu hasta ve yakınlarını bile sıkacak.

Acil servisinizde durağan, rahatlatıcı, herkesin tarzına uygun renkler tercihiniz olacak. Bu kadar duygusal bağlılık sizi biraz zora sokacak tabii ki. Hasta yakınlarına bilgi verirken (özellikle üzücü konularda) siz konuşmak istemeyeceksiniz. Hastayı birkaç saat görüp, onun tedavisini vermek bile sizi duygusal anlamda onlara bağlı kılacak. Ama nöbet sabahı aklınızda kalan yine ne çok şey öğrendiğiniz ve öğrettiğiniz olacak.

ASLAN

Çekilin acilin kralı geliyor

Ormanda olduğu gibi acil servisinizde de siz kral olmak isteyeceksiniz. Sürekli sizi konuşmalılar, sürekli size danışmalılar. Gururla yürüyeceksiniz o koridorlarda. En kıdemli siz olmak isteyeceksiniz. Tanı koymada, tedavi vermede hedefe giden yol mübah olacak. En konulmaz tanıları koyabilmek için uğraşacak ve tanıyı da koyacaksınız. Eh bu kadar zahmet boşa değil elbette. Bunun herkes tarafından bilinmesini isteyecek ve bunu sağlayacaksınız. Herkes sizin hekimliğinizi konuşacak. Gözü kapalı girişimsel işlem yapacak ve bunu herkese göstereceksiniz. Çünkü burası sizin krallığınız. Bunların yanında tüm ekibin koruyucu ve kollayıcısı siz olacaksınız. Ekibinizi kimse ezemez. 

Eğer bir hata yanlış varsa onu sadece siz bilir, siz bildirirsiniz. Bu acil serviste ikinci bir krala yer yok. Ormanların ve sizin acil servisinizin tek kralı siz olmak isteyeceksiniz. Kıdemli asistan ya da hoca olduğunuzda ekip arkadaşlarınız size uyacak. Çünkü bu konuda deneyimli ve eğitimlisiniz. O kadar tecrübe boşa olmayacak. Ve bu tecrübeleri de paylaşmaktan büyük zevk alacaksınız. Aslanın ormanda ceylanları yerken ki havalı duruşu ve edasıyla vizit atacak, sorular soracaksınız.

Acil servisinizin  renkleri hareketli olduğu kadar dingin de duracak. Size ait bir kral merkanı da olabilir, bu da sevdiğiniz bir şey. Ama bu kadar ihtişam bir miktar gösterişi de getirecek. Belki şehrin en şaşalı acil servisine siz sahip olacaksınız.

Tabiki ormanda ne kadar tek kral olsa da bazen çakallar olacak. Bazen de diğer aslanlar kral olmak isteyecek. O zaman da sizin egonuza, bilginize saldıracaklar. Belki sizi beğenmediklerini beyan edecekler ve bu sizi biraz incitecek. Ve nöbet bitince geriye dönüp baktığınızda krallığınızı bı kadar zorluğa rağmen nasıl koruduğunuzu görüp, kendinizle gurur duyacaksınız.

BAŞAK

Çalışmak, disiplin sizden sorulur

O kadar düzenli mükemmeliyetçi ve titiz bir burçsunuz ki acilde harcanmamanız içten bile değil. En düzenli, en temiz acil servis sizin aciliniz olmalı. Her alanınızdaki monitör, sedye, çalışan, ilaç dolapları mükemmel olmalı. Yapamadığınız işlem, araştırmayacağınız hastanız olamaz; mükemmeliyetçi yapınıza ters bir kere. O kadar çalışkan ve tertiplisiniz ki; kimse sizin ne zaman çalışıp ne zaman istirahatte olduğunuzu anlamıyor bile. Bu kadar başarı biraz ego gerektirse de; siz aslan acilcilerden farklı olarak mütevazi bir yapıya sahipsiniz. İşinize verdiğiniz maksimum özeni midenize de vereceksiniz; ne aç kalacaksınız ne de aç bırakacaksınız. Sizinle çalışanlar hem rahat edecek hem de biraz zorlanacaktır. Size ayak uydurmak o kadar da kolay değil. Sedyelerın diziliş nizamındaki düzen bile sizi motive edecek. Asimetri sizin işiniz değil. Genellikle uyarılarınızı kibar, kırıcı olmayacak şekilde iletmenize rağmen bazı zamanlar yaptığınız uzun vaazlar karşınızdakine üstünlük sağlamaya çalıştığınız izlenimi verebilir.

Acildeki tercihiniz açık, her ortama ve zamana uyan renkler olacaktır. Renkler arası uyumsuzluk ve aşırılık söz konusu bile değil. Her renk akışı birbiriyle dans edermişçesine uyumlu olmalıdır. Sizin için her alan önemli bu yüzden her alan uyumlu olmalı. Ama rahat ve düzen düşkünlüğünüz yeşil alan polikliniğinizi ön plana çıkartacaktır.

Bu kadar düzen, tertip  acil servis gibi süreğen ve değişken bir ortama fazla gelecek, zaman zaman siz ve birlikte çalıştıklarınız aynı ritmi tutturmada zorlanacaksınız ve arada kaos ortamları yaşanabilecektir. Ama nöbet bitecek ve herkes ardınızdan ‘kaosu bile nasıl düzenledi ve tertipledi, helal olsun’ diyecek.

TERAZİ

Dengeyi sağlamak sizin en önemli özelliğiniz

Sizin yöneticisi olduğunuz acil servis adaletsizlik nedir bilmeyecektir. Ekip, ekipman, tedavi, alanlar hep dengede olmalı. Asla terazinizin bir kefesi diğerine ağır basmamalı. Adaletin kılıcı herkese eşit keskinlikte olacak. Kimse sizi tek seferde ikna edemez, henüz o kadar yeteneklisi yok. Ama sizin aklınıza koyduğunuzda bir fikir konusunda ikna edemeyeceğiniz kimse yok. Yeter ki fikriniz mantığınıza yatkın olsun. 

Hasta tedavisinde en akla gelmedik tedaviler sizin aklınıza yatsın yeter ki; cesaretinizi kullanarak o tedaviyi mutlaka uygulamak isteyeceksiniz. Dengesizliği sevmediğiniz için tartışmalı ortamlardan, hastalardan uzak durmak isteyeceksiniz. Ama bazen siz istemeseniz de gelip sizi bulacak sorunlarla da aklınız ve dengeli tavrınız ile baş edebiliyorsunuz. Sizi karşısına alana Allah kolaylık versin. 

Etrafınız tarafından kolaylıkla fark edileceksiniz. Hasta yakınları sizden bilgi almak, her hasta size muayene olmak isteyecek. Konuşmayı seven yanınız, hasta ve yakınları ile olan ilişkinizde sizin en önemli avantajınız. Cana yakın oluşunuz, her ortama uyum sağlayışınız ekip arkadaşlarınız tarafından sevilmenizi sağlayacak. Tabiki bu kadar ilgi dostlarınızın gazabını da üzerinize çekecek. Ama acilci olmak her duruma hazır olmakyı gerektirmez mi? Bunu da halledersiniz.

Acil servisiniz canlı renkleri ve dengeyi temsil edecek. Herkes eşit şartlarda, eşit saatler çalışacak. Bakış açılarını değiştireceksiniz. Tüm hastane ve belki tüm birimler ‘vay be ne acil servisler varmış’ diyecek sayenizde.

Tabiki bu kadar eşitlik herkesin hoşuna gitmeyecektir. Sizi, sizin adalet kılıcınızla vurmaya çalışacaklar. Ama nöbet bitecek ve ardınıza bakıp şöyle diyeceksiniz: ‘yine kimseye haksızlık etmedim, eşit ve adildim. Yine vicdanım rahat.’

AKREP

Acilin bordo berelisi, en tutkulu acilci…

Her alanda olduğu gibi acile de tutku ile bağlanacaksınız; gerçekten istediğiniz acil hekimi olmaksa tabii ki. Tutkunuz hem hedefiniz hem zaafınız. Yaptığınız işten, verdiğiniz karardan vazgeçmek istemeyeceksiniz. Çünkü onun en doğrusu olduğunu biliyorsunuz. Kimse sizin teorik bilginizi sorgulamak istemez. Çünkü sizin sadece birşeyi öğrenmek istemeniz onu en iyi şekilde öğrenmiş olmanız anlamına gelir. Her işiniz son çıkan kılavuzlara, kitaplara ve bilgiye uygun olmalı. Kimse ile kişisel polemiğe girmeyecek herkesi bilginizle sevecek ve yine bilginizle döveceksiniz. İlginiz, alakanız yaptığınız işle uygun olmalı ki; herkese yardımcı olabilmelisiniz. Acil serviste özellikle sizin nöbetlerinizi takip edecek hasta ve personel gruplarınız olacak. Tutkunuzu tüm hastane hissedecek. Her kursa katılacak, her eğitimi alacaksınız. Alanınızda sizi yükseltecek her adımda mutlaka olacaksınız. Eğitim size gelmiyorsa; siz eğitmen olup o eğitimi vereceksiniz. 

Acil servisiniz tarzınızı yanıtır şekilde tutkulu ve dikkat çekici olacak ama abartılı olmayacak. Siz bir aslan burcu değilsiniz, sizin gösterişiniz bilginiz ve ilginiz olacak. Eğer deri kaplamalı sedyeler, rahat ama abartılı olmayan dinlenme odaları olacak ise, sizin acil servisinizde olmalı. Servisiniz acile uygun, anlaşılır ve işlevsel olmalı. Size göre, amaç yaptığınız iş ile göz önüne çıkmak olmalı.

Bu kadar bilgi, güç, tutku büyük sorumlukları da beraberinde getirir. Herkes sizin kadar uyumlu olamayacaktır. Eh bu da sizi biraz zorda bırakıp, belki  yanlış anlaşılmanıza sebep olabilir. Bazen de bilginizi, hızla yükselmenizi kıskananlar olacak. Onlarla savaşmak sizi yormayacak dersek yalan söylemiş oluruz. Ama sizin lügatınızda yorulmak pes edeceğiniz anlamına gelmez. Nöbet bitecek ve herşeyin ne kadar yerinde, kararında, tutku ile yaptığınızı göreceksiniz. Elbette bunu nöbetteki herkes görecek ve bir sonraki nöbetinize denk gelmek için çaba gösterecek.

YAY

Kıvrak zeka, pratik yaklaşım, bağımsız ve doğrucu kişilik özellikleri ile acil servis için biçilmiş kaftan …

O kadar bağımsız ve pratiksiniz ki, her alanın hakimiyeti elinizde olacak. Koç burcu gibi aceleci oluşunuz çoğunlukla işlerinizi kolaylaştıracak. Enerjik yapınız ile acil servis elinizde adeta oyuncağa dönüşecek. Her alanda her konuda hakimiyet sizde olacak. Bazen yay gibi gergin olacaksınız, bazen de yaydan çıkmış ok gibi olacaksınız. Hedefinize doğru korkusuzca ilerleyeceksiniz. Tanıları hızlı koyup, zaman kaybetmeden en etkin tedaviye başlayacaksınız elbette. O kadar iyimsersiniz; her yeni hastada, her yeni vakada adeta yeniden canlanıp, yeniden doğuyor gibisiniz. Size göre, olumsuzluklar yolunuzdaki minik çakıl taşları. Takılmayacaksınız bile. Çünkü geçmişten ders alıp, üzerine tecrübe ekleme konusunda doğa üstü yeteneğe sahipsiniz. Arrest hastalara karşı asla duygusal bağ kurmazsınız, çünkü en iyi tedavi ve yönetimi yaptığınızı zaten biliyorsunuz. Soğukkanlı kişiliğiniz nöbetlerinizin rahat geçmesinde, kaos yaşanmamasında önemli rol oynar. Herkesi rahat ettirmenin bir yolunu bulursunuz. Tek dikkat etmeniz gereken bu kadar enerjik yapınızın içinde dikkatinizin her an dağılmaya uygun olmasıdır. Bazen daha ilginç vaka gelince ilk vakaya olan ilginizi hızla kaybedeceksiniz. Dengeyi koruyamayan yapınız bazı zamanlar etrafınızdakilerin zorlanmasına neden olacaktır. 

Acil servisiniz renkli, heyecanlı vakalarla dolup taşacak, ama bu karışıklıkta her şeye hakim olacaksınız. En görülmemiş vakaların, tedavilerin sizin nöbete denk gelmesi ekibinizi zorlasa da, sonunda nöbetin eğlenceli hale gelmesi herkesi mutlu edecektir. 

Bu kadar güzellliğin bazı zorlukları da olacak. Bazen çok dürüst yapınız ekibinizde patavatsızlık gibi algılanabilir. Bu da ekip içinde ufak tefek kargaşaların yaşanmasına neden olabilir. Ama nöbet sonu herkesin aklında kalan en ilginç tanı ve tedavileri sizin verdiğiniz olacak.

OĞLAK

İyi bir acilcinin 3 temel özelliği: Sabır, Sorumluluk ve Öğrenme hırsı… 

O kadar sabır acilci de olmaz demeyin, oğlak burcu olun ve deneyin diyeceksiniz. Sabır ve espirili yaklaşımınız, hasta hekim ilişkinizde mihenk noktanız olacak. Bukalemun gibi her ortama kolay uyumunuz tüm işinizi kolaylaştıracak. Ekip arkadaşlarınızın size olan güven ve saygısını arttıracak. Her konu hakkındaki en iyi kitapları okumuş ve bitirmiş olacaksınız, ama size sorsalar; “daha okuyacak çok konum var, bitmedi” diyeceksiniz. Asla tam eğitilmiş ve tam öğrenmiş hissetmeyeceksiniz. Hocalarınızla yarışacak düzeyde bilecek, öğrencilerinizi en iyi şekilde yetiştirecek ama yine de yetinmeyeceksiniz. 

İşiniz, gücünüz, dersiniz hep acil servisiniz olacak. Her kongreye katılmak, her programda bulunmak isteyeceksiniz. Entübasyonlar son kılavuza uygun, tedaviler son güncellemeler ışığında olmalı. Makale, tez ve yayın yapılcak ise; son güncel konularını içermeli. Sonuçlar anlamlı çıkmalı, istediğiniz sonuç elde edilmezse o yayın yırtılıp atılır. Hepsi sabrınızın ve hırsınızın eseri olacak. Övülmeyi hak ediyorsunuz, ama aslan burcu gibi bunu sizin yapmanıza gerek yok; sizin yerinize yaveri ekremleriniz herşeyi halledecek.

Acil servisiniz genelde doğa renklerinden oluşacak. Herşeyin kitabına uygun ve nizamlı olmasına dikkat edeceksiniz. Herkesin sizin kadar özverili ve bilgili olmasını sağlamak için elinizden geleni yapacaksınız. 

Eh bu kadar başarının belli bir maaliyeti olacaktır. Kendinize yeteri kadar zaman ayıramayacaksınız. Geceniz gündüzünüze karışacak zaman zaman. O kadar bilgi, beceri sahibi olunca herkese tam güvenmeyeceksiniz. Bu da ara sıra güvensizlik ortamına neden olacaktır. Ama herkese kendinizdeki bilgi kadar bilgi aktarınca bu olumsuzluktan da kurtulmuş olacaksınız. Ve nöbetiniz bitince herkesin aklı, fikri, beyni, herşeyi bilgi ile dolmuş olacak. Bu da sizin asıl hedefiniz ve başarınız olacak. Sizin reklamınız sizin bilginiz olacak. 

KOVA

Duygusallığı az olup zeka ve entellektüelliği ile acili idare edebilecek burçlardan birisi daha geldi. 

Hep farklı bir vizyonunuz olacak. Sizin acil servisiniz en entel acil olmalı. Kimsede olmayan cihazlar, teknikler ve tetkikler sizde olmalı. Tabii ki, bunda ileri görüşlülüğünüz önemli rol oynar. İnsancıl yapınız, insanlara yakınlık kurmayı seviyorsunuz ama duygusal bağ kurmakta zorlanıyorsunuz. Gerçekçi yapınız duygusallığa yer bırakmıyor. Herkesi yenilikçi, farklı fikir ve idellerinizle beslerken, bir bakmışsınız ki arkanızda sizinle aynı fikirde milyonlarla yürüyorsunuz. Acildeki intern hekimleri, kıdemliyseniz çömezlerinizi ardınıza alıp yapamayacağınız iş yok. Hocalıkta bir miktar malign görünseniz de araya sıkıştıracağınız akılcı espiri ve hareketler kimsenin size olan sevgisini azaltmayacaktır. Zor durumlar ile karşılaşmak sizin için pek olası değil. Soğukkanlı yapınız zorlukları sizin için adeta yeni bir fırsata çevirecektir. “Ne acilde 5. arrest mi var? Önemli değil. Hepsini hallederiz, sakin kalın!” sizden en sık duyacakları cümle olabilir. İnatçı ve kararlı duruşunuz tedavi şeklinizi ve hasta tanısına gitmenizi kolaylaştıracaktır. Kararınızı değiştirtecek babayiğit de olmayacaktır. Asla tarzınızdan, acil servisinizden taviz vermek istemeyeceksiniz. Bu söz konusu bile olamaz. 

Acil servisiniz genelde hava renklerini içerecek, renkler arasında geçişleri kullanmayı tercih edersiniz. Öğle saatlerinde güneşli ve açık renkler, gün batımına doğru daha turuncuya çalan renkler tercihiniz olsa da; hava ve gününüz neyse aciliniz de öyle olacaktır. Eh buna biraz gösteriş, biraz bilim kurgu katmak da size kalmış.

Hep mantıklı oluşunuz; mantığa yatmayan olaylarda sizi zor durumda bırakacaktır. Bazı zamanlarda ve ortamlarda bu sizi biraz gerebilir. Çok fazla gösteriş ve ilgi isteyen kişiler ve durumlar sizi sıkacak, zorlayacaktır. Ama sonuç her ne olursa olsun kararlı yapınız, kişiliğiniz bazen hayalci yanınız acil servisin de zevkli olabileceğini göstermenize yetecektir. Herkese ‘acil hekimliği de ne güzel işmiş’ dedirteceksiniz. 

BALIK

Eğer kazara acil servis yazmadıysa, iç güdüsü kuvvetli, duygusal ve sanatsal yanı güçlü bir acilci…

Genelde duygusal, romantik ve yalnızlık burcu olarak bilinmesine rağmen kuvvetli hayal gücünüz acil servisteki çıkış kapınız olacaktır. Su gibi durağan ve temiz oluşunuz, iyi niyetiniz sizin olumlu yanlarınız. Tüm diğer burçların özelliklerini bünyenizde toplamış olmanız genelde işinizi kolaylaştırsa da, iç dünyanızda karışıklıklara sebep olabilir. Hangi anda hangi hisse kapılmanız gerektiğini bazen karıştırabilirsiniz. Genelde tedavi kararlarınız hastaların ve çevredekilerin beklentilerine, hislerine göre olacaktır. Bu da sizi yeşil alanın vaz geçilmez hekimi yapacaktır. Hemşire arkadaşlarınızın gözdesi olacaksınız. Çünkü sadece realist kararlar almayacak onların da hislerini, düşüncelerini göz önünde bulunduracaksınız. Bu da sizin anaç ve güvenilir bir acilci olmanızı sağlayacaktır. Hafif obsesif yapınız hasta ve acil servis yönetimini planlamanızda kolaylık sağlayacaktır. Herkes bir adım ötesini görmede zorlanırken, siz on adım ötesini çoktan planlamış olacaksınız. Bu da acilin en aranan hocası, kıdemlisi olmanıza neden olacaktır.  

Hastalara koyduğunuz ön tanıyı ikiye indirmenize; tetkikler neticesinde tam tanı konulamamış olmasına rağmen iç güdünüz sizi en doğru tanıya götürecektir. Çünkü hayatınız iç güdülerinize bağlı ilerler. Herkesin yardımına seve seve ve ilk siz koşarsınız. Sevecen tavırlarınız ile herkesin sorunlarını çözmede yardımcı olmaya çalışmanız nöbet ekibinin dertleşmeyi sevdiği kişi olmanızı sağlayacaktır.

Acil servisinizin renkleri minimal duygusallık içeren mor ve eflatun olabilir. Belki biraz feminen görünse de genel olarak bu renkler size huzur verecektir. İmkanınız olsa tüm scrubslar mor ve lila olabilir. Monitör alarmlarını pembeye çevirirsiniz. 

Tüm burçların etkisi zaman zaman sizi zorlayacak. Aşamayacağınız bir soruna denk geldiğinizde, kendi kendinizi ikna etmeye çalışırken bulabilirsiniz. Eğer bir konuda ikna olduysanız, kimse size farklı bir şey yaptıramaz. Nöbet bitecek, herşey unutulacak belki ama en unutulmayacak olan; sizin kendi sınırlarınızı o kadar zorlarken başkasına zarar vermeyen, koruyucu ve yapıcı yanlarınız akılda kalacak. 

Öncelikle en sık karşılaştığınız “Tedavi Red/Terk Tutanağı”yla başlayalım; 

Kanunda sayılan bazı haller haricinde, tedaviyi reddetmek hastaların en doğal haklarındandır. Doktor olarak, kişinin bu tedaviyi reddetmesi halinde ileride hayatını kaybetme ihtimali olduğunu öngörseniz dahi, bunu hasta ile paylaştıktan sonra kararın ona ait olduğunu unutmamalısınız, çünkü bu noktada artık sizin değil hastanın iradesi esastır. Tedaviyi kabul etmemesi halinde doğacak muhtemel fayda ve riskleri açıkladığınız ve açıkladığınızı ispat için hastaya yazılı belge imzalattığınız sürece, tüm sorumluluğu hastaya ait olacak ve kişinin hayatı üzerindeki özgürce seçim hakkını kullanarak tedaviyi reddetmesi hak, hekimin buna uyması ise yükümlülüktür. Hasta başta onay verdiği halde, bilinci hala açık ve yerinde ise, yine istisnai önem içeren haller haricinde kararını her an değiştirme hakkında sahiptir.

“Hasta rızasının gerekmediği durumlar da vardır”

Üstü kapalı olarak bahsettiğimiz, hastanın rızasının dikkate alınmayacağı durumları açacak olursak, temelde; hayati tehlike arz eden acil hallerde, salgın ve bulaşıcı hastalık hallerinde(örneğin, aşı zorunluluğu) , suça ilişkin delil elde etmek için yapılacak müdahalelerde şüpheli/sanık tedaviyi reddetse dahi hakim/savcı kararı olduğu hallerde, kişi tedaviyi reddettiğini belirtse dahi üstün yarar gereği kişinin bu müdahaleyi kabul edip etmemesi önemli değildir. Aynı şekilde, velisi/vasisi olan kişilerin tedavisinde de hayati gereklilik taşıdığı düşünülüyor ise veli veya vasisinin tedaviyi reddetmesi geçersiz kabul edilecektir. Ülkemizdeki yasal düzenlemeler, bildiğiniz gibi ötenaziyi desteklememekte ve aynı doğrultuda kişinin ister kendi ister başkasının hayatı üzerinde ölüm-yaşam çizgisinde karar verme hakkı tanımamaktadır.

Tabii hasta bu hakkı kullanırken, ileride farklı suçlamalarla karşılaşmanız halinde kendinizi güvenceye almak adına, hastaya tedaviyi reddettiğine dair form imzalatılmalı, hastanede form yok ise “belirtilen tanıya ilişkin önerilen tedavinin uygulanma şekli ve uygulanma ya da uygulanmama halinde doğabilecek sonuçlar anlatıldı, hasta buna rağmen tedaviyi kabul etmediğini bildirdi” içeriğini taşıyan bir tutanak hazırlanıp imzalatılmalıdır.

Hemen ardından “Hekimin Hastayı Reddetme Hakkı ve Tutacağı Tutanak”tan bahsedecek olur isek; 

Nasıl ki hastanın doktoru seçme hakkı varsa, acil durumlar haricinde elbette ki hekimin de hastayı reddetme yani bırakma hakkı vardır. Biliyorum iş başındayken öyle insanlarla karşılaşıyorsunuz ki, bir yerden sonra bıkkınlık gelip bazı saygısız insanlar için beyaz kod vermeye bile üşenir hale geliyorsunuz. Yine de, hakkında beyaz kod vermeye gönüllü olmasanız dahi o kişiyle muhatap olmamak için ya da kişi sizi Cimer’e veya Savcılık’a şikayet ederse diye; en azından bir şahit eşliğinde, o kişinin beyan ve tavırlarını bir tutanak altına alarak ve başka bir doktora yönlendirerek şahsı tedavi etmeyi reddedebilirsiniz. Ancak altını çizmek isterim ki, hukuki sorumluluğunuzun doğmaması için bu kişinin acil müdahaleye ihtiyacı olan kritik durumu olmadığından emin olmalısınız.

Gelelim “Hasta Firar Tutanağı”na; 

Hasta, bilginiz dışında taburcu olmadan hastaneden çıkıp gidebilir. Siz doğal olarak başkaca işlerle meşgul iken, girişi yapılan hasta belki korkup veya fikir değiştirip, belki kendince beklemekten sıkılıp kimseye haber vermeden çıkıp gitmiş olabilir, bu sizi endişelendirmesin. Kişi o anda hastanenin gözetim ve tedavisi altında olsa dahi, sonuçta orada esir değildir, zaten siz de gardiyan değilsiniz. Bu durumda yapmanız gereken, hastanın gittiğini anladığınız anda, “gözlem altındaki hastanın habersiz ve personelin bilgisi haricinde hastaneyi terk ettiğini” açıklayan bir tutanak tutmak ve nöbet tuttuğunuz hekim ve/veya hemşirelerle birlikte imzalamaktır.

Çok geniş bir konu olan “Adli Tutanaklar”a gelirsek; kritik noktaları özetlemeye çalışacağım. Burada bahsetmeyi atladığım ama başınıza gelen ve hukuki boyutunu merak ettiğiniz olayları bizimle paylaşırsanız, o konulardaki sorularınızı da ayrıca cevaplandırmak isterim. Evet adli olgular konusunda fakültede zaten bilgilendirildiniz, hepsini burada tek tek saymayacağım. Ancak biliyorsunuz ki hastayı gören ilk mercii olarak sizin tutacağınız ilk adli tutanak, delillerin kaybolmaması ve suç şüphesinin aydınlanarak adaletin yerini bulması için büyük önem taşımaktadır. Hasta belki korktuğundan size açıkça söylemeyebilir, ancak hastanın anlattığı ile gördükleriniz birbiriyle çelişiyorsa, hasta söylememesine rağmen siz bir suç şüphesi varlığına inanıyorsanız yine adli tutanak tutarak durumu adli makamlara bildirmelisiniz. Hasta eğer aslında bir suçun mağduru ise; böylece hem üzerindeki tehdidin kalkması halinde şikayet hakkını kullandığında o kişiye yardımcı olacak, hem de sizin “suçu bildirmeme suçu” ile yargılanmamanızı sağlayacaktır.

Adli tutanaklar demişken, Eacem2021’de etik boyutunu bolca tartıştığımız “uyuşturucu/uyarıcı madde bildirim” zorunluluğundan bahsetmemek olmaz; uyuşturucu madde kullanan kişiyi cezalandırmak değil, onu tedavi etmek gerektiği düşüncesiyle, hekimin uyuşturucu/uyarıcı madde kullanan kişiyi adli makamlara bildirme zorunluluğu kaldırılmıştır. Böylece, tıbben “hasta” olarak kabul edilen madde kullanıcısının, “hastaneye gidersem başıma iş açılacak” endişesi ile doktora başvurmaktan çekinerek tedaviden mahrum kalmasının önüne geçilmiştir. Amatem’e yatma kararı nasıl şahsa ait ise, bu kararın da şahıs bazında hekimin değerlendirmesine açık hale getirilmesini açıkcası doğru buluyorum. Bu konuda benimle farklı görüşte olanlarımız olabilir; hatırlatmak isterim ki zorunluluk olmaması, “bildirilmemeli” anlamına gelmiyor, kendi vicdani ve etik görüşünüz doğrultusunda düşünme ve durumu bildirip bildirmeme yönünde karar verme yetkisi size aittir.

Ve duymaktan sıkıldığınız “Beyaz Kod Tutanakları”  ile de bu yazıya son verelim; 

Malum uzun yargı sürecinde mahkeme önünde dinlenilene kadar birçok tatsız macera daha yaşayacağınız için, olayın detaylarını zamanla unutmanız mümkündür. Hak kaybına neden olmasın diye, olay hala sıcakken tutacağınız bu ilk tutanak bütün dava sürecini belirleyecektir. Bu sebeple önemli bulduğunuz her detayı ve yanınızda şahit olarak kimlerin bulunduğunu açıkça yazmanız, gelecekteki kendinize de bir hatırlatma sağlayacaktır. Şikayetçi olmadığınız veya şikayetinizi geri çektiniz diyelim, siz aradan çekilseniz dahi o dava kamu davası olarak devam edecektir. Şikayetçi oldunuz ve karşı taraf cezasını alsın diyorsanız da, bizi arayıp beyaz kod konusunda destek talep edebilirsiniz.

Sizlerin de merak ettiğiniz konular varsa, mail adresimize bildirmeniz halinde, gelecek sayılarımızda bu konulara cevaplar bulmanız mümkündür. Gelecek yazımızda görüşmek üzere..

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

Kaynakları karıştırdığınızda “Wellness’ın” bir kelimeden daha ziyade bir eğilim ya da duruş, değişik yaşam alanlarında önemli prensiplerin serisini benimsemek için bir istek ve yatkınlık olduğunu görebilirsiniz…

“Kısaca Wellness, beyin, beden, ruh üçlemesinin entegrasyonudur” diyebiliriz.

Bu entegrasyonu sağlamak için Wellness’ın 6 boyutundan biraz bahsetmek gerekiyor. “Fiziksel, zihinsel, ruhsal, duygusal, sosyal ve iş sağlığı”

Fiziksel boyut; sağlıklı bir beden, iyi beslenme, düzenli egzersiz, zararlı alışkanlıklardan kaçınmak, sağlık ile ilgili bilgi ve sorumluluk kararları vermek ve ihtiyaç duyulduğu zaman tıbbi destek aramak ile korunur.

İyi durumda kalmak ve fiziksel açıdan sağlığınızı korumak için; iyi beslenmek, egzersiz yapmak, ideal kiloyu korumaya çalışmak, yeterli uykuyu almak ve zararlı maddelerin alımını kısıtlamak bir gereklilik ve ihtiyaç duyulan basamaklardır. Bunların çoğundan zaten hepimiz haberdarız …

Olayın sosyal boyutu ise aile içinde ve aile bireyleri dışındaki diğer kişilerle iyi ilişkiler kurma yeteneğidir. Sosyal Wellness, başkalarına karşı sempatik, dost ve sıcakkanlı olmak için bize huzur ve güven verir.

Sadece bireysel bir ilgi değil, aynı zamanda bir bütün olarak insan ve çevrenin ilgisini de kapsar. Sağlıklı bir çevreyi destekleme, etkili iletişimi teşvik etme ve topluluk üyeleri arasında karşılıklı saygıyı kapsar ve çevreniz ile pozitif sıkı ilişkiler geliştirir. Çevrenize size bakması fırsat vermektir. Aynı zamanda, serbest zaman ve rekreasyon için kendinizi zorlamanızı ve zaman yaratma fırsatı sağlar.

Acil tıp asistanları veya acil servis çalışanları için çalışma döngüsünün yarattığı sorunların başında fiziksel aktivite kısıtlılığı ve sosyal ilişkilerde düzensizlikler geldiğini hepimiz kabul etmeliyiz…

Acil tıbbın başarılı bir şekilde uygulanması ve sürdürülmesi yüksek derecede zihinsel ve fiziksel zindelik gerektiriyor ve bu kadar yoğun bir tempoda çalışmak zaman zaman hem fiziksel hem de duygusal olarak bizleri tüketebiliyor. Özellikle yaşın ilerlemesi ve üzerine hastalık gibi nedenlerin eklenmesi enerjik, aktif, uyku bilmez, durdurulamaz Acil Tıpçıların kendilerini başarısız, yetersiz, yorgun, isteksiz hissetmesinde önemli rol oynarken; tükenmenin gün yüzüne çıkarmasına da katkı sağlıyor.  Oysa, planlı ve düzenli yapılan egzersiz tükenmeye giden yoldaki etkenleri yavaşlatabilir veya durdurabilir.

Peki, egzersizin yaşantımızdaki faydalarının akademik sonuçları neler?

Yapılan bir çalışmaya göre, 10 haftalık yürüyüş ve koşu programına tabi tutulmuş bir grup ile tamamen sedanter bir yaşam biçimi uygulanan iki grubun kaygı düzeyleri, tansiyon düzeyleri ve yorgunluk hissi seviyeleri karşılaştırılmış. Düzenli egzersiz programı uygulanan grupta bu parametrelerde ciddi anlamda düşüş gizlenirken; diğer grupta anlamlı bir değişiklik saptanmamış.

Yine, başka bir çalışmada aerobik egzersiz, ağırlık çalışması yapan ve hareket düzeyi en düşük seviyede tutulan üç grubun; stresli bir duruma verdikleri tepkiler karşılaştırılmış. Katılımcıların, içinde numaralar olan dikkat dağıtıcı konuşmaları dinlerken bir yandan da ekranda çok hızlı gözüken zihinsel aritmetik bilmeceleri cevaplamaları istenmiş. Diğer gruplarla karşılaştırıldığında aerobik egzersiz yapan grupta kalp atım hızının daha yavaş ve kan basıncının daha düşük olduğu tespit edilmiş.

Bu sonuçtan yola çıkarak egzersiz yapmanın diğer yaşam olaylarına gösterdiğimiz fiziksel ve psikolojik yanıtlarda dayanıklılığı arttırdığı söylenebilir. Bu mekanizmanın nasıl işlediği tam olarak açıklanamasa da bazı araştırmalar, düzenli egzersiz neticesinde beyin kimyasının ve vücut ısısının değişmesine, bazı çalışmalar ise kardiovasküler performansın güçlenmesine bağlıyor. Yani, egzersiz yapmak vücudun strese tepki gösterme eşiğini yükseltiyor.

Egzersizler fiziksel durumumuza uygun bir şekilde planlanmalıdır. Bu plan doğrultusunda yapmış olduğumuz egzersizler yoğun tempo çalışma şartlarında bizi ayakta tutacağı gibi aynı zamanda daha iyi görünmemizi (göbeksiz erkek, balkonsuz eve benzetmesi Türk deyimleri arasında yerini almasına rağmen), daha iyi hissetmemizi ve ideal kiloda kalmamızı sağlayacaktır.

Herkesin fiziksel aktivite türü aynı mıdır?

Haftalık 150 dakikalık aerobik egzersize, beş adet 30 dakikalık seanslara bölünebilir. Bir seansta 30 dakikalık egzersiz yapamıyorsanız, günlük seansı iki üç seansa bölerek kısa süre zarflarıyla yine aynı etkiye sahip egzersizinizi yapabilirsiniz.

Sizin için en doğru egzersiz türünü bulmak gerekir. Egzersiz veya fiziksel aktivitelere yavaş başlayıp yavaş yavaş tempoyu artırmak gerekir. Yürüyerek, yüzerek veya bisikletle başlayıp, koşuya, aerobik aktivitelerine kadar tempoyu artırabilirsiniz. Bunun için spor salonuna da gitmeye gerek yok belki eviniz, belki bahçeniz veya en yakın park size yardımcı olabilir. Kafaya koyup, size uygun olanı gerçekleştirmek gerekir. Örnek verecek olursak; Doğu Karadeniz bölgesinde acil tıp asistanı veya uzmanı iseniz zorlu arazi şartları bisiklet binmenizi zorlaştırsa da bu araziler size dağcılık faaliyeti için kucak açmakta, ya da Akdeniz’in mavi sularını, sıcak asfaltına tercih edebilirsiniz. Size uygun olanı bulup, gerçekleştirmek gerekir. 24 saatlik bir nöbetin ardından önceliğiniz dinlenmek daha sonra spor yapmak olmalıdır.

Chicago Üniversitesi profesörlerinden John Cacioppo, sosyal dayanıklılığı arttırmak için neler yapabileceğimizi Twitter ve Facebook üzerinden okuyuculara sormuş ve Psychology Today dergisindeki yazısında gelen yanıtları şöyle paylaşmış: Fırından yeni çıkardığın yemekleri komşularınla paylaşmak, bir arkadaşına maddi bir hediye almak yerine deneyim fırsatı sunan bir hediye vermek hatta iki kişilik bir bilet alarak bu deneyimi paylaşmak, insanları rutin çevrelerinden çıkartarak onları kişiler arası bariyerlerinin kalkabileceği güzel bir yerde toplamak, açıklık, yaratıcılık ve üretkenliği teşvik etmek.

Acil tıp asistanları veya acil servis çalışanları için çalışma şartları gereği “sosyal dayanıklılık” ve “çatışma” acil servisteki günlük işlerimizin vazgeçilmez bir parçasıdır. Acil tıbbın işleyişi gereği ekip çalışması çatışma ve sosyal ilişkilerdeki birçok ikilemin gelişmesine de gebedir.

Vaka için konsültan hekimle çatışma, kıdemliyle çatışma, alanındaki hemşire ile çatışma işimizin olmazsa olmazı olmakla birlikte, çatışmanın sınırını koyabilmek de Wellness’ın sosyal boyutu kısmında bir adım atmamızı sağlar.

 Sakin olun ve önce derin bir nefes alın!

Çatışma yaşadığımızda ne yapmak gerekir?

Şimdi bir plan yapmanız gerekli:

1. Karşılıklı katılım gösterip sorunu çözmek için birbirimizi dinlemeliyiz.

2. Sorunun başında olup ve birbirinizin ihtiyaçlarına yanıt vermeliyiz.

3. Birbirinize ilgi gösterip ve bir şeylerin başkasının gözünden farklı göründüğünü kabul etmeliyiz. Takımın her bir parçası ile sadece nöbetlerde ve çalışma alanında değil, aynı zamanda çalışma hayatımızın dışında da görüşmeli, düşüncelerine saygı göstermeliyiz.

4. Ekibin her bireyinin söylemek istediklerini sonuna kadar dinlemeliyiz.

5. Birbirimizi cesaretlendirip, karşılıklı saygı ve değer vermeliyiz.

Modern Dünya’da sosyal network teknolojileri iyi dinleme becerilerini geliştirmeyi pek teşvik etmese de sosyal dayanıklılığınızı güçlendirmek istiyorsanız bu 5 plandan asla vazgeçmemelisiniz.

Türkiye gibi bir ülkede yaşamak aynı anda 4 mevsimi yaşama imkânı sağlar. Acil gibi bir bölümde çalışmak 2-3 günlük boşluklarınızın sık sık olmasını sağlar. O hale? Neden kışın 3 gününüzü ayırıp Palandöken’e kayak yapmaya gitmeyesiniz?

“Sloganınız; nöbetimi de tutarım, dünyayı da gezerim olmalıdır…”

Neden ilkbaharda eriyen karlara coşan Fırtına deresinde rafting yapmak için Çamlıhemşin’e gitmeyesiniz? Madem acilde çalışıyor ve gerçekten yoruluyorsunuz bütün bunlara hakkınız var! Bir nöbet çıkışı Kapadokya’ya gidin, mağara otellerden birinde kalın ve ertesi sabah balona binin. Bunu yapabilmek için dünyadan binlerce kişi yıllık izinlerini bekliyorlar. Acilci olmanın avantajlarını sonuna kadar kullanın. 

Amacınızın makine gibi çalışmak değil insan gibi yaşamak olduğunu sakın unutmayın!

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ocak 2022 tarihli 10. sayısında yayımlanmıştır.

“Fikir ayrılığı, Biz tekrar buluşacağız”

Her ne kadar çoğumuz bunu önlemek için elimizden geleni yapıyor olsak da, çatışma acil servisteki günlük işimizin vazgeçilmez bir parçasıdır. Ancak başkaları ile inatlaşmayı sevmek zorunda olmamakla birlikte, ondan da korkmamız için bir sebep yok. Çatışma her zaman çevremizdedir. Hele ki acil serviste çalışıyorsak çatışmanın içindeyiz diyebiliriz.  İş yerinde çatışma altın bir fırsattır. İyi yapılırsa, çatışma anlamlı bir değişiklik taşıyan araç olabilir. Çatışma talepleri, sözel olsun ya da olmasın “Beni dinle!” cümlesiyle başlar.

Acil Servisteki çatışma anında neler yapmalıyız?

Öncelikle kabul etmemiz gereklidir. Astronot Jack Swigert ünlü olduğu gibi “Houston burda bir sorun var” dedi. Çatışma oldu. Öncelikle bunu kabul etmeli ve hissetmeliyiz. Örneğin, çömez ortopedi konsültanı, uygun sedasyonun başlamasından önce sabırsızlıkla pediatrik bir hastanın kırık uzvuna redüksiyona başladığında, vücudunuzun sıkıldığını ve kalbinizin battığını hissettiğiniz bir zamanı düşünün. Bu çatışma anında, kalbinizin sıkıştığını hissettiğinizde, göğsünüz sıkıştırabilir veya karnınız düğümlenir, vücudunuzun gönderdiği duyumlardan haberdar olun.

Sonra derin bir nefes alın. Çatışma olduğunda başlangıçta, nefes almak için biraz zaman ayırın. Bilinçli nefes almak, iç organ tepkilerinin bir kısmını atmaya yardımcı olur ve dikkatinizi dağıtmadan soruna odaklanmanızı sağlar. Aynı zamanda bize bir eylem planı hazırlamak için küçük zihinsel bir alan sağlar. Spor yaparak ve diyafram solunumu egzersizleri yaparak doğru nefes almayı öğrenmek bunun en güzel yoludur.

Ardından, bir eylem planı geliştirin. Bilinen en güzel çatışma çözümü kitaplarından biri olan “Getting to Yes: Negotiating Agreement Without Giving In” yazarları, bir eylem planını dört adımda açıklıyor.

“İnsanları  problemden ayırın”

Tekrarlayan sorular soran bir hasta veya bizi beceriksizlikle suçlayan bir konsültan olduğunda, damarımıza basıp hepimizi yıldıran anlar vardır. Otomatik cevabımız kişiye tepkisel patlamadır. Bununla birlikte, kişiyi sorunun dışında bırakabilirsek, çatışma odağı kişisel bir saldırı yerine duruma döner. Soruyu “Bu konsültan nerde yanlış yapıyor?” yerine, “Bu konsültanın davranışını hangi faktörler etkiliyor?” şeklinde sormamız olaya daha farklı açılardan bakmamıza yardımcı olacaktır. Belki de yukarıdaki örnekteki genç ortopedi asistanı daha önce hiç sedasyon ile redüksiyon uygulaması görmemiş veya kıdemli rol modelleri, benzer davranışlarda bu tür davranışları göz ardı eden hekime katılarak fazla işlenmiştir. Sorundan insanları uzaklaştırmak, çatışmaya karşı yargılayıcı olmayan çözümler üretmemize izin vermektedir.

“Durumlara değil, ilgiye odaklanın”

Bir zamanlar baş ağrılarının şiddeti nedeniyle okula gidemeyen 3 haftalık baş ağrısı öyküsü olan bir ergene baktım. Annesi son 2 hafta içerisinde diğer sağlık kuruluşlarında yapılmış olan 2 normal taramaya rağmen beyin tomografisi çekmem konusunda ısrarcıydı. Annenin endişelerini dinlerken, konuşmayı başka bir tomografi taraması yapılıp yapılmamasına ilişkin bir tutum almak yerine kızının semptomlarını hafifletmenin yollarını tartışmaya odaklanacak şekilde yönlendirdim. Anneye sorduk: Kızına tekrardan radyasyon verme konusunda ısrarcı mıydı, yoksa kızının baş ağrısının olası nedenleri ve alternatif tedavi seçenekleri hakkında konuşmak ister miydi? Daha sonra hasta için sağlıklı bir tedavi planı hazırladık ve muhtemel gereksiz bir tomografi çekimini önledik. Herkes olaydan yarar sağladı.

“Ne yapacağınıza karar vermeden önce çeşitli olasılıklar oluşturun”

Yukarıdaki hikayede, tartışmayı yeniden başlatıp annenin düşünmesi ve kızıyla tartışması için farklı tedavi seçenekleri geliştirdim. Tartışmayı bu konuma getirmek biraz zamanımı aldı, ancak anne kaygılarını takdir ettiğimi ve şu anda kızı için en iyi bakım planına sahip olduğunu hissetti. Ayrıca, bu hastaya Acil Serviste en iyi bakımı sağladığımız için memnundum.

“Sonuçların bazı objektif standartlara dayanması konusunda ısrarcı olun”

Nesnel bir standart kullanarak, iki temel amaca ulaşabiliriz. Nesnel standardı belirlemek için işbirliği, ekip çalışması ve karşılıklı olarak hedefler üzerinde anlaşmaya varılır. Temel olarak, bu çatışmanın olası bir çözümüne ilişkin mantığının, “bana göre şöyle olmalı”dan daha önemli olması gerektiği anlamına gelir. Olası çözümlerin her biri, nesnel akıl yürütme ve arkasında karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya varılan bir ölçüm şekline sahip olmalıdır. Örneğin, genç ortopedi konsültanı ile  konuşurken “Hastayı ben konsülte ettim ve uygun gördüğümde redüksiyona başlayabilir yada alanı terk edebilirsin” şeklinde objektif olmayan bir ifade sunmak yerine; objektif bir yaklaşım ile “Sedasyonun başlaması için birkaç dakika daha beklersek, hem hasta daha konforlu olacak hem de sizin redüksiyonu gerçekleştirmeniz daha kolay olacaktır” diyebilirsiniz. Bu durumda, yalnızca bir seçenek sunmakla kalmayıp aynı zamanda hastaya da birkaç dakika daha kazandıracaksınız. Aynı zamanda sizin önerinizi objektif bir tarzda mantıklı hale getirmiş olacaksınız.

Anahtar noktaları unutmamak en önemli ipucudur.

Özetle;

Çatışma hepimizin etrafındadır ve çatışma öğrenmek için bir fırsattır. Derin bir nefes alıp sonra çatışmaya girmek sizi galibiyeti getirecektir.

İnsanları sorundan ayırın, ilgi alanlarına odaklanın.

Çatışmayı kazanmak için birden fazla seçenek sunun ve sonucun objektif standartlara dayanmasını sağlayın.

Çatışma kaçınılmazdır. Ancak, iyi bir şekilde ele alındığında, çatışma fikirlerin, çıkarların ve görüşlerin çözümlenmemiş bir konu etrafında üretken bir şekilde paylaşılmasına neden olabilir. Karşılıklı faydalı değişikliklere ilham verebilir.

Tek gereken biraz yeniden tasarlama. Bu yüzden, duygularınızı kabul etmek, derin nefes almak ve size, meslektaşlarınıza ve hastalarınıza fayda sağlayacak somut bir eylem planı hazırlamak için biraz zaman ayırın.

Peki, Kendi Bölümünüzdeki Arkadaşlarınızla olan İlişkiler?

Kendi bölümünüzdeki arkadaşlarınız sizin hem iş arkadaşınız, hem de usta çırak ilişkisi açısından eğiticiniz ve öğrencinizdir. En zor anınızda başınızı çevirdiğinizde ilk onları görürsünüz ve başınız derde girse telefonda ilk onların numarasını çevirirsiniz. Bu açıdan acil servis gibi ekip çalışması olan bölümlerde iş arkadaşlarınız bazen ailenizden daha çok gördüğünüz kişiler olur. Hatta bir bakmışsınız evlenmişsiniz aileniz olmuş.

Ekip arkadaşlarınızla mesai içindeki çatışmalarınızı mesai dışına taşımamaya çalışın. İşler kötüye gitme eğiliminde ise dışarda buluşup beraber bazı etkinlikler yapın. Ekip olarak spora gidebilir, bir gezi organize edebilirsiniz; bu ilişkilerinizi güçlendirecektir.

Acil serviste çalışmak fedakârlık isteyen bir iştir ve en büyük fedakârlığı hak eden de ekip arkadaşınızdır. Arkadaşlarınızın hem mutlu günlerinde hem de üzüntülü zamanlarında yanlarında olmayan özen gösterin, unutmayın siz onların ikinci ailesiniz.

Nöbetler her zaman sorun olur; bayram tatilleri ve yaz tatilleri gibi herkes için önemli olan zamanların nöbet kurallarının önceden belli olması ekip içerisinde gerginlik yaşanmasının önüne geçer. İstisnai durumu olan arkadaşlarınıza hoşgörülü bir şekilde çözümler üretmeye çalışmak, her zaman kesin bir çözüm bulamasanız da bu iyi niyetli arayış mutlaka karşı tarafı memnun edecektir.

Unutmayın acil servis bir ekipten öte kocaman bir ailenin parçası olmaktır. Tüm ortamlarda bazen gergin anlar yaşanabilir. Önemli olan nöbetin sonunda bu gerginlikleri, kızgınlıkları içerde bırakıp; bir bardak kahve eşliğinde sohbet edebilmektir.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Eylül 2021 tarihli 9. sayısında yayımlanmıştır.

İçinde bulunduğumuz pandemi sürecinde fedakarca görevlerini yerine getirmeye çalışan sağlık çalışanlarına karşı yapılan şiddetin her türlüsünün artık bitmesini diliyoruz.

Şiddet sonrası görevine devam eden meslektaşlarımıza her türlü hukuki destegi vermeye hazır ve her zaman yanlarında olduğumuzu kamuoyuna saygıyla duyururuz.

Türkiye Acil Tıp Derneği
Yönetim Kurulu

Bu organizasyonda öncelikle Acil Tıp Uzmanlarının (ATU) sorunları konuşuldu ve bir öncelik sıralaması belirlendi. İlk gündem maddesi olarak ele alınan “Acil Servislerde Şiddet” konusu öncelikle ATU’larından oluşan bölge temsilcileri olarak adlandırdığımız bir ön komisyonda yaklaşık 1 hafta süresince beyin fırtınası yöntemi ile tartışıldı ve görüşler toplandı.

Bu görüşler organize edilerek ölçülebilir ve rapor edilebilir bir formata getirildi ve sayıları yaklaşık 1500 kişiye ulaşan ATU gruplarında bir anket şeklinde paylaşıldı ve geri bildirimlerimiz toplandı.

En önemli sorun KA-LA-BA-LIK

Bu geri bildirimler doğrultusunda TATD’nin şiddet konusunda ki önerileri ve “Acil Servislerde Şiddeti Önleme Raporu” adı altında bir rapor hazırlandı.

Bu rapor sağlıkta şiddet konusunda acil servislerin durumunu yansıtan ve çözüm önerileri sunan şu ana kadar yapılmış en kapsamlı rapor özelliğindedir. Raporun oluşmasında emeği olan tüm arkadaşlarımıza, meslektaşlarımıza ve TATD yönetim kurulumuza teşekkür ediyoruz.