Şükrü Sunay Akın, şair, yazar, gazeteci, araştırmacı ve tiyatro oyuncusu. 1962’de Trabzon’un Ortahisar ilçesinde doğmuş. İlk şiirini yedi yaşında yazmış. Uzun süredir kendi yazdığı tek kişilik oyunları ile sevenlerinin karşısına çıkıyor. 2005’de İstanbul’da uzun süredir hayalini kurduğu Oyuncak Müzesi’ni açtı. Sevgili Sunay Akın bizi kırmadı ve Türkiye Acil Tıp Kongresi’nde bizlerle buluşmayı kabuul etti. Harika bir gösterinin ardından tüm yorgunluğuna rağmen sorularımızı yanıtlamayı kabul ettiğiniz için teşekkür ederim. 

HEK: Biz Türk hekimleri olarak son zamanlarda yaşadıklarımızla kendimizi birazcık yetim hissediyoruz. Pandemide en ön sıralarda savaşan hekim grubu acil tıp hekimleriydi diyebiliriz. Ama yine de son zamanlarda malum şiddet olayları olsun halk ile meslek grubumuz arasında bir iletişimsizlik ve kopukluk yaşanmakta. Sizin bu konudaki fikirlerinizi merak etmekteyiz.

Sunay AKIN: Tüm bu söylediklerinizin nedeni benim 18. yaş günüm. 12 Eylül 1980’de 18 yaşındaydım ve o gün darbe oldu. Neydi 12 Eylül darbesi? Cumhuriyetin öne çıkarttığı ki cumhuriyetten önce de biriken o damlaların bir bilgi seli ile Anadolu’da her yere ulaşması. Bilgisizliğin kurak coğrafyasını bereketli bir hale getirmesi. Cumhuriyet buydu. Neler görüyoruz baktığımız zaman 12 Eylül 1980 darbesine kadar. 7000’e yakın üreten, bilgiyi Anadolu’nun her kösesine taşıyan öğretmen ve onların yetiştirdiği öğrenciler vardı. Aydınlanan bir Türkiye varken birden 12 Eylül darbesi ile bilgi düşmanlığı başladı. Öğretmenler, mühendisler, hekimler, yazarlar, sanatçılar, okuyan aydın insanlar fişlendi bu darbede. Bu darbenin yapılma nedeni bu kurak ve çorak bilgi düşmanlığına Türkiye’yi taşımaktı. Çünkü Türkiye Cumhuriyeti emperyalizmi yenerek kurulan ilk devlettir. 

“Bağımsız Türkiye Cumhuriyeti bilgi toplumu üzerinde yükselmelidir”

Mustafa Kemal Atatürk “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz, İleri!” dememiştir. O söz şöyle başlar. TBMM orduları … Bakın ikisi aynı şey değildir. Yani ordular ben demekse TBMM orduları biz demektir. Önce kongreler yapılmış kongrenin delegeleri ile meclis kurulmuş o meclisin kararları ile Kurtuluş Savaşı yapılmıştır. Dünya tarihinde bunu yapan ve başarıya ulaşan tek devletiz. Sonrası bilginin egemen olduğu bir Cumhuriyet. Sonrası darbe ile bugünkü sözünü ettiğimiz aydın insanların ki – onların en ön sıralarında hekimler gelir – dışlandığı, hedef gösterildiği, şiddete maruz kaldığı bir Türkiye. Bu bilgi düşmanlığıdır. Bugün bağımsızlık bilgi toplumu olmakla eşdeğerdir. Öğretmen, hekim bunun simgesidir. Ve onların sivil toplum örgütleri. Ama bu değerler giderek erozyona uğramıştır ve bugün sizin dediğiniz içler acısı duruma dönüşmüştür Türkiye. Türkiye bu karanlığa birdenbire itilmedi. Kolay da değildi bu karanlığa itilmesi. Hala da başaramadılar. Başardılar mı? Hayır hayır. Farklı düşünmek bizi daha zengin kılar. Her farklı düşünce bir enstrümandır. Farklı farklı düşünmemiz bizi güçlendirir. Farklı düşünmekte bir kötülük yoktur. Tam tersi güzellik ve zenginlik var.  

HEK: Parası ile genelde söz konusu olan bir mesleğiz ama gerçekler biraz farklı. Sizin bu konudaki fikirleriniz nelerdir?

“Doktorluk en büyük sanat dalıdır”

Sunay AKIN: İlk soruda da meslek dediniz hayır doktorluk sanattır hem de en büyük sanat dalıdır. Salgın hastalık günlerinde ne gördük? Konser salonları boş, tiyatro salonları boş, kitap fuarları boş. Her şey boş. Her şey durdu. Ne bekledik? En büyük sanatçıyı bekledik gelsin insanı kurtarsın. Çünkü her sanat eser karşısında insan ister. Bu meslek değildir. Bir ressam bir şair bir müzisyen emeğinin bir karşılığı vardır. 

Bugün yurtdışından gelecek 2-3 dergiye abone olacak gücü var mı hekimin? Yok. İşte parayı konuşmak bu. Ben şimdi parayı mı konuşuyorum? Hayır. Ben parayı konuşmuyorum. Bir hekimin kendini geliştirecek, daha iyiye geleceğe hazırlaması için gerekli olan donanımından söz ediyorum. Bu işin iş güvencesi var, ev güvencesi var, özlük hakları var, çocuğunu ailesini geçindirme, onlarla bir arada huzurlu yaşam hakkı var. Bunlardan söz ediyorum. Haklarından söz ediyorum. 

“Önemli olan para değil, kendini güvende ve mutlu hissetmektir önemli olan”

Nedir para? Para elimizin kiri. Parayı konuşmuyoruz ki olması gerekeni söylüyoruz. Daha sağlıklı bir toplum için, eğer hekim kendini güvende ve mutlu hissetmiyorsa yaptığı bu sanatından dolayı o zaman sağlıklı bir toplumdan söz edemeyiz. Öğretmenler için de geçerlidir bu. Aydın sınıfıdır bir toplumu yöneten. Aydın sınıfını sömürürsen aydın sınıfını baskılarsan aydın sınıfını köleleştirirsen kendi geleceğini karartırsın. Benim için hekim ve para budur. Her alanda böyledir. Sanatçı için de böyledir. Ben hiçbir zaman para için yazmadım bir metnimi. Para için oturmadım daktilonun başına. Sizler beyaz önlüğünüzü stetoskopunuzu para için giyip takmıyorsunuz. En kötü hekim bile bunu yapmaz. Vallahi yapmaz. Hedef gösteriliyor hekimler: Çünkü düşünen insan ve bilgi hedef gösteriliyor. 

HEK:Hekimlere uygulanan şiddet ile ilgili ne düşünüyorsunuz? 

Sunay Akın: Birkaç yıl önce bir gazeteden beni aradılar. Hocam bir soru soracağız. Yanıtınızı ön sayfada yayınlayacağız. Sizin dışınızda dört kişiye daha soruyoruz. Sizlerin düşüncelerinize ön sayfada yer vereceğiz. Ben de dedim ki beni arayıp rahatsız etmeyin. Söylüyorum, gazeteyi alıyorum, bakıyorum ki basmıyorsunuz. 

Soru şu: Aziz Sancar bir Türk hekimi, Nobel ödülü aldı? Bu konudaki düşünceleriniz nedir? Gurur duydum bir Türk hekimin Nobel kazanmasından. Her aklı başından insan gibi. Ama unutmayalım ki o güzel insan başka bir ülkenin kendine tanıdığı olanaklarla bunu başardı. Eğer o değerli hocamız kendi ülkesinde hekimlik yapsaydı gazetenizde Nobel kazanan değil hasta yakınının dövdüğü ya da öldürdüğü hekim olarak yer alacaktı. Bunu okumadınız neden? Çünkü basmadılar? 

HEK: Tıp fakültesinde duyduğum ironik bir cümle vardı. “Tıp fakültesinden her şey çıkar arada bir de doktor çıkar.” Biz hekim camiası olarak işimiz dışında farklı alanlarda olmayı, ilgilenmeyi, hobiler edinmeyi seven bir grubuz. Siz de Oyuncak Müzesi’nin kurucusu ve ülkemizin değerli koleksiyonerlerinden birisiniz. Bu konuda bize vermek isteyeceğiniz tavsiyeler var mıdır? 

“Hekim sanatın her alanı ile ilgilidir”

Sunay Akın: “Tıp fakültesinden her şey çıkar arada bir de doktor çıkar” ironisi doğrudur. Çünkü hekim entelektüel, bilge insandır. Çünkü sanatın her alanı ile ilgilidir. Gerçekten öyledir. Çünkü bilim ve sanat bir kuşun iki kanadı gibi. Ben sanatçıyım. Bilimle ilgilenmiyorum mu sanıyorsunuz? Yapay zekayı Cern’i sürekli takip etmekteyim. Küresel ısınma, iklim krizi konusunda bilim insanları neler tartışıyor? Öyle bir okuyorum öyle bir merak ediyorum ki. Bu yüzden hepimiz aynıyız bu konuda. Bu yüzden hekimler gerçekten sanata en duyarlı insanlardır. Birbirine zıt şeyler değildir. Ama bizde lisede başlar edebiyat kolu mu fen kolu mu? Ne alakası var? Matematik mi fen mi edebiyat mı? Türkçeyi bilmeden bir matematik sorusunu çözemezsin ki. Çünkü yanıt sorunun içindedir. Soruyu anlamadıktan sonra gideceğin bir yol olamaz ki matematikte. Dilin gramer yapısının matematik olduğunu bilmezsen konuşmaz kendini anlatamazsın. 

“Müzeler korumacılık düşüncesinin göstergesidir”

Koleksiyonerlik çok önemlidir. Çünkü korumacılık düşüncesidir koleksiyonerlik. Bir ülke müzeleri varsa korumacılık düşüncesine sahiptir. Paris’te çok eski bir evi yıkıp yerine bir beton bina yapamıyorsan bunun nedeni müzelerdir. O müzeleri yık Paris yerle bir olur. Ya da Londra’da High Park’ta sincabın kuyruğunu çekemiyorsan bunun nedeni British müzesidir. Korumacılıktır. Keşke bugün tıp müzeleri, eczacılık müzeleri çok çok fazla olsa. Örneğin Çanakkale’de müzeleri gezerken oradaki veteriner hekimlerin hiçbirisine rastlamazsınız. Ama savaş başlamadan aylar öncesinde yüzlerce deveyi, atı, katırı, eşeği getirip onlara bakarak onların sağlıklı olmasını sağlayarak o siperleri kazan, tonlarca topları çekip yerleştiren, veteriner hekimlerdir. Nerde onlar? Hiçbirini bilen yok. Onlar zaferin ilk adımıydı. Çağdaş tıp sanatını anlatan güzel müzelere ihtiyacımız var. Koleksiyon yapın. Ne biriktirdiğinizin bir önemi yok. Korumacılık güzeldir ve onlara baktıkça dokundukça mutlu olursunuz. 

HEK: Yorucu bir günün ardından bizi kırmadığınız ve bu güzel sohbetiniz için çok teşekkür ederim. Son olarak acil tıp camiasına söylemek istediğiniz bir şeyler var mı? 

“İnsan hayatın bir yerde son bulacağını kabullenmeli”

Sunay Akın: Ben acil servisleri çok seviyorum. Oraya gittiğim zaman iyi ki varsınız diyorum her seferinde. Mesele oraya gelebilmek. Oraya geldikten sonra ne olup bittiği önemli değil. Sonuçta insan hayatın bir yerde son bulacağını bilmeli. Yani ne bileyim bir kazada, bir köşede, çukurda, kalmaktansa geleyim acil servise de o ışığın altında o son nefesi sizlere bakarak sizlerin o çabasını görerek son nefesimi vereyim isterim. Beni kaybetseniz de vazgeçmeyin. Doktorlarda kaybetmek yok. Siz devam edin. Ben her zaman derim. Çocuklarıma derim. Bana bir şey olursa doktora bir şey demeyin sakın ha! Sesinizi çıkartamazsınız. Kurban olun siz ona. Çünkü o gidecek başka bir hastaya bakacak. 

“Kendini unutup hayat kurtarmaya çalışanlar sizsiniz”

Ben “O”yum. O bilginin ışığı ile hayat kurtarmaya çalışıyor. Ben hayatımı buna adadım. Hekim devam edecek. Uygarlık budur. Moralinizi sakın bozmayın sakın. Hata yapacağız tabi ki yapacağız. Pilotlar yapmıyor mu? Neler oluyor? Havaalanında kule yapmıyor mu? Sorun o değil. Mesele sorunu görüp tekrar çözüp üretmeye devam etmek. Durmak değil. Sen duramazsın. Sen öyle çekip oturamazsın. Durma hakkın yok. Bir acil hekiminin akıl sağlığını koruması hiç kolay değil. Bütün hekimlerin zor da acil servis hekiminin daha da zor. Filmlerdeki helikopterden birini aşağı atarlar da insanı kurtarır ya o sizsiniz işte. 

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Temmuz 2023 tarihli 14. sayısında yayımlanmıştır.

Ben de öncelikle yazının en başına bir teşekkür listesi eklemek istedim. Sağlığın iyileştirilmesi ve geliştirilmesi adına onlara çok şey borçlu olduğumuzu düşünüyorum. Türkiye Acil Tıp Derneği (TATD) Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Serkan Yılmaz ve üyeler Prof. Dr. Serkan Emre Eroğlu, Doç. Dr. Bülent Erbil, Prof. Dr. Müge Günalp Eneyli, Prof. Dr. Murat Orak, Prof. Dr. Ayhan Özhasenekler, Prof. Dr. Haldun Akoğlu, Doç. Dr. Funda Karbek Akarca, Doç. Dr. Özgür Dikme, Doç. Dr. Özcan Yavaşi, Uzm. Dr. Murat Çetin nezdinde; tüm acil tıp hekimlerine en içten duygularımla teşekkür ederim. 

Sevgili Ebru Hocama da ayrı bir satır açmak istedim. Uzm. Dr. Ebru Ünal Akoğlu hem hekim hem de derneğin iletişim süreçlerini yönetmedeki başarısı ile bence ayrı bir yazı konusu…

Nisan ayının son haftası 19. Türkiye Acil Tıp Kongresi & 6. TATD Kurs Günleri aracılığıyla, acil tıp camiası ile bir araya gelme fırsatım oldu. Türkiye Bilimler Akademisi üyesi Prof. Dr. Naci Görür, sağlık camiası akademisyenleri, iletişim akademisyenleri ve ulusal medya temsilcilerinin bir araya geldiği kongre, ana akım gündemin dışına çıkıp pratik yaşam ve deprem gerçeğini unutmamamız adına çok kıymetliydi. Kongre sürecinde, tıbbi içeriklerin yanı sıra, “Gelecek Depremlerde #HepBirlikte #Dahaİyi Olmak İçin” başlığı ile gerçekleştirilen panel, afetlerde sağlık, arama kurtarma, barınma gibi elzem hizmetlerin yürütülmesinde yaşanabilecek sıkıntıların giderilmesi için planlamanın ne kadar önemli olduğuna bir kez daha vurgu yaptı. Panelin ardından yapılan röportajlarda 6 Şubat ve sonrası görev yapan hekimler yaşadıklarını NTV’den Melike Şahin ile paylaştı. 

Kongrenin tıbbi program içerikleri de eminim katılımcıları memnun etti. Eminim, diyorum çünkü 3 gün boyunca farklı salonlarda hayata geçirilen eğitim modüllerine katılım oldukça yüksekti. Açıkçası bugüne kadar farklı alanlarda gerçekleşen kongrelerdeki oturum ve eğitimlere katılım oranlarının düşüklüğü hep dikkatimi çekmiştir. Bu kongredeki programlara gösterilen ilgi ve yoğun katılım, program ve içeriklerin ne denli doğru hazırlandığının da sağlaması oldu. 

İletişim adına yapılanlara kısaca değinmeden önce kongre kapsamındaki haber çalışmalarından da bahsetmek isterim. Demirören Haber Ajansı Sağlık Muhabiri Özlem Yurtçu Karabulut’un kongrede yer alan “Deprem Çalıştayı” sonrası servis ettiği haber başlıklarından ilki bölge acillerinde yaşanan sorunlar ve yapılması gerekenlerle ilgiliydi. Sarper Hoca’nın ilgili haberde de ifade ettiği üzere; 6 Şubat’tan beri deprem afeti ile karşı karşıya kalan 11 ilimize kalp masajı uygulanmaya devam ediliyor. Kendileri de depremzede olmasına rağmen; temel barınma ve güvenlik ihtiyaçları halen tam olarak karşılanmamış yüzlerce acil hekimi ve sağlık çalışanı, insan üstü bir çaba ile bölge halkına hizmet vermek için çalışıyor. Haber çalışması ve Sarper hocanın açıklamaları, bölgedeki acil hekimlerinin ve diğer sağlık çalışanlarının yaşadığı zorlukları ve özverili çalışmalarını kamuoyu gündemine taşıması adına oldukça değerliydi. Umarım en kısa sürede hem hekimlerin hem de bölge halkının ihtiyaçları doğrultusunda kalıcı çözümler hayata geçirilir. 

Yine aynı çalıştayda öne çıkan bir diğer konu ise Acil Tıp Uzmanı ve TATD Afet Grubu Sekreteri Doç. Dr. Sarper Yılmaz ve Doğa Çalışma Grubu Başkanı Dr. Öğretim Üyesi Ferudun Çelikmen’in dünyada ilk kez “çök- kapan -tutun” tekniği ile “cenin pozisyonunu” bilimsel olarak karşılaştıran araştırmasına yönelik çalışma oldu. Çalışma ile ilgili yapılan haber, günlük hayatımızı etkileyen bazı bilgilerin bize aslında nasıl yanlış aktarıldığını görmek açısından son derece önemliydi. Konunun ulusal medyada farklı pek çok mecrada yayılımı ise görünürlük ve etkileşim açısından TATD’nin bugüne kadar hayata geçirdiği medya iletişim çalışmalarının en etkililerinden biri olmasına da olanak sağladı. 

Ve iletişim…

İletişime ait anlatacak pek çok şey var. Kongrede gerçekleştirdiğimiz “Sağlık Alanında Sosyal Medya, Etik ve E-Profesyonelizm Üçgeni” başlıklı panel özelinde ve konuyu dağıtmadan şunları ifade etmek isterim: “İletişim biraz aşka benzer.” Her şeyiyle bizi etkiler ama kimse gerçek etkisinin bu denli büyük olduğunun farkında değildir. İhmal ederseniz yıkıcıdır, üzerine çok fazla düşerseniz hakiki anlamını ve etkisini yitirebilir. İletişimi geliştirmek ve kolaylaştırmak için farklı araçlar vardır. Medya bunlardan sadece bir tanesidir. İletişim profesyonelleri olarak bizlerin görevi; yapılar, kurumlar ve örgütler ile paydaşları arasında köprü işlevi görmektir. 

Medya başlıklı resimli
Kim, Hangi kanal ile Kime, Nasıl bir etkiyle Ne söyler? Bu anlayışla iletişim adına Nerede ve Ne Zaman Ne Yapmamız gerekliliği ile iletişim biliminin derinliklerine yol almanız dileği ile…

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Temmuz 2023 tarihli 14. sayısında yayımlanmıştır.

Hocam öncelikle iyi günler diliyorum. Bugün kitabınız “Acilin Türküsü” ile ilgili keyifli bir sohbet üzerine buluştuk. Ama kitapla ilgili konuşmadan önce okurlarımız için kısaca kendinizi tanıtmak ister misiniz?

Öncelikle bana bu fırsatı sunduğunuz için çok teşekkür eder, emeği geçen herkese ve tüm okuyanlara saygılarımı sunarım. Aslen Çorum’u lup 1967 yılından beri Ankara’da ikamet eden bir ailenin 6.cı çocuğu olarak 1973 yılında doğdum. 1998 yılında Konya Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olup 2004- 2009 yılları arasında Hacettepe Üniversitesi Acil Tıp Kliniğindeki 5 yıllık asistanlık dönemi sonrası Muş Devlet Hastanesinde mecburi hizmetimi tamamladım. Doğduğum memleket olan Ankara’ya tekrar dönüp halen Dr. Nafiz Körez Sincan Devlet Hastanesi’nde 12 yıldır acil tıp uzmanı olarak hizmet vermeye devam etmekteyim. Evli ve birisi baba mesleğine gönül verip tıp fakültesinde okumakta olan iki kız babasıyım.

Öncelikle neden isim olarak kitabınızda “Acilin Türküsü” ismini düşündünüz?

Öncelikle şunu belirtmek isterim ki; acil servis, benim için bir yaşam tarzıdır. Sağlık mesleğine gönül verip adım atalı tam 35 yıl oldu. 15 yaşımda sağlık meslek lisesinin kapısından girdim ve 19 yaşında bıyıkları yeni terlemeye başlamış bir delikanlı iken Sağlık Bakanlığı bünyesinde çalışmaya başladım. O günden bu yana 31 yıl geçti. Gerek sağlık memurluğu gerekse de 25 yıllık hekimlik hizmetimin hemen hemen tamama yakını acil servislerde geçti. Hem hayatta hem de meslekte acil servisin havası, suyu, adrenalini ve heyecanını hissederek büyüdüm. Bu durumu ben “acil servis kanıma işledi” şeklinde tanımlıyorum. Bu nedenle TUS tercihlerimde acil tıbbı özellikle tercih etmiş birisi olarak meslek hayatımın geri kalanını acil servisin havasını soluyarak geçirmeyi kendi karakterime daha uygun gördüm. Acil servis benim için bir hayat tarzıdır. Acil candır. Acil bir hayat türküsüdür. Kitabımın ismine karar verirken; ”herkesin bir hayat türküsü vardır” diye düşünüp, benim hayat türkümün de acil servisler olduğuna karar vermiştim. Bu kararı verirken bana ilham kaynağı olanın, o yıllarda 10 yaşında olan minik prensesimin olması ayrı bir güzellik, tabii ki. Bizim meslek hayatımızda karşılaştığımız öyle ilginç olaylar, öyle adrenalin dolu heyecanlar, öyle hüzünlü dramlar var ki her biri için ayrı bir türkü yazılabilir, ağıtlar yakılabilir veya şarkılar bestelenebilir. Benim böyle bir yeteneğim yok elbette. Bu nedenle kültürümüzün birer parçası olan türkülerimizi kitabımda kullanıp olaylarla bütünleştirmeye çalıştım. Bu konu ile ilgili olarak değinmeden geçemeyeceğim bir başka konu da kitabın kapağı olacak izninizle. Sevgili kayınbiraderim Tamer Abi’me projemden bahsedip kapak için yardım istediğimde, çoktan karakalem çalışmalarına başlamıştı bile. Kitabın kapağında, tamamen kendisine özgü çizimi ve fikirleri ile oluşturduğu kara kalem çalışmasını kullandım. Bana desteğini esirgemeyen Tamer Aydın abime sizin aracılığınızla bir kez daha teşekkür ederim.

Kitabınızı yazmaya ilk ne zaman karar verdiniz? Sizi bu kitabı yazmaya iten güç neydi?

Ne zaman karar verdiğim konusunda net bir fikrim yok aslında. Fakat gençlik yıllarımdan beri meslek hayatımda karşılaştığım ilginç olayları, anılarım şeklinde yazma hevesim hep vardı. Lakin bir girişim ve çalışma içine girmemiştim.Mesleğe atılıp hayat koşuşturmacasına girdikten ve bir devlet hastanesinde göreve başlayıp eğitim camiasından uzaklaştıktan sonra maalesef ki zamanla kitaplardan da uzaklaşmıştım. Tam bu dönemde çiçeği burnunda doktor adayı kızım imdadıma yetişti. Tıp fakültesindeki yoğun temposuna rağmen kitap okumaktan bir an bile uzak kalmadığı gibi beni sürekli kitap okumaya teşvik etmeyi de ihmal etmedi. Khaled Hosseini, İskender Pala, Stefan Zweig vb. kitapları derken gençliğimde hep hayalini kurduğum, anılarımı yazma hevesim yeniden depreşti ve okumanın yanında ufak ufak karalamalara başladım. Pandemi döneminde nöbetler haricinde eve kapanmamızın da verdiği boş zaman kazançlarını, yazmakla meşgul olarak geçirmeye başladım. Fakat benim istediğim şey; herkesin yaptığı gibi birbirinden bağımsız anıları bir araya getirip kitap oluşturmak değildi. Ben, sürükleyici ve roman tadında bir eser olmasını planlıyordum. Okurların, kitabın sonu ile ortası veya başında geçen olayları bağdaştırıp anlatılanları içselleştirerek, olayların geçtiği mekanını da hayal edip olayın içindeymiş gibi kitabı yaşamasını istedim. Kitabın başı ile sonu arasında bir bütünlük olsun, okuyan kişi, ” bu işin sonu nereye varacak” diye merak içinde okumaya devam etsin istedim. Bu hayalimi başarıp başaramadığımın kararının okurlara bırakıyorum.

Çoğu kitapsever bir akımdan, bir yazardan, bir kitap türünden etkilenmiştir. Sizin okumaktan hoşlandığınız, yazarken size ilham olan eserlerden bahsedebilir misiniz?

Daha önceden bahsettiğim gibi birbirinden bağımsız anıların birleştirilip oluşturulan kitapları maalesef bitirmekte zorlanıyorum. Bunun en ilginç örneği, herkesin çok beğendiği Sherlock Holmes’un kitaplarıdır. Filmlerine hayran olmama rağmen, şimdiye kadar hiçbir kitabını bitirmek bana nasip olmamıştır. Okuyucuyu kendine çeken ve elimden bırakmakta zorlandığım kitaplar, bir sonraki sayfadaki sahneyi hayal edemeyip heyecan ve merak içinde okuyabildiğim kitaplardır, benim için. Örneğin, Turgut Özakman’ın ”Şu Çılgın Türkler’i. Örneğin, İskender Pala’nın kitabın başında farklı sonunda farklı duygu ve düşünce içine girdiğimiz eserleri. Kısacası sonucu kestiremediğimiz eserler. Ayrıca Stefan Zweig’den ”Satranç”, Khaled Hosseini’den ”Uçurtma Avcısı” gibi muhteşem eserlerin adını bile duyduğumda, hala etkilerini hissedebiliyorum. Tabii ki bizlerin, bu üstatların saçının bir tek teli olamayacağımız aşikardır.

Kitabınızı okuduğumda beni en çok etkileyen şey aslında kitabın olay örgüsü ve yazdıklarınızdan kendimden birçok şey bulmam oldu. Acil servisteki tecrübelerimiz aslında belirli bir tabanda ortak diyebilir miyiz yoksa yılların verdiği tecrübe ile kitabınızla bize acil servis resmini mi çizmek istediniz?

Evet, aslında amaç acilin resmini çizmek. Başta da bahsettiğim gibi stajyer öğrenci, sağlık memuru, pratisyen hekim, uzman hekim ve başhekimlik gibi deneyimleri yaşamış, yeri gelmiş acil serviste paspas dahi yapmış, 30 yıl boyunca acil servislerin tozunu yutarak yaşamış birisi olarak geçmiş ve günümüz arasındaki farkları ve benzerlikleri görebildiğimi düşünüyorum. Ayrıca acil servislerin, dışarıdan göründüğü gibi kalabalık bir insan kitlesini idare etmekten çok daha büyük ve geniş bir anlam ifade ettiğini, görünen buz dağının suyun altındaki devasa kısmının da bilinerek hareket edilmesi gerektiğine inanıyorum. İdari ve politik zorlukların geçmişte olduğu gibi günümüzde de karşımıza çıktığı gerçeğini unutmamamız gerektiği kanısındayım. Aslında kitap, bu konuda benim bir tür içimi dökmeme sebep oldu. Her ne kadar, içimden gelen cümleleri çeşitli bürokratik veya etik nedenlerle yeterinde yazıya dökemese de, idari ve etik konulara dokundurmadan geçemediğim bir gerçektir. Yeri gelmişken “sürçü lisan ettikse affola”.

Bu kitabı yazarken aslında bize neyi anlatmayı amaçladınız?

Aslında bu kitapta, acil servisin karmaşasını betimlemeye çalıştım. Aynı zamanda da kendi içimizdeki çelişkilere değinmeyi amaçladım. Asıl amacım, kitabın sağlık camiası dışındaki okuyuculara ulaşmasıydı. İnsanların acil servise girerken eski duygu, düşünce ve önyargılarını bir kenara bırakıp, empati yapmalarını sağlamak niyetim. Fakat şu anki hali ile hedef kitleye ulaşmış olduğunu düşünmüyorum. İnşallah, daha sonraki çalışmalarda bu amacıma ulaşabilirim.

Eminim ilk harfinden son harfine kadar eseriniz sizin için çok değerli biliyorum ama bize eserinizi yazarken sizi en çok etkileyen kısımlarından bahsedebilir misiniz?

Okurlarımız için de ufak bir ipucu olmuş olur hem. Beni en çok etkileyen, hatta üzen, çok hicap duyarak yazdığım, kendi meslektaşlarımın birbirine karşı tavır ve yeni mezun olan çiçeği burnunda acemi doktorların, içine düştüğü çıkmazı anlattığım bölüm oldu. Kim bilir, belki de kendi kızımın, 2 yıl sonra benzer sıkıntılar yaşayacağı endişesi beni bu duygulara itmiş olabilir.

Kitabınızı okuyacak okurlarımıza kitaba başlamadan önce vermek istediğiniz bir tavsiye var mı?

Kitabımda, her ne kadar benim içinde bulunduğum ve geçmişte yaşadığım acil ortamlarını anlatıyor olsa da okuyan her acil hekiminin, kendinden ve kendi acil servisinden bir parça olacağı kanaatindeyim. Çünkü mekanlar farklı olsa da acil servislerin sorunlarının yaklaşık olarak birbiri ile aynı olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle mekana takılmadan kendi acil servislerini hayal ederek okumalarını tavsiye ediyorum. Sağlık personeli dışındaki okuyucularımdan ise bir acil servisin karmaşasını kafalarında kurgulayıp empati yaparak okumalarını istirham ediyorum.

Kitabınızı yazarken sizi en çok zorlayan ne oldu?

Beni en çok zorlayan, kesinlikle kendi meslektaşlarım arasındaki sıkıntıları anlatırken, kimseyi kırmamaya özen göstermek için seçmeye çalıştığım uygun kelimelerle cümle kurmak oldu. Ayrıca idari sorunlardan bahsederken “acaba nasıl bir tepki alırım” düşüncesi ve belki de korkusu beni çok zorladı.

Bundan sonra başka eserlerle de görecek miyiz sizi?

Okumak çok güzel bir duygu. Fakat şunu anladım ki; yazmak bundan daha muhteşem. Yazıp bir eser ortaya çıkarmak, insanların beğenisine sunmak ve güzel tepkiler almak ise afyon gibi. Topluma mal olmuş tanınan bir yazarın söyleşisinde şu cümleyi dinlemiştim. “Yazmak bir afyon gibidir. Kanınıza girdi mi bağımlısı olursunuz!” Kısacası, ben de bu afyonun tadını aldım galiba. Devam ederim diye umuyorum. Bir sonraki kitabımda, acil tıp asistanlarının eğitimine katkı sağlayacak, roman okurken öğrenmelerini amaçlayan bir projenin çalışmasına başladığımı söyleyebilirim. Tabii ki başarabilirsem.

Ben güzel sohbetiniz ve bu güzel söyleşi için öncelikle tekrar çok teşekkür ediyorum. Son olarak okurlarımıza söylemek istedikleriniz var mıdır?

Naçizane kendi çapımda, roman tadında yazmaya çalıştığım ve bir nevi içimi döktüğüm bu çalışmama destek veren dostlarıma ve sizlere tekrar tekrar teşekkür ediyorum. İyi ki varsınız.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Şubat 2023 tarihli 13. sayısında yayımlanmıştır.

K: Merhaba Hocam, öncelikle bize kendinizden biraz bahsedebilir misiniz?

G: Ben 1966 doğumluyum yani şu anda 56 yaşındayım. İlkokul ,ortaokul ve lise yıllarım Ankara’da geçti. Ankara Koleji mezunuyum o yüzden zaten İngilizceye olan ilgi ile birlikte tıp fakültesini de Hacettepe İngilizce Tıpta okudum. 1989 Hacettepe Tıp Fakültesi mezuniyetim, ondan sonra eşim o sırada İstanbul’da ihtisasa başlamıştı ben de onun peşinden İstanbul’a geldim. 1994 yılında Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden klinik biyokimya uzmanlığımı aldım, ondan sonra da hep Marmara’da kariyerime devam ettim, doçentliğimi profesörlüğümü orada aldım, hala orada hem hastanenin biyokimya laboratuvarı sorumlusuyum hem anabilim dalı başkanıyım. Öğrencilerle birlikte olmaktan çok mutluyum, boş vakitlerde de işte böyle gezmeye çalışıyorum.

K: Biz sizi öncelikle blogunuzla tanıdık; GEZGİN-BİLGİN. Biraz da ondan bahsedelim mi? 

G: Gezi yazılarımı yani rota önerileri yayınladığım bir blogum var; www.gezginbilgin.net. Pandemi döneminde de bu gezi yazılarından aldığım ilhamla bu kitap ortaya çıktı, bugün buluşmamıza da vesile olan “GEZE YAZA Bİ’ DÜNYA. Aslında 2015 yılında blogumda yazılarımı yayımlamaya başladım, yaklaşık 50’ye yakın gezi yazısı var. Ama GEZGİNBİLGİN’dekiler birebir gittiğim yerin tarihini, coğrafyasını, sosyal ve kültürel özelliklerini, gün gün rotaları, konaklama ve yeme-içme önerilerini içeriyor. Yeme-içme önerileri demekle oradaki en pahalı restoranı kastetmiyorum; ben yerel lezzetler ve küçük aile işletmelerine düşkünüm, esnaf lokantaları gibi. Onları buluyorum, gidip deniyorum ve denedikten sonra da hangi fiyat aralığında neler yenebileceğini yazıyorum. Farklı bütçeler için önerilerde bulunuyorum.

Pandemi döneminde acil tıpla ilgilenenler en çok çalışanlar, en yoğun olanlar oldu. Hizmetlerinizden dolayı sizlere minnettarız. Sizler, enfeksiyon hastalıkları ve göğüs hastalıkları çalışanları, anestezistler, yoğun bakımcılar, hepiniz başımızın tacısınız. Ben de çok yoğun çalıştım hem laboratuvardaki işlerin organizasyonu ve oradaki çalışanlarım ile ailelerinin sağlığı hem de acilde hizmet vermenin sorumluluğu bir aradaydı. Bir taraftan akşamları eve geliyorum iki çocuğumuz New York’ta yaşıyor. New York’taki korkunç istatistikleri hatırlıyorsunuz. Zihnimi dinlendirmek için hiç alışık olmadığım bir şey yaparak beynimi şaşırtmaya karar verdim. Böylece edebi karakterli bir kitap yazma fikri ortaya çıktı. Bu kitapta rota önerisi yok. Aksine şehirlerin bana anlattıkları var, insan öyküleri var. Ama her bölümün sonuna da karekodlar koyduk, eğer rota önerilerine veya gideceğiniz yerler ile ilgili daha fazla bilgiye ihtiyaç duyarsanız bunlar sayesinde gezginbilgindeki gezi yazılarıma yönleniyorsunuz. Örneğin okuduğunuz bölüm sonrasında Salzburg’a gitmek istiyorsunuz, karekodu tarattığınız zaman orada nerede konaklarsınız, nereleri gezmeniz lazım gibi bilgilere ulaşıyorsunuz.

K: Biraz da annelik diyelim hocam. İki de evlat sahibisiniz, bana bunu çok soruyorlar, ben de bunu size sorayım. Hekimlik mi zor yoksa annelik mi?

G: Bence annelik. Yani hekimlik de çok zor, insan hayatı sizin elinizde. Ben bir klinisyen değilim ama sana hasta belki o anda arrest geliyor, resüsitasyonla sen onu hayata geri döndürüyorsun. Ben laboratuvarcı olduğum için birebir hasta ile ilişki içerisinde değilim, ama genel olarak baktığımda annelik ve babalık kesinlikle daha zor. Bir insan yetiştirmek bambaşka bir şey ve okulu yok ne yazık ki! Biz tıp fakültesinde eğitim alıyoruz,  büyüklerimizden, meslek erbaplarımızdan neyi nasıl yapmamız gerektiğini öğreniyoruz. Ama annelik babalık denince, bunun ne bir okulu var ne de bir sınavı…Çocuğumuz olduğu zaman iyi yetiştirmek de bizim elimizde kötü yetiştirmek de. Üstelik mükemmel ebeveynlik diye bir mertebe de yok.

K:Peki tüm bunların arasında gezginliğe nasıl vakit buluyorsunuz ?

G: Ben zamanımı iyi planlamaya çalışıyorum. Örneği televizyon çok fazla seyretmiyorum, dizileri asla takip etmiyorum. Sadece spor seyretmeye düşkünümdür. Çünkü sporu çalışırken, bir şeyler yazarken de seyredebilirim. Mesela Dünya Kupası. Bir maçı açıyorum ve sesini de kısıyorum. Ufak tefek bir şeyler yazarken, dersimi hazırlarken, makalemi yazarken takip ediyorum bir taraftan. Takip etmeyeyim mi yani şimdi, Ronaldo ve ya Messi gol attığında. Zamanı dolu dolu yaşamak çok önemli bence. Zamanı biriktiremeyeceğimiz ve erteleyemeyeceğimiz pandeminin bize öğrettiği en önemli şeylerden biri oldu sanırım. Çünkü bir gün önce konuştuğumuz kişinin bir gün sonra kaybını öğrendiğimiz günler yaşandı ve buna hiçbirimizin bir dönem bilmediği bir virüs neden oldu. Dolayısıyla hayatı biriktirmeyelim, hayatı ertelemeyelim. Ben sadece iyi planlamaya çalışıyorum. Eşimle birlikte zamanımızı çocuklarımızla, ailemizle, dostlarımızla geçirmeye çalışıyoruz. Bir fırsat yaratıyoruz yurtdışına gidiyoruz, farklı deneyimler elde ediyoruz. İyi planlama yapmak bence bunun en güzel çözümü.

K: Az önce beyni şaşırtmak dediniz, bunu biraz açar mısınız?

G: Beynimizi şaşırtmamız lazım çünkü dünyada bunama ile büyük bir mücadele var. Bunun için de alışılmadık şeyler yapmamız lazım. Bir müzik aleti çalmayı öğrenmek, bilmediğimiz bir sporu deneyimlemek, farklı kültürlerle tanışmak. Bence yazmak da öyle. Bilimsel anlamda çok şey yazıyorum ama edebi anlamda bir şey yazmamıştım. Pandemi yoğunluğundan da sıyrılmak için beynim şaşırırsın ve dinlensin istedim. Dolayısıyla 8-9 ay uğraşarak bu kitabı yazdım. Kitabım okuyucu ile buluşmadan önce deneyimli bir ekibin de desteğini aldım. Sevgili editörüm Elif Aydoğdu Oral’ın yönlendirmesi ile tasarım ve yayın ekibimiz harika bir iş ortaya koydu bence. 

K: Bir başka soru; aileniz de gezmeyi seviyor mu? Belki çocuklarınızın yurtdışında yaşıyor olması buna zaten bir işaret ama sizden mi geliyor bu gezme talebi yoksa herkes birer gezgin mi?

G: Aslında farklı farklı motifler var, benim gezme anlayışım biraz daha kültürel sanatsal, kızım da aslında öyle sanırım mimar olmasından kaynaklanıyor bu durum.  Oğlum ise heyecan, aksiyon, adrenalin ve sporla birleştirmeyi tercih ediyor. Örneğin Porto Riko gezimizde ‘zipline’ yapmamız veya Avrupa’da bir yere gidildiğinde ucuna bir maç eklemek gibi. Paris’e gittiğimizde Roland Garros Tenis Turnuvası’nın finaline gitmiştik. Eşimin çok aşırı yoğun çalışması nedeniyle gezme anlayışı bizim gibi değil. Gittiğimiz yerlerde bir kafede oturup etrafı seyrederek dinlenmeyi tercih ediyor. Biz yağmur ormanlarına gittiğimizde şelaleden atlamayı tercih ederken o şelaleyi seyretmeyi ve suyun içinde yürümeyi istiyor. Yoğun çalışmanın getirdiği stresin suyla beraber yıkanıp gitmesini arzuluyor. Dolayısıyla farklı motifler var benim kadar böyle tutkun bir şekilde gezmiyorlar ama gezi programını ben yaptığım zaman hevesle dahil oluyorlar. Ama ben de onların hepsinin hoşuna gidecek şeyleri gezi programımıza dahil ediyorum. Anladığım kadarıyla sen de benim gibisin gezilerinde hem adrenalin seviyorsun hem bol bol müze gezeyim sanat dolu olsun diyorsun?

K: Evet hocam, bizde de benzer durum söz konusu. Ali uyumayı tercih eder, ben su kuşuyum . İstiyorum gibi dolu dolu tarih koksun, önemli eserlerin dışında kimsenin bilmediği köşelerini gezeyim müzelerin, ama iki çocuktan sonra biraz daha dinlenme ve tatil odaklı geziler yapıyoruz. Kitabın başında “KENDİNİ ARAYANDIR GEZGİN” diyorsunuz gezginin tanımını yapmışsınız bense tekrar sormak istiyorum kimdir gezgin?

G: Farklı tanımlamalar yapılabilir ama ben basitçe şunu söylüyorum: Gezgin görmek istediklerini gerçekleştirmek için gezer, turist ise gösterileni gören kişidir. Ben mesela Empresyonizm akımının hayranıyım, sen de benim gibi sanata tutkun birisin. Empresyonist ressamların resimlerini görmek için gittiğim yerlerdeki müzeleri incelerim, mutlaka o müzeleri ziyaret ederim. Rotamı görmek istediklerime göre belirlerim. Turistler ise rehberlerin belirlediği rotada onların gösterdiklerini görürler. 

K: Peki bu gezilerinizde iç dünyanızda, ruhsal manevi ilerleyişinizde sizi etkileyen bir şey oldu mu?

G: Elbette. GEZE YAZA Bİ’ DÜNYA da bunları keyifle paylaştım. Sahra Çölü bölümünde örneğin. Ben gün doğumlarını seyretmeye çok düşkünüm çünkü yeni doğan günün umudu vardır gün doğumunda. Bir de gerçekten görsel olarak muhteşemdir. Her gün doğumunda gökyüzünde bir renk cümbüşü yaşanır ve hiçbiri birbirine benzemez. Dünyanın her yerinde bunu yapabiliyorsunuz. İstanbul’da da seyredebilirsiniz Havana’da da. Bambaşka ama çok güzeller. Yine Sahra çölünde konakladığımız bir gece sabah gün doğumunu seyredeyim dedim, çünkü Sahra Çölü’nde her tarafınız kum “orası bir kum denizi “diyor Berberiler. Gün doğmaya başladığı zaman o her tarafı kum olan çölün içinde bir tek ben vardım sanki. Yani dünya için aslında ben o an o kum tanelerinden farklı değilim. Gezmek insanı alçak gönüllü yapıyor. Benim bu dünyaya katkım ise ne yapmak istediğimi bilmem. Ben hayatlara dokunmak istiyorum, özellikle gençlerin hayatlarına dokunmak istiyorum. O yüzden de zaten bu öğretim üyesi kimliğimde bu kadar mutluyum. Sadece ders anlatmak değil, ders arasında sohbet etmek, bir kitap veya bir film önermek. Onlarla hayata dair konuşmak. Bunlar benim dünya üzerindeki değerimi arttıran şeyler. Gezgin olduğunuz zaman etrafınızda bir çok hayat olduğunu görüyorsunuz; farklı yaşamlar, farklı sorunlar. Çoğu zaman halime şükrediyorum,  yani gezmek insana çok şey katıyor.

K: Beni kitapta bir Sahra çölündeki o gün doğumu, bir de Tulum’da yerel bir törene katılmıştınız; iki kısım çok çok etkiledi.

G: Evet bir Maya ayinine katılmıştım. Mesela Meksika’ya gitmek her zaman çok enteresan olmuştur benim için. Çünkü yok olmuş medeniyetlerin izini sürüyorsunuz. Maya Medeniyetinin MS 200 ila 900 yılları arasında çok parlak bir dönemleri var, bu insanlar Ayın Dünya etrafındaki dönüşünü, Dünyanın Güneşin etrafındaki dönüşlerini tama yakın hesaplamışlar. Deprem bölgesinde öyle inşaatlar yapmışlar ki yıkılmadan bugüne kadar gelmiş, yani inanılmaz bir medeniyet var ve o medeniyet bir gün bir anda ortadan kalkmış. Yok olma nedenlerine gelince ekolojik dengenin bozulması, kendilerini besleyememeleri, artan nüfusun yiyecek ihtiyacını karşılayamamak, iklim değişiklikleri vb. Bir de tabii ki İspanyol istilacıların gelmesi, getirdikleri hastalıklar derken bir medeniyet yok oluyor ve o sırada gelen İspanyollar bütün yazılı dokümanları imha ediyorlar. Bugün o yazılı dokümanlar üzerine ilerleseydi İspanyollar, belki çok farklı bir medeniyet düzeyinde olabilirdi Meksika.

Ayine gelince, bizim coğrafyada obruk dediğimiz yeraltı oluşumlarından binlerce var o bölgede. Oralarda ayinler yaparlarmış. Bende tesadüfen bir maya ayinine rast geldim, o soydan gelenlerin hala yaşadığına inanılıyor. Çok teatral bir törendi. Devasa sarkıtların arasında bir yeraltı havuzu düşünün, üzerinde doğal bir platform var. İşte o platformun üzerinde yerel kıyafetler giymiş, vücutlarını boyamış bir grup vardı.  Ateşler yakmışlar, dumanlar yükseliyor, tamtamlar çalıyorlar, dans edip şarkılar söylüyorlar. Çok inanılmaz bir törendi, yıllar öncesine gidiyorsunuz yani öyle bir canlandırma!

K: Peki ben sağlığa bağlayayım biraz mevzuyu; yani gittiğiniz yerlerde müzeler geziyorsunuz, eski medeniyetlerin kalıntılarına şahitlik ediyorsunuz ,biraz daha eskilerin hekimliği, eskilerin tababeti üzerine konuşsak. Hem tarihsel anlamda hem de günümüz tıp dünyasında aramızdaki farklardan bahseder misiniz?

G: Gittiğim yerlerde mesleki bir deformasyonla orada sağlıkta neler yapıldığına çok ilgi gösteriyorum. Örneğin Yunanistan’a gittiğimde Epidaurus’un Şifa Merkezi’ni ziyaret etmiştim. Müzesinde bütün cerrahi aletleri görebiliyorsunuz. Yani çağlar öncesi bir medeniyette yapılan medikal uygulamaları rahatlıkla inceleyebiliyorsunuz. Ya da Küba’ya gittiğimde, Küba biliyorsun devrimden sonra ambargo ile mücadele eden çok kısıtlı gelirleri olan bir ülke. Tüm gelirlerini sağlığa ve eğitime ayırıyorlar. Ben oradaki sağlık verilerini inceledim; çocuk ölüm oranının dünyada en düşük olduğu ülkelerden biri Küba, halk sağlığının en ileri düzeyde uygulama bulduğu, öğrencilerin ücretsiz olarak tıp eğitimi aldığı, yurtdışından gelen öğrencilerin de davet edildiği bir ülke. Bir tıp insanı olarak bunların peşinden koşmak da çok hoşuma gidiyor

K: İlla kitabı okuyanların merak ettiği bir şeydir sizin favori destinasyonuz?

G: Benim cevabım hep aynı; dünyanın en güzel şehri İstanbul’dur.  Bence bir yerin güzelliği bizim orada biriktirdiğimiz anılarla ortaya çıkıyor. Sen bir yere gidiyorsun orada ailenle birlikte birkaç gün geçiriyorsun ama geri dönüp geldiğinde yine evine geliyorsun. Benim İstanbul’da biriktirdiğim 30 küsur yıllık anım var, evim var yuvam var. Ama bunlardan da bağımsız olarak gerçekten iki kıtanın arasına konuşlanmış, boğazının güzelliği dillere destan, dört büyük imparatorluğa başkentlik etmiş ,sayısız efsaneleri olan, sayısız medeniyetlerin geçtiği bir şehir nasıl güzel olmasın? İstanbul’u bir kenara bırakalım ve dünyada nereye gitmek hoşuma gidiyor diye sorarsan Uzakdoğu destinasyonları çok ilgimi çekiyor. Uzakdoğu kültürü beni çok etkiliyor. Ama yine de en beğendiğim; henüz gitmediğim! O gitmek istediğim yerle alakalı çok büyük bir heyecan duyuyorum, oraya gidince o konudaki hevesimi alıyorum. Sonra yeni bir hedef belirliyorum. Bu arada farklı meraklarım da var, örneğin farklı ülkelerde gün doğumu seyretme merakı ya da farklı denizlerde denize girme merakı. Üç okyanus, Kuzey Denizi, Baltık denizi, Akdeniz, Karadeniz, Ege Denizi, Karayipler, Körfez Bölgesi buraların hepsinde denize girdim, dünyanın farklı yerlerinde aynı eylemleri yapmaya çalışıyorum.

K: Peki öncelik tatil mi gezi mi?

G: Ben tatili daha çok ailem için yapıyorum, yoksa kumsala gidip denizin karşısında oturmak yapabileceğim bir iş değil. Ama şöyle yapıyorum, hep birlikte bir yere gittiğimizde denize girmek isteyenleri orada bırakıyorum, kimseye bir zararım olmaz, ben kendi kendime gezerim. Örneğin Rodos’a gittik-kitapta da var-ailem denize girmek istedi, ben gittim Akropolis’i gezdim, fotoğraf çektim, şehir içinde gezdim. İnsanlar mutlu olduğu şeyleri yapmalı, ben kimseyi zorlamam. British Museum’ı ben üç gün gezdim, mesaiye gider gibi sabah 9 akşam 5. Herkes mutlu olduğu rotayı takip etmeli.

K:Şimdi kitaptaki her 16 ülke için sizden birer cümle rica etsek…

G: 

MADAGASKAR: Omuzlarınızda birkaç lemur ile yağmur ormanlarını gezmeden dönmeyin.

FAS: İlla ki bir Sahra Çölü deneyimi, yaşamadan dönmeyin.

KÜBA: Hayatın içine karışıp onlarla sokakta dans etmeden dönmeyin.

TULUM: Obruklarda yüzmeden geri gelmeyin.

HAWAII: Kraterlerde gündoğumu izleyin, bir yanardağ kraterinin kenarına oturup ayaklarınızı aşağı sallandırıp, bulutlar ayaklarınızın altındayken gün doğumunu izlemeden dönmeyin. 

CALIFORNIA: Batı kıyısını araba yolculuğu ile gezin. Gerçi ben araba kullanmayı hiç sevmem ama o kıvrımlı yollarda araba kullanmadan gelmeyin.

K: Kimsenin gözü korkmasın, biz büyük kızım 10 aylıkken yaptık onu hocam, bebekle bile yapılıyor yani .

NEWYORK: New York’un sembol binalarını örneğin Empire State’i görmeden gelmeyin.

K: Peki hocam bir Central Park desem, Sheep Meadow’da günü bitirmek desem. Ya da benim için New York herkesin düşündüğünün aksine Manhattan değil, Brooklyn demek, sanat galerileri demek. Siz ne dersiniz?

G: Kesinlikle! Sanata ilginiz varsa muhakkak birkaç galeri görmenizi öneririm. Ayrıca haklısın, New York’un birbirinden güzel parkları var, o parklarda vakit geçirmeden gelmeyin.

K: Hocam şimdi de Fransa; Paris derken Cote d’azur ve aşağı Monako’ya inelim.

G: Eğer bir resim tutkunuysanız Musée d’Orsay ve Musée de I’Orangerıe’yi ziyaret etmeden, empresyonist şahaserleri görmeden gelmeyin.

K: Monaco?

G: Mutlaka Monaco Grand Prix, yerinde izlemeden dönmeyin.

K:Milano? Son akşam yemeği?

G: Da Vinci çok büyük bir ressam ve bilim insanı. Bir insan duyguları nasıl resmeder diye merak ederseniz ‘Son Akşam Yemeği’nde bunun cevabını bulabilirsiniz. Onu görmeden gelmeyin. Leonardo da Vinci hayatının son yıllarını Fransa’da Chateâu Du Clos Lucé’da geçirmiştir. Da Vinci ruhunu hissetmek için idealdir.

K: Viyana desem?

G: Herkesin rotasında yoktur belki ama Otto Wagner’in Ruh ve Sinir hastalıkları Hastanesi’ni gezmeden gelmeyin. Hastane şapeli her gün açık olmuyor, onu kontrol edip gitmek lazım. 

K: Edinburgh?

G: Edinburgh’ta gidenlerin bahtlarına bir gökkuşağı muhakkak düşsün isterim zaten yılın büyük çoğunluğu yağmurlu bir hava mevcut. Şatoların arasından görünen bir gökkuşağı inanılmaz oluyor. Böyle bir deneyim yaşamadan dönmeyin.

K: Rodos?

G: Rodos bana atalarımı hatırlatıyor, benim babam bir mübadil’dir. Rodos’ta hala çok fazla Türk yaşıyor ve pek çok ortak lezzetimiz var. Ortak lezzetleri tatmadan dönmeyin. Hem de aranızda Türkçe konuşun. Rodoslu Türkler sandalyelerini, yemeklerini alıp ve size katılacak ve sohbet etmeye başlayacaklar. 

K: Japonya? Benim için apayrı bir merak konusu.

G: Mutlaka Sakura mevsiminde gidin ve Şinto Tapınaklarını gezmeden dönmeyin. 

K: Vietnam?

G: Cu Chi tünelleri…. 20 yıl yaşamışlar ve direnmişler bu tünellerde. Yeraltında bir şehir kurmuşlar adeta, hastaneleri var, doğumhaneleri var. Onların direnişlerini anlamak için görmeden dönmeyin. Aynı zamanda Atatürk’ümüze olan hayranlıklarını da görmek lazım.

K: Son olarak bu röportajı okuyan, kitabını okuyan tıp öğrencileri için, meslektaşlarımız için tavsiyeniz ne olur? 

G: Öncelikle sağlık… Sağlığı önde tutalım, gideceğimiz destinasyondaki sağlık sistemi ile ilgili gitmeden bilgi sahibi olalım, yanımıza muhakkak ağrı kesici, ateş düşürücü vs ilk anda lazım olabilecek ilaçları alalım. Ama gezelim, mutlaka gezelim. DÜNYA BİR KİTAPTIR, GEZİP GÖRMEYENLER HEP AYNI SAYFAYI OKURLAR. Gezelim ama sağlığa da önem vererek gezelim… 

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Şubat 2023 tarihli 13. sayısında yayımlanmıştır.

Merhabalar,

İtiraf etmeliyim ki başlarda bu platformlarda adımın, acil tıp bilimine katkı sunmak üzere kaleme aldığım çalışmaların altında olacağını düşünürdüm ama hayat işte…

Velhasıl eğer bu satırları okumak için zaman harcıyorsanız, muhtemelen siz de içinden geçmekte olduğumuz döneme dair benimle ortak kaygılar hissediyor ve bu sıkışmışlık hissinden kurtulup biraz nefes almak için pencereler arıyorsunuz ki, bu nedenle beni bu arayışa iten temel motivasyonu açıklamaya gerek görmeden hızlıca asıl önemli bölüme geçiyorum. Bu süreçte pek çok acil tıp uzmanı ve asistanı meslektaşımla tanışma fırsatı buldum. Onların da bana yönelttikleri ortak soru ve konuların üzerinden giderek konuyu ele almanın daha keyifli bir yazı ortaya çıkarabileceğini düşündüm. Bir de belirtmekte fayda var ki, burada yazılanlar sınırlı da olsa, yalnızca benim katıldığım mülakatlar ve kısa süreli iş deneyimimle ilgili kişisel görüşlerimi içermektedir. Bu görüş ve değerlendirmeler diğer şirketler için farklılıklar arz edebileceği gibi yeni günlerin getirdikleriyle de değişkenlik gösterebilir!  Başlayalım;

Pek çok farklı seçenek varken neden ‘Cruise’ gemisi doktorluğu?

Kendi adıma, mümkün olduğunca hızlı bir yolla uluslararası camiada bir iş fırsatı bulmak önemliydi. Yurtdışında hekimlik yapabilmek için hemen hemen her yerde denklik ve/veya dil sınavları önümüze çıkmaktayken bu alanda herhangi bir denklik veya formal bir dil yeterliliği belgesi istenmiyor olması şansımı denemek için uygun göründü. Linkedin aracılığıyla bir insan kaynakları firmasına özgeçmişimi göndererek sürece başladım.

İngilizce düzeyini ve mesleki yeterliliği nasıl ölçüyorlar?

Öncelikle belirtmeliyim ki bu sektördeki gerekli yabancı dil İngilizce. Gerekli kişisel  belgeleri ve sertifikaları (BLS, ACLS, PALS) eposta yoluyla gönderdikten sonra şirketin merkez ofisi insan kaynakları tarafından video mülakata davet edildim. Web tabanlı bir mülakat sitesi üzerinden yapılan bu ilk görüşmede hem İngilizce seviyenizi hem de standart sorularla kişiliğinizi ve -muhtemelen- dış görünümünüzü değerlendiriyorlar. Bu bölümde gerçek bir kişiyle görüşmüyorsunuz ve ekrana gelen sorular üzerinden performansınızı ölçüyorlar. Soruların bazıları video kaydı, bazıları yazılı cevaplar içeriyor ve her bir soru için 30 saniye hazırlık süresi ve 2-3 dakika da cevaplama süresi veriliyor. Toplamda 14 soru sorulduğunu hatırlıyorum. 

İnsan kaynakları mülakatının sonuçları bir-iki gün içinde yine eposta yoluyla size iletiliyor ve başarılı bulunduysanız mesleki yeterlilik mülakatı için değerlendirici kişi/şirket tarafınıza bir başka eposta gönderiyor. Bu yolla karşı tarafla yazışarak sonraki birkaç gün için bir mülakat tarihi ve saati belirlemeniz gerekiyor. Bu mülakatlar da Zoom, MS Teams, Skype uygulamaları ile gerçekleştiriliyor. Mülakatın toplam süresi ve içeriğine dair de genel bilgiler size eposta ile iletiliyor.

Mesleki değerlendirme mülakatında ben, Güney Afrika’dan bir acil tıp uzmanı tarafından değerlendirilmiştim. Aynı zamanda on üç senelik de cruise hekimliği tecrübesi olduğunu öğrendim. Mülakat, temel olarak bizlerin çokça aşina olduğu konuları kapsıyor, güncel kılavuzları ve özellikle de UptoDate sitesini dayanak aldıklarını belirtiyorlar. Çalıştığım şirket için girdiğim bu mülakat iki buçuk saat birebir soru-cevap şeklinde geçti ve açıkçası çok da keyifliydi. Asistanlık dönemlerindeki vizit ve sözlü tadını anımsamak isteyenler için birebir! Resusitasyon, girişimsel sedoanaljezi, akut batın, KOAH atak, trombolitik tedavi ilkeleri ve EKG örnekleri üzerinden ilerliyor ve pediyatrik olgular da soruluyor. Ben iki ayrı şirketin mülakatına katıldım ve her ikisinin de benzer tarzda olduğunu söyleyebilirim. Bu mülakat da karşılıklı iyi dileklerle sonlanıyor ve bu değerlendirme sonucu size şirketin merkez ofisi tarafından birkaç gün sonra bildiriliyor. 

Bu aşamaları başarıyla tamamladıktan sonra yazışmalar, referans mektupları, iş mektubu, garanti belgesi ve vize işlemleri ile geçireceğiniz yaklaşık bir ayınız var. 

Geminin medikal imkanları neler?

Çalıştığınız şirkete ve çalıştığınız geminin boyutlarına göre farklılıklar göstermekle birlikte şartlar, standartlar gereği oldukça benzer. En az dört-beş yataklı bir revir ve en az bir adet yoğun bakım yatağı, mekanik ventilatör, video laringoskop, acil girişim için setler, bolca sarf malzeme, mobil X-ray cihazı ile resusitasyon ilaçları ve başlıca antibiyotikler, OTC ilaçlar, anti hipertansif ve anti-diyabetik ilaçlar stoklarda her zaman bulunuyor. Çoğu gemide portatif/cep ultrason cihazları da mevcut. CBC, temel elektrolitler, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, troponin, D-dimer, PCR, lipid paneli gibi testleri yapabilme imkanınız var. İşleri kolaylaştırmak için bu cihazları kullanmayı hızlıca öğrenmek yerinde olur.

Çalıştığım şirketin en küçük gemisi bin kadar personel ve üç bin kadar misafir taşıyorken, bazılarında iki binin üzerinde personel ve sekiz binden fazla misafir bulunmaktaydı. 

Bununla birlikte yine geminin boyutlarına bağlı olmak üzere genellikle iki hekim (bir kıdemli, bir ‘junior’), dört hemşire sağlık ekibini oluşturuyor. Bunun yanında tıbbi sekreterler, hemşire yardımcıları ve büyük gemilerde daha fazla sayıda doktor, hemşireye ilaveten paramedikler de yer alabiliyor. 

Çalışma düzeni nasıl?

Temelde kontratınız boyunca 7/24 görevlisiniz diyebiliriz. İcapları (poliklinik dışı saatler ve geceler) paylaşma şansınız olsa da acil durum anonslarını (genel duyuru sisteminden ve telsizinizden) takip etmeli ve tüm ekiple birlikte olay yerinde olmalısınız. Gün içinde de geminin pogramına göre belirlenen saatler içerisinde poliklinik hizmetleri vermelisiniz. Poliklinik saatlerinde genellikle personele yönelik aile hekimliği, iş yeri hekimliği ve aşılamaları da içeren koruyucu hekimlik uygulamalarını sürdürmeniz ve tabi ki gelen misafirlerin de yakınmalarına çözüm bulmanız bekleniyor. 

Bunların dışında ‘junior’ doktor olarak ilk iki ay kırktan fazla online ve yüzyüze eğitimi tamamlamanız, her hafta farklı senaryolarla gerçekleştirilen genel ve özel tatbikatlara katılmanız, her ay klinik içi eğitimlere devamlılık sağlamanız, kişisel olarak da aylık CME kredilerinizi tamamlamanız gerekiyor. 

Gemide ne tür vakalarla karşılaşabilirsiniz?

Aslında en başta, açkça şunu söylemek yerinde olur: “Beklediğimden çok daha zor vakalar oldu.” Acil serviste karşılaşabileceğiniz her türlü olguyla karşılaşma ihtimaliniz var; miyokard enfarktüsü, inme, suicid, opioid çekilmesi, minör ve major travmalar, akut abdomen, krup, KOAH atak, akut böbrek yetmezliği vs. Tabi ki buradaki asıl zorluk kısıtlı imkanlarla tanı koyup, hastayı stabilize etmek, tedavi etmek, takip etmek veya uygun transfer yöntemine karar vermek. Her an bir limana yanaşıp kıyıdaki hastaneye sevk yapamayabiliyorsunuz. Seçilmiş hastalar için denizden veya havadan hasta transferi protokolleri mevcut ancak hem hasta için riskli hem de hava şartları, gündüz veya gece olması, kıyıya mesafeniz, geminin gecikmesi nedeniyle şirketin yaşadığı kayıp gibi farklı değişkenleri göz önünde bulundurmanız gerekiyor. Elbette eğer siz hastanın hızlıca sevkine karar verirseniz kaptanın bu kararınıza uymadığını görmedim. 

Hasta transferi için ayarlamaları yapmak; merkez ofisle, sahil güvenlikle, liman temsilcileri ve kıyı hastane hekimleriyle yazışmak, konsultasyon için belirlenen hekimleri aramak da sizin sorumluluğunuz.

Ücreti tatmin edici mi?

Evet

Ancak önemli bir konu; çoğu şirket yalnızca çalıştığınız aylarda ödeme yapıyor. Yani tatil için döndüğünüzde maaş alamayabilirsiniz. Kontratlar hemen hemen benzer şartları içeriyor ve dört ay gemide, iki ay da dinlenme şeklinde planlanıyor. Elbette bu süreçte şirket sizden kontratınızı uzatmanızı ya da daha kısa tatil yapmanızı isteyebilir. Bu durumda da kabul edip etmemek tamamen size bağlı. 

Yaşam alanları nasıl?

Gemilerde tamamen farklı iki ayrı dünya var diyebilirim. Biri misafirler için düzenlenmiş, gösterişli misafir alanları ve diğeri de daha işlevsel ve sade tasarlanmış olan personel alanları. İyi haber şu ki, gemi hekimleri de ‘officer’ statüsünde ve aslında hayli de kıdemli sayıldıkları için hem misafir alanlarını kullanma hakları var hem de her ‘officer, ın da kullanamadığı ayrıcalıklı bölümlerde bulunma hakları var. Odalar tek kişilik ve düzenli şekilde temizleniyor. Şirketler arasında farklılıklar olduğuna eminim ama benim ‘junior’ doktor olarak kaldığım odamda bir pencerenin olmaması ilk başta garip gelmişti, dört ayın sonunda alıştım sanırım. Yemekleri tüm personelle birlikte yiyebilir veya zamanınız varsa misafir alanlarını da tercih edebilirsiniz. Bunun dışında size özel personel indirimleriyle gemi içindeki farklı restoranları da denemek isteyebilirsiniz. Personele özel sosyal alanlar da mevcut. Tabi şirketlerin çalışanları için sıkı alkol politikaları olduğunu söylemeye gerek yok, eğer rastgele yapılan testlerde belirlenen limitin üzerinde alkol oranı saptanırsa kişinin iş akdi feshedilebiliyor.  

Elbette dünyanın her yerinden insanlarla tanışabilmek için müthiş bir fırsat! Yine de uzun soluklu dostluklar zor, zira kontratlar ortalama altı ay uzunlukta ve tanıştıklarınızla tekrar aynı gemiye, aynı dönemlerde düşme ihtimaliniz büyük şirketlerde az. 

Her personelin -elbette hekimlerin de- eğer gemide kalmalarını gerektirecek bir görevleri yoksa bulundukları limanlarda karaya çıkmaları ve turlara katılmaları mümkün. Burada da eğer şanslıysanız ve iyi bir gezi güzergahında çalışıyorsanız kontratınızı daha keyifli geçirebilirsiniz. Daha küçük gemiler daha kısa geziler anlamına geliyor ve bir süre sonra ‘dolmuşçuluk’ tadı vermeye başlıyor. Kendi adıma şanslı sayılabilirim; Bahamalar, Meksika kıyıları, Jamaika, Dominik Cumhuriyeti, Hollanda Antilleri, Cayman Adaları ve tabi ki Miami kısmen de olsa görebildiğim yerler oldu. Ama ‘geze geze para kazanmak’ söyleminin epey ötesinde bir iş olduğunu da sanırım ifade edebildim. 

Şimdi ilk kontratım sonrası dönüp bakınca, bu sayede sınırlarımı ve eksiklerimi görebildiğimi, acil tıp pratiğinde kullanmak zorunda kalmadığımız paslanmış pek çok farklı becerimi tazeleme fırsatı bulabildiğimi düşünüyorum. Farklı ülkelerden hekim ve hemşirelerle çalışırken, aldığımız eğitimle bu işi dünya standartlarında yapıyor olduğumuzu görmekten gurur duydum, onlar tarafından da takdir edilmekten mutlu oldum. Herkes için uygun olmayan bir yaşam tarzı olduğunu, gerçekten hem fiziksel hem de mental olarak bir dayanıklılık hali gerektirdiğini söylemeliyim. Hem de sadece giden için değil, kalan ve bunu birlikte sırtlayan tüm aile bireyleri için… Özellikle ilk iki ayımda benim de çok zorlandığımı itiraf etmeliyim. Öte yandan da ne yazık ki henüz hak ettikleri kıymeti bulamayan ülkemizdeki birbirinden değerli acil tıp hekimlerinin önümüzdeki yıllarda bu sektörde adlarından çokça bahsettireceğinden de eminim. Bazılarımız için gerçek bir kariyer fırsatı, bazılarımız için farklı bir deneyim ve potansiyellerimizi görme şansı, bazılarımız içinse kısa da olsa başımızı kaldırıp suyun üstünde bir anlık hava alma süresi olacak. Ben, “İyi ki yaptım!” diyorum.

Umarım ilgililer açısından çoğu soruya cevap verebilecek bir yazı olmuştur. Pek çok şeyi de yazıyı uzatmamaya çalışırken unuttuğuma eminim ancak eğer sorularınız olursa elimden geldiğince yardımcı olmaya çalışırım ve bundan mutluluk duyarım.

Son olarak da, bu süreçteki ilgileri dolayısıyla Ebru Ünal Akoğlu ve Haldun Akoğlu Hoca’larıma teşekkür ediyor, şu an artık ismen var olmasa da, acil tıpı öğrendiğim Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ndeki hocalarıma ve yıllarca birlikte çalıştığım arkadaşlarıma şükranlarımı sunuyorum. 

Umarım yakın gelecekte her birimiz keyif aldığımız işleri yaparken mutlu oluruz.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

Kısaca gruptan bahsedecek olursak; grubun içeriği ülkemizdeki yöresel lezzetlerin, farklı tatların en güzelini, en sağlıklı ve hijyenik olanını nerede bulacağımıza dair hekimlerin (tıp hekimi, diş hekimi, veteriner hekim) ve grubun yöneticilerinin paylaşımlarını içeriyor. Pandemi zamanında ise ‘Gezemeyen Gurme Doktorlar’ olarak da evde yapılan lezzetli tarif paylaşımlarından oluşmaktaydı. 

Grubun var olması yeterince eğlenceli ve besleyici olmasının yanı sıra grup yöneticilerinden Doç. Dr. Murat Cihan hocamızın yaptığı fazlasıyla bilgi, ilgi ve doyurucu lezzetler içeren paylaşımlar, diğer paylaşımlara yaptığı (her konu hakkında olabilir) doyurucu yorumlar bir çoğumuzun aklına ‘Dr. Murat Cihan gerçekte var mı?’ sorusunu getirdi. Ve Murat hocamla aynı hastanede çalışma şansına ulaşan, sürekli aç gezen bir acil hekimi olarak bu soruyu yanıtlamak ben Dr. Şeyda Tuba Savrun’a düştü. Evet gerçekte Murat Cihan isimli bir hekimimiz var, gerçekten bir çok lezzetli tarifi bizatihi kendisi yapıyor, bu bilgilerini zevkle ve hevesler herkesle paylaşıyor. Bazen biyokimya laboratuvarında kendisini ziyaretine gittiğimde tüm o değişik lezzetleri şahsen tadıyorum. 

Peki ‘Murat hocam ne zaman ve nasıl bu grubu kurdu? Ya da yemekle ilgili ziyadesiyle aç olan acil hekimlerine hangi tatları önerecek?’ gibi soruların cevabını merak ettik, sorduk ve öğrendik. 

İlk ne zaman gurme olarak hayatınıza devam etmeye karar verdiniz? Bu kararı almanıza hangi lezzet sebep oldu?

Çocukluğumda sık görülen seçici yeme problemim vardı. Sebzelerin pek çoğu, kuşbaşı et dışında pek çok yemeği yemiyordum. Afyon yöresine ait çocukluk anılarımda daha çok börek, etli yemekler ve bulgur pilavı aklımda kalanlar. Oldukça zayıf ve çelimsiz bir yapım vardı. Uzun süre aç kalabilirdim. Bu döngü 13 yaş yatılı okul başlangıcı ile sona erdi. 

Kuleli Askeri Lisesi yatılı okulunda derslerin yoğunluğu, ergenlik ve askeri spor faaliyetleri dolayısı ile yemek seçme lüksüm kalmamıştı. O sıralarda mevcut ekonomik kriz nedeni ile yemekler genelde sebze türü idi. Kapuska, pırasa, ıspanak ve karnabahar yemeklerine yatılı okulda alıştım ve çok sevdim. İstanbul haftasonları ayaküstü yiyecek tadımları ile yatılı okul ilk yılı 10 kg almıştım. Tıp Fakültesini yine yatılı olarak okuyunca artık her çeşit yemeği yiyebilir olmuştum. 

Ankara kale civarı yöresel lezzetler ile öğrenciler yönelik Kızılay semti bölgesi yiyecekler ile çeşit artmıştı. Asıl farklı lezzet tadım ve isteklerim Askeri Hekim olarak yaptığım farklı şehir görevleri nedeni ile oldu. Mardin görevi sırasında çevredeki illerden Batman, Diyarbakır, Urfa ve Siirt mutfaklarının lezzetlerini tanıdım. Evimizde eşim ile benzerlerini yapmaya çalıştık. Sonraki görev yerlerim Trakya, Kıbrıs ve Doğu Anadolu bölgesi büyük şehirlerinden Van ile yemek zenginliğim arttı. 

Şu anda Doğu Karadeniz bölgesinde görev yapmaktayım. Karadeniz mutfağı ise tamamen farklı bir dünya. Gurme olarak değil de kendimi yemek seven midesine düşkün olarak tanımlıyorum. Şikemperver kelimesi buna uygun bir tanımlama. Bu arada tabi kalori fazlalığı yüzünden metabolik sendrom gelişti. Son 12 ay bununla mücadele ederek kontrollü kilo verme ve yemekleri daha küçük porsiyonlarda uzun tadımlayarak yeme sistemine geçtim. Şikemperverlikden fine dining denen az ve öz yeme aşamasındayım:)

En çok hangi yörenin damak tadı size hitap ediyor ?

Bunu sık düşünüyorum. Önceleri çeşit ve lezzet olarak Güneydoğu Anadolu bölgesi mutfağı öne çıkar diyordum. Araştırdığımda gördüm ki çeşit olarak en fazla yiyecek çeşidi 480 yaklaşık çeşidi ile İç Anadolu Bölgesinde. Benim en sevdiğim bölge yine İç Anadolu yemekleri : Çorum, Konya ve Denizli tandırları, Ankara elbasan tavası ve Kayseri mutfağı.

Yemeklerinizde olmazsa olmaz baharatınız (tuz hariç) var mıdır? Varsa nedir?

Yemeklerimizde genelde taze baharat kullanmaya başladık. Ünlü lokantalardan gördüğümüz bir uygulama. Taze otları ev içi ya da balkonda yetiştirip taze kullanıyoruz. Fesleğen, biberiye ve maydanoz gibi yeşil baharatlar diyeceğim sebzeleri kullanıyoruz en çok. Ama genel anlamda tuz sonrası karabiber en sık kullandığımız.

Yemek menüsü ve yapımı evde size mi aittir, eşinize mi?

Yemek menü seçimi ortak. Yapımı genelde eşime ait ben genelde yardımcıyım. Kendimin başından sonuna kadar yaptığım güzel et yemekleri var. Kızartmalar ve kahvaltıları bazen ben hazırlarım

Sokak lezzetlerinden en sevdiğiniz nedir?

En sevdiğim sokak lezzeti açık ara Kokoreç 

Gurmelikte mutfakta olmak mı zevkli? Yoksa yapılan enfes yemekleri yemek mi?

Bence kendinizin hazırlayıp yediği lezzetler en zevklisi

Ne nerede yenir diye geniş soru sorsak kısaca anlatabilir misiniz?

Yemek için ülkemizde bir standart çok zor. Bugün iyi dediğimiz lokanta 2 yıl sonra maalesef bozuluyor. Klasik yıllara direnmiş güzel yemek yeme mekanları var. İstanbul için klasikleşmiş lokantalar yanında son yıllarda ismi öne çıkan güzel mekanlar var. Seraf lokantası her ne kadar semti uygun olmasa da oldukça öne çıkan bir lezzet mekanı. Zennup 1844 Fişekhane yeni açıldı iyi bir lezzet mekanı. Gezen Gurme Doktorlar isimli sadece hekimlerin üye olduğu bir facebook grubumuz var. Orada sevgili meslektaşlarımızın çok güzel önerileri var ve sürekli güncelleniyor. Ülkemizin her yerinde görev yapan fedakar hekimlerimizin damak tatları çok gerçekçi ve tüm öneri veren sosyal medya ortamlarından daha doğru ve iyi bir noktada.

Son olarak şunu da tatmadan ölmeyin diyebileceğiniz yiyecek nedir?

En lezzetli molekül bence myoglobin. Myoglobin için oran ise total protein içinde %0.8-1 oranında olunca lezzetli. Bu oranda myoglobin içeren protein örneği kuzu eti. Kuzu etinin ülkemizde en iyi örneği ise ulaşması maalesef zor olsa da: Dede Çağ Kebap Ardanuç, Artvin

Bu lezzet dolu röportaj için çok teşekkür ederiz. Sonraki lezzet duraklarını merakla bekliyor olacağız…

Yolu lezzetten geçenler ile bir gün mutlaka karşılaşırız… 

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

Bitcoin madenciliği konusuna gelirsek nasıl Bitcoin üretimi yapılır? Şu an kripto para ve Bitcoin piyasasını düşündüğümüzde madenciliğin başlangıçta ve şu anki durumda yeri nedir?

Yazılım ve programlama aslında. Tüm kripto paralar “madencilik” denilen bu işlemler ile üretilebilir. Dünyada son yıllarda bilgisayar işlemcileri ve ekran kartlarının fiyatlarının ne kadar hızlı yükseldiğini belki takip etmişsinizdir. Zamana karşı en hızlı şekilde üretim yapmak için en güçlü ve hızlı cihazlar kullanılmaya başlandı ve maalesef inanılmaz enerji (elektrik) sarf ediyorlar. Sistemi önceden kurmuş olanlar elbette çok kar ettiler ancak yeni gireceklere pek tavsiye edilmiyor çünkü ürünlerin fiyatları çok yükseldi ve yeni cihaz ve elektrik maliyetleri eskisi ile kıyaslanamayacak derecede.

Hatta bazı ülkeler sırf bu sebeple kripto para madenciliğini yasaklama veya kısıtlamaya yönelik adımlar attılar. Bölgesel olarak elektrik tüketiminin arttığı yerlerde hükümetler bu yönde kararlar aldı. Yakın dönemde İran ve Hindistan’dan benzer kararlar çıktı. Hatta Hindistan sadece madencilik değil, alım satım işlemlerine de yüksek oranda vergi getiren yasayı onayladı. Yüksek enerji tüketimi nedeni ile çevreciler de madenciliğin karşısında duruyor. Temiz, doğal ve yenilenebilir enerji kaynakları ile madencilik yapmanın yakın geleceğin gözde ve karlı işlerinden biri olabileceği düşünülüyor. Çevreci birisi olarak madencilik ilgimi hiç çekmedi ve yapmadım, ben sadece borsalarda alım satım işlemleri yapıyorum.

Peki kripto para varlıklar nasıl ve nerede saklanır? Bu saklama yöntemlerini güvenli kılmanın yolları nelerdir?

Borsalara üye olduktan sonra akıllı telefon uygulamalarında veya internet adreslerinde size özel oluşturulmuş cüzdanlarınıza ulaşabilirsiniz. Ayrıca borsa hizmeti vermeden sadece cüzdan olarak kullanılabilen uygulamalar da var. Tek, ikili, üçlü veya dörtlü güvenlik aşamaları kurabilirsiniz. 

En az iki aşamalı güvenlik kullanımı öneriliyor. Hesabınıza girmek istediğinizde önce parolanız, sonra kötü niyetli bir yazılım olup olmadığınızı ayırt etmeye çalışan bir test, ardından SMS ve e-mailinize gönderilen şifreleriniz ile giriş yapıyorsunuz. Buna akıllı telefonlardan “Google Authenticator” anlık şifreleme programı da ekleyebilirsiniz. Ben hepsini kullanıyorum. Borsalarda hesap açtığınızda her kripto varlık için otomatik olarak hesap adresiniz oluşturuluyor. 

Para transferi yaptıktan sonra trade işlemleri sonrasında otomatik olarak varlıklarınızı hesaplarınızda görebilirsiniz. Şifrenizi kaybederseniz tüm güvenlik/doğrulama aşamalarından tekrar geçerek hesabınıza ulaşabilirsiniz.

“Soğuk cüzdan şifrenizi unutursanız geçmiş olsun.”

Diğer taraftan “uzun vadeli olarak bir kripto varlık alıp saklayacağım, trade yapmayacağım ve internet ortamında ulaşılamayan bir hesabım olsun, benden başka kimse ulaşamasın” diyorsanız “soğuk cüzdan” adı verilen şifresini sadece sizin bildiğiniz USB’ye benzer cihazlar kullanabilirsiniz. 

Baştan söyleyeyim ben kullanmıyorum. Soğuk cüzdanlarınızı kasa vb. gizli yerlerde muhafaza edebilirsiniz. Kaybederseniz de yeni bir tane alıp aynı şifrenizle paranıza ulaşabilirsiniz. En güvenlisi bu gibi görünüyor lakin şifrenizi unutursanız o zaman hastanede en sık kullandığımız ifadelerden birini söyleyeyim. Geçmiş olsun.

Coin veya tokenlar üzerinden işlem nasıl yapılabilir? İşlem yaparken nelere dikkat edilmeli, neler göz önünde bulundurulmalı? Ülkemizde kripto paralar ile işlem yapılmasını sağlayan şirketlerin güvenilirlikleri nedir?

Çok kolay. Borsada hesap açın, para transfer edin (bankadan veya kripto varlık olarak). Borsanın trade ekranından istediğiniz pariteden istediğiniz kripto parayı alıp satabilirsiniz. İşlem yaparken yazdığınız miktarlara dikkat edin. Hesabınızda o işlemi yapacak yeterli para yok ise sorun yok, uyarılıp düzeltmeniz istenir. Ama istemeden yüksek miktarda alım veya satım yapabilirsiniz. Özellikle hızlı işlem yaptığınızda yanlışlıkla alış yerine satış veya satış yerine alış tuşlarına basarak hata yapabilirsiniz. Birkaç defa yaptım.

“2022’de kripto paralarla ilgili yasal düzenlemeler bekleniyor.”

Son zamanlarda ülkemizde birçok yeni borsa/platform kuruldu. Her biri farklı yönü ile kendini gösterip müşteri çekmeye çalışıyor. Genellikle en eskilerini/bilinenlerini tercih ediyor insanlar. 

Ülkemiz henüz kripto paralar ile ilgili yasalarını oluşturmadı ancak 2022 yılı içinde yasal düzenlemelerin gelmesi bekleniyor. Bu düzenlemelerin hızlıca getirilmesi kripto para borsalarının devlet karşısında yükümlülüklerinin olması anlamına gelir ve olası istenmeyen durumlarda paraların kurtarılması veya hukuki zeminde mağduriyetlerin giderilmesi sağlanabilir. 

“Acil servis ve trafikte yaşadıklarımız bana borsadan daha riskli geliyor.” 

Medyadan takip etmiş olabilirsiniz. Birkaç borsanın kapanıp hesapların boşaltılması ve borsayı kuranların yurt dışına kaçması gibi olaylar yaşandı. Birçok mağdur yatırımcı var. Ben bu borsaların isimlerini olaylar medyaya yansıdıktan sonra öğrendim. Bilinen, tanınmış borsalarda da bu riskler yok değil. 

Ben Türkiye’deki borsalardan sadece Paribu’da trade yaptım ama bir süredir yapmıyorum ve para saklamıyorum. Sadece bankaya transferlerde kullanıyorum. En başta da belirttiğim gibi Binance borsası güvenlik, hacim ve hız anlamında beni tatmin ediyor. Şu anda herhangi bir endişem yok. Hacklenme riskinin her borsa veya bankada aynı oranda var olduğunu düşünüyorum. Herkes kendi risk analizini yapar tabi ki ama ben acil serviste ve trafikte yaşadıklarımı düşününce borsa ilaç gibi geliyor. Tamamen kendi düşüncelerim.

Yatırımcılar kripto para borsasında kısa, orta ve uzun vadeli yatırım planlarını oluştururken nelere dikkat etmeli? Riskten kaçınmak için nasıl hareket edilebilir?

“Riskten kaçınmanın en iyi yolu riske girmemek.”

Sondan başlayayım. Risk her zaman her alanda vardır. Riskin büyüklüğüne göre davranırız veya kararlar alırız. Kimine göre riskten kaçınmanın en iyi yolu risk almamak olabilir veya diğer bir deyişle “yakalanmamak”. Bana göre değil.

“Alacağı riske kişilerin vereceği tepki ağrı skalası gibi.”

Ben kısa/orta vadeciyim. Yaptığım iş uzun vadeli düşüncelerden uzaklaştırıyor beni. Sonuçta gelecek dediğiniz şey için Allah bilir belki birkaç dakikanız belki de seneleriniz var. Kendim için uzun planlar pek yapmıyorum. Anlık veya günlük spontan yaşamı tercih ediyorum. 

Geleceğe yönelik endişe ve kaygılarım kendim için değil. Siz de öncelikle kendinizi tanıyın. Nasıl bir yapınız var? Karakteriniz nasıl? Ne kadar bütçeniz var? Bunlar en önemli sorular. Mesela yüksek miktarda para kaybına tepkinizin ne olacağını bilmeden bu işe kesinlikle girmemelisiniz. Tersi de doğru. Yüksek miktarda kazanç elde ettiğinizde ne yapacaksınız? 

Mutsuz olacağınız sonuçları hedeflemeyin…  

100 TL harcarken 40 defa düşünen insanlar var, 100 bin doları iki dakikada kaybedip gülüp geçenler var. Ağrı skalasına benzetebilirsiniz .

Tüm bu soru-cevaplar ışığında küçük yatırımcı için özet mahiyetinde ne gibi tavsiyeleriniz olur?

Buraya bana telefon ile ulaşıp kripto para yatırımı yapmak isteyen arkadaşlarıma gönderdiğim WhatsApp mesajını koyalım diye düşünüyorum. Kendi hatalarımdan çıkardığım derslerin özeti. Onuncu madde en önemlisi.

“Anlattıklarım yatırım tavsiyesi değildir.”

Umarım okuyanlar faydalanmışlardır. Çok basitçe anlatmaya çalıştım, ben de halen öğrenmeye devam ediyorum. Yeni güncel konular var, Metaverse mesela. Derya deniz. 

Yenilikleri ve gelişmeleri sıkı takip etmeniz lazım. Anlattıklarımın yatırım tavsiyesi olmadığını, böyle bir amacım veya işim olmadığını tekrar hatırlatmak isterim. Herkes kendi bütçesini ve hesabını en iyi kendisi bilir. 

Siz bu yazıyı okuduğunuzda muhtemelen ben yine hekimlik/akademisyenlik yapıyor olacağım. Bana bilgilerimi/tecrübelerimi paylaşma imkânı sunduğunuz için size ve Türkiye Acil Tıp Derneği’ne çok teşekkür ederim. Herkese önce sağlık ve huzur, sonra bol kazanç ve bereket dilerim. Saygı ve sevgilerimle…

Finans Okuryazarlığı Bölüm 1: Borsa, Blockchain, Bitcoin ve Kripto Varlıkları Üzerine

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

Cumhuriyetin 100. Yılı yaklaşırken, “Hayalinizdeki Acil Servis” konusunu işleyen yarışmamız, önceki yıllarda olduğu gibi yoğun ilgi gördü.

Ülkemizin dört bir yanından gelen resimler, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğretim üyeleri arasından oluşturulan bir juri tarafından değerlendirildi. Yarışmamızda dereceye giren Göktuğ Celal Tümer, Ahmet Mert Şahin ve Yağmur Efşan Sefertaş ile yarışma ve resim üzerine konuştuk. 

Yarışmanın birincisi Göktuğ Celal Tümer bizlere kendisinin kaleme aldığı mektubunu gönderdi.

Annesinin resme olan yeteneğini farketmesi üzerine resim ile olan serüveni başlamış. İleride hekimlik mesleğini seçmek istediğini, bu nedenle TATD’nin yarışmasının kendisi için ayrı bir öneme sahip olduğunu paylaşmış bizlerle… 

Göktuğ mektubunda “Beyaz Kahramanlar” diye bahsediyor doktorlardan… Büyüklerin de çocukların gözünden görüp ve çocuk kalbinden hissedebilseler herşeyin daha farklı olacağını düşünüyor. Kendisi de ileride beyaz bir kahraman olmak isteyen Göktuğ’a resim ve eğitim hayatında başarılarının devamını diliyoruz.

Yarışmada ikinci olan Ahmet Mert Şahin 2013 yılında Alanya’da doğmuş.Halen Alanya Özel Hamdullah Emin Paşa Kolejinde  3.sınıf öğrencisi olarak öğrenimine devam etmekte…–

Ahmet resim ile olan tanışmasını şu şekilde anlatıyor:

“Kreşe başladığım dönemde resim yapmaya başladım. Ama özellikle son bir iki yıldır kendimi geliştirdim.Kara kalem çiziminde daha iyi olduğumu düşünüyorum. İleride hobi olarak resim yapmaya devam etmek istiyorum.

Yarışmada derece alan resmim özellikle pandemi  döneminde acil hekimlerinin ve genel olarak tüm hekimlerin insanlar için yaptıkları fedakarlıkları anlatıyor. Hekimlerimiz bizler için çok önemli. 

Bu yüzden herkesin hekimlerimize saygı göstermesi ve kıymetlerini bilmesi gerektiğini düşünüyorum.”

Son olarak yarışmamızda üçüncülük kazanan 12 yaşındaki Yağmur Efşan Sefertaş’ın kaleminden resme olan ilgisi ve yarışmada dereceye giren resminin hikayesini öğrenelim…

“İzmir, Konak Güzelyalı Ortaokul’unda 8.sınıf öğrencisiyim, aynı zamanda Arkas Bilim ve Sanat Merkezinde okuyorum. İlkokul dönemimde çoğu dersimi ayrı bir sınıfta tek başıma üst sınıf müfredatını alarak bitirdim. Akranlarımla anlaşmakta güçlük yaşıyordum. Okulumda ve mahalledeki diğer çocuklarla iletişim kurmakta ve anlaşılmakta hep zorluklar yaşadım. Bu yalnızlık dönemlerimde iç dünyamdaki düşüncelerimi, duygularımı resimle anlatmaya başladım. Ders aralarındaki molalarımda resim yapmaktan hoşlanıyordum. Annem küçük kız kardeşimi bir resim kursuna yazdırmak isteyince bende gitmek istedim. Ailem bana ilgi alanlarımın farklı olduklarını anlatmalarına rağmen ısrar ettim. 5 yıl önce başladığım resim kursunda sınıflar yetenek seviyelerine göre belirlenmişti. İlk gruptan başladığım kursta şimdi en üst düzeydekilerin grubunda devam ediyorum. İlk resim yarışması ödülümü de kursa başladıktan iki ay sonra aldım. Kursa başladıktan sonra resmimi geliştirmek için daha fazla çaba ve azim gösterdim.”

“Resim çizmek benim için bir zevk ve bunu sevdiğim için yapıyorum”

“Resim çizdikçe el becerimin de geliştiğini görebiliyordum ve önceki resimlerimle karşılaştırdığımda mutlu oluyordum. Yaptığım resimler geliştikçe katıldığım yarışmalardan daha fazla olumlu sonuçlar ve ödüller almaya başladım. Son zamanlarda en çok karakalem ve anime (çizgi roman) karakterleri çizmekten hoşlanıyorum.”

“Bu resmi yaparken vermek istediğim bazı mesajlar vardı”

“Sağlık çalışanları hakkında pandemi döneminde bir resim yapmıştım, Resim öğretmenim çok beğendi. Eşi ve oğluda doktor olan öğretmenim beni TATD Ulusal Resim Yarışmasına katılmam için yönlendirdi. Acil serviler ve hekimlerin yaşadığı zorlukları, çabalarını her ne kadar tam olarak bilmesem de empati kurmaya çalıştım. Acil hekimlerinin her türlü yardıma hemen koştuklarını bildiğim için oyun oynarken kaza geçiren çocuk çizdim. Sonra doktorlar tarafından iyileşen hastanın sevinci üzerine, doktorun hissettiği mutluluğu çizdim. Son olarakta ilk yardım yapmak istedim. Durum acilse ve yakınlarda hastane yoksa insanlar için ilk yardımın önemini anlatmak istedim.”

“5 yaşımda giymek istediğim botun resmini çizermişim” 

“Şuan karakalem, sulu boya, kuru boya, akrilik ve pastel boya ile resimlerimi yapıyorum.  Bazen sevdiğim insanlara resim yapıp hediye ediyorum çok mutlu oluyorlar. Resimler mutluluğu yansıtıyor, resim çizmek isteyenlere mutluluk temalı resimleri çizmeyi tavsiye ederim.” 

“Hayalim, tasarım yapabileceğim bir meslek”

“Resim çizmeye şuan yaptığım gibi hobi olarak devam edeceğim. Resim çizmenin gelecekte kariyerime de faydası olacağını düşünüyorum. Çünkü hayalim, içinde tasarım yapabileceğim bir meslek okumak. Tasarımın birçok dalı var, ben daha karar veremedim, ama bütün dalları benim için heyecan uyandırıcı. Tasarım küçüklükten beri ilgi duyduğum bir konudur. Resim yapmaya devam edersem hayallerimi gerçekleştirmeme çok faydalı olacağına inanıyorum.”

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

1. Nerede ve ne zamandır acil serviste çalışmaktasınız?

Urfa’da yaklaşık 4 yıldır çalışıyorum.

2. Meslekte kaçıncı yılınız?  Ünvanınız nedir?

Meslekte 10. yılım ve uzman tabip olarak çalışmaktayım

3. Uzmanlık eğitiminizi eğitim araştırma hastanesi mi yoksa üniversite hastanesinde mi tamamladınız?

Üniversite Hastanesi

4. Uzmanlık eğitiminin eğitim araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden almanın mecburi hizmette acil serviste çalışmak açısından fark yarattığını düşünüyor musunuz?

Başlangıçta çok belirgin farklılıklar olsa da 1 yıl gibi kısa bir sürede her uzmanın benzer bir seviyeye geldiğini söyleyebilirim.  En temel farkların hasta acilde “kaldığında” ne yapıldığı ve hasta “bakma” hızı olduğunu söyleyebilirim.  Ancak birçok konudaki adaptasyon yeteneğimiz burada da devreye giriyor ve dengeleniyoruz.

5. Asistanlık yıllarını düşünürsek mecburi hizmette en çok özlediğiniz şey nedir?

En çok özlediğim şey;  beraber aynı hedef için çalışma güdüsü sanırım. Ve sonrasında nöbet çıkışı günü sahiplenmek de keyifliydi.  Uzmanlıkta bir miktar daha yalnız kalınıyor, tabii bu çalışılan hastane koşullarına göre de değişmektedir.

6. Mecburi hizmette kendinizi yalnız hissettiğiniz zamanlar oldu mu?  Böyle zamanlarda kendinizi rahatlatmak için nasıl bir yol izlediniz?

Elbette birçok defa kendimi yalnız hissetmişimdir.  Böyle zamanlarda tek bir kurtarıcı yolu olmuyor insanın. O günkü koşullara göre bir yol seçiyorsun. Ama en sık çözümüm o an ya da daha önce beraber çalıştığım arkadaşlarımla ruh halimi paylaşmak oluyor.  Açıkça destek istiyor ve derdimi isteğimi anlatıyorum.  Özellikle acil camiasının bu konudaki bilinci çok yüksek.  Herkes benzer durumlara sıkça düştüğünden size neyin iyi gelebileceğini çabuk buluyorlar.  Düşününce siz de hak verirsiniz.

7. Şu an çalıştığınız serviste unutamayacağınız en güzel ve en kötü anıdan biraz bahsetmek ister misiniz?

En güzel anım henüz yaşanmadı sanırım.  En kötüleri ise önlenebilir travmalar yüzünden kaybettiğimiz bebek ya da küçük yaş hastalar.  Çocuk popülasyonunun çok fazla olduğu bir şehirde inanılmaz mekanizmalarla oluşan travma bunlar. Bu bölgelerde çalışanlar bilirler.  Birçoğu olay, nöbet ertesi uyuyamama sebebidir. Her şeye alışılıyor ama buna alışılmıyor sanırım.

8. Çalıştığınız şehre acil serviste çalışmak üzere gelecek doktor arkadaşlara tavsiyeniz neler olacaktır?

Gelmeyin. Şaka bir yana, gelmek isteyenlere genelde benzer şeyleri söylüyorum.  Travma seviyorsan, en azından emeğinin bir miktar karşılığını almak istiyorsan gel.

9. Çalıştığınız şehirde hangi sosyal aktiviteleri yapabilir meslektaşlarınız?

Konser, tiyatro ve gece hayatı dışındaki birçok şeyi yapmak mümkün. İlk söylediklerim için de nöbet boşluklarında şehir değiştiriyorsunuz zaten.

10. Bölge insanı ile ilgili acil serviste karşılaştığınız davranışlarla ilgili görüşleriniz nelerdir?

Çok fazla kötü haber verme durumunda kaldığımız bir işimiz olduğundan ölüme atfedilen değeri anlamaya çalışmışımdır hep.  Çalıştığım şehirde ilk tepkiler çok sert olsa da sonunda genellikle kabullenmede sorun yaşanmıyor. Bu da hekime şiddeti azaltıyor diyebilirim. Bir de şehirde alkol, uyuşturucu madde kullanımının az olması da acil servisteki şiddeti azaltıyor. Bunun dışında acil her yerde aynı acil.

11. Çalıştığınız şehre daha önce hiç gittiniz mi?

Hayır ilk kez uzmanlığımda geldim.

12. Bir dilek hakkınız var. Bunu kullanarak acil servislerle ilgili bir şeyi değiştirmek isteseniz bu ne olurdu?

Kesinlikle başvuru sayısına karşılık yeterli sayıda personelle çalışmak olurdu.  Hekimi, hemşiresi, diğer personeller dahil. Hasta sayısının azalmasını dileyemeyecek kadar da kanıksadım.  Onun yerine biz artalım.

13. Çalıştığımız şehrin ulaşım olanakları nasıldır?

Hava ve karayolu olarak her anlamda yeterli diye düşünüyorum

14. Son olarak mecburi hizmete gidecek meslektaşlarımız için bir şeyler söylemek ister misiniz?

Nerede gerçekten uzmanlığı öğreneceğimizin cevabı sanırım.  Asistanlıkta biriktirdiklerinizin harmanı, bir olgunlaşma evresi.  Tüm çevresel etmenlere rağmen nasıl başladıysa öyle de gidiyor.  Umarım bu yazıyı okuyan herkesin çektiği çilenin karşılığını bulacağı bir yer olur mecburisi.  Tüm acil camiasına saygılar, sevgiler….

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Mayıs 2022 tarihli 11. sayısında yayımlanmıştır.

Merhabalar öncelikle sizi tanıyarak başlayalım. Bize kendinizi tanıtabilir misiniz?

Ben Doç. Dr. Murat Yücel, Acil Tıp Uzmanıyım, Samsun Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretim üyesiyim. Daha önce Sakarya, Kayseri ve Şırnak’ta görev yaptım. Acil tıpta 20 yılı aşanlardanım. Aslen Elazığ’lıyım, evliyim, bir oğlum var. Müzik ve spor olmazsa olmazlarım. Gitar çalıyorum, piyano çalmaya çalışıyorum, şarkı söylemeyi severim. Çoğu sporu yaptım ama son ilgi alanım golf. Lisansım geçen sene çıktı, küçük bir turnuva ikinciliğim bile var. Meraklı, araştırmacı ve hareketli bir yapım var, akrep burcuyum. Güncel meşguliyetlerim kripto paralar ve theta healing.

Rahmetli Kemal Sunal’ın “Umudumuz Şaban” filmindeki “Şimdi ben buraya neden çıktım, niçin çıktım, nasıl çıktım? Bunu izaha gerek yok, gördünüz, yürüdüm çıktım.” repliğini hatırladım şimdi. Acil Tıp Bülteni’nde böyle bir konu ile yer alacağım söylenseydi sağlam bir kahkaha atardım, öğrendiğimde attım da zaten. Ancak hayatta hiçbir şeye şaşırmamak ve imkânsız gibi görünen olayların olabileceğine inanmak, Acil tıbbın bana öğrettiklerinden bazıları.

Baştan söyleyeyim. Hiçbir finansal eğitimim yok. Zaman içerisinde öğrendiklerim ve tecrübelerim var. Yatırım tavsiyesi vermiyorum. Sadece parasının değerini korumaya, miktarını artırmaya ve “hesap yapmadan harcayabilme” hedefine ulaşmaya çalışan biriyim. İçinizden biri…

Borsa nedir peki ve sizin borsa, Bitcoin ve kripto paralar ile ilişkiniz nasıl başladı?

Borsaya 2012 yılında Sakarya’da görev yaptığım dönemde ilgi duydum ve girdim. O zamanki adı İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) idi. İlk zamanlarda pek güzel anım yok açıkçası. Hep para kaybı, panik satışlar ve zarar vardı. 2013’te İMKB, Vadeli İşlemler Opsiyon Borsası ile İstanbul Altın Borsası, tek çatı altında “Borsa İstanbul” (BİST) markası olarak birleşti. O dönemde biraz daha tecrübe kazanmıştım ve eski hatalarımdan dersler çıkararak birazcık para kazanmaya (kar etmeye) başladım. İlgilenip takip ettikçe (“finans okur-yazarlığı” bu olsa gerek) hisseleri, şirketleri, yatırımcıların hareketlerini ve belki en önemlisi grafikleri okumayı öğrendikçe tecrübe kazandım. En sonunda BİST’in bana tam olarak uygun yer olmadığını düşünmeye başladım, daha pratik, zaman kısıtlaması olmayan bir platform olmalıydı diye düşündüm ve BİST’i bıraktım. Hatta “Bir daha girmem.” diyerek bıraktım ve sözümü de halen tutuyorum.

Kripto paralara da ilk çıktığı zamanlarda ilgi duyup almış ve e-cüzdanıma koymuştum. O zamanlar “Kripto para eşittir Bitcoin.” idi ve alıp satmak, paraya çevirmek ve saklamak şimdiki kadar kolay değildi, bilinirliği azdı, güven sorunu vardı. Adı üzerinde “sanal” dı. Bir süre sonra, aldığım az miktarda Bitcoin’i satıp cüzdanımı da silmiştim. Ta ki 2020 yılına kadar. COVID 19 pandemisi ile eş zamanlı olarak tekrar kripto para yatırımı kararı aldım. Tam da “Hakkınız ödenmez.” denilerek alkışlandığımız günlere denk geliyor. Maalesef el üstünde tutulması gereken hekimler, sağlık profesyonelleri ve bilim insanlarının; risk, sorumluluk ve ekonomik kaygı üçgeninin ortasında kaldığı dönem. Bugüne geldiğimizde, verdiğim kararın doğruluğu beni mutlu ediyor. Sadece şanslı da olabilirim çünkü zamanlamam kripto paraların boğa sezonuna denk geldi. “Boğa sezonu” nedir diye soruyorsanız yükselen piyasaya verilen isim. Tersi “Ayı sezonu”, o da düşen piyasayı ifade ediyor. Birazdan daha ayrıntılı bahsedeceğim.

“Geleceğin parası…”

14 yıllık bir geçmişi olmasına rağmen özellikle son yıllarda popülarite kazanmış olan ‘Blockchain, Bitcoin ve kripto paralar’ konusuna gelirsek; bu kavramların ortaya çıkış amacı nedir sizce? 

Aslında son yıllara baktığınızda her şeyin dijitalleşme yolunda ilerlediğini görebilirsiniz. Paranın dijitalleşmesi de kaçınılmaz/beklenilmesi gereken bir durum idi.İnternetin hayatımızın her alanına girdiği aşikâr. Bankalar neredeyse her işlemi internet ortamında yapıyorlar ve müşterilerine dijital/online hizmet sunuyorlar. Dijitale dönüşmeyen bir para kalmıştı neredeyse. Bana göre (biraz iddialı olacak ama) şu an kullanılan itibari para birimlerinin (Türk lirası, Amerikan doları, Euro vs.) gelecekte olmayacaklarını ve bankalara da kredi vermekten (belki kripto paralar ile) başka iş kalmayacağını düşünüyorum. Bu yüzden kripto paraları “geleceğin parası” olarak görüyorum çünkü bana göre gelecekte başka paraya ihtiyaç duyulmayacak. Her türlü alışverişiniz için telefonunuz, saatiniz veya yüzüğünüz yeterli olacak. Belki onlara da gerek kalmaz ama daha ilerisini sizin hayal gücünüze bırakıyorum.

Blockchain ve bitcoin/kripto para teknolojisi hayatımıza neler katar neleri götürür bununla ilgili düşünceleriniz nelerdir?

Çok geniş bir soru bu. Hayal etmek gibi. Artıları ve eksileri, bilinenleri ve bilinmeyenleri, iyilerin elinde ve kötülerin elinde vb. soruları genişletebilirsiniz.

Yaşadığım bir şeyi tam burada örnek verebilirim. Yurt dışına para gönderme tecrübesi olanlar bilecektir veya yabancı dergilere makale değerlendirme ücreti vs. gönderenler anımsayacaklardır. Yurt dışına 150 USD göndermek için 23 USD masraf ödemiştim. Bir arkadaşım ise başka bir ülkeye 170 USD göndermek için 80 USD masrafı görünce vazgeçmişti. Kripto paralarda durum böyle değil. Sınırsız parayı, ücretsiz veya sadece 1 USD kesinti ile dünyanın her yerine anında gönderebilirsiniz. Yanlış adrese göndermedikçe sorun yok.

Dünyayı acil servise benzetiyorum. Her yerde risk var, hızlı düşünmek ve hareket etmek çok önemli. Hızlı ve doğru kararlar verebilmek hayatın her yerinde başarının anahtarları bence. Geliştirilen teknolojilerin hayatımıza hız kattığı kesin. İnsanlar hiçbir yerde beklemek istemiyor artık. Bunu en iyi acil servis çalışanları anlıyordur diye düşünüyorum. Sanal paraları da aynı şekilde değerlendiriyorum.

Bu teknoloji ile hayatımıza girmiş olan coin, altcoin ve token gibi kavramlar mevcut. Bunların ne olduğunu ve farklarını açıklayabilir misiniz? Başlıca coinler ve tokenler nelerdir?

Kripto paralar ile ilgili temel bilgileri ve terminolojiyi burada anlatmam gerekir diye düşünüyorum. Sıra ile diğerlerine geçelim. Bilginiz olabilir veya biraz internet sörfü ile ulaşamayacağınız şeyler değil. Ben işinizi kolaylaştırayım. Bitcoin ile başlayalım.

“Coinlerin babası Bitcoin, coinlerin ve altcoinlerin anası ETH”

Bitcoin (BTC): Duymayan kalmış olamaz. Coinlerin babası. Toplam 21 milyon adet var. Yaklaşık %90’ı dolaşımda bulunuyor (18.932.400 adet). Satoshi Nakamoto adını kullanmış bilinmeyen bir kişi veya grup tarafından 2008’de icat edilmiş bir kripto para. 2009’da bir açık kaynak kodlu yazılım olarak piyasaya sürülmüş ve kullanılmaya başlanmış. Herhangi bir merkez bankasına veya bir yöneticiye bağlı olmaması en önemli özelliği. Aracılara ihtiyaç duyulmadan Bitcoin ağında kullanıcıdan kullanıcıya transfer edilebilen, merkezi olmayan bir dijital para birimi. İşlemler, kriptografi yoluyla network nodes tarafınca doğrulanıyor ve “blockchain” adı verilen halka açık bir ana deftere kaydediliyor.

Satoshi Nakamoto: Bitcoin’in yaratıcısı olarak bilinen kişi veya grupların kullandığı isim. Bu uygulamanın bir parçası olarak aynı zamanda ilk blok zinciri veritabanını tasarlamış, Aralık 2010’a kadar Bitcoin’i geliştirmeye devam etmiş. Kim olduğu hâlâ bilinmeyen Nakamoto’nun, 5 Nisan 1975 doğumlu Japonya’da yaşayan bir kişi olduğu iddia ediliyor. Fakat ortaya atılan iddiaların çoğu Nakamoto’nun Amerika veya Avrupa’da yaşayan, Japon asıllı olmayan, kriptografi (şifreleme) uzmanı ve bilgisayar bilimcilerinden biri olduğu yönünde. Satoshi Nakamoto’nun yaklaşık 1 milyon adet Bitcoin’e sahip olduğu tahmin edilmekte. Bu rakam, Bitcoin’in tüm zamanların en yüksek seviyesini gördüğü 10 Kasım 2021 (çok yakın değil mi) fiyatı baz alındığında yaklaşık 68.744 milyar dolara tekabül ediyor.

1 Satoshi: 0.000000001 BTC değeri (yazının yazıldığı andaki değeri ₺ 0.005679)

Ethereum (ETH): Coinlerin anası veya altcoinlerin anası da diyebiliriz.

Altcoin: Bitcoin dışındaki tüm coinler. https://coinmarketcap.com/ verilerine göre 5500’den fazla var. Ripple (XRP), Dogecoin (DOGE), Cardano (ADA), Solana (SOL), Shiba Inu (SHIB) en değerli ve popüler olanlardan bazıları. Neredeyse tüm koinlerin sıralanmış listesine ve özelliklerine buradan (https://coinmarketcap.com/) ulaşabilirsiniz.

Token: Kendi blockchain sistemine sahip olmayan, mevcutta olan bir blockchain üzerine kurulmuş projelere denir. Bunlar da altcoin sınıfına girebilir. Genellikle futbol kulüplerinin tokenleri revaçta. Fan token olarak adlandırılıyorlar. En değerli ve bilinenleri Paris Saint-Germain Fan Token (PSG) ve Manchester City Fan Token (CITY). En sevdiğim ve favorim ise Santos FC Fan Token (SANTOS).

Bitcoin dominansı: Bitcoin’in diğer coinler üzerindeki hakimiyeti/üstünlüğü. “Bitcoin ne derse o olur” un oranı. Bu aralar %40 civarında.

Stabil coinler: 1 Amerikan dolarına eşdeğer coinler, ilk üçü:

1. USDT (En çok kullanılan, Nam-ı Diğer Tether)
2. USDC (USD Coin)
3. BUSD (Binance USD)

Binance: Dünyanın en büyük kripto para borsası. Trade ekranı erişim linki: https://www.binance.com/tr/trade/BTC_USDT?layout=basic&type=spot

Çok fazla borsa var. Ben Binance ve KuCoin kullanıyorum. Ülkemizde ise Paribu kullanıyorum. Fazlasına ihtiyaç duymadım. Banka transferleriniz için mutlaka ülkenizdeki borsalardan/hesaplardan birini kullanmalısınız. Borsa ne kadar güvenli, hızlı ve yüksek hacimli ise o kadar iyi. Bu referanslı linklerden kendinize hesap açabilirsiniz. Halen açmadıysanız 

Binance: https://accounts.binance.com/tr/register?ref=54036924

KuCoin: https://www.kucoin.com/land/register/r/r3ALS2P

Sık kullanılan bazı terimler şunlar:

Trade yapmak: Al-sat yapmak

Pozisyon açmak: Alım yapmak

Pozisyon kapatmak: Satış yapmak

Spot işlem: Vadesiz, anlık değer üzerinden işlem yapmak (hep yaptığım).

Marjin işlem: Kaldıraçlı işlem, 3x, 5x, 20x vs. Seçtiğiniz oran ile çarpılarak kazanç veya kayıp yaşamanıza neden olur. Tüm paranızı kaybetme riski var. (Önemli not: Hiç işim olmaz)

Long işlem: Coin fiyatı yükselecek diye açılan işlem. Fiyat yükseldikçe daha fazla kazanırsınız.

Short işlem: Coin fiyatı düşecek diye açılan işlem. Fiyat düştükçe daha fazla kazanırsınız.

Likidite: Varlığı nakit paraya çevirme işlemi, ne kadar kolay çevrilebiliyor ise o kadar likittir. Sıcak para diyebiliriz.

Likit olmak: Tüm paranızın sıfırlanması. Marjin, Long ve Short işlemler sonucunda olması muhtemel en kötü durum. Spot işlemde olmaz.

Mum grafik: Tüm grafikler zamana göre değeri gösterir. En çok kullanılan grafik şekli ise mum grafikler. Mumun gövdesi, belirlediğiniz süre zarfında size açılış/kapanış fiyatını ve fiyatının yönünü (yukarı/yükseliş ya da aşağı/düşüş) gösterir. Yeşil bir mum çubuğu, borsa kapanış fiyatının açılış fiyatından yüksek olduğunu size bildirir. Kırmızı mumlar ise kapanış fiyatının açılış fiyatından düşük olduğunu gösterir. Mumların üstünde veya altında olan kuyruk/iğneler ise dilediğiniz zaman aralığındaki en düşük ve en yüksek değerleri gösterir. Örneğin Bitcoin’in Türk Lirası (TL) karşısındaki aylık grafiğini inceleyelim. Yaklaşık iki sene önce 25000 TL olan Bitcoin, yeşil mumlar ağırlıklı olarak ilerlemiş ve iki ay önce 852499 TL ye kadar yükselmiş. Bu grafikteki güncel değerinin 517081 TL olduğu görünüyor (Resim 1). Bir dakikalıktan bir aylığa kadar istediğiniz zaman aralığını kullanabilirsiniz.

Burada ise Bitcoin’in USD karşısındaki günlük grafiğini inceleyelim. Yaklaşık iki ay önce 69000 USD ile tüm zamanların zirvesini görmüş olan Bitcoin, kırmızı mumlar ağırlıklı olarak ilerlemiş ve bir hafta önce 32917 USD’ye kadar düşmüş. Bu grafikteki güncel değerinin 38151 USD olduğu görünüyor (Resim 2).

Boğa sezonu (piyasası): Yükselen piyasa, bol yeşil mumlu. Bu dönemde yatırımcılar alım yaparlar.

Ayı sezonu (piyasası): Düşen piyasa, bol kırmızı mumlu. Bu dönemde yatırımcılar satış yaparlar.

Tam bu noktada ayıların da boğaların da yatırımcı olduğunu belirtmekte fayda var. Her yatırımcı kazanmak ister. Birisi fiyatı yükselmiş varlığını satıp kar etmek istiyor, diğeri ise düşük fiyattan varlık edinmek istiyor. Aslında aynı kişiler. Zamanlamaları farklı. Böyle düşündüğünüzde piyasayı daha iyi analiz edebilirsiniz.

Balina: Yüksek varlık sahibi olan yatırımcılar. 5-10 bin Bitcoin gibi.

Boğa piyasasına girişi genellikle balinalar başlatırlar. Ellerindeki paralar ile Bitcoin ve altcoinleri toplarlar ve yukarıya doğru bir hareketlenme başlar. Grafikler sürekli olarak yukarıya doğru hareket gösterir ve artık küçük yatırımcılar da alım yapmaya başlarlar. Son boğada Elon Musk ve Tesla şirketi hem BTC hem de Dogecoin üzerinde çok etkili oldu mesela. Daha sonra piyasada doygunluk başlar. Grafikler yeşil olduğu için dışarıdan kullanıcılara cazip gelmiştir fakat dışarıdaki kullanıcı sayısı çok azalmıştır. Balinalar seri satışa başlarlar ve küçük çaplı yatırımcılardan da satışlar gelir. Ayı sezonu başlamış olur. Genellikle ayı piyasası boğaya göre daha uzun sürer. Fiyatlar sürekli düştüğü için birçok yatırımcı çekilmiş veya yatırımlarını azaltmıştır. Gündüz ve gece gibi yani, vampirlere ve kurt adamlara da benzetebilirsiniz. Ama en sevdiğim Robert Louis Stevenson‘un romanındaki gibi Dr. Jekyll ve Mr. Hyde.

Yazımızın bu kısmında finans okur yazarlığı ve geleceğin para birimleri olma ihtimali yüksek bitcoin, token ve altcoin’den bahsettik. Yazımızın devamında bu para birimlerinin kullanımı, saklanması, piyasa güvenilirliği ve küçük yatırımcılara tavsiyeler konusunda konuşmaya devam edeceğiz. Bir sonraki sayıda görüşmek üzere …

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Mayıs 2022 tarihli 11. sayısında yayımlanmıştır.