11 ili kapsayan ve çok sayıda yurttaşın etkilendiği Kahramanmaraş merkezli Şubat depremlerinin ardından tüm deprem bölgesinde birinci basamak sağlık kurumları belirgin bir biçimde hasar görmüş ve bu kurumların çalışanları da ağır kayıplar vermiştir. Deprem sonrası dönemde birinci basamak sağlık hizmetleri sağlıklı bir yaşamın yeniden kurulmasında her zamankinden daha fazla yaşamsal önem taşımaktadır. Özellikle tabip odası yıkılmış olan Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya illeri başta olmak üzere deprem bölgesinde Türk Tabipler Birliğinin değerlendirme, koruyucu sağlık hizmetleri ve kadın sağlığı birimleri koordinasyon çalışmaları depremin ilk gününden itibaren devam etmektedir. Bu çalışmalara katkı sunmak için Antalya Kadın Hekimlik ve Kadın Sağlığı Komisyonu gönüllüsü olarak 29 Nisan- 3 Mayıs tarihlerinde Hatay Kadın Sağlık Birimi’ne gittim.

29 NİSAN

Gün erkenden başladı. Adana otogardan iki hekim Hatay TTB koordinasyon merkezine gitmek için otobüsle yola koyulduk. Yol arkadaşımın daha önceki gelişlerine dair anıları eşliğinde Akdeniz Bölgesinin doğusuna ait yeşil doğayı seyre daldım. Yol boyu geçtiğimiz Erzin, Dörtyol, Payas, İskenderun, Kırıkhan yerleşkelerinde depremin yarattığı yıkıntıların hala olduğu gibi durduğuna şahitlik ederken depremin ilk günlerindeki gibi tekrardan gerginlik, öfke, üzüntü duyguları arasında gel-gitler yaşayarak Hatay’a ulaştım. 

Öğleden sonra ulaştığımız otogardan TTB ve SES deprem koordinasyon merkezine gidene kadar Hatay’ın geçmemize izin veren sokaklarından geçerken geriye kalan yıkıntılardan depremde ne çok yara aldığını bir kez de kendi gözlerimle görmüş oldum. Daha önce gelmeliydim pişmanlığı ve şehrin yıkıntılarındaki duygusal yoğunlukla bir o yana bir bu yana sürüklendim. Duygular gördüklerimin hızına yetişemez oldu.

Koordinasyon merkezinde olan arkadaşlarla tanışıp bizim kalmamız için TTB, SES, Hatay tabip odası ve uzmanlık derneklerinin sağladığı yerleşkede koşulları öğrenip diğer gönüllü sağlıkçı kadın arkadaşlarla kalacağım konteynera yerleştim. Hemen işe koyularak yanımda getirdiğim Antalya Kadın Hekimlik ve Kadın Sağlığı Komisyonunun finansmanını sağladığı Kadın Çamaşırları dolu valizi boşaltmak için Kadın Sağlık Birimine geçtim. Koordinasyon merkezinde ekip değişim günü olduğu Hatay’da kalan halk tarafından bilindiği için çok fazla başvuru olmadı.

Günlük değerlendirme toplantısı öncesi 2 saatlik bir boşluğumuz olduğunu öğrenince depremden önce Hatay’ı gezmiş olan hekim arkadaş rehberliğinde ufak bir şehir turuna çıktım. Şehrin toz duman olmuş yıkıntıları içinde eski hallerine dair hayalimde görüntüler oluştururken, bir kadın ve yanında iki kız çocuğunu ve nerden bulduklarını bilmediğim bir yatağı taşıdıklarını fark ettim. Hayatın yeniden inşasında kadına dair dayanışma ve emeğin sembolü gibi çıktılar karşıma. Aramızdaki mesafenin fazlalığı yüzünden uzaktan gördüğüm bu an zihnimde daha önce dinlediğim deprem hikayeleri ile eşleşti. Deprem öncesi her şeye sahipken bir an sonrası hiçbir şeyin olmadığı, sadece hayatta kalma mücadelesinin başladığı hikayeler…

Birden yanımdan geçen moloz taşıyan araçların tozu dumana katışları ile dikkatim çalışanlarının hem kendi hem de ortamda bulunan insanların sağlığını tehlikeye atan ciddiyetsiz çalışma şekillerine kaydı. Yıkıntılardaki asbest gerçeğini hiçe sayarcasına maskesiz çalışmaları ve bir de bu ortamda birbirlerine iş makinaları ile yapabildikleri akrobatik hareketleri gösterişlerine hayretler içinde bakakaldım.

Akşam yapılan gün değerlendirme toplantısına yetişmek için hızla Hatay sokaklarında ilerlemeye başladım. Toplantıda koordinasyon birimindeki işleyişe dair bilgiler verildikten sonra gün değerlendirmesi ve sonraki günün planlaması ile görev dağılımları yapıldı. Toplantı sonrası gecenin soğuğuna dayanmamızı sağlayan sobanın başında içimizi ısıtan çay eşliğinde sohbet ederek arkadaşlarla biraz daha vakit geçirip bu uzun günü tamamladım.

30 NİSAN

Hatay kadın sağlık birimine gün içinde 13 başvuru aldık. Bu başvurular:

Geceleri tuvalete gidememekten kaynaklı vajinit, mantar, idrar yolları enfeksiyonları, hijyen koşullarının asgari seviyede sağlanamamasından kaynaklı bit, pire vb. bulaşıcı hastalıklar, üreme sağlığı, aile planlaması, korunma yöntemleri, şiddete/istismara dair konuşmalar

Bu başvurular esnasında tedavi için ilaç desteği ve kadın kişisel ihtiyaçları giderilmesi için gelinse bile her görüşme kendi içinde ayrı bir psikososyal destek görüşmesine dönüştü. Kadınların dertleşebildiği bir alan yaratılmış ve devam ettirme hatta yaygınlaştırma isteği uyandırdı. Birime başvuranlar, deprem sonrası yardımların, şehrin dağınık yerleşimli çadırkent ve konteyner alanlarına yavaş yavaş kesilmeye başladığını, en temelde içme suyuna bile hala ulaşmakta zorlandıklarını dile getirdikleri noktada devlet desteğine ulaşamamanın yaşadıkları hayal kırıklığını paylaştılar. Birkaç başvuru esnasında, yerleşim yerine yakın olan yukarı Çekmece mahallesi mevkiindeki çadırlarında, su tedariğinin zor olduğunu, tuvalet ve banyo imkanı olmadığı için hasarlı evleri kullanmaya devam ettiklerini, hasarlı binalar yetmezmiş gibi mezarlığın da aynı bölgeye yapıldığı için sürekli kayıplarını hatırladıklarını ve zorlandıklarını dile getirdiler. Bu kadar olumsuzluğun arasında son günlerde geceleri silah seslerinden dolayı tedirgin olduklarını ve korktuklarını söylediler.

Saat 17:00‘de birimi kapatıp bir gün önceden belirlenmiş olan Samandağ Kadın sağlık biriminde gerçekleştireceğimiz çadır kentte yaşayan kadınlarla sağlık buluşması etkinliği için beş kadın sağlıkçı yola koyulduk.

Samandağ kadın sağlık buluşması; TTB merkez konsey üyesi Dr. Adalet Çıbık buluşmanın açılışını yaparak neden burada olduğumuzu, kim olduğumuzu ve amacımızın ne olduğunu aktardı. 20-25 kadınla yaptığımız buluşmada hijyen, cinsel sağlık, üreme sağlığı üzerine bilgilendirmeler yapıldı. Kadınların çadır kent koşullarında yaşanılan sıkıntıları ve aksaklıkları dile getirdikleri sohbet 2 saate yakın sürdü. Her hafta talep ettikleri konularda toplantı yapılabileceği önerisinde bulunduk. Kadınlar olumlu geri dönüşte bulundular.

Akşam yapılan değerlendirme toplantısında psikiyatristlere danışıldı. Medikal ihtiyaç dışında kadın dayanışmasının daha doğru çalıştığı konusunda ortak bir görüşte uzlaşıldı.

1 MAYIS

Kadın Sağlık Birimi; Öğlene kadar 30 başvuru alındı. İkinci ve üçüncü başvuralar çoğunluktaydı. Kadın sağlık birimi hem fiziksel sağlıkları için destek aldıkları hem de sorunlarını dile getirdikleri psikososyal destek için düzenli olarak gelmeye başladıkları bir birim oldu. Başvurular sırasında kadınlar, yardımların AFAD dışında kurulan çadır alanlarına ulaştırılmadığını dile getirdiler. Yukarı Çekmece mahallesinden gelen kadınlar silah seslerinden tedirgin olduklarını ifade etmişlerdi. Konu hakkında görüşmeler yapıldı.

Çalışan sağlık emekçilerini ziyaretlerle başladık. Samandağ devlet hastanesi, orda kurulan TDB mobil diş sağlığı birimi, Samandağ Sahra Hastanesi sağlık emekçileri ile sorunları konuşuldu. Deniz kenarındaki Sahra Hastanesinde çalışan Sağlık emekçilerinin günlük tek çeşit olarak fasulye nohut yiyor olması yakınılan bir durumdu.

Ziyaret sonrası tüm ekip olarak Samandağ 1 Mayıs yürüyüşüne katıldık. Şehrin yıkık ve hasarlı binaları arasında yapılan yürüyüş ve depremde kaybedilenlerin anılması duygu dolu anlar yaşanmasına sebep oldu. Bu atmosferde buruk geçen 1 Mayıs kutlamasının ardından saat 15:00 gibi çocuklarla buluştuk. Moloz döküm alanının çok yakınında olan çadır/konteyner kentlere ve temiz havada yaşama hakkına dikkat çekmek için çocuklarla sahil kenarında uçurtmalar uçurduk. Bir an hepimiz yeniden çocuk olduk.

Saat 17:30 da Hatay Uğur Mumcu bulvarından kortej oluşturularak Sevgi parkına kadar 1 Mayıs yürüyüşü yapıldı. 

2 MAYIS

Kadın Sağlık Birimi; 25 başvuru alındı. Başvurular arasında dikkati çeken şiddet vakası için gerekli destek sağlandı. Birimin malzeme eksikleri tespit edildi. Saha çalışmasına ağırlık verildi.

SAHA, Kırıkhan Dom Bölgesi; İlk bölge 120 çadırdan oluşan, 670 kişinin yaşadığı dağınık bir düzenle kurulmuş Roman asıllı vatandaşların yaşadığı bir çadır kent. Bölgeye içme suyunu Jandarma sağlıyor. Çadırların elektrik sorunu devam ediyor. Suyun kontrolsüz ve alt yapısız kullanımından dolayı bölgesel su birikintisi ve çamur oluşumu sorunu var. Bu çadır kentte tuvalet ve duş yok. Uyuz, bit, idrar yolu enfeksiyonu vakaları çok fazla. 2 gündür kanamalı olduğu söylenen miadı dolmuş 17 yaşında resmi nikahı olmayan bir gebe özel hastaneye gitmiş ve bebeğin ters geldiği söylenerek ücreti ödendiği taktirde sezaryen doğum yaptırılacağı bildirilmiş. Bizden yardım isteyen yakınları aracılığıyla gebeye ulaşıldı ve koordinasyon merkezinden yardım alınarak gebe Dörtyol devlet hastanesine gönderildi.

İkinci bölgede 25 çadır mevcut. Su şebekeden kullanılıyor ama yetersiz. Akdeniz anemisi çok yaygın. Büyük çocuklarda idrar kaçırma sorunu çok fazla. Psikolojik desteğe ihtiyaçları var. Her iki bölgenin gebeleri ve çocukları çalışan ASM’ler tarafından takipli. Çadır kent sakinleri tuvalet için hasarlı evleri kullanıyorlar. Cinsellik için ağır hasarlı binalara sürüklenen kadın sayısı fazla. Bölge artçılarla sallanmaya devam ederken bu hasarlı binalara girip çıkmaya devam ediyorlar. Su depoları ve Çamaşır makinaları başka bir köyün muhtarı tarafından el konulmuş. Dışlanmışlıklarını zihinsel ve fiziksel olarak sonuna kadar kanıksamışlar. Dediklerine göre deprem onların hayatında çok fazla bir şeyi değiştirmemiş.

Gün sonu değerlendirme toplantısında Dom bölgesi için sivil toplum kuruluşları, kadın ve çevre platformları ile ortaklaşma Roman örgütleri ile görüşme önerildi. Çadırlar çok düzensiz. Bu nedenle iç örgütlenmeleri olmadan iletişim kurmanın zor olduğu ihtiyaçların karşılanmasının yetersiz kalacağı üzerine ortak bir karara varıldı.

2 Mayıs İşçi Filmleri Festivali açılış töreninde Hatay atmosferinde yaşanan duygu sağanağı bende bir eksiği tamamladığımı gösterdi. Uzaktan deprem bölgesine dair haberlerle duygular zorluyorken, Hatay a geldiğimden beri tüm duygular doğallığındaydı. Ağlamakta gülmek de güzelleşti. Doğalı buydu. Her şey anda ve olması gerektiği gibi yaşanıyordu.

3 MAYIS

3 Mayıs Hatay’daki son günümdü. Burada tanıştığım sağlık emekçisi arkadaşlarla nasıl geçtiğini anlamadığım beş gün geçirdim. Dayanışma ruhunun verdiği bu sıcak atmosferde yeni dostluklar kurdum. Buraya gelirken elimden geldiğince çalışarak yardım edeceğim düşüncesi ağır basıyordu. Şimdi Antalya’ya dönerken buranın bana da iyi geldiği fark ediyorum. Dayanışma iyileştirir gerçeğini bir kez daha yaşadım.

29 Nisan – 3 Mayıs tarihleri arasındaki gözlemlerimden:

Yıkımın anormal boyutları göz önüne alındığında şehrin toparlanması uzun yıllar alacaktır. TTB’nin başından beri düzenli olarak yaptığı bilimsel uyarılara rağmen depremin üzerinden geçen 3 ayın sonunda Hatay’da yaşam koşullarında iyileşme değil gerileme göze çarpıyor. İnsanların temel yaşam ile ilgili sıkıntıları (barınma, su, hijyen…) yoğun bir şekilde devam ediyor. Çadırların ve konteynerların uygun olmayan düzenlemelerle yeni sağlık sorunlarına ve salgınlara sebep olacağı apaçık ortada. Kent merkezinde kurulan sahra hastanelerinde kimi poliklinikler çalışmakta fakat çok yetersiz durumda. Kent genelinde cerrahi müdahale, doğum izlemi, psikiyatri takipleri ve hasta yatışı yapacak bir merkez bulunmamakta. Çok sayıda aile sağlığı merkezi yıkıldığı ya da hekim dâhil sağlık çalışanları vefat ettiği için kapalı durumda. Aşılama çalışmaları, gebe takipleri gönüllü sağlık kuruluşları çadır/konteyner kentlerde açılan revirlerde (devam ediyor. Bölgede görevlendirilen hekimlerin/sağlık emekçilerinin 3 ayın sonunda barınma ve çalışma koşullarının hala sağlanamadığı dikkat çekiyor.

Kadın sağlık birimleri: Bilimsel ve kollektif bir planlama ile kadın sağlık birimlerinin devamlılığının sağlanması gerekiyor. Özgün bir ortam, kadınların dertleşebildiği bir alan yaratılmış ve devam etmekte. Bu özgünlüğü bozmadan psikososyal destek yönünü toplantı ve atölye çalışmaları ile desteklemek iyi gelecektir.

Bu afetin yası kolay biter mi bilinmez ama yavaş yavaş üstümüzden ölü toprağını atma vakti geldi. Evet olanlar unutulmayacak. Ama eskisi kadar da canımızı yakmayacak. Eksiklerimizi ve hatalarımızı göz önüne alarak yeni güzel bağlar kuracağız. Kötü ve çirkin olanın üzerine dayanışma ve sevgiyle güzel anılar biriktireceğiz. Sürecin ağır ve zorlu koşulları devam ediyor olsa da depremde yitirdiklerimizin anısına saygıyla, insanlık değerlerimize sahip çıkıp umudun gücünü katlayarak çoğaltacağız.

Dayanışma yaşatır.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Temmuz 2023 tarihli 14. sayısında yayımlanmıştır.

O bölgedeki vatandaşlarımıza temas edebilmek, onlara destek olabilme hissinin vermiş olduğu güç ve enerji tarifsizdi. Sürekli tekrarlayan artçılara rağmen, tüm olan kısıtlı imkanlar ve sorunlara rağmen herkes el ele vermiş ve tüm iyi niyetiyle çalışmaktaydı. Geçirdiğim 12 gün boyunca insanların mücadelesini gördüm. Bütün var olan olumsuz koşullara rağmen, olumsuz hava koşulları, gıda ve içme suyu ihtiyacı, hijyen malzemeleri ve tuvalet ihtiyacı gibi zorluklara rağmen Hatay’da hem bir doktor hem bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak üstüme düşen vazifeyi yerine getirmek için canı gönülden çalıştım. 

Hatay’ın benim için bir başka  önemi daha vardı. Tıp fakültesinde beraber eğitim aldığımız, beraber ders çalıştığımız arkadaşımız Dr. Sena Güzelmansur’u depremin 63. saatinde kaybetmiştik. Duygu dolu bir dönem yaşadım. 

Hatay Eğitim Araştırma Hastanesi’ne (sahra hastanesi) günlük 1000-1500 hasta kabulü yapılıyordu. En çok karşılaştığımız vakalar tedavi al(a)mamış travmalardı. Miyokard infarktüsü, üst solunum yolu enfeksiyonu, pnömoni vakalarının yanı sıra olumsuz yaşam koşullarından dolayı DM hastalarında oluşan hiperglisemik durumlar da sık karşılaştığımız durumların başındaydı. 

Hatay bölgesinden sevk edebileceğimiz 3 hastane Dörtyol, Mersin, Adana Hastaneleriydi.  İleri tetkik belki de cerrahi müdahale gerektiren vakaların karayolu ve ya havayolu ile bu üç merkeze sevki gerçekleşiyordu. Herkes olayın bilincindeydi ve yaraları hep beraber sarmamız gerektiğini biliyordu ve bu bilince  yakışacak bir özveriyle çalışmaya gayret ediyordu.

Evet olumsuzluklar, zorluklar yaşadık. Su bulmakta zorlandık, belki yerde yatmak zorunda kaldık. Yakınlarını, sevdiklerini kaybetmiş olan insanlar için elimizden geleni yapabilmiş olmak en büyük azim kaynağımızdı. Zorlukları yenmek için birbirimize sarıldık.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Temmuz 2023 tarihli 14. sayısında yayımlanmıştır.

“Hatay merkez karanlık, ıssız ve terk edilmiş görünüyordu”

Ulusal medikal kurtarma ekibinden (UMKE) görev emrimi aldığımda çalıştığım hastanede nöbetçiydim. Ertesi gün nöbet çıkışı  toplama yerinde  gönüllü arkadaşlarımla buluştuk. Afet bölgesi için gerekli malzemelerimizi ulaşım araçlarımıza hızlı bir şekilde yerleştirerek yola çıktık. Yaklaşık 10 saat süren heyecanlı ve tedirgin karayolu seyahatinden sonra deprem bölgesine ulaştık. Hemen  sorumluluklarımızla ilgili talimatlarımızı alarak görev bölgelerimize doğru hareket ettik. Benim görev yerim Hatay merkezde idi. Hataya intikalimiz gece Saat 21:00 sularındaydı. Evet hava karanlıktı ve biz hiçbir şeyin farkında değildik. Bizi görev yerlerimize götürecek olan araçlara binip Hatay merkeze doğru hareket edip yerleşim bölgelerine vardığımızda (ki buraya çok yerleşim bölgesi diyemezdik ) hepimiz büyük bir şok yaşadık. İlk şoku atlattıktan sonra hali hazırda orada görev yapmakta olan UMKE’den görevimizi devraldık. 15 gün sürecek olan görevimiz esnasında nelerle karşılaşacağımızı bilmemenin tedirginliği ve korkusu içerisindeydik. Düşünsenize gece saat 9:00 hava karanlık ve soğuk daha önce hiç görmediğiniz bir yerde ve enkazların arasında bir görev alıyorsunuz. Yanınızda daha önce tanımadığınız ama her birinin bu bölgeye sorgusuz ve büyük bir istekle geldiğini bildiğiniz sağlık çalışanı arkadaşlarınızla berabersiniz. Duyduğunuz tek güven yanınızdaki arkadaşlarınız. Güneş doğup hava aydınlanmaya başlıktan sonra Hatay merkezde neler olduğunu fark ettik. Gördüğümüz tek şey enkazlar ve yardıma muhtaç vatandaşlarımızdı. Benim ekibim deprem bölgesine intikal ettiğinde arama kurtarma çalışmaları sona ermişti. 

“ilk günlerde SU ve TUVALET en büyük problemdi ”

Çadırkent diye adlandırılan bölgelerde gerek sağlık alanında gerekse sosyal alanda yardıma ihtiyacı olan depremzedelere; devletimizin bize vermiş olduğu imkanlar doğrultusunda hizmet etmeye başladık. Benim ilk gün gördüğüm en büyük problem su sıkıntısı ve tuvalet ihtiyacı idi. Pekçok gönüllü kurum depremzedelerin beslenme ihtiyacını karşılamakdaydı. Ama en önemli sorun su ve hijyen problemlerinin çözülememesiydi. Görev yaptığım tıbbi uç noktada yaklaşık 500 /600 çadır mevcuttu Buda ortalama 2000 depremzedeye karşılık gelmekte idi. Alanda iki ya da üç adet tuvalet bulunmakta su ihtiyacı da Pet şişelerle karşılanmaktaydı. Mevcut su ve barınma problemleri aslında kontrolsüz bir şekilde oluşturulan çadır kentlerdan kaynaklanıyordu. İlerleyen günlerde bu çadır alanlarının daha kontrollü daha güvenli yerlere taşınma işlemleri de başladı. Zaten olması gereken de buydu. 

“Güvenlik önemli bir sorun olmaya başlamıştı”

Depremzedelerin bir an evvel enkaz bölgesinden daha güvenli yerlere taşınması sağlık, gıda ve hijyen ihtiyaçlarının daha güvenli bir şekilde karşılanması gerekiyordu. Bizler görevlerimize deprem bölgelerinde devam ederken Hatay Eğitim Araştırma Hastanesi’nin güvenli alanlarına kurulmuş ağır iklim sahra çadırları olarak adlandırılan çadır hastanede diğer gönüllü sağlık çalışanları hizmetlerini devam ediyordu. Bu bölgede bizlerin de barınma ve lojistik ihtiyaçları karşılanıyordu. Bu ana kampta 4 binin üzerinde gönüllü aktif olarak görev yapmaktaydı. Genel anlamda bu alanda da sıkıntılar mevcuttu. 

“Depremzedelerin hastaneye ulaşımları çok zordu”

Acil vakalarda biz deprem alanındaki acil müdahale ekipleri ve 112 ekipleri hastaların hastaneye nakilini sağlıyorduk ama ayaktan müracaatlar için hastaneye ulaşım çok zordu. Halen devam eden artçı depremler sonucunda hastaneye en kolay ulaşım yolundaki köprünün yıkılması durumu daha da güçleştirmişti. Neyse ki bir miktar daha uzak olan bir köy yolu aktif hale getirildi ve sıkıntı  geçici olarak giderildi. Anlaşılan oydu ki deprem bölgesinde ulaşım hayati öneme sahipti. Sahra hastanesinde görev yapan  ve yine bu bölgede barınan sağlık gönüllülerinin ihtiyaçlarının karşılanması ve organize edilmesi de hayli güç bir işti elbette ki. Bu görev de bağlı bulunduğum UMKE ekiplerinin işiydi. Bu ekipler hem sahada aktif sağlık hizmeti vermekte hem de tüm gönüllü ekiplerinin lojistik ihtiyaçlarını karşılamakta idi. 

“STK’lar daha etkin kullanılabilirdi”

Ana kamptaki sağlık gönüllülerinin beslenme ihtiyaçları çevre illerden gelen sivil toplum örgütleri ve dernekler tarafından karşılanmaktaydı. Kişisel görüşüm bu sivil toplum kuruluşlarının deprem bölgesindeki  depremzedelere  hizmet etmesi gerektiği yönündeydi. Bizim bu tip beslenme ihtiyaçlarımızın kamu kuruluşları tarafından giderilmesi daha uygun olurdu. Yaklaşık 15 gün süren görevim boyunca  birtakım aksaklıklar gözüme  çarpsa da deprem bölgesindeki tüm kamu kurum ve kuruluşlarındaki gönüllüler canla başla çalışarak bu eksiklikleri giderme çabalarını da gözardı edemem. Bizler depremzedelere sağlık yönünden hizmet ettiğimiz gibi; UMKE’nin görevi gereği sahadaki pek çok sağlık biriminin lojistik ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştık. 

“Bölgeyi artık Halk sağlığı ve Sosyal hizmet ekiplerine devretme vakti”

Zaman geçtikçe bölgede acil sağlık hizmetlerinin yerine halk sağlığı ve sosyal hizmetler ekiplerinin görev alması gerekliliği aşikardı ve bu değişimler gerçekleştikçe UMKE ekiplerine duyulan ihtiyaçta azalmakta idi. Bizler de planlı bir şekilde görevlerimizi bakanlık halk sağlığı ekiplerine devrederek asıl görev yerlerimize dönmeye başladık. 

Tabi ki bölgeye halen gerek gönüllülük esasıyla gerekse görevlendirmeler ile giden arkadaşlarımız olacaktır. Oradaki şartlar her geçen gün düzelse de, hiçbirimiz evlerimizde bulduğumuz konforu orada bulamayacağız. Bölgeye gidecek arkadaşlarıma tavsiyem bulundukları süre içerisinde kendi konforlarından çok hizmet edeceği insanların konforunu düşünmeleri ve bu psikolojiyle bölgeye gitmeleridir.

(Yazımın sonunda Ankara ulusal medikal kurtarma ekip sorumlusu Doktor Ahmet Umut Karadeniz Beyi anmadan geçemeyeceğim; kendisi Ankara’da olup deprem bölgesine hiç gidemedi ama deprem bölgesinde canla başla çalışan sağlık gönüllülerinden daha çok yorulup daha çok hizmet etmiş bir doktor arkadaşımızdır. Kendisi depremin yaklaşık 40. gününde geçirmiş olduğu kalp krizi sonucu büyük bir üzüntüyle kaybettiğimiz doktor arkadaşımızdır. Saygıyla ve minnetle anıyorum…)

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Temmuz 2023 tarihli 14. sayısında yayımlanmıştır.

Fakat bir daha uyanamadılar…

Kimileri de uyuyanların sağlığı veya güvenliği için uyumamayı tercih etmişti. Sabah olunca sevdiklerine kavuşup, görevini ifa etmenin mutluluğu ile huzur içinde uyumayı hayal ederek. 

Fakat bir daha uyuyamadılar… 

6 Şubat sabahı kimileri uyanamamış, uyananlar ise sevdiği kalplerin telaşına düşmüştü. Gece Uyanık yakalananların gözleri ise canlı şahidi olmuştu tüm olan bitenlere. Saniyeler saatlere dönüşmüştü o gözler için. Uzakta olan bizlerin ise bedenimiz yatağımızda, fakat kalplerimiz asrın felaketinde uyanmıştık. Gelen her yeni haber ile neler olduğunu, felaketin boyutunun ne kadar vahim olduğunu tahayyül etmeye çalışıyorduk. Nutkumuz tutulmuş, konuşmak bile istemiyorduk. Bizzat yaşamış, sevdiklerini kaybetmiş olanların içinde bulunduğu halet-i ruhiyelerini hayal etmeye çalışıyorduk. Ama nafile.

Tüm ülke tek vücut olmuş deprem bölgesine akmaya başlamıştı. ilk iş olarak gönüllü yazılmış olarak bulduk kendimizi. Felakete nöbette uyanık olarak şahit olmuş meslektaşlarımızın, güneşi nasıl karşıladıklarını, bir yandan kan ter içinde yaralılara yardım ederken diğer yandan da ayrı kaldığı çocukları, eşi, anne/babası veya diğer sevdiklerine ulaşmaya çalışırken içine düştükleri durumu hayal etmeye çalışıyor, bir an önce yanlarında olmak için can atıyorduk.

Felaketin ilk günlerinde gidememiş olsam da ilk fırsatta gidebilmek, yaraları sarabilmek, bir cana umut olabilmek için valizim hazır, beklemeye başlamıştım. Her ne kadar hazır bekliyor olsam da görevlendirildiğimi öğrendiğim an içimi anlam veremediğim garip bir duygu kaplamıştı. Anlam veremiyordum. Çünkü mutluluk, heyecan, belki de beni neyin beklediğini tahayyül edememenin verdiği korkunun iç içe girdiği garip bir duyguydu bu.

Hatay’a ulaştığımızda, her ne kadar sıcak saatler geçmiş, halk ve şehir depremin acılarını sindirmeye başlamış olsa da; enkaz kaldırma çalışmaları nedeniyle şehir toz duman ile kaplanmıştı. İnsanlar hayatta kalma çabası içine düşmüştü. İnsanların gözlerinde ilk gördüğüm hüzün ve sevdiklerini/hayallerini kaybetmenin verdiği acı olmuştu. Fakat herşeye rağmen konuşmak için harekete geçen dudaklarından dökülen ilk cümleler ile kalplerinin derin bir minnet ve vefa duygusu ile kaplı olduğu anlaşılıyordu.

Hatay Eğitim Araştırma Hastanesi bahçesinde konuşlanmış sahra hastanesine ulaştığımızda, resmi prosedürleri yapıp çadırlarımıza yerleşmemiz epey meşakkatli olmuştu. Bizlere yer gösterip ilk dakikalardan beri ev sahipliği görevini layıkı ile yerine getiren, başta anestezi teknisyeni Furkan kardeşim ve diğer Hatay’lı hastane personeli ile ateş başında yaptığımız hüzünlü sohbet, dakikalar içinde ortama alışmamızı sağlamıştı. Mevcut şartların beklediğimden daha iyi olduğunu görmek beni ve ekip arkadaşlarımı rahatlatmıştı. Bunun sebebi belki de çok daha kötü şartlara hazır olmamızdı.

Sahra hastanesindeki görevi devraldığımda gördüğüm tablo, hizmet verdiğimiz hasta portföyünün, depremin primer etkisinden ziyade sekonder etkilerini yaşayan ve mevcut yaşam şartlarının etkileri ile mücadele eden halk kitlesinden ibaret olduğuydu. Artık normal  hasta popülasyonuna hizmet vermeye başlanmıştı. Bir nevi sağlık hizmetinde normalleşmeye başlanmıştı. Bu nedenle bizden önceki meslektaşlarımızın yaşadığı sıkıntıları yaşamıyorduk.

Mevcut tabloda verilen acil sağlık hizmetinin en önemli sıkıntısı; vatandaşların müracaat edeceği herhangi bir sağlık birimi olmadığı için tüm sistemin acil servis üzerinden işliyor olmasıydı. Doğal olarak randevu sistemi veya poliklinik hizmeti yoktu. Kontrol muayene, kronik ilaç yazımı, kronik hasta takibi, idame tedavilerin uygulanması gibi normal şartlarda acil servisin kapısının önünden bile geçmeyen hizmetler, acil servis şartlarında verilmek zorundaydı. Üstelik de sahra hastanesi (çadır) şartlarında.

Normal şartlarda acil serviste, kronik ilaç yazdırmanın teklif edilmesini bile hazmedemeyen, randevu bulamadığı için acil servisi kullanmaya çalışan vatandaş kitlesi ile muhatap bile olmak istemeyen bir acil hekimi olarak, istemediğim ot burnumun dibinde bitmişti. Herşeyin sadece bir bakış açısından ibaret olduğunu, işte o an anlamıştım. Kendime hayret ediyordum. Çünkü kendi çöplüğüm dediğim acil servisimde, teklif edilmesini bile hazmedemediğim işleri, sahra hastanesinde büyük bir huzur ve mutluluk içinde yapıyordum. Kontrole geldiğini söyleyen hastaya eşlik edip muayenesinin yapılabilmesini sağlıyor, kronik ilaç reçetelerini büyük bir hevesle yazıyor, acil tıbbı ilgilendirmeyen birçok hizmeti yapıyor ve yaptığım her işlemde ruhumun huzura erdiğini hissediyordum.

Herşey bir yana o masum insanların gözlerinden minnet duyguları okunabiliyordu. Dudaklarından dökülen dualarına nail olabilmek için, bilgisayar oyunlarında bonus toplamak için yarıştığımız gibi birbirimizle yarışıyorduk. Çalışan her bir sağlık ferdi, ister gönüllü isterse görevlendirme ile gelmiş olsun, hizmette bir biri ile yarışıyor, dinlenme zamanında bile acil çadırına gelip yardım etmek için çabalıyordu. Ben bu durumu “ruhumuz, bedenimizin önüne geçti. Yorulmak, ruhumuzun gıdası oldu.” diye tanımlıyorum. 

“Tüm ekip uyum içinde çalıştık…”

Acil serviste çalıştığın ekip çok önemlidir. Ben bu konuda çok şanslı olduğumu düşünüyorum. Çünkü öyle bir ekibe denk geldim ki; hiçbir arkadaşımda, bir tek “of” bile duymadım. Büyük bir şevk ve ekip ruhu ile uyum içinde çalıştık. Nöbette ruhumuza yüklenen negatif enerjinin, nöbet sonrası deşarj edilip boşaltılması gerekiyordu. Bu nedenle kendimize bir sosyal alan oluşturmayı planlamıştık. Hatay’daki ilk 2-3 gün içinde, ekibimin uyumu sayesinde ilk günden son güne kadar tam bir kamp hayatı yaşamayı başardık. Tüm ekip birlik olmuş çadır hayatını güzelleştirmenin binbir yolunu bulmayı başarmıştık. 

“Sağlık Cafe’de sabaha kadar süren tatlı sohbetler eşliğinde ısındık”

Hatay’ın yağmur ve rüzgar mevsimine denk gelmiştik ve soğuk ve yağmur nedeniyle sıkıntı yaşıyorduk. Fakat varilden devşirme sobalarımızda yaktığımız ateşin etrafında gerçekleştirdiğimiz sıcak sohbetler, bize tüm sıkıntılarımızı unutturuyordu. Hatta işi abartmış, çadırın bir köşesinde otantik bir şark köşesi ve yer sofrası yaptık. Odun ateşinde demlenmiş çay eşliğinde yaptığımız sohbetler ile soğuk gecelerimizi şenlendirmeyi başardık. Bir kaç gün içinde sağlık camiası arasında, bizim çadırın konumu “Sağlık Cafe” olarak anılır olmuş, uykusu kaçanların sabahın ilk ışıklarına kadar devam eden sohbetleri için uğrak yeri haline gelmişti. Öyle ki; durumu, ateşte közlediğimiz patatesler ile yaptığımız çakma kumpir eşliğinde canlı maç yayını seyredecek kadar abarttık. Bu sayede şartlardan dolayı üzerimize çöken negatif duygulardan kurtulmayı başardık.

Ne kadar nahoş bir çalışma ortamında hizmet veriyor olsak da, o kadar güzel dostluklarımız oluştu ki; 14 günlük hizmet sürem bana yetmeyip ikinci bir 14 gün için görevimi uzattığımı duyan arkadaşların birçoğu “Abi, keşke bizde uzatsaydık görev süremizi” diyerek oradan ayrılmak istemediklerini dile getirmişlerdi.

“Vefalı bakışlar en büyük mutluluk…”

Sonuç olarak Hatay’da geçirmiş olduğum (14+14) bir aylık süre zarfında, insanların acı ve hüzün dolu gözlerinden okunan vefa duygularını gördükçe, onlara hizmet etmenin mutluluğu ile doldu ruhum. Onların acılarına ortak olmakla, bir nevi yüklerini hafifletmiş gibi hissediyor insan. İç duygularında esen fırtınaları hissetmemiz mümkün olamaz elbette. Fakat o masum insanlara hizmet etmek gurur verici bir duyguydu benim için. Belki çok büyük işler başarmış olmayabilirsiniz. Ama görevini bitirip geri dönerken, manevi dünyanızda kendinizi bir kahraman gibi hissetmenize neden oluyor. Ruhunuzun arındığını hissedebiliyorsunuz. O ortamda öyle bir duygu yoğunluğu ile baş başa kalıyorsunuz ki; asıl görev alanımızda bir insanın hayatını kurtardığında hissedemediğiniz kadar yoğun duyguları ve insanların minnettarlığını, deprem bölgesindeki bir masuma çok basit bir reçete yazdığında bile hissedebiliyorsunuz.

O bölgeye gidecek meslektaşlarıma naçizane tavsiyem: Yol soran bir depremzedeye hangi çadıra gideceğini anlatmak kadar basit bir olayda bile gözlerine baksın. O bir çift gözde, size karşı vefa ve minnet duygularını hissedip huzur bulabilirsiniz.

Tüm bu duygularımı tarif edebileceğimi düşündüğüm bir cümle olarak söyleyebileceğim son söz: “Bu masum insanlara hizmet etmek, bende beyin detoksu oluşturdu. Kendimi resetledim.”

Sizlere de tavsiye ederim.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Temmuz 2023 tarihli 14. sayısında yayımlanmıştır.

Avrupa ve özellikle Almanya sistemine hayran bir insan ve her tatilini orda geçirmeyi çok seven birisi olarak bu yaz Münih LMU Acil Servisinde kendime gözlemci olarak bir görev ayarladım. Öncesinde tanıdığım başka bir hoca buna vesile oldu (hakkı ödenmez ve bence genetik kökenlerinde Türk olan bir Alman). Davet mektubu, kalacak yer ayarlaması ve diğer işleri de halledip yola çıktık.

Münih bana göre Almanya’nın en güzel şehirlerinden biri ve üniversitelerinde özellikle Tıp Fakültesinde eğitim kalitesi son derece yüksek. İlk gün öğrendiğim; Almanyada artık acil tıp biriminin kurulduğu, çok yeni de olsa önü açık bir alan olduğu idi. Bu beni çok mutlu etti ve gelip tecrübe yaşamak isteyen meslektaşlarım için harika bir fırsat olabileceğini düşündüm.

Acil servisi dahili ve cerrahi aciller olarak ayırmışlar ve ben daha çok cerrahi tarafta bulundum. Acil servis konum olarak şehir merkezinde ve toplu taşıma ile ulaşımı son derece kolay. Buna rağmen 24 saatte gelen hasta sayısı 50-60 arasında. Benim geldiğim 3. Gün 70 hasta oldu diye tüm doktorlar ‘İNANILMAZ BİR ÇILGINLIK YAŞADIK’ ifadesi kullandılar (insan tatlı bir tebessümle bakıyor bu şekilde konuşanlara).

Cerrahi tarafta cerrahi branş asistanları ve dahili tarafta dahili branş asistanları görev yapıyor. Tüm doktorlar forma giymek zorunda ve hastane yönetimi bunu sağlıyor. Doktor odalarında hasta bilgilerine erişimi sağlayan bir ağ sistemi var ve aynen bizdeki gibi detaylı bir şekilde dosya doldurmak ÇOK AMA ÇOK önemli! Sigorta şirketleri bu konuda her gün gelip kontrol ediyorlar.

Gelelim doktor ne yapıyor hemşire ne yapıyor konusuna. Hasta anamnezi, muayene, kan alma ve tedavi düzenlenmesi doktor tarafından yapılıyor. 6. sınıf öğrencileri aynen bizdeki gibi hastaya ilk bakı ve değerlendirmeyi yaptıktan sonra ilgili asistanı çağırıyor. Hasta sayısı normal düzeyde olduğu için her hasta ile detaylı ilgilenme mümkün. Kalan işler hemşirelerde. Ben yabancı olmama rağmen hepsi çok yardımcı ve çok tatlıydı. Hep dediğim gibi iyilik evrensel bir olay. Kesinlikle dil, din ve ırk ayrımı yok.

Cihazlar, odalar, malzemeler ve acilin dizaynı son derece kullanışlı yapılmış. Hastaların ve çalışanların rahatı için düzenlenmiş (fotoğrafa izin olmadığı için maalesef sizlere gösterme imkanım olmadı). Yardımcı personel arasında çok fazla Türk var ve çalışma şartlarından memnunlar.

Gelelim dil konusuna; ben A2 sınavına girmiş ve geçmiş birisi olarak muayene esnasında kullanılan basit kalıpları kullanabildim, ama kalan kısımlarda hep İngilizce devreye girdi. Hastalardan İngilizce bilmeyen neredeyse yoktu.

Acilde olan birkaç yabancı doktorla da görüştüm ve sanırım Almanlar her konuda çok daha yardımcı olma gayretindeler. B2 sertifikası şart hatta C1’de isteyen yerler var ve mesleki Almanca sınavı (FSP) meselesi var bir de.

Son olarak benim yaptığım çıkarım şu yönde oldu; biz gerçekten kendi ülkemizde muhteşem bir eğitim alarak tıp eğitimini tamamlıyoruz ve gerek teorik gerekse pratik becerimiz yabancı yurtdışındaki meslektaşlarımızla eşdeğer (bazı alanlarda üstte), ama yine de bu şekilde çalışma hayali olanlar için doğru bir planlama ile kolayca başarılabilir bir konu.

Bu noktada esas cevaplanması gereken şu ki; BEN BUNU GERÇEKTEN İSTİYOR MUYUM?

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Şubat 2023 tarihli 13. sayısında yayımlanmıştır.

Akacak kan damarda durur mu? Enerji ile dolu ruhunuz ve bedeniniz nasıl rahatlayacak ? En geniş odanız resusitasyon ya da kırmızı alan olurdu. O kadar acelecisiniz ve hızlı karar alıyorsunuz ki, yeşil alanda zaman harcanmak istemeyeceksiniz elbette. Gelen her hasta sizi hak edecek ve ambulans ile gelecek. Kısacası en acil ve gerçek acil olacak. Gününüz gününüzü, saatiniz saatinizi tutmayacak. Her anınız aksiyonla dolu olacak. Yeri gelecek kateterler, entübasyonlar havada uçuşacak ama siz hep sakin kalacaksınız. Herkes boncuk boncuk terlerken siz o kadar serin kanlı olacaksınız ki; kimse sizinle aynı anda görev yaptığına inanmayacak. Konsültasyon mu atılacak; siz arayacaksınız. Olası bir aksilik çıkarsa bileceksiniz ki; siz üstesinden gelebilirsiniz. 

Hasta veya hasta yakını problem çıkartmaya çalıştı. Asla kavga etmenize gerek yok o kadar sözlere ve mimiklerinize hakimsiniz ki, olası minik bir yanlışınız bile olsa kendiniz hariç herkese mal edebilirsiniz. 

Sedye renklerini değitirebilseniz olası en canlı rengi seçeceksiniz. Çünkü enerjinizin kaynağı orada. Scrubs mı giyeceksiniz? Kimsede olmayan, en dikkat çekicisi sizde olmalı elbette. En şatafatlı steteskop, nöbet ayakkabısı size ait olmalı. Başkaları sizden görmeli, almalı; ama hep ilk sizde olmalı.

Tabi bir de zorlukları olacak bu kadar alevli olmanın. Gaza geleceksiniz, çabuk alev alacaksınız, otoriteniz sorgulanırsa kızacaksınız. Size sorulmadan sizin acilinize müdahale olursa dağılacaksınız. Usulsüz işler gözünüze herkesten çok batacak. Kendinizi parçalayacaksınız ve nöbet bitince bir bakacaksınız ki helak olmuşsunuz ama gururlusunuz.

BOĞA

Sabır en önemli özelliğiniz 

O kadar sakin ve sakinleştiricisiniz ki; acil servisinizde kaos mu denildi? Asla! Ama illa ki gerginlik olacaksa, tabiki ilk siz başlatacaksınız.

Yemeğe ve rahatlığa bir miktar düşkün olmanızdan ötürü belki en rahat dinlenme odaları, en dolu dolaplar sizinki olacak. Acil servisi olabildiğince sabit istikrarlı tutmak isteyeceksiniz. Olası bir kargaşada ilk sert tepki veren taraf siz olacaksınız. Herkesin güvenini kazanacaksınız, acilin en güvenilir hekimi siz olacaksınız. Asla bir tedavinin deneysel çalışmalarını okumadan araştırmadan uygulamayacaksınız. Sizin nöbetinizde tabii ki kimse aç ve açıkta kalmayacaktır. 

En donanımlı masanın sahibi siz olacaksınız. En sevdiğiniz hasta; tedavisi tamamlanmış, stabil şekilde takip edilen alan hastası olacaktır.  Hastanızla ilgili beklenmedik durumlar önce sizi bir miktar tedirgin etse de, etrafı sakinleştirdiğiniz gibi kendinizi de hemen kontrol altına alabilirsiniz. Böylece herşeyin üstesinden kolayca gelebilirsiniz. Nöbet ekibinizi mümkünse güzvendiğiniz arkadaş gurubunuzdan seçmeyi tercih edersiniz. Ekibinizdeki herkes sizin cool tavrınıza vurulacak.

Acil servis renkleriniz mümkün olsa en sakinleştirici, herkesin kendini evinde hissetmesini sağlayacak toprak renkleri olurdu; çünkü siz de biliyorsunuz ki kırmızı ateş renkleri sizde bile gerginlik yaratıyor. En rahat acil servis sizinki olsa da; bu şaşadan ve gösterişten uzak kalacağınız anlamına gelmemeli. 

Peki sizi ne zorlayacak? İnadınız zorlayacaktır. Yatmayan hasta, olmayan sevk, bitmeyen tedavi sizi üzecek, hatta sinirlendirir. Bazen inadınız kendi tedavinizi bile sorgulamanıza yol açabilir. Hastayı acil serviste o kadar uzun uzadıya takip etmek arkadaşlarınızı biraz üzse de nöbet  sonunda geri bakınca ‘karnımız tok, sırtımız pek bir acil devrettik’ diyeceksiniz.

İKİZLER

Hava burcu olan ikizler alanda da pek bir havalıdır. Ama her havanın güneşili ve yağışlı olduğu günler vardır.

O kadar pratik olacaksınız ki; tüm acile kimsenin farkına varmadan hakim olacaksınız. Çünkü pratik ve hız sizin genlerinize işlenmiştir. Bazen hastalar ve çalışma arkadaşlarınız sizin birden fazla klonunuz olduğuna inanacak. Üretkenlik ve yaratıcılıkta da çok önde olduğunuz için en kullanılmamış yöntemleri ilk siz denemelisiniz. Acil servise bir teknik cihaz mı alınacak, o cihaz ilk sizin acil servisinizde olmalı. Daha hasta kapıdan girerken sizin aklınızda pratik tedavi çözümü belirmeye başlıyor.  Uzun uzadıya takip gerektiren hastalar sizi sıkıyor, ama yenisini kendinize bulmakta hiç de gecikmeyeceksiniz. Siz aslında her hocanın en çok isteyeceği hızlı karar alan, her yere yetişen, hızlı tedavi yapan baş asistan olacaksınız. Eğer hoca olursanız tabi ki asistanlarınız hızınıza yetişemeyecek (eğer ikizler değilse). Hasta ve hasta yakınları en çok sizden bilgi almak isteyecek, çünkü herkese anlayacağı dilde akıcı konuşmanızla herşeyi anlatabilirsiniz.

Acil servisinizde ruhunuz ve karakteriniz gibi değişken renkler tercih edeceksiniz. Hep aynı renk ve tarz size göre değil. Belki hastanın klinik durumuna göre renk değiştiren sedye ve monitörleri ilk siz icad edersiniz.

Bu kadar renkli kişilik biraz başınıza dert olacak tabii ki. Anınız anınızı tutmayacak. Karadeniz havası gibi daha hava kararmadan yağmurlar yağacak. Bugün başka tepki verdiğiniz olaya yarın başka tepki vereceksiniz. Ama tüm bunlara rağmen aklınızda kalacak tek şey ne kadar renkli bir nöbet geçirdiğiniz olacaktır.

YENGEÇ

Su gibi aziz… 

Acil sizin için belki de çok haraketli, ama siz hallledersiniz. Acil sizin eviniz olacak. Her hasta, çalışan aileniz gibi gelecek. Bazı zamanlar öyle olacak ki evinizin yerini acil servis alacak. Nöbet çıkışı eve gitmek yerine, acilde biraz daha fazla kalacak, hatta bazı geceler nöbetçi olmamanıza rağmen acil servise ziyarete geleceksiniz. Acilin her alanına hakim olmak isteyeceksiniz. Tabiki bunu da en iyi şekilde yapmaya çalışacaksınız. Olur da bir konuda bilmediğiniz bir yerden soru gelirse; buna çok stres olacak, hatta bazı geceler uykunuz kaçacak. 

Vizitte hocanız soru mu sordu? Ve cevabı o anda veremediniz mi? O gün tüm gününüz o sorunun cevabını bulmakla geçecek. Ya da hocasınız, ve öğrenciniz bir konuda mı danıştı? O kadar mükemmel ve doğru cevap vermelisiniz ki. Minicik hataya bile lügatınızda yer yok. Yeri gelirse tüm başyapıt kitapları yeniden hatmedersiniz. Altıncı hissiniz, sezgileriniz çok kuvvetli olacak. Ambulanstaki hastayı daha devralmadan tanıyacaksınız. Tüm ekip bazı zamanlar sizi müneccim zannedecek. O kadar anaç ya da babacan olacaksınız ki, tüm ekip sorunlarını ilk size anlatmak isteyecek. Belki herkesin sırdaşı siz olacaksınız. O kadar şefkatli ve merhametli olacaksınız ki, yeri gelecek bu hasta ve yakınlarını bile sıkacak.

Acil servisinizde durağan, rahatlatıcı, herkesin tarzına uygun renkler tercihiniz olacak. Bu kadar duygusal bağlılık sizi biraz zora sokacak tabii ki. Hasta yakınlarına bilgi verirken (özellikle üzücü konularda) siz konuşmak istemeyeceksiniz. Hastayı birkaç saat görüp, onun tedavisini vermek bile sizi duygusal anlamda onlara bağlı kılacak. Ama nöbet sabahı aklınızda kalan yine ne çok şey öğrendiğiniz ve öğrettiğiniz olacak.

ASLAN

Çekilin acilin kralı geliyor

Ormanda olduğu gibi acil servisinizde de siz kral olmak isteyeceksiniz. Sürekli sizi konuşmalılar, sürekli size danışmalılar. Gururla yürüyeceksiniz o koridorlarda. En kıdemli siz olmak isteyeceksiniz. Tanı koymada, tedavi vermede hedefe giden yol mübah olacak. En konulmaz tanıları koyabilmek için uğraşacak ve tanıyı da koyacaksınız. Eh bu kadar zahmet boşa değil elbette. Bunun herkes tarafından bilinmesini isteyecek ve bunu sağlayacaksınız. Herkes sizin hekimliğinizi konuşacak. Gözü kapalı girişimsel işlem yapacak ve bunu herkese göstereceksiniz. Çünkü burası sizin krallığınız. Bunların yanında tüm ekibin koruyucu ve kollayıcısı siz olacaksınız. Ekibinizi kimse ezemez. 

Eğer bir hata yanlış varsa onu sadece siz bilir, siz bildirirsiniz. Bu acil serviste ikinci bir krala yer yok. Ormanların ve sizin acil servisinizin tek kralı siz olmak isteyeceksiniz. Kıdemli asistan ya da hoca olduğunuzda ekip arkadaşlarınız size uyacak. Çünkü bu konuda deneyimli ve eğitimlisiniz. O kadar tecrübe boşa olmayacak. Ve bu tecrübeleri de paylaşmaktan büyük zevk alacaksınız. Aslanın ormanda ceylanları yerken ki havalı duruşu ve edasıyla vizit atacak, sorular soracaksınız.

Acil servisinizin  renkleri hareketli olduğu kadar dingin de duracak. Size ait bir kral merkanı da olabilir, bu da sevdiğiniz bir şey. Ama bu kadar ihtişam bir miktar gösterişi de getirecek. Belki şehrin en şaşalı acil servisine siz sahip olacaksınız.

Tabiki ormanda ne kadar tek kral olsa da bazen çakallar olacak. Bazen de diğer aslanlar kral olmak isteyecek. O zaman da sizin egonuza, bilginize saldıracaklar. Belki sizi beğenmediklerini beyan edecekler ve bu sizi biraz incitecek. Ve nöbet bitince geriye dönüp baktığınızda krallığınızı bı kadar zorluğa rağmen nasıl koruduğunuzu görüp, kendinizle gurur duyacaksınız.

BAŞAK

Çalışmak, disiplin sizden sorulur

O kadar düzenli mükemmeliyetçi ve titiz bir burçsunuz ki acilde harcanmamanız içten bile değil. En düzenli, en temiz acil servis sizin aciliniz olmalı. Her alanınızdaki monitör, sedye, çalışan, ilaç dolapları mükemmel olmalı. Yapamadığınız işlem, araştırmayacağınız hastanız olamaz; mükemmeliyetçi yapınıza ters bir kere. O kadar çalışkan ve tertiplisiniz ki; kimse sizin ne zaman çalışıp ne zaman istirahatte olduğunuzu anlamıyor bile. Bu kadar başarı biraz ego gerektirse de; siz aslan acilcilerden farklı olarak mütevazi bir yapıya sahipsiniz. İşinize verdiğiniz maksimum özeni midenize de vereceksiniz; ne aç kalacaksınız ne de aç bırakacaksınız. Sizinle çalışanlar hem rahat edecek hem de biraz zorlanacaktır. Size ayak uydurmak o kadar da kolay değil. Sedyelerın diziliş nizamındaki düzen bile sizi motive edecek. Asimetri sizin işiniz değil. Genellikle uyarılarınızı kibar, kırıcı olmayacak şekilde iletmenize rağmen bazı zamanlar yaptığınız uzun vaazlar karşınızdakine üstünlük sağlamaya çalıştığınız izlenimi verebilir.

Acildeki tercihiniz açık, her ortama ve zamana uyan renkler olacaktır. Renkler arası uyumsuzluk ve aşırılık söz konusu bile değil. Her renk akışı birbiriyle dans edermişçesine uyumlu olmalıdır. Sizin için her alan önemli bu yüzden her alan uyumlu olmalı. Ama rahat ve düzen düşkünlüğünüz yeşil alan polikliniğinizi ön plana çıkartacaktır.

Bu kadar düzen, tertip  acil servis gibi süreğen ve değişken bir ortama fazla gelecek, zaman zaman siz ve birlikte çalıştıklarınız aynı ritmi tutturmada zorlanacaksınız ve arada kaos ortamları yaşanabilecektir. Ama nöbet bitecek ve herkes ardınızdan ‘kaosu bile nasıl düzenledi ve tertipledi, helal olsun’ diyecek.

TERAZİ

Dengeyi sağlamak sizin en önemli özelliğiniz

Sizin yöneticisi olduğunuz acil servis adaletsizlik nedir bilmeyecektir. Ekip, ekipman, tedavi, alanlar hep dengede olmalı. Asla terazinizin bir kefesi diğerine ağır basmamalı. Adaletin kılıcı herkese eşit keskinlikte olacak. Kimse sizi tek seferde ikna edemez, henüz o kadar yeteneklisi yok. Ama sizin aklınıza koyduğunuzda bir fikir konusunda ikna edemeyeceğiniz kimse yok. Yeter ki fikriniz mantığınıza yatkın olsun. 

Hasta tedavisinde en akla gelmedik tedaviler sizin aklınıza yatsın yeter ki; cesaretinizi kullanarak o tedaviyi mutlaka uygulamak isteyeceksiniz. Dengesizliği sevmediğiniz için tartışmalı ortamlardan, hastalardan uzak durmak isteyeceksiniz. Ama bazen siz istemeseniz de gelip sizi bulacak sorunlarla da aklınız ve dengeli tavrınız ile baş edebiliyorsunuz. Sizi karşısına alana Allah kolaylık versin. 

Etrafınız tarafından kolaylıkla fark edileceksiniz. Hasta yakınları sizden bilgi almak, her hasta size muayene olmak isteyecek. Konuşmayı seven yanınız, hasta ve yakınları ile olan ilişkinizde sizin en önemli avantajınız. Cana yakın oluşunuz, her ortama uyum sağlayışınız ekip arkadaşlarınız tarafından sevilmenizi sağlayacak. Tabiki bu kadar ilgi dostlarınızın gazabını da üzerinize çekecek. Ama acilci olmak her duruma hazır olmakyı gerektirmez mi? Bunu da halledersiniz.

Acil servisiniz canlı renkleri ve dengeyi temsil edecek. Herkes eşit şartlarda, eşit saatler çalışacak. Bakış açılarını değiştireceksiniz. Tüm hastane ve belki tüm birimler ‘vay be ne acil servisler varmış’ diyecek sayenizde.

Tabiki bu kadar eşitlik herkesin hoşuna gitmeyecektir. Sizi, sizin adalet kılıcınızla vurmaya çalışacaklar. Ama nöbet bitecek ve ardınıza bakıp şöyle diyeceksiniz: ‘yine kimseye haksızlık etmedim, eşit ve adildim. Yine vicdanım rahat.’

AKREP

Acilin bordo berelisi, en tutkulu acilci…

Her alanda olduğu gibi acile de tutku ile bağlanacaksınız; gerçekten istediğiniz acil hekimi olmaksa tabii ki. Tutkunuz hem hedefiniz hem zaafınız. Yaptığınız işten, verdiğiniz karardan vazgeçmek istemeyeceksiniz. Çünkü onun en doğrusu olduğunu biliyorsunuz. Kimse sizin teorik bilginizi sorgulamak istemez. Çünkü sizin sadece birşeyi öğrenmek istemeniz onu en iyi şekilde öğrenmiş olmanız anlamına gelir. Her işiniz son çıkan kılavuzlara, kitaplara ve bilgiye uygun olmalı. Kimse ile kişisel polemiğe girmeyecek herkesi bilginizle sevecek ve yine bilginizle döveceksiniz. İlginiz, alakanız yaptığınız işle uygun olmalı ki; herkese yardımcı olabilmelisiniz. Acil serviste özellikle sizin nöbetlerinizi takip edecek hasta ve personel gruplarınız olacak. Tutkunuzu tüm hastane hissedecek. Her kursa katılacak, her eğitimi alacaksınız. Alanınızda sizi yükseltecek her adımda mutlaka olacaksınız. Eğitim size gelmiyorsa; siz eğitmen olup o eğitimi vereceksiniz. 

Acil servisiniz tarzınızı yanıtır şekilde tutkulu ve dikkat çekici olacak ama abartılı olmayacak. Siz bir aslan burcu değilsiniz, sizin gösterişiniz bilginiz ve ilginiz olacak. Eğer deri kaplamalı sedyeler, rahat ama abartılı olmayan dinlenme odaları olacak ise, sizin acil servisinizde olmalı. Servisiniz acile uygun, anlaşılır ve işlevsel olmalı. Size göre, amaç yaptığınız iş ile göz önüne çıkmak olmalı.

Bu kadar bilgi, güç, tutku büyük sorumlukları da beraberinde getirir. Herkes sizin kadar uyumlu olamayacaktır. Eh bu da sizi biraz zorda bırakıp, belki  yanlış anlaşılmanıza sebep olabilir. Bazen de bilginizi, hızla yükselmenizi kıskananlar olacak. Onlarla savaşmak sizi yormayacak dersek yalan söylemiş oluruz. Ama sizin lügatınızda yorulmak pes edeceğiniz anlamına gelmez. Nöbet bitecek ve herşeyin ne kadar yerinde, kararında, tutku ile yaptığınızı göreceksiniz. Elbette bunu nöbetteki herkes görecek ve bir sonraki nöbetinize denk gelmek için çaba gösterecek.

YAY

Kıvrak zeka, pratik yaklaşım, bağımsız ve doğrucu kişilik özellikleri ile acil servis için biçilmiş kaftan …

O kadar bağımsız ve pratiksiniz ki, her alanın hakimiyeti elinizde olacak. Koç burcu gibi aceleci oluşunuz çoğunlukla işlerinizi kolaylaştıracak. Enerjik yapınız ile acil servis elinizde adeta oyuncağa dönüşecek. Her alanda her konuda hakimiyet sizde olacak. Bazen yay gibi gergin olacaksınız, bazen de yaydan çıkmış ok gibi olacaksınız. Hedefinize doğru korkusuzca ilerleyeceksiniz. Tanıları hızlı koyup, zaman kaybetmeden en etkin tedaviye başlayacaksınız elbette. O kadar iyimsersiniz; her yeni hastada, her yeni vakada adeta yeniden canlanıp, yeniden doğuyor gibisiniz. Size göre, olumsuzluklar yolunuzdaki minik çakıl taşları. Takılmayacaksınız bile. Çünkü geçmişten ders alıp, üzerine tecrübe ekleme konusunda doğa üstü yeteneğe sahipsiniz. Arrest hastalara karşı asla duygusal bağ kurmazsınız, çünkü en iyi tedavi ve yönetimi yaptığınızı zaten biliyorsunuz. Soğukkanlı kişiliğiniz nöbetlerinizin rahat geçmesinde, kaos yaşanmamasında önemli rol oynar. Herkesi rahat ettirmenin bir yolunu bulursunuz. Tek dikkat etmeniz gereken bu kadar enerjik yapınızın içinde dikkatinizin her an dağılmaya uygun olmasıdır. Bazen daha ilginç vaka gelince ilk vakaya olan ilginizi hızla kaybedeceksiniz. Dengeyi koruyamayan yapınız bazı zamanlar etrafınızdakilerin zorlanmasına neden olacaktır. 

Acil servisiniz renkli, heyecanlı vakalarla dolup taşacak, ama bu karışıklıkta her şeye hakim olacaksınız. En görülmemiş vakaların, tedavilerin sizin nöbete denk gelmesi ekibinizi zorlasa da, sonunda nöbetin eğlenceli hale gelmesi herkesi mutlu edecektir. 

Bu kadar güzellliğin bazı zorlukları da olacak. Bazen çok dürüst yapınız ekibinizde patavatsızlık gibi algılanabilir. Bu da ekip içinde ufak tefek kargaşaların yaşanmasına neden olabilir. Ama nöbet sonu herkesin aklında kalan en ilginç tanı ve tedavileri sizin verdiğiniz olacak.

OĞLAK

İyi bir acilcinin 3 temel özelliği: Sabır, Sorumluluk ve Öğrenme hırsı… 

O kadar sabır acilci de olmaz demeyin, oğlak burcu olun ve deneyin diyeceksiniz. Sabır ve espirili yaklaşımınız, hasta hekim ilişkinizde mihenk noktanız olacak. Bukalemun gibi her ortama kolay uyumunuz tüm işinizi kolaylaştıracak. Ekip arkadaşlarınızın size olan güven ve saygısını arttıracak. Her konu hakkındaki en iyi kitapları okumuş ve bitirmiş olacaksınız, ama size sorsalar; “daha okuyacak çok konum var, bitmedi” diyeceksiniz. Asla tam eğitilmiş ve tam öğrenmiş hissetmeyeceksiniz. Hocalarınızla yarışacak düzeyde bilecek, öğrencilerinizi en iyi şekilde yetiştirecek ama yine de yetinmeyeceksiniz. 

İşiniz, gücünüz, dersiniz hep acil servisiniz olacak. Her kongreye katılmak, her programda bulunmak isteyeceksiniz. Entübasyonlar son kılavuza uygun, tedaviler son güncellemeler ışığında olmalı. Makale, tez ve yayın yapılcak ise; son güncel konularını içermeli. Sonuçlar anlamlı çıkmalı, istediğiniz sonuç elde edilmezse o yayın yırtılıp atılır. Hepsi sabrınızın ve hırsınızın eseri olacak. Övülmeyi hak ediyorsunuz, ama aslan burcu gibi bunu sizin yapmanıza gerek yok; sizin yerinize yaveri ekremleriniz herşeyi halledecek.

Acil servisiniz genelde doğa renklerinden oluşacak. Herşeyin kitabına uygun ve nizamlı olmasına dikkat edeceksiniz. Herkesin sizin kadar özverili ve bilgili olmasını sağlamak için elinizden geleni yapacaksınız. 

Eh bu kadar başarının belli bir maaliyeti olacaktır. Kendinize yeteri kadar zaman ayıramayacaksınız. Geceniz gündüzünüze karışacak zaman zaman. O kadar bilgi, beceri sahibi olunca herkese tam güvenmeyeceksiniz. Bu da ara sıra güvensizlik ortamına neden olacaktır. Ama herkese kendinizdeki bilgi kadar bilgi aktarınca bu olumsuzluktan da kurtulmuş olacaksınız. Ve nöbetiniz bitince herkesin aklı, fikri, beyni, herşeyi bilgi ile dolmuş olacak. Bu da sizin asıl hedefiniz ve başarınız olacak. Sizin reklamınız sizin bilginiz olacak. 

KOVA

Duygusallığı az olup zeka ve entellektüelliği ile acili idare edebilecek burçlardan birisi daha geldi. 

Hep farklı bir vizyonunuz olacak. Sizin acil servisiniz en entel acil olmalı. Kimsede olmayan cihazlar, teknikler ve tetkikler sizde olmalı. Tabii ki, bunda ileri görüşlülüğünüz önemli rol oynar. İnsancıl yapınız, insanlara yakınlık kurmayı seviyorsunuz ama duygusal bağ kurmakta zorlanıyorsunuz. Gerçekçi yapınız duygusallığa yer bırakmıyor. Herkesi yenilikçi, farklı fikir ve idellerinizle beslerken, bir bakmışsınız ki arkanızda sizinle aynı fikirde milyonlarla yürüyorsunuz. Acildeki intern hekimleri, kıdemliyseniz çömezlerinizi ardınıza alıp yapamayacağınız iş yok. Hocalıkta bir miktar malign görünseniz de araya sıkıştıracağınız akılcı espiri ve hareketler kimsenin size olan sevgisini azaltmayacaktır. Zor durumlar ile karşılaşmak sizin için pek olası değil. Soğukkanlı yapınız zorlukları sizin için adeta yeni bir fırsata çevirecektir. “Ne acilde 5. arrest mi var? Önemli değil. Hepsini hallederiz, sakin kalın!” sizden en sık duyacakları cümle olabilir. İnatçı ve kararlı duruşunuz tedavi şeklinizi ve hasta tanısına gitmenizi kolaylaştıracaktır. Kararınızı değiştirtecek babayiğit de olmayacaktır. Asla tarzınızdan, acil servisinizden taviz vermek istemeyeceksiniz. Bu söz konusu bile olamaz. 

Acil servisiniz genelde hava renklerini içerecek, renkler arasında geçişleri kullanmayı tercih edersiniz. Öğle saatlerinde güneşli ve açık renkler, gün batımına doğru daha turuncuya çalan renkler tercihiniz olsa da; hava ve gününüz neyse aciliniz de öyle olacaktır. Eh buna biraz gösteriş, biraz bilim kurgu katmak da size kalmış.

Hep mantıklı oluşunuz; mantığa yatmayan olaylarda sizi zor durumda bırakacaktır. Bazı zamanlarda ve ortamlarda bu sizi biraz gerebilir. Çok fazla gösteriş ve ilgi isteyen kişiler ve durumlar sizi sıkacak, zorlayacaktır. Ama sonuç her ne olursa olsun kararlı yapınız, kişiliğiniz bazen hayalci yanınız acil servisin de zevkli olabileceğini göstermenize yetecektir. Herkese ‘acil hekimliği de ne güzel işmiş’ dedirteceksiniz. 

BALIK

Eğer kazara acil servis yazmadıysa, iç güdüsü kuvvetli, duygusal ve sanatsal yanı güçlü bir acilci…

Genelde duygusal, romantik ve yalnızlık burcu olarak bilinmesine rağmen kuvvetli hayal gücünüz acil servisteki çıkış kapınız olacaktır. Su gibi durağan ve temiz oluşunuz, iyi niyetiniz sizin olumlu yanlarınız. Tüm diğer burçların özelliklerini bünyenizde toplamış olmanız genelde işinizi kolaylaştırsa da, iç dünyanızda karışıklıklara sebep olabilir. Hangi anda hangi hisse kapılmanız gerektiğini bazen karıştırabilirsiniz. Genelde tedavi kararlarınız hastaların ve çevredekilerin beklentilerine, hislerine göre olacaktır. Bu da sizi yeşil alanın vaz geçilmez hekimi yapacaktır. Hemşire arkadaşlarınızın gözdesi olacaksınız. Çünkü sadece realist kararlar almayacak onların da hislerini, düşüncelerini göz önünde bulunduracaksınız. Bu da sizin anaç ve güvenilir bir acilci olmanızı sağlayacaktır. Hafif obsesif yapınız hasta ve acil servis yönetimini planlamanızda kolaylık sağlayacaktır. Herkes bir adım ötesini görmede zorlanırken, siz on adım ötesini çoktan planlamış olacaksınız. Bu da acilin en aranan hocası, kıdemlisi olmanıza neden olacaktır.  

Hastalara koyduğunuz ön tanıyı ikiye indirmenize; tetkikler neticesinde tam tanı konulamamış olmasına rağmen iç güdünüz sizi en doğru tanıya götürecektir. Çünkü hayatınız iç güdülerinize bağlı ilerler. Herkesin yardımına seve seve ve ilk siz koşarsınız. Sevecen tavırlarınız ile herkesin sorunlarını çözmede yardımcı olmaya çalışmanız nöbet ekibinin dertleşmeyi sevdiği kişi olmanızı sağlayacaktır.

Acil servisinizin renkleri minimal duygusallık içeren mor ve eflatun olabilir. Belki biraz feminen görünse de genel olarak bu renkler size huzur verecektir. İmkanınız olsa tüm scrubslar mor ve lila olabilir. Monitör alarmlarını pembeye çevirirsiniz. 

Tüm burçların etkisi zaman zaman sizi zorlayacak. Aşamayacağınız bir soruna denk geldiğinizde, kendi kendinizi ikna etmeye çalışırken bulabilirsiniz. Eğer bir konuda ikna olduysanız, kimse size farklı bir şey yaptıramaz. Nöbet bitecek, herşey unutulacak belki ama en unutulmayacak olan; sizin kendi sınırlarınızı o kadar zorlarken başkasına zarar vermeyen, koruyucu ve yapıcı yanlarınız akılda kalacak. 

“Depremler bu coğrafyanın kaderi”

Yüzyıllardır nasıl depremler oluyorsa önümüzdeki yüzyıllar boyunca da olmaya devam edecek. Bu gerçekle bir an önce yüzleşmeli ve artık depremle yaşamayı kabul etmeliyiz. Tarihimizin tozlu sayfalarında yer alacak bu kara gün üzerine biz acil tıp hekimlerinin gözünden söyleyeceğimiz o kadar şey var ki…

Gelin birlikte bizim hikayemizi anlatalım ve yaşadıklarımızdan çıkaracağımız dersleri bizden sonraki nesillere not edelim.

04.17’deki büyük sarsıntının sonrasında acil tıp hekimleri yeni bir güne hüzünle ve şimdi ne yapacağız sorusu ile başladı. Tüm Türkiye’deki klinikler daha önce böyle büyük bir afetle karşılaşmamış olmalarına rağmen büyük bir organizasyon ile birlik sağladı. Afetin ilk anında birçok personelimiz görevlendirme beklemeden kendi imkanları ile tamamen iyi niyetle bölgeye doğru harekete geçti; ancak görev bölgesi belli olmayan, konaklama ve kişisel ihtiyaçlarının nasıl giderileceği planlanmadan bölgeye hareket sonrasında maalesef gönüllülerin de afetzede olması sonucu doğdu. Gönüllü acil tıp hekimleri ve sağlık personellerini bekleyen en önemli sorun bölgeye ulaşım idi. Hepimizin aklında en hızlı ulaşım yolunun havayolu ile sağlanabileceği fikri vardır. Ancak, havaalanlarından gelen ilk görüntüler sonrasında hepimizi karamsarlık havası kapladı. Herkesin aklında o endişeli düşünce vardı.

“Bize gerçekten ihtiyaç olunan o saatlerde orada olabilecek miydik?”

Maalesef olamadık…

Birçok afet deneyimi olan sağlık personeli gibi bizde ulaşamadık. Havayolu karamsarlığı sonrası olağanüstü durumların olağan dışı çözüm arayışı içinde karayolunu tercih ettik. Ancak bizi bekleyen ve bundan sonraki afetlere ders olacak 3 temel sorunla karşılaştık. Kışın en zor hava koşullarına sahip olduğu gün ile umutlarımız öncelikle kara saplandı. Bir yandan hava koşulları ile mücadele içindeyken, diğer taraftan depremin yıkıcı etkisi ile çoğunlukla tek ulaşım güzergahı olan güneydeki stabilitesi bozulan yollar da gidişimizi yavaşlattı. Bunlar doğal afetin önlenemez sorunları olmasına rağmen, insan eliyle oluşan önemli bir sorun daha bizi bekliyordu. Tamamen iyi niyetle yakınlarının telaşına kapılarak yola çıkan siviller ve kendi imkanları ile yola çıkmış gönüllülerin oluşturduğu trafiği aşamadık. 

“Koca yürekli depremzede sağlıkçıların hakkı ödenemez”

Bu yolculuk bizim için 16 saat sürdü. Birçok gönüllü gibi bizler de ancak 2. günde yardım elimizi uzatabildik. Depremin ilk günü bütün yük bölgenin sağlık personelindeydi. Kendileri de birer depremzede olmasına rağmen, belki de yakınları hala göçük altında iken kahraman olarak tanımlanması gereken o koca yürekli sağlık personelleri alanda kendi kısıtlı imkanları ile büyük bir uğraş verdi. 

Bölgeye ulaşabilen birçok kişinin karşılaştığı temel sorun, 500 km genişliğindeki enkaz alanındaki yetersiz ekipman ve yetersiz sayıdaki AFAD gönüllüsünün tüm enkaz alanlarına yetişememesi nedeniyle kurtarma operasyonlarındaki gecikmeydi. Her bölgeden yardım çığlıkları yükselirken elimiz kolumuz bağlıydı. 

Depremin 2. gününde güneş bir enkaz yığınına doğdu. İlk günde kendi imkanları ile yakınlarını göçük altından çıkaran afetzedeler umudu hastanelerde aradı. Bölgeden gelen haberler ise umutların yerini çaresizliğe bıraktı. Birçok hastanede o yıkıcı etkiden nasibini almış ve kullanılamaz haldeydi. 

Hastanelerin önünde kurulmasını beklediğimiz sahra çadırları yavaş yavaş kurulurken, büyük zorluklarla kurtarma çalışmaları devam etmekteydi. Enkaz altından kurtarma çalışmalarındaki gecikme, hastalarını bekleyen sağlık personellerinin uzun süre göçük altında kalma sonucu gelişen Ezilme (Crush) sendromu ve bu durumun tibbi sonuçları olan elektrolit bozuklukları, böbrek yetmezlikleri ve kompartman sendromuna hazırlıklı olmasını gerektiriyordu.

Yüzyıllardır bölgede bu derece yıkımın görülmemesi nedeniyle afet stokları yapmamış olan sağlık kuruluşlarında malzeme eksikliği gün yüzüne çıktı. Kısıtlı imkanlarla tarih yazmaya çalışan sağlık personelleri uzun çalışma saatleri boyunca yorgunluk ve çaresizlik içinde görevlerinin başında olsa da umutlar giderek azalıyordu. 

Tekrar umutları yeşerten o mucize haberler, enkaz altından uzun süre sonra çıkarılabilen yaralılardı. Bu mucizelerdeki temel unsurlar arasında göçük altında yaşam üçgeni oluşturmak, cenin pozisyonu ve soğuk havanın olası metabolizmayı yavaşlatıcı etkisine bağlı uzun süreli dayanma gücü sayılabilir. Bu mucize hikayelerinde mutlu sonlar beklerken tekrar bir yıkıcı deprem ile sarsıldık. Yüzyıllar boyunca belki de tekrar görmeyeceğimiz bu senaryoda müdahaleler daha da zorlaştı. İkinci günden itibaren tüm deprem bölgesine yerleşen gönüllülerin o muhteşem çabası ile yaralar hızlıca sarılmaya başlandı. 

Bölgedeki hastanelerin afetten etkilenmesi ve kısıtlı imkanlar ile yaralıların hızlıca stabilizasyonu yapıldıktan sonra sevk zincirleri başlatıldı. Ulaşım imkanlarının kısıtlı olduğu Hatay’da yaralılar havayolu ve bölgeye gönderilen gemilerle Mersin’e ve Adana’ya sevk edildi. Afetin 2. gününden itibaren binlerce afetzede bölge dışındaki hastanelere sevk edildi. Üçüncü günden sonra daha organize yapılan müdahaleler ve tıbbi bakıma ihtiyacı olan depremzede sayısında azalma nedeniyle durum yavaş yavaş kontrol altına alınsa da en önemli sorun hala çözülememişti; SAHRA HASTANELERİ. 

Afetin 4. gününden sonra sahra çadırlarının kurulmaya başlanması ile daha organize bir yapı sağlanabildi. Ancak ulaşılamayan bölgelerden gelen yardım talepleri bizi bekleyen afetzede sayısının en kadar fazla olduğunu gözler önüne seriyordu. Çalışmalar devam ederken, soğuk nedeniyle kısıtlı imkanlarla kapalı ortamlarda ısınmaya çalışan afetzedelerde hastanelerde ikincil tıbbi durumlar ortaya çıkmaya başladı. En önemli tıbbi sorun karbonmonoksit zehirlenmesiydi. Düzenli ilaçları da umutları gibi enkaz altında kalan afetzedelerde diyabetik ketoasidoz, epileptik atak, febril nötropeni, Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) akut alevlenmesi gibi dahili aciller hastanelerde temel başvuru nedenleri olmaya başladı. Deprem bölgesindeki hastaneler ve yakın çevredeki sevk hastanelerinin kapasitelerini aşması nedeniyle uzak illere havayolu ile sevkler başladı. Bir yandan yaralılar ile mücadele devam ederken diğer yandan hızla artan cenaze sayısı morgların da kapasitesinin dolmasına neden oldu. Defin işlemlerinden önce tüm imkansızlara rağmen adli muayeneler sürdürülmeye çalışılsa da, hızla artan sayılar soğuk hava depoları ihtiyacını arttırdı. 

Tüm bu karamsar ortamda en önemli çıkarım afet bölgesine bireysel olarak değil tüm branşları ile giden afet timlerinin başarısıydı. Günler geçtikçe bölgeden gelen bilgilerle 45 bin üzerinde can kaybımız ve 100.000 üzerinde tıbbi yardıma ihtiyacı olan yaralı sayımız ile yüzyılın felaketinin boyutu ortaya çıktı.

Coğrafyanın kaderini yaşadığımız bu günlerde bu afet bize neler öğretti, ne dersler verdi?

1. Afetler önlenemez olsa da vatandaşından sağlık personeline kadar topyekün hazırlığın önemi bir kez daha gün yüzüne çıktı.
2. Afetlerin ilk anında deneyimli-deneyimsiz ayırt edilmeden bölgeye gönüllülerin ulaştırılmasından ziyade daha öncesinde afet deneyimi olan sağlık personellerinin koşullar ne olursa olsun ulaştırılması için lojistik düzenlemeler yapılmalı ve bölgelere göre bu listeler belirlenmelidir.
3. Ne kadar hazırlığınız olsa da depremin ilk saatlerinde göçük altından yaralıları yakınlarının çıkarmak zorunda kalacağı gerçeği ile her bireyin bu afetlere hazırlıklı olması gereklidir.
4. AFAD gönüllüleri yapılanmasında sağlık personellerinin de bulunması gerçeği ile yeniden yapılanma sağlanmalıdır.
5. Tüm hastanelerin afet timleri oluşturarak bireysel değil birbirini tanıyan ekipler halinde gönüllü olarak afet bölgesinde konuşlanması etkin müdahale başarısını arttıracaktır.
6. Deprem kuşağında yer alan tüm bölgelerin afet stok birimleri kurarak yarınlara hazırlıklı olması önemlidir.
7. Deprem sadece İstanbul’un değil deprem kuşağındaki tüm bölgelerin sorunu olduğu gerçeği ile yüzleşmeliyiz.

Yıkıldık, çaresizliğe kapıldık, mucizelere tanık olduk ancak ne olursa olsun yarınlara umutla bakabilmek adına öncelikle deprem gerçeği ile yaşamayı öğrenmeliyiz. Acılarımız büyük ancak şimdi birlik ve beraberlikle yaralarımızı sarma zamanı. 

Afetleri unutmayın, unutturmayın!

Pelerinsiz tüm kahramanlara saygı ve minnet ile afetsiz günlere…

Ülkemizde yaşanan deprem faciası sonucu Hatay Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Tıp Kliniği hekimlerinden Uzm. Dr. Leyla Sürmeli Eyvaz ve Adıyaman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Tıp Kliniği hekimlerinden Asistan Dr. Kader Atalay Yılmaz’ın vefat haberini büyük bir üzüntüyle öğrendik. Kederli ailesine başsağlığı ve sabır diliyoruz. 
Acil Tıp camiamız ve tüm sağlık çalışanlarının başı sağolsun.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Şubat 2023 tarihli 13. sayısında yayımlanmıştır.

Merhabalar,

İtiraf etmeliyim ki başlarda bu platformlarda adımın, acil tıp bilimine katkı sunmak üzere kaleme aldığım çalışmaların altında olacağını düşünürdüm ama hayat işte…

Velhasıl eğer bu satırları okumak için zaman harcıyorsanız, muhtemelen siz de içinden geçmekte olduğumuz döneme dair benimle ortak kaygılar hissediyor ve bu sıkışmışlık hissinden kurtulup biraz nefes almak için pencereler arıyorsunuz ki, bu nedenle beni bu arayışa iten temel motivasyonu açıklamaya gerek görmeden hızlıca asıl önemli bölüme geçiyorum. Bu süreçte pek çok acil tıp uzmanı ve asistanı meslektaşımla tanışma fırsatı buldum. Onların da bana yönelttikleri ortak soru ve konuların üzerinden giderek konuyu ele almanın daha keyifli bir yazı ortaya çıkarabileceğini düşündüm. Bir de belirtmekte fayda var ki, burada yazılanlar sınırlı da olsa, yalnızca benim katıldığım mülakatlar ve kısa süreli iş deneyimimle ilgili kişisel görüşlerimi içermektedir. Bu görüş ve değerlendirmeler diğer şirketler için farklılıklar arz edebileceği gibi yeni günlerin getirdikleriyle de değişkenlik gösterebilir!  Başlayalım;

Pek çok farklı seçenek varken neden ‘Cruise’ gemisi doktorluğu?

Kendi adıma, mümkün olduğunca hızlı bir yolla uluslararası camiada bir iş fırsatı bulmak önemliydi. Yurtdışında hekimlik yapabilmek için hemen hemen her yerde denklik ve/veya dil sınavları önümüze çıkmaktayken bu alanda herhangi bir denklik veya formal bir dil yeterliliği belgesi istenmiyor olması şansımı denemek için uygun göründü. Linkedin aracılığıyla bir insan kaynakları firmasına özgeçmişimi göndererek sürece başladım.

İngilizce düzeyini ve mesleki yeterliliği nasıl ölçüyorlar?

Öncelikle belirtmeliyim ki bu sektördeki gerekli yabancı dil İngilizce. Gerekli kişisel  belgeleri ve sertifikaları (BLS, ACLS, PALS) eposta yoluyla gönderdikten sonra şirketin merkez ofisi insan kaynakları tarafından video mülakata davet edildim. Web tabanlı bir mülakat sitesi üzerinden yapılan bu ilk görüşmede hem İngilizce seviyenizi hem de standart sorularla kişiliğinizi ve -muhtemelen- dış görünümünüzü değerlendiriyorlar. Bu bölümde gerçek bir kişiyle görüşmüyorsunuz ve ekrana gelen sorular üzerinden performansınızı ölçüyorlar. Soruların bazıları video kaydı, bazıları yazılı cevaplar içeriyor ve her bir soru için 30 saniye hazırlık süresi ve 2-3 dakika da cevaplama süresi veriliyor. Toplamda 14 soru sorulduğunu hatırlıyorum. 

İnsan kaynakları mülakatının sonuçları bir-iki gün içinde yine eposta yoluyla size iletiliyor ve başarılı bulunduysanız mesleki yeterlilik mülakatı için değerlendirici kişi/şirket tarafınıza bir başka eposta gönderiyor. Bu yolla karşı tarafla yazışarak sonraki birkaç gün için bir mülakat tarihi ve saati belirlemeniz gerekiyor. Bu mülakatlar da Zoom, MS Teams, Skype uygulamaları ile gerçekleştiriliyor. Mülakatın toplam süresi ve içeriğine dair de genel bilgiler size eposta ile iletiliyor.

Mesleki değerlendirme mülakatında ben, Güney Afrika’dan bir acil tıp uzmanı tarafından değerlendirilmiştim. Aynı zamanda on üç senelik de cruise hekimliği tecrübesi olduğunu öğrendim. Mülakat, temel olarak bizlerin çokça aşina olduğu konuları kapsıyor, güncel kılavuzları ve özellikle de UptoDate sitesini dayanak aldıklarını belirtiyorlar. Çalıştığım şirket için girdiğim bu mülakat iki buçuk saat birebir soru-cevap şeklinde geçti ve açıkçası çok da keyifliydi. Asistanlık dönemlerindeki vizit ve sözlü tadını anımsamak isteyenler için birebir! Resusitasyon, girişimsel sedoanaljezi, akut batın, KOAH atak, trombolitik tedavi ilkeleri ve EKG örnekleri üzerinden ilerliyor ve pediyatrik olgular da soruluyor. Ben iki ayrı şirketin mülakatına katıldım ve her ikisinin de benzer tarzda olduğunu söyleyebilirim. Bu mülakat da karşılıklı iyi dileklerle sonlanıyor ve bu değerlendirme sonucu size şirketin merkez ofisi tarafından birkaç gün sonra bildiriliyor. 

Bu aşamaları başarıyla tamamladıktan sonra yazışmalar, referans mektupları, iş mektubu, garanti belgesi ve vize işlemleri ile geçireceğiniz yaklaşık bir ayınız var. 

Geminin medikal imkanları neler?

Çalıştığınız şirkete ve çalıştığınız geminin boyutlarına göre farklılıklar göstermekle birlikte şartlar, standartlar gereği oldukça benzer. En az dört-beş yataklı bir revir ve en az bir adet yoğun bakım yatağı, mekanik ventilatör, video laringoskop, acil girişim için setler, bolca sarf malzeme, mobil X-ray cihazı ile resusitasyon ilaçları ve başlıca antibiyotikler, OTC ilaçlar, anti hipertansif ve anti-diyabetik ilaçlar stoklarda her zaman bulunuyor. Çoğu gemide portatif/cep ultrason cihazları da mevcut. CBC, temel elektrolitler, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, troponin, D-dimer, PCR, lipid paneli gibi testleri yapabilme imkanınız var. İşleri kolaylaştırmak için bu cihazları kullanmayı hızlıca öğrenmek yerinde olur.

Çalıştığım şirketin en küçük gemisi bin kadar personel ve üç bin kadar misafir taşıyorken, bazılarında iki binin üzerinde personel ve sekiz binden fazla misafir bulunmaktaydı. 

Bununla birlikte yine geminin boyutlarına bağlı olmak üzere genellikle iki hekim (bir kıdemli, bir ‘junior’), dört hemşire sağlık ekibini oluşturuyor. Bunun yanında tıbbi sekreterler, hemşire yardımcıları ve büyük gemilerde daha fazla sayıda doktor, hemşireye ilaveten paramedikler de yer alabiliyor. 

Çalışma düzeni nasıl?

Temelde kontratınız boyunca 7/24 görevlisiniz diyebiliriz. İcapları (poliklinik dışı saatler ve geceler) paylaşma şansınız olsa da acil durum anonslarını (genel duyuru sisteminden ve telsizinizden) takip etmeli ve tüm ekiple birlikte olay yerinde olmalısınız. Gün içinde de geminin pogramına göre belirlenen saatler içerisinde poliklinik hizmetleri vermelisiniz. Poliklinik saatlerinde genellikle personele yönelik aile hekimliği, iş yeri hekimliği ve aşılamaları da içeren koruyucu hekimlik uygulamalarını sürdürmeniz ve tabi ki gelen misafirlerin de yakınmalarına çözüm bulmanız bekleniyor. 

Bunların dışında ‘junior’ doktor olarak ilk iki ay kırktan fazla online ve yüzyüze eğitimi tamamlamanız, her hafta farklı senaryolarla gerçekleştirilen genel ve özel tatbikatlara katılmanız, her ay klinik içi eğitimlere devamlılık sağlamanız, kişisel olarak da aylık CME kredilerinizi tamamlamanız gerekiyor. 

Gemide ne tür vakalarla karşılaşabilirsiniz?

Aslında en başta, açkça şunu söylemek yerinde olur: “Beklediğimden çok daha zor vakalar oldu.” Acil serviste karşılaşabileceğiniz her türlü olguyla karşılaşma ihtimaliniz var; miyokard enfarktüsü, inme, suicid, opioid çekilmesi, minör ve major travmalar, akut abdomen, krup, KOAH atak, akut böbrek yetmezliği vs. Tabi ki buradaki asıl zorluk kısıtlı imkanlarla tanı koyup, hastayı stabilize etmek, tedavi etmek, takip etmek veya uygun transfer yöntemine karar vermek. Her an bir limana yanaşıp kıyıdaki hastaneye sevk yapamayabiliyorsunuz. Seçilmiş hastalar için denizden veya havadan hasta transferi protokolleri mevcut ancak hem hasta için riskli hem de hava şartları, gündüz veya gece olması, kıyıya mesafeniz, geminin gecikmesi nedeniyle şirketin yaşadığı kayıp gibi farklı değişkenleri göz önünde bulundurmanız gerekiyor. Elbette eğer siz hastanın hızlıca sevkine karar verirseniz kaptanın bu kararınıza uymadığını görmedim. 

Hasta transferi için ayarlamaları yapmak; merkez ofisle, sahil güvenlikle, liman temsilcileri ve kıyı hastane hekimleriyle yazışmak, konsultasyon için belirlenen hekimleri aramak da sizin sorumluluğunuz.

Ücreti tatmin edici mi?

Evet

Ancak önemli bir konu; çoğu şirket yalnızca çalıştığınız aylarda ödeme yapıyor. Yani tatil için döndüğünüzde maaş alamayabilirsiniz. Kontratlar hemen hemen benzer şartları içeriyor ve dört ay gemide, iki ay da dinlenme şeklinde planlanıyor. Elbette bu süreçte şirket sizden kontratınızı uzatmanızı ya da daha kısa tatil yapmanızı isteyebilir. Bu durumda da kabul edip etmemek tamamen size bağlı. 

Yaşam alanları nasıl?

Gemilerde tamamen farklı iki ayrı dünya var diyebilirim. Biri misafirler için düzenlenmiş, gösterişli misafir alanları ve diğeri de daha işlevsel ve sade tasarlanmış olan personel alanları. İyi haber şu ki, gemi hekimleri de ‘officer’ statüsünde ve aslında hayli de kıdemli sayıldıkları için hem misafir alanlarını kullanma hakları var hem de her ‘officer, ın da kullanamadığı ayrıcalıklı bölümlerde bulunma hakları var. Odalar tek kişilik ve düzenli şekilde temizleniyor. Şirketler arasında farklılıklar olduğuna eminim ama benim ‘junior’ doktor olarak kaldığım odamda bir pencerenin olmaması ilk başta garip gelmişti, dört ayın sonunda alıştım sanırım. Yemekleri tüm personelle birlikte yiyebilir veya zamanınız varsa misafir alanlarını da tercih edebilirsiniz. Bunun dışında size özel personel indirimleriyle gemi içindeki farklı restoranları da denemek isteyebilirsiniz. Personele özel sosyal alanlar da mevcut. Tabi şirketlerin çalışanları için sıkı alkol politikaları olduğunu söylemeye gerek yok, eğer rastgele yapılan testlerde belirlenen limitin üzerinde alkol oranı saptanırsa kişinin iş akdi feshedilebiliyor.  

Elbette dünyanın her yerinden insanlarla tanışabilmek için müthiş bir fırsat! Yine de uzun soluklu dostluklar zor, zira kontratlar ortalama altı ay uzunlukta ve tanıştıklarınızla tekrar aynı gemiye, aynı dönemlerde düşme ihtimaliniz büyük şirketlerde az. 

Her personelin -elbette hekimlerin de- eğer gemide kalmalarını gerektirecek bir görevleri yoksa bulundukları limanlarda karaya çıkmaları ve turlara katılmaları mümkün. Burada da eğer şanslıysanız ve iyi bir gezi güzergahında çalışıyorsanız kontratınızı daha keyifli geçirebilirsiniz. Daha küçük gemiler daha kısa geziler anlamına geliyor ve bir süre sonra ‘dolmuşçuluk’ tadı vermeye başlıyor. Kendi adıma şanslı sayılabilirim; Bahamalar, Meksika kıyıları, Jamaika, Dominik Cumhuriyeti, Hollanda Antilleri, Cayman Adaları ve tabi ki Miami kısmen de olsa görebildiğim yerler oldu. Ama ‘geze geze para kazanmak’ söyleminin epey ötesinde bir iş olduğunu da sanırım ifade edebildim. 

Şimdi ilk kontratım sonrası dönüp bakınca, bu sayede sınırlarımı ve eksiklerimi görebildiğimi, acil tıp pratiğinde kullanmak zorunda kalmadığımız paslanmış pek çok farklı becerimi tazeleme fırsatı bulabildiğimi düşünüyorum. Farklı ülkelerden hekim ve hemşirelerle çalışırken, aldığımız eğitimle bu işi dünya standartlarında yapıyor olduğumuzu görmekten gurur duydum, onlar tarafından da takdir edilmekten mutlu oldum. Herkes için uygun olmayan bir yaşam tarzı olduğunu, gerçekten hem fiziksel hem de mental olarak bir dayanıklılık hali gerektirdiğini söylemeliyim. Hem de sadece giden için değil, kalan ve bunu birlikte sırtlayan tüm aile bireyleri için… Özellikle ilk iki ayımda benim de çok zorlandığımı itiraf etmeliyim. Öte yandan da ne yazık ki henüz hak ettikleri kıymeti bulamayan ülkemizdeki birbirinden değerli acil tıp hekimlerinin önümüzdeki yıllarda bu sektörde adlarından çokça bahsettireceğinden de eminim. Bazılarımız için gerçek bir kariyer fırsatı, bazılarımız için farklı bir deneyim ve potansiyellerimizi görme şansı, bazılarımız içinse kısa da olsa başımızı kaldırıp suyun üstünde bir anlık hava alma süresi olacak. Ben, “İyi ki yaptım!” diyorum.

Umarım ilgililer açısından çoğu soruya cevap verebilecek bir yazı olmuştur. Pek çok şeyi de yazıyı uzatmamaya çalışırken unuttuğuma eminim ancak eğer sorularınız olursa elimden geldiğince yardımcı olmaya çalışırım ve bundan mutluluk duyarım.

Son olarak da, bu süreçteki ilgileri dolayısıyla Ebru Ünal Akoğlu ve Haldun Akoğlu Hoca’larıma teşekkür ediyor, şu an artık ismen var olmasa da, acil tıpı öğrendiğim Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ndeki hocalarıma ve yıllarca birlikte çalıştığım arkadaşlarıma şükranlarımı sunuyorum. 

Umarım yakın gelecekte her birimiz keyif aldığımız işleri yaparken mutlu oluruz.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

“Maraton koşucularında görülebilen acil durumların Tintinalli okurken hiç karşıma çıkmadığını düşünürken bana verilen “İzmir Maraton 2022’nin Bitiş (Finish) çadırını kurma görevi, bitiş çadırında acil sağlık hizmeti vermek ve maraton günü sağlık organizasyonunda görev almak” bende ufak bir taşikardi yarattı. Neyse ki, kısa bir Pubmed araştırması sonrası bu konuda da kapsamlı kılavuzlara ulaştım ve içim rahatladı.

Acil servislerimiz bizler için güvenli bölgelerimiz. İntraosseoz yoldan, avil ampüle, cerrahi havayolu setinden basit bir plastere kadar her türlü tıbbi cihazı, malzemeyi ve ilacı hızlı bir şekilde elimizle koymuş gibi bulabiliriz. Her gün kullanmasak da varlıkları bizi güvende hissettiriyor.

Peki hiç EKG’niz olmadan acil sağlık hizmeti yürüttünüz mü?

İşe Bitiş (Finish) çadırında olması gereken asgari sağlık personeli sayısını belirleyerek ve malzeme listesini oluşturarak başladım. Maraton için iki sağlık çadırı kuruldu; birisi kas iskelet problemleri için 9 fizyoterapistin görev aldığı fizik tedavi çadırıydı, diğeri de bizim acil çadırımızdı. 

1 acil tıp uzmanı yani ben, 2 paramedik ve 1 ATT meslektaşımla kılavuzların da önerdiği gibi bitiş çizgisinden yaklaşık 100 metre ileride, tam Lozan Kapısı’nda konumlandık. Bitiş çizgisinde her ihtimale karşı 1 adet kırmızı şeritli ambulansımız beklemedeydi. 1 adet mavi şeritli ambulansımız ise çadırların yanında hazır durumda bekliyordu. 15 kişilik sweep (süpürme-toplama) ekibimiz maratonu bitiren koşucuların koşu sonrası ani durmalarını engellemek, yürümelerini sağlamak ve ihtiyaçları olduğunda çadıra gelmelerine destek olmak için bitiş çizgisindeydi. 7 yardımcı sağlık personeli ve 14 doktor ise bisikletleri ile birlikte, bitiş çizgisine doğru sıklaşacak şekilde 40 km’lik alana dağıldı.

Uluslararası kılavuzlar genel olarak;

• 200-400 koşucu için 1 gözlemci yani sweep team elemanı,
• 100 koşucuya 1 adet sağlıkçı öneriyor.

Daha da detaylandırırsak 1000 koşucu için;

• 2-3 doktor,
• 4-6 hemşire,
• 4-6 medikal olmayan personel bulunmasını öneriyor.

Ekibimiz;

• 15 doktor,
• 21 yardımcı sağlık personeli,
• 15 medikal olmayan personel ile uluslararası standartlara uygun olarak hazırdı.

Peki çadıra malzeme/ilaç/tıbbi cihaz olarak ne aldım? Her şeyi…

Hatta kaynaklara eklediğim algoritmaları da çadıra astım. 

Bisiklet ekipleri için de içinde;

•     Etil klorür sprey
•     Sargı bezi ve spanç
•     Baticon
•     Pamuk
•     File bandaj
•     Plaster
•     Değişik boyutlarda non-steril eldiven
•     Yara bandı
•     Burun tamponu
•     Elastik bandaj 8 ve 10 cm
•     Maske
•     Düdük
•     Makas
•     Parasetamol
•     Buz torbası
•     Masaj yağı
•     Taping bandaj
•     Analjezik jel bulunan sırt çantaları hazırladık.

Biz hazırdık…

Ve düdükle 42K Maraton İzmir başladı.

Birincinin yaklaşık 2 saat sonra geleceğini düşünüyorduk, öyle de oldu. 02:09:27 de maraton birincisi bitiş çizgisindeydi. Neyse ki kusmaktan başka herhangi bir sağlık sorunu olmadı. Bu sırada çokça koşucu kas iskelet sorunları ile fizik tedavi çadırına başvurulara başlamıştı. Acil çadırına toplam 26 başvuru oldu. 

Allerjik reaksiyon, hipoglisemi, kesi, kalp pili elektro şoklaması, bilinç bulanıklığı, karın ağrısı ve nefes darlığı şikayetleri ile başvuranlar en özellikli hastalarımızdı. Nefes darlığı olan hastamız hemoptizi de tarif ettiği için hemen ambulansımızla Eşrefpaşa Hastanemize sevk ettik. Toraks anjio BT’si çekildi, pulmoner emboli saptanmadı ancak üzücü olarak covid saptandı.

Kalp pili elektro şoklaması yaşayan hastamızın Brugada Sendromu tanısı varmış. Çadırda stabildi ve 112 Komuta Merkezi ile iletişim kurularak en yakın hastaneye, Alsancak Devlet Hastanesi’ne sevki sağlandı.

Bilinç bulanıklığı maraton koşucularında dehidratasyon gibi basit nedenlerle görülebildiği için bilinç bulanıklığı yaşayan hastamızı yaklaşık 45 dakika çadırda takip etmemize rağmen şikayetleri gerilemedi ve baş ağrısı da gelişti. Ambulansımızla hastamızı hastanemize sevk ettik. Elektrolit bozukluğu saptanan koşucumuz 1 gün hastanede yattı ve ertesi gün taburcu edildi. 

Özellikli hastalar dışında en çok başvuru nedenleri halsizlik, bulantı, kusma, fenalık hissi ve dermatitti. Evet en sık başvurulardan birisi bildiğimiz pişikti ve ben bu duruma hazırlıksızdım. Başıma gelecek en kötü tıbbi durumlara odaklanmıştım, çadırda defibrilatör, amiodarone, düşük molekül ağırlıklı heparin, sutür seti her şey vardı ancak insanlar benden pudra istiyordu. Neyse ki yanımda yanık kremlerim vardı ve hastalara bu şekilde yardımcı olduk. 

Bisikletli sağlık ekiplerimiz ise neyse ki sadece 1 tane ciddi vaka ile karşılaştı. Çarpıntısı olan bir hastanın kalp hızı dakikada 170 atım olarak tespit edildi ve 112 ambulansımız ile en yakın sağlık kuruluşuna nakli sağlandı. 

Maratonİzmir2022 koşucular dışında biz sağlık ekibi için de çok eğlenceli geçti. Ben çoğunlukla ciddi bir vaka geleceği için gergin olsam da güzel bir tecrübe yaşadık. 

Elektrikli scooterlar, bisikletler ile İzmir fuarının ve trafiğe kapalı yolların tadını çıkardık. Şimdiden 2023 maratonuna pudralı bir şekilde hazırız. 

Ne olur ne olmaz, size de lazım olursa diye en çok faydalandığım kaynakları buraya bırakıyorum. 

• Asplund CA, Miller TK, Creswell L, et al. Triathlon Medical Coverage: A Guide for Medical Directors. Curr Sports Med Rep. 2017;16(4):280-288. doi:10.1249/JSR.0000000000000382
• https://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2021/10/05/16/42/what-to-watch-for-in-the-medical-tents
• World Athletics Competition Medical Guidelines – pdf

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.

4 Eylül 2018 tarihinde Türkiye Acil Tıp Derneği (TATD) yönetim kurulu tarafından düzenlenen “Acil Tıp ve İlaç Sektörü İletişim Buluşması” toplantısının üzerinden 3 yıldan fazla zaman geçti. Bu toplantı ilaç sektörünün ve acil tıp camiasının daha sağlam temellerde yan yana gelmesi için önemli bir adım olarak değerlendirilebilir. Bu önemli toplantıda paylaşılan acil tıp pratiği ile ilgili bilgiler bugün neredeyse tüm ilaç firmalarında, en üst yöneticiden mümessillerine kadar hâkim olan veriler olarak görünmektedir. 

“Artık ilaç firmaları acilleri daha iyi tanıyorlar diyebiliriz”

Peki istenen iletişim hedeflerine ulaştığımız kabul edilebilir mi? Bu sorunun yanıtına bugün için hayır diyebiliriz. Gerçekten güzel gelişmeler de görülmekte, örneğin Genveon ilaç firması tarafından ilk ulusal acile özel tanıtım ekibi kurulmuş ve tüm ülke genelinde çalışmaya başlamıştır. Abdi İbrahim ilaç desteği ile TATD tarafından ilk defa çok merkezli bir akademik çalışma yürütülmüş ve yayın haline getirilmiştir. Acil servisi doğrudan hedef alan kongre ve sempozyum harici kaliteli projeler (Pharmactive – aktif destek hareketi, Abdi İbrahim-uzaktan USG eğitimi, Genveon-Oryantasyon eğitimleri gibi) hayata geçirilmiştir. Ancak bu projeler yine de sınırlı kaldığından devamlılığı ve yaygınlığı henüz sağlanamamıştır. Son yıllarda acil proje sayılarında bir artış olsa da kadavra kursları, uygulamalı pratik eğitimler, yurtdışı akademik aktiviteler gibi diğer branşlarda sık görülen uygulamalarda bir artış olduğu söylenemez. 

“İlaç sektörü temsilcilerinin bu konuda beklentisi acil tıp camiası içinden daha fazla nitelikli proje fikri çıkması yönündedir.”

Ancak sektörün bir konuda bir handikapı olduğu da açıktır ki yenilikçi projeler daha zor hayata geçmektedir. Bu noktada yeni projelerde başarısızlık riskinin yüksek görülmesi alışılagelmiş projelerin daha fazla desteklenmesine yol açmaktadır denilebilir. Bu durum acil tıp için gelişmeyi engelleyen önemli bir unsurdur. Zira tekdüzelik arttıkça yeni yatırım alma oranının düşeceği öngörülebilir. Acil tıbbı modern bir şirket gibi düşünürsek her yıl aldığı sektör desteği artmayan bir acil tıp camiası zarar eden bir şirket gibi, alınan desteklerin azaldığı veya bazal düzeyde seyrettiği bir statik bir yapıya dönüşecektir. 

“Ekonomik zorluklar firmaları acil servisler gibi zorlu ve yüksek riskli alanlardan uzaklaşmaya itmiştir”

İlaç sektörünün ekonomik olarak zorlandığını da göz ardı etmemek gerekir. Ancak bu zorlanmanın aşılması için seçilen yollar sektörü aslında çıkmaza sokmaktadır. Ekonomik zorlanma firmaları daha garanti görülen, yönetilmesi kolay seçeneklere yönelmeye, acil tıp gibi büyük ama kendine has zorlukları ve riskleri barındıran alanlardan uzaklaşmaya yol açmaktadır. Burada sektörün asıl yapması gereken ise destek politikalarını gözden geçirmek olmalıdır. Bugün hiçbir firmada objektif ve etik açıdan tartışılmış destek kriterleri bulunduğu söylenemez. Bu yüzden verdikleri desteklerin dağılımı da dengesiz veya hesapsız olabilmektedir.

Acil klinikleri ile özellikle iletişimin artmasını sağlayacak organizasyonlar yerine ağırlıklı olarak bölgesel düzeyde etkileşimler ağırlıklı olarak devam etmektedir. Tabi burada iletişimin zayıf kalmasının bir nedeni de firmaların mümessillerine verdiği hekim ziyaret hedeflerinde acil hekimlerinin oranının düşük olmasıdır. Ortalama 120 kadar hekim hedefi olan bir mümessil için acil hekim hedefi bu değerin yaklaşık %5’i olmaktadır. Tabiki bu değer ortalama bir acil kliniğinin dahi hekim sayısını karşılamamaktadır. İdealler hedefler ise bu rakamın mümessiller için %20 civarında olması kabul edilebilir bir değerdir. Bu sayede ilaç sektörü ve acil tıbbın iletişiminin yeterli olacağı söylenebilir. 

Acil tıp kanadında da durum çok farklı görünmüyor denilebilir. Özellikle kongre gibi büyük organizasyonlarda sürdürülebilir mali politikalar henüz hayata geçiremediği için yüksek maliyetler ilaç sektörünün destek kalemlerini yavaş yavaş eritmektedir. Bu durumun yansımaları kongrelerimizin büyüme hızında yavaşlama hatta gerileme, ara sempozyumların daha zor organize edilmesi ve yurt dışı organizasyonların azalması ile kendini göstermektedir. Nitelikli yeni proje üretimi oldukça yavaş ilerlemekte, ilaç firmaları da arayışlarını eski çalışma alanlarına yöneltmektedir. 

“Nitelikli proje temelinde iletişim kurulmalıdır”

İlaç sektörünün yapılanmasına bakıldığında bölgesel ve merkezi destek bütçelerine sahip olduğu görülebilir. Bölgesel bütçeler acil camiası için son derece fazla kullanılıyor denebilir ancak merkezi bütçeler için aynı şey söylenemez. Çünkü merkezi planlamalar daha çok büyük ve ayrıntılı projelerde kullanılırken bölgesel bütçeler kongre katılımı, temsil ve ağırlama gibi harcamalarda kullanılmaktadır. İlaç firmalarının koşulsuz desteği ile bir proje yürütüldüğünde ilk hareketlenme mümessil kanadında olmakta, sonrasında bölge müdürleri ve ürün müdürleri ziyaretleri artmaktadır. Projeye dahil olan tüm merkezler ilaç tanıtılan bir alanın ötesine geçmekte ve bir iş ortaklığı modeli oluşmaktadır. Aslında kurulması gereken en sağlıklı ilişki bu gibi görünmektedir. Çünkü üretilen projelerin neredeyse tamamı akademik ve acil tıbba fayda sağlayacak projeler olmaktadır. Doğru zeminde kurulan ilişkiler de daha fazla iletişim sağlamakta ilaç firmalarının klinikleri daha iyi tanımasıyla üst düzey desteklerin önü açılmaktadır. Dolayısıyla her klinik kendi çatı projesini belirleyerek sektörle iletişim sağladığı noktalarda bu projelerin birlikte yapılması konusunda çaba göstermelidir. Böylece mümessil aslında bir proje temsilcisi, firma da bir iş ortağı olarak çalışmaya başlayacaktır. 

Pandemi koşullarının yarattığı ekonomik dengelerde ilaç sektörü ve acil klinikleri arasında çeşitli ek zorluklara yol açmıştır. Bu zorluklardan en önemlisi acil serviste yazılan birçok ilacın (örneğin topikal ilaçlar) sosyal güvenlik kurumu ödeme listesinden çıkarılmasıdır. Bir diğer önemli konu da firmaların maddi dar boğaza girmesiyle karlılık oranlarını artırma çalışmalarında göze çarpan uygulamalardır. 

Firmalar daha ucuz ve ödenmeme ihtimali olan birçok ilacı bir mümessil grubuna çalıştırmaktansa, bu ilaçları mümessilden alıp diğer branşların ödemesi daha yüksek olan ilaçlarını vererek tek mümessilden elde edilen karlılığı artırmaya çalışmaktadır. Bu durumda mümessilin elinde acil servise çalışacağı çok az sayıda ilaç kalmakta zamanını ve akademik destekleri diğer branşlara kaydırılmaktadır. Bu uygulamaların kısa ve uzun vadede acil tıp kliniklerinin sektör ile temasını azaltacağı açıktır. 

Nihayetinde acil tıp ve ilaç sektörü iletişiminde yapılması gerekenlerde ilk sırada acil tıp camiasından köken alan kaliteli proje fikirlerini artırmak gelmelidir. Bu projelerin uygulanmasında da mutlaka taraflar aktif olarak görev ve sorumluluk alarak tek taraflı planlanmış organizasyonlar azaltılmalıdır. Karşılıklı ve sağlıklı büyümenin gerçekleşmesi için iletişim hedefimizin sponsorluk toplantıları olmadığı, karşılıklı gelişimi destekleyen iş ortaklığı modeliyle çalıştığımız bir atmosfer yaratmak için daha çok çalışmalıyız.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ekim 2022 tarihli 12. sayısında yayımlanmıştır.