Bu yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı kutlamak için ekipçe Çanakkale Savaşı batıklarına dalış düzenlemeye karar verdik. 29-30 Ekim günlerinde toplamda 4 başarılı dalış gerçekleştirerek, hem Cumhuriyet Bayramı’nı kutladık, hem de cumhuriyete giden yolda ilk adım olan Çanakkale Savaşlarını, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, silah arkadaşları ve şanlı mehmetçiğimizi andık.  

Savaş Başlıyor

Osmanlı Devleti İttifak Devletleri ile I.Dünya Savaşı’na girdiğinde, savaş bütün Avrupa’yı sarmış, dört bir yanda yeni cepheler açılmaktadır. Rusya ekonomik olarak zor durumdaydı, İtilaf Devletleri’nin Rusya’ya en kısa yoldan ulaşması için Çanakkale ve boğazların geçilmesi gerekiyordu. Yeni açılacak bu cephe ile diğer cephelerin yükü azaltılacak bu esnada Osmanlı başkenti olan İstanbul da zapt edilecek ve savaş daha erken sonlanacaktı. Bu amaçla İngilizlerin ve Fransızların önderliğinde daha önce hiç görülmemiş büyüklükte bir donanma kuvveti toplanarak Çanakkale Deniz Harekatı planlandı. Fakat hiç de umdukları gibi olmadı. Kahraman Mehmetçik, kanının son damlasına kadar çarpıştı vatan toprağını terk etmedi. Müttefikler bu direnç karşısında uzun çabalar gösterseler de en sonunda ellerinde kalan ne varsa toplayıp gittiler…

Dalış planı

Bizim planımızda rekrasyonel dalışa uygun no-deco planı ile yapılacak olan 4 nokta mevcuttu. Bunlar H.M.S. Louis, H.M.S. Lundy, Gana Wreck ve H.M.S. Majestic. Fakat kuvvetli akıntı ve sert hava koşullarından H.M.S. Majestic dalışını güvenli bulamadığımızdan iptal ettik. Aslında bazı başka batıklar da mevcut fakat bunlar 60-100 metre arası derinlikte ve boğaz hattında yer aldığı için rekrasyonel dalışa uygun değiller. 

Dalış günü

İlk günkü dalışımız, için sabah erkenden kalkıp teknemizin kalkacağı Kabatepe iskelesine geliyoruz.
Hava oldukça rüzgarlı deniz ise epey dalgalı, Çanakkale çıkartmalarının yapıldığı kıyıları, tepeleri izleyerek yaklaşık 30 dakika sonra ilk dalış noktasına varıyoruz. Ekipçe brifing yapıp, dalış planımızı konuşuyoruz. İlk olarak H.M.S. Lundy’e klavuz ip yardımı ile ineceğiz fakat akıntı ve dalga çok kuvvetli.

Bir süre dalglalar ve akıntı ile cebelleşip aşağı doğru inişe geçiyoruz. Günün ilk dalışına bu şekilde başlamak oldukça yorucu oluyor haliyle. Maalesef ki girişte harcanan enerji ve hava gezinti süresinin kısalacağını gösteriyor. Yavaşça Çanakkale’nin mavi sularını katman katman geçiyoruz, her katmanda suyun rengi değişiyor ve dibe doğru yaklaşırken batığımızın silüeti ortaya çıkıyor.  H.M.S. Lundy yaklaşık 28-30 metre derinlikte bulunuyor. H.M.S. Lundy aslında 188 tonluk bir balıkçı gemisi olarak 1908 yılında inşa edilmiş, I Dünya Savaşı ile İngiliz Donanması’na katılmıştır. Çanakkale Savaşları sırasında mayın arama tarama faaliyetlerinde kullanılan gemi, Suvla koyunda hasar alması sonucunda batmıştır. Batık oldukça sağlam durumda ve deniz canlılığı da son derece yüksek. Batığı sakince baştan sona gezerken, Çanakkale Savaşlarını düşününce ürpermemek elde değil… Vaktin nasıl dolduğunu anlamadan dalış lideri çıkışı işaret ediyor, grupça toplanıp yüzeye çıkıyoruz. 

Sırada ikinci batığımız H.M.S Louis var. Biz dinlenirken, teknemiz H.M.S. Louis batığının olduğu noktaya doğru yola çıkıyor. Gözüm Conkbayırı’na takılıyor… Ah ne büyük fedakarlıklar ah! 

H.M.S. Louis için yine klavuz ip yardımı ile aşağıya iniyoruz, bu sefer hava daha yumuşak, dalgalar azalmış fakat akıntının kuvveti yine hissediliyor.  H.M.S. Louis Laforey sınıfı İngiliz Kraliyet ordusu destroyeridir. 30 Aralık 1913 yılında hizmete açılmış, Çanakkale çıkarması sırasında aktif görev almıştır. Geminin su kazanları askerlerin su ihtiyacını gidermek için kullanılmaktaydı. Çıkartma sırasında Suvla koyunda, 31 Ekim 1915’te Türk topçusunun başarılı atışı sonrası hasar almış daha sonra sürüklenerek karaya oturmuştur.  Bugün yaklaşık olarak 15 metre derinlikte büyük çoğunluğu kuma gömülü halde bulunmakta olan gemi enkazı tipik su kaynatıcı kazanları ile hemen kendini belli etmektedir. Dalış noktasından direkt olarak batık üzerine inerek dalışımıza devam ediyoruz. İlk önce su kazanları gözümüze çarpıyor, 100 yılı aşkın süredir burada kalan enkaz yarısından çoğu kuma gömülmüş bir halde ve parçalara ayrılmış. Bir önceki ekip burada bir Akya sürüsü görmüşler fakat biz indiğimizde alanda çok az canlılık vardı. 

2. Gün yine erkenden kalkıp teknemiz ile açıldık. Bugün Gana batığı ve Bebek kayalıkları reefine dalış planlıyoruz. Düne göre sakin ve güzel bir hava mevcut.  Kısa bir yolculuğun ardından Anzak koyuna varıyoruz. Savaş sırasında kıyıya asker, mühimmat, gıda vb malzemeleri taşıdığı düşünülen 18 metre uzunluğunda bir tekne olan Gana batığının 25 Nisan 1915’te battığı düşünülmektedir.
Ahşap bir tekne olmasına karşın büyük oranda korunmuş halde olan batığın çevresinde deniz canlılığı son derece fazlaydı. Çevresinde birkaç kez dolandıktan sonra yüzeyde buluşuyoruz.

Son olarak Bebek kayalıklarına dalışımız gerçekleştiriyoruz. Mitolojiye göre bölgede antik bir kent olan Agospatami önemli bir yerleşim noktasıdır ve korsanların ilgi odağıdır.Altın post anlamını taşıyan bu antik şehrin mitolojide kişiye ölümsüzlük verdiğine inanılıyormuş .Bu ölümsüzlüğü ele geçirmek isteyen korsanlar şehre devamlı saldırıda bulunup burayı istila etmeye çalışırlar. Korsan baskınlarından korkup kaçan halk ise bebeklerini denizin ortasındaki bu kayalıklara bırakır, savaş sonrası da gelip alırmış. Gezmesi oldukça keyifli olan bir reef, canlılık son derecek bol, yer yere kayalıklar üzerinden 15 metreye varan seviye kayıpları size uçuyormuş hissi veriyor.

Dalış sırasında çektiğim videolar ve arşiv görüntülerinden oluşturduğum video:

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Şubat 2023 tarihli 13. sayısında yayımlanmıştır.

Vücudumuz çok karmaşık ve mükemmel olarak yaratılmıştır. En küçük detaylar bile düşünülerek dizayn edilmiştir. En küçük yapı taşımız olan hücrelerden, organlara, dokulara, sistemlere ve tüm organizmamızda bu kusursuzluğu bilimsel olarak da görmekteyiz.

İşte bu kusursuz varlığımızın iyi çalışmasını, görevlerini yapmasını kısacası iyi yaşamasını bizim sağlamamız gerekmektedir. Vücudumuz tümüyle çalışan bir kompleks makineler bütünü gibidir. Durmaksızın ömrümüz boyunca aralıksız çalışmasına devam eder. Yani kinetik bir organizmadır. Biz uyku moduna geçsek bile vücudumuz çalışmaya devam eder.

“Hareket bizim genlerimizde ilk insandan bugüne vardır”

Atalarımız hareketi vahşi hayvan saldırılarından kaçma, doğal afetlerden (sel, yangın, deprem, yanardağ patlaması vb.) korunma, yemek bulma ve beslenme gibi amaçları için kullanmıştır. Ancak bugünün hareket kavramı yemek bulmak için değil, aksine alınan fazla kalori ve kiloların tüketilmesi amacıyla kullanılmaktadır.

Çağımızda ülkemiz ve tüm dünyada obezite en önemli sağlık sorunlarının başında gelmektedir. Obezite tüm vücudumuzda kusursuz çalışan tüm sistemlerde kalıcı ve onarılması çok zor hasarlar ve hastalıklara yol açmaktadır. Diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, kalp ve damar hastalıkları, mide barsak hastalıkları, kas eklem hastalıkları vb. birçok kronik hastalığa neden olmaktadır.

“Obez bireylerde koşu programları vardır ve koşmaları sağlıkları için gereklidir”

Obezitenin birinci nedeni fazla, sağlıksız, kontrolsüz yemek sonucunda alınan fazla kalorileri tüketilemeyerek kilo olarak vücudumuzda depolanmaktır. İşte hareketin önemi burada görülmektedir.

“Günümüzde hareket işe gidip gelmek, AVM, çarşı pazar gezmek gibi algılanmaktadır”

Sorduğunuzda da kişiler “zaten hareket ediyorum doktor hanım/bey” diye sitemkâr olarak yanıtlamaktadırlar. Oysaki bu hareket vücudumuz için yeterli değildir. Vücudumuz için hareket en az ortalama 30 dakika efor gerektiren bir aktivite olmalıdır.

Bu tür aktiviteler genel olarak sportif faaliyetler olarak adlandırılmaktadır. Hepimiz yaşımıza, sağlık durumumuza, maddi imkanlarımıza, fiziki imkanlarımıza ve kendimize uygun bulacağımız bir sportif faaliyet yapabiliriz. Ve bu sayede sağlıklı ve fit bir vücuda sahip olarak hayatımızı kaliteli olarak sürdürebiliriz. İçinde bulunduğumuz yaz aylarında ısınan hava, güneş ve uzayan günler kişilerin spora ilgisini de artırmaktadır. Sporun pozitif ve sağlıklı etkileri olmasına karşın dikkatsiz ve bilgisizce yapılan aktiviteler vücudumuz üzerinde sağlık sorunlarına ve yaralanmalara da neden olabilmektedirler.

“Sağlığımız için yaptığımız spor büyük sorunumuz haline de gelebilir”

Bu amaçla yapacağımız takım sporları olduğu gibi, nispeten daha kolay olan bireysel sporlar da vardır. Yüzme, bisiklet, koşu, yürüyüş, paten, kaykay, tenis, kano, kayak, snowboard gibi birçok spor dalı mevcuttur ve uzman eğiticiler vasıtasıyla sizin için uygun birini seçip yapabilirsiniz.

Hangi sporu seçerseniz seçin mevsimsel bazı zorlukları ve sağlığımız için dikkat edilmesi gereken hususları vardır. Ben sizlere içinde bulunduğumuz yaz dönemi için spor yaparken nelere dikkat etmemiz gerektiği hakkında bilgiler ve önerilerde bulunacağım. Yaz aylarında hangi sporu yaparsanız yapın bireysel veya takım sporu fark etmeksizin bu önerilerime uymanız sağlık problemleri ile karşılaşmanızı engelleyecektir.

Peki yaz aylarında spor yaparken dikkat edilmesi gereken konular nelerdir?

Öncelikle uzman kişilere danışarak spor yapmalısınız. Kendi kendinize spor seçip başlamanız sağlığınıza fayda yerine zarar verir.

Spor yapmak için uygun zaman ve uygun saatler seçilmelidir. Açık havada spor yapılacaksa güneş ışınlarının dik geldiği ve sıcaklığın çok yüksek olduğu gün ve saatlerde spor yapılmamalıdır. Kapalı mekanlar tercih edilmelidir. Öğle saatleri yerine sabahın erken saatleri veya akşam saatleri daha doğru seçim olacaktır.

Spor için uygun ekipmanlar ve giysiler kullanmalıyız. Yaz aylarında güneş ışınlarını yansıtacak açık renkli, pamuklu ve ter emici özellikte giysiler tercih edilmelidir. Yine güneş çarpmasını önlemek için şapka ve gözlerimizi korumak için U.V. filtreli uygun güneş gözlükleri kullanılmalıdır. Ayakkabılarımızın da açık renkli ve ayağımızı sıkmayacak, yormayacak ve rahat özellikte olması uygun olur.

Açık havada spor yapıyorsanız güneş kremi kullanmayı unutmayın. Böylece vücudunuzun açık bölgelerinde oluşacak güneş yanığını önlemiş oluşunuz.

“Yaz döneminde en sık karşılaşılan sorun aşırı sıvı kaybıdır”

Yazın spor yaparken karşılaşacağınız en önemli sağlık sorunlarından birisi aşırı sıvı kaybı ve vücut ısısının 40 ^oC üzerine çıkmasıdır. Bu yüzden yaz sporlarını yaparken sıvı alımına dikkat etmeliyiz. Normalde içtiğimizden kilogram başına 6 mililitre daha fazla su içmeliyiz. Sağlık durumumuz uygun ise sporcu içecekleri, sıvı elektrolit içeren içecekler tüketmeli ve hidrasyonumuzu artırarak korumalıyız. Yine sıvı içeriği fazla olan yiyecekler kavun, karpuz, salatalık vb. meyve sebzeler de hidrasyon desteği verirler.

“İdrarınızın rengi günlük sıvı miktarınız konusunda size bilgi verebilir”

“Polen dağılımının arttığı mevsim ve saatlere dikkat edilmelidir”

Allerjik bir bünyeye sahipseniz polen yoğunluğunun düşük olduğu günlerde ve/veya saatlerde spor yapın ve antrenmanın ardından iyi bir duş yaparak vücudunuzdaki polenlerin temizlenmesini sağlayın. Tedavi aldığınız bir hastalığınız ve kullandığınız ilaçlarınız varsa bu konuyu doktorunuzla paylaşarak spor faaliyetini programlayın. Çünkü diüretikler gibi bazı ilaçlar sıvı atılımını artırır ve dehidratasyona neden olur, yine allerji için kullanılan antihistaminik ilaçlar, tansiyon ilaçları, depresyon tedavi edici ilaçların da spor aktivitesinde dikkate alınması gerekir.

“Spor öncesi açma-germe egzersizleri olmazsa olmaz”

Spora başlamadan önce yaz bile olsa kaslarımızı, eklemlerimizi, vücudumuzu spora hazırlamak için ortalama 10-15 dakika ısınma ve germe egzersizleri yapmalıyız. Hem fiziki olarak hem de mental olarak ısınma yapmaksızın spora başlamak sakatlık riskimizi de artıracak ve spor bizim için iyileştirici olmayacaktır.

“Spora başlamadan 1-2 saat önce hafif bir yemek uygun olacaktır”

Spor yapmadan önce ne ağır yemek yiyin, ne de çok aç olarak spor yapın. Bu tür durumlar metabolizmamızı olumsuz etkiler ve hipoglisemi, tansiyon düşmesi, hipertermi, dispepsi, taşikardi gibi hayati riskler oluşturur. Bu nedenle hafif bir yemekten 1-2 saat sonrası spor için daha uygun olacaktır.

Bu tedbirlere ve önerilere uyarak yapacağınız yaz sporları size çok şey katacaktır. Hareket etmek. Spor yapmak statik değil, kinetik, dinamik, ergonomik yaşamamıza vücudumuzun temel yapısı olan kas iskelet sistemimizin sağlam ve sağlıklı kalmasına destek olmaktadır. Sporun tek bir doğru yolu yoktur. İlerleyen yaşlarda iyi hareket etmek, sağlıklı olmak, fit yaşamak istiyorsanız, yaşlanmadan önce vücudunuzu iyi korumalısınız. Sağlığımızı, vücudumuzu korumak, tedavi etmekten çok daha kolay.

“Çalışan demir ışıldar”

Yaşadığımız gezegenimiz de bizim gibi hiç durmaz. Hayat harekettir. Hareket etmeyi bıraktığımızda yaşamayı da bırakırız, bu yüzden ilerleyen yaşlarda da aktif kalmak, fit olmak, beğenilmek hepimizin bir numaralı arzusudur. 

Spor tüm mutluluk hormonlarımızı tavan yaptırır, aktivitemizi bitirdiğimizde çabamızın mücadelemizin sonucunda büyük bir başarı mutluluğu hissederiz. Hiçbir maddiyat bu hissi alamaz. Bu “BEN BAŞARDIM” hissidir.

İşte bu tür sportif faaliyetler size basit ama çok anlamlı bir gerçeği öğretir. Çabanız ve mücadeleniz sonuç verir, çabanız boşa gitmez, mücadeleniz size SAĞLIK, MUTLULUK ve FİT bir VÜCUT kazandırır. Kazanmak hele büyük mücadelelerle kazanmak yazıyla anlatılamayacak bir hisler bütünüdür.

İşte bu duyguyu yaşamak çok kolay doktorunuza danışın ve size uygun bir spora başlayın Hareket edin, yetinmeyin, hareket edin. Yeni bir yaz dönemi, güneş dolu tüm güzellikleri ile sizi bekliyor. Yeni hayatınız sizin olsun.

“İsterseniz yaparsınız!”

Şunu unutmayın spor yapmamak için çok bahane var. YAZ: Üfff çok sıcak, KIŞ: ufff hava çok soğuk. Zorluklar Başarıları getirir. Pes etme, hareket et, mücadele et! Hayat her şeyden değerli…

Sağlığınız için, kendiniz için, bir hedef için amaç için yüz, yürü, koş… Hareket edin şunu unutmayın HAREKET birazcık, hiçten iyidir; ama FAZLASI KESİNLİKLE daha da iyidir.

Haydi başlayın.. Unutmayın “BAŞLAMAK İŞİN ZOR KISMIDIR”

Considerations for initiating and progressing running programs in obese individuals

Bundan yıllar önce bana biri doğa tutkunu olacaksın diyecek olsaydı; biraz düşünür, sonra güler geçerdim sanırım.

Üniversite yıllarında kendimi doğa da daha iyi hissettiğimi anladığımdan bu yana, kendi arayışımı sürdürmeye devam ettim. Bireysel olarak sürdürdüğüm tabiatı tanıma çabam, arkadaşımın beni bir doğa kulübü ile tanıştırmasıyla rotasını bulmuş oldu.

Başlarda kolay yürüyüşlerle başladığım bu yolculukta, sonraları sırasıyla hiking, trekking, dağcılık ve kaya tırmanışını deneyimlemeye başladım ve kendi sınırlarımı keşif yolculuğum böylelikle başladı.

Bu sürecin zorlukları da vardı tabi ki. Örneğin bir dağın zirvesine çıkmak için yola çıktığınızda, irtifa kazandıkça oksijen miktarı azaldığından dolayı ağaçları ve ya çiçekleri değil zirvelerdeki taş ve toprak zeminleri görmeye başlayabilirsiniz. Dağcılık tutkunu olmayan bir insana bu durumu anlattığınızda alacağınız cevap çoğu zaman size motive edici olmayacaktır. Dağları henüz keşfetmemiş insanlara, her zirvenin bir coşku, bir tutku aynı zamanda bir sınav olduğunu anlatmanız oldukça zor olacaktır.

30 yıllık yaşam deneyimim insanın tutkularını keşfederken cömert olması gerektiği yönündedir.

Zirveyi tırmanırken her seferinde, mavi önlüklerinizi giydiğiniz zamanlardaki saflık ve coşkuyla, modern hayatım bulamayacağım  mutluluğa erişiyorum.

Sürecin sonu coşkulu, fakat gidiş yolu her zaman o kadar kolay olmuyor. Yaz dağcılığı eğitimini ilk almaya karar verdiğimde, yükseklik korkum vardı. Kayaların üzerinde kendimi bulduğumu farkettiğimde kendi kendime dedim ki ‘ Korkular, tutkulara ulaşmak için aşılması gereken ufak bir engel sadece. Korkularım hayatı yaşamamın önünde engel olamaz’.

Bilen bilir, yaz dağcılığı eğitimi bu işin başlangıcıdır.

Kış dağcılığı için hem maddi, hem manevi olarak kendini hazırlaman gerekir.

Hayatta bazı şeylere yatırım yapmak gerekir. Örneğin kendinize ev alabilirsiniz, ya da tüm maddi birikimleri bırakıp heyecanınız peşinden koşarsınız. Bir mesai çıkışı hayatı sorgularken, kendimi fiziksel ve zihinsel olarak en çok doyuracak aktivitenin doğaya dört elle sarılmak olduğunu farkettim. Böylelikle kış dağcılığı eğitimlerinde kendimi buldum. Ekipmanlarımı tamamladım ve zirvelere doğru yol almaya başladım. Bu hayatta kendime yaptığım en iyi yatırımlardan biri olduğunun farkında olarak, kayalara tırmanıyorum.

Deneyimlerimi başkalarına da aktarmak için, gönüllü yürüyüş liderliği yapmaya başladım.
Yürüyüş liderliğinin de zor yönlerinin olmadığını söylemek yanlış olur. Farklı farklı insanlar bir araya geliyor, yürüyüş temposunu ayarlamak, herkesin ekip olarak hareket etmesini sağlamak, molaları kısa veya uzun olmasını engellemek, herkesi güvende tutmak,bir yandan da  rotayı takip etmek gibi sorumluluklarımız var. Fakat insanların doğayla buluştuklarında hissettikleri duygulara ortak olmak çok değerli.

 Her bir insan farklı bir deneyim, her bir yürüyüş mutlu bir anı olarak kalıyor hafızamda.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Mayıs 2022 tarihli 11. sayısında yayımlanmıştır.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Mayıs 2022 tarihli 11. sayısında yayımlanmıştır.

Bali; Ülkemizde turizm sektörü tarafından balayı adası diye lanse edilip, lüks tatil köylerinden oluşan Nusa Dua bölgesine götürülerek işte burası deniliyor. Bali ve balayı; ilk üç harf benzerliği dışında aynı cümle içinde kullanılmamalı bence. Zira tropikal doğası, pirinç terasları, şelaleleri, tapınakları, meşhur masajı, pek çok spiritüel deneyimler ve yoga seansları, güzel yemekleri ve kaliteli hizmeti ile çok daha fazlası. Aslına bakarsanız deniz tatili için Bali’ye gitmek hayal kırıklığı bile yaratabilir. Çünkü sahiller genelde yüzmeye değil sörf yapmaya elverişli. Sahillerinde sörf öğrenebilir, muhteşem günbatımlarına şahit olabilir, gel git ile çekilmiş, sonunu göremediğiniz plajlarda yürüyüş yapabilirsiniz.

“Bali, Nusa Dua’dan ibaret değil”

Efektif bir gezi için Bali’nin birkaç farklı bölgesinde konaklamayı düşünmelisiniz. Ben Kuta’da dört, Ubud’da iki gün kaldım. Fakat Bali’de mesafeler uzak, yollar kötü. Hem araç hem de kamikaze motorlardan dolayı trafik çok sıkışık. Yani sözün özü; ulaşım ciddi vakit alıyor ve altı gün yetmiyor. Siz gidecek olurdanız dört gün Seminyak, 4 gün Ubud yapın derim. Hatta daha fazla vakit ayırabilirsiniz çünkü burada anlattıklarımdan çoookkk daha fazlası var.

 Şoförlü araç kiralama…

Trafik soldan aktığı için ve yukarıda anlattığım keşmekeşten dolayı araç kullanmak bizim için çok zor. Burada şoförlü araç kiralamak çok yaygın ve konforlu. Ben 3.5 sene önce günlüğü 500 rupiye (10 dolardan daha az), havaalanından araba kiralamıştım. Günde 10 saatlik bir kiralamaya istediğim yere götürüyor (benzin bize ait değil), yeme içme molalarında bekliyor, üstüne üstlükte rehberlik yapıyor. Bu şekilde aracı internetten kiralayacağınız gibi gidince hava alanından da bulabilirsiniz. Uçaktan iner inmez etrafınızı pak çok taksici kaplıyor. Gözünüzün kestiği biri ile direk para ve süre pazarlığına girebilirsiniz. 

En çok vakit geçirdiğim bölgeler…

Kuta, uzun sahil şeridinin olduğu sörfçülerin mekânı. Çok turistik bir yer. Barların, restoranların çok olduğu bir bölge. Geceleri arabamız olmayacağı için merkezi bir yer diye, bu bölgede konaklamayı seçtim. Ama Seminyak’ı görünce hata yaptığımı anladım. Yaş ortalaması oldukça genç bir bölge olmasının yanı sıra yaya olarak her ihtiyaca cevap verebilir.

Seminyak, okyanus kıyısında Bali’nin en elit semti. Sonunu göremediğiniz sahil şeridi, hele de gelgit ile sular çekildikten sonra müthiş oluyor. Gün batımında suların çekildiği plajda yansımalar oluşuyor ve harika fotoğraf kareleri yakalıyorsunuz. Mutlaka burada uzun bir yürüyüş yapmak için vakit ayırın. Konsept kafelerin, sunset barların bol olduğu, çok keyifli bir ortam. Ben La Plancha plajında renkli şemsiyelerin altında vakit geçirmeyi tercih ettim. Tropikal yağmur birden bastırınca tüm plaj kapalı mekânlara geçti. La Plancha’ın çok güzel bir ortamı var. Kavanozda sunulan kokteylleri, plaj şemsiyeleri gibi rengarenk ve çok güzel görünmenin ötesinde bir o kadar da lezzetli. Ayrıca porsiyonları oldukça büyük ve hesaplı. Yanında enfes bir balık tabağı almıştım, tavsiye ederim. Yağmur dinince yansımalar veren plajda uzun bir yürüyüş yapıp, fotoğraflar çektim.

Canggu, ise son zamanların popüler yeri. Kafeler, gün batımı barları hepsini burada da bulmak mümkün. Canggu, Seminyak’dan daha ufak bir bölge.

Ubud, bence Bali’nin kalbi ve mistizmi. Ada’nın dağlık bölgesinde, Ayung Nehri’nin kıyısında bulunan kasaba; Ubud ormanının içinde, lokal hayatın en iyi deneyimleneceği yer aslında. Ubud, tapınakların çok olduğu, pirinç tarlaları arasında muhteşem bir doğaya sahip. En iyi konsept otellerin ve Bali ile anılan sonsuzluk havuzlarının olduğu büyülü bir yer. Buraya yoganın belki de dünyadaki merkezi diyebiliriz. Gelmişken yoga eğitimi alabilir ya da birkaç seansa katılabilirsiniz. Bali’ye özel geleneksel olan her şeyi bulabileceğiniz bir yer burası. Ubud’da gezerken öğlen yemeğinizi Bebek Batutu restorana denk getirin. Çok güzel bir bahçesi olan restoranın en geleneksel menüsü bebek (ördek) craks, seçiminizden dolayı pişman olmayacaksınız.

Jimbaran, sahil şeridinde sıralanmış balık restoranları ile meşhur bir bölge. Gün batımı muhteşem oluyor. Gece sahilin ışıklandırması da güzel fotoğraf veriyor. Ama en önemlisi deniz ürünleri, özellikle kabuklu deniz mahsulleri çok leziz ve hesaplı. Mutlaka gün batımında gidin ve ne var ne yok hepsinden tatmak için sipariş verin. Benim kulaklarımı çınlatmayı da unutmayın.

Bali Tapınakları…

Yirmi binden fazla tapınağın olduğu adada herkes tanrılarını, atalarını kutsuyor ve onlara dua ediyor. Tapınak ziyaretlerinde, girişlerde cinsiyet fark etmeksizin giymeniz için ücretsiz Sarong (peştamal) veriliyor. Tapınaklar adası Bali’ye gelmeden önce hangi tapınakları görmeliyim diye çok çalıştım. Aşağıda olmazsa olmaz tapınakları yazdım ama bu işin sonu yok.

Tanah Lot Tapınağı, Bali’nin en ikonik tapınağı. Denizdeki kara anlamına geliyor. Her akşam gelgitle su yükseldiğinde bir adaya dönüşüyor. Sular çekildiğinde, tapınağa yürüyerek ulaşabiliyorsunuz. Gelgitin iki halinde de görebilme şansınız varsa görün derim. Bir kez gidebilirim diyorsanız suların çekildiği ve Hinduların en güzel kıyafetleri ve sunakları ile tapınağa yürürken görmenizi isterim. Halk “hacı” olmak için bu tapınağı ziyaret ediyor ve ibadet edenlerin dışında kimsenin girmesine izin verilmiyor. Tapınağın altındaki mağaralarda bulunan yüzlerce yılanın tapınağı koruduğuna inanılıyor. Fotoğraflarını görmüş olduğunuzu tahmin ettiğim denizin içindeki kayadan tünelin üzerine kurulu Batu Bolong Tapınağı da aynı bölgededir.

Uluwatu Tapınağı, büyüleyici falez manzaralarına sahip. Bali’nin en popüler noktalarından. Bence çok etkileyici bir tapınak değil ama manzara görmeye değer. Manzaraya nazır yürüme alanında pek çok yaramaz maymun var. Burası, akşam saatlerinde geleneksel ateş dansı olan Kacak dansını izleyebileceğiniz yerlerden. Fakat çok kalabalık oluyor ve beklemek gerekiyor. Dans da açıkçası çok yavaş seyrediyor ve pek çok kişi 10dk sonra sıkılıp uzaklaşıyor. Bence gün batımını burada ziyan etmeyin.

“Bali’de gün batımı kaçmaz”

Maymun Ormanı ve Tapınakları, Ubud’un ortasında yer alan Monkey Forest’da 3 tapınak var. Ormanda bine yakın maymun yaşıyor. Burada kendinizi film setinde hissediyorsunuz. Yeşil yosunlar tapınakları, köprüleri kaplayarak fantastik bir ortam yaratmış. İllaki gidilip görülesi bir yer. Fakat maymunlara dikkat. Şapka, gözlük, çanta, yemek poşeti, elinizde ne varsa almaya çalışıyorlar. O kadar agresifler ki ben doğru düzgün fotoğraf bile çekemedim.

Pura Tirtha Empul, Kutsal su tapınağı anlamına geliyor. En önemli özelliği, şifa getirdiğine inanılan kaynak suyunun aktığı 12 çeşmesi. Ritüele gelen Hindular bu çeşmelerde yıkanıp, dualarını ediyor. Yani modern şifacı olan bizlerin gidip, görmesi şart. Ben tabi ki ritüelleri yerine getirdim. Tapınak, upuzun tropik ağaçlarıyla yemyeşil bir bölgede yer alıyor.

Goa Gajah (Fil Mağarası), eğitim tanrısı olan Goa Gajah’a adanan tapınak, Bali Adası’nın en eski tapınaklarından birisi ve Unesco Dünya Mirası Listesi’nde yer alıyor. Hindu ve Budist olmak üzere 2 farklı kısmın bulunduğu bu tapınağı mutlaka görmelisiniz.

Bali Adası’nın dikkat çekici eserlerinden biri olarak kabul edilen Fil Mağarası’nın (Elephant Cave) kapısı da bu tapınak sınırları içerisinde yer alıyor. En çok etkilendiğim tapınaklardan biri.

Pura Gunung Kawi,Bali’nin “Krallar Vadisi” devasa 11. Yüzyıl kral ve kraliçe anıtları ile öne çıkıyor. Doğrusunu söylemek gerekirse Gunung Kawi bir tapınak değil ancak yine de kutsal bir yer olarak kabul ediliyor. Unutulmaz bir deneyim için mutlaka ziyaret etmelisiniz. Ben çok etkilendim. Fil mağarasına da oldukça yakın.

Saraswati Tapınağı (Ubud Plus Sarayı) etrafı üzerinde sayısız nilüferler bulunan gölle çevrilmiş durumda. Bu görkemli kraliyet sarayı Ubud’un kalbinde yer alıyor. İlginç heykeller, geleneksel kapı ve huzur veren yemyeşil bahçesi ile Ubud Sarayı mutlaka görülmesi gereken yerlerin başını çekiyor. Bazı geceler saray bahçesinde yerel dans gösterileri ve müzik dinletilerinin yapıldığı da oluyormuş.

Taman Ayun Tapınağı oldukça yüksek olacak şekilde inşa edilmiş. Bu da yerel halkın inancına göre tapınağın sahip olduğu kutsal değerlerin ve buraya verilen önemin bir göstergesi. Oldukça büyük ama bence diğerleri kadar etkileyici değil. Gene de ulaşımı çok kolay olduğu için görebilirsiniz.

Besakih Tapınağı,“Mother Temple” (ana tapınak) olarak da adlandırılan bu tapınak, Agung Dağı’nın güneybatı yamaçlarında bulunuyor. Bu tapınak bulunduğu yükseklikten ötürü ziyaretçilerine harika görseller sunuyor.

Pura Ulan Danu Bratan Tapınağı,adanın kuzey tarafında yer alıyor. Bratan Gölü’nün oldukça yakınında bulunuyor. Konum itibariyle dağların arasında oluşu tapınağın ilgi çekici bir manzaraya sahip olmasınaneden oluyor.

Batuan Tapınağı, kraliyet ailesinin ikamet etmesi amacıyla inşa edilmiş bir yer. Pek çok dini törene ev sahipliği yapan bu kutsal tapınakta aynı zamanda 1000 yıldan fazla süredir ünlü sanatçıların ve zanaatkârların da barındığı biliniyor.

Lempuyang Tapınağı, Bali’nin en büyük 6 tapınağından biri olarak karşımıza çıkıyor. Aktif bir yanardağ olan Lempuyang Dağı’nın karşısında bulunan bu tapınak Bali’de gitmeniz gereken yerlerin başında geliyor. Fotoğrafları çok heybetli.

Gelelim Bali şelalelerine …

Bali şelalelerden yana çok zengin bir ada. Hatta ne kadar tapınak varsa o kadar şelale vardır deniliyor. Ama maalesef ben zamansızlıktan hiçbirini göremedim. Bir dahaki Bali gezimde mutlaka şelaleleri ziyaret edeceğim. Bedugul bölgesi şelalelerin en çok kümelendiği bölge ve buraya pek çok günübirlik tur düzenleniyor.

Pirinç terasları…

Tagalalang ve Jatuliwuh’daki pirinç tarlaları, ikisi de Ubud’da bulunuyor. Pirinç tarlalarının kıvrımlı yeşil manzaraları nefes kesici. Birbirine yakın tarlalarda pirinç yetiştiren çiftçiler sulama ihtiyacını karşılamak için “Subak” isimli su kanalları geliştirerek ortak bir su kaynağını kullanıyorlar. Bali’de bu verimli “Subak” sistemi Unesco tarafından koruma altına alınmış. Ben daha yakın olduğu için yalnızca Tagalalang pirinç terasını gidebildim. Vadi, merdiven şeklinde teraslardan oluşan görsel bir şölen sanki. Manzaraya karşı olan restoranlardan birinde oturup yerel lezzetleri tatmayı da unutmayın. Kalabalıktan kaçmak için sabahın erken saatlerde ziyaret etmekte fayda var. Bali’ye gittiğim dönemde Tagalalang’da olmayan ama şu anda instagramda fenomen olan Bali salıncağı ve sky-bike burada deneyimleyebileceğiniz aktiviteler arasında. 

Ormana Bakan Sonsuzluk Havuzları…

Bali’de sayısız sonsuzluk havuzu var ama Ubud’dakiler efsane. Yoganın kalbi olarak bilinen Ubud’da sabah seremonisinin sesi, incecik bir serinlik, yatak odanızdan kişisel sonsuzluk havuzunu ve manzarayı seyretmek yapmanız gerekli deneyimlerden bence.

İşte hayalin ötesi dediğim yer kesinlikle burası.

Ben iki gün Chapung Se Bali’de kaldım. Çok büyük bir alana kurulu, yalnız yedi tane birbirinden bağımsız villadan oluşan, muhteşem bir sonsuzluk havuzuna sahip, ormanın içinde efsane bir yer. Ubud’daki konsept oteller, sonsuzluk havuzları, ekolojik mimariye ilgi duyanlar için acayip cezbedici yerler. Yarım günü gene Ubud’daki Hanging Gardens’e ayırdım ki burası görmeyi çok istediğim yerlerdendi. Oldukça özel bir sonsuzluk havuzuna sahip. Kokteyllerimizi alıp, ortamı keşfettik ve hoş vakit geçirdik. Ben gidemedim ama Viceroy Bali’ye de zaman ayırmanızı öneririm. Tamamen doğayla içiçe olmuş özel bir mekân ve harika bir havuza sahip. Eğer bütçeniz, buralarda konaklamaya el vermiyorsa sadece bir şeyler içmek için de gidebilirsiniz. Bir başka seçenek de Ubud’daki Jungle Fish adlı bir beach bar olabilir. İsmine aldanmayın, ortada kumsal adına ne deniz ne de kum var. Ama barın yemyeşil ormana bakan harika bir sonsuzluk havuzu var.

Ekolojik ve sürdürülebilir mimari ile ilgilenenler için Bali müthiş ilham verici bir yer.

Bambu Indah hotel ve masalsı ortamı ile Permata Ayung Private Estate spa görülesi mekânlar arasında sayılabilir.

Bali’de günbatımı ve plajlar…

Bali’de günün en büyük olayı, günü batırmak. Akşam saatlerine doğru herkes en iyi manzarayı yakalayabilmek için gün batımı mekânlarına gidiyor. Bu mekânların Çeşme, Bodrum plaj barları ile alakası yok. Kimse kasmıyor, gürültülü müzik falan yok, acayip rahat ortamlar. Parmak arası terlik, salaş kıyafetler yeterli anlayacağınız. 

Güney Bali’de (Uluwatu ve Jimbaran arasında) bir sürü gün batımı barı var ve sırf gün batımını izlemek için tekrar tekrar Bali’ye gidilir.

“Gezi programınızı gün batımlarını yakalayacak şekilde ayarlamak bu tatilin püf noktası”

Yeterli vaktiniz varsa güney sahillerinde de 1 gün konaklayabilirsiniz.  Benim favori günbatımı mekânım Blue Point oldu. Teras teras denize doğru balkonlar yapılmış. Güneşin batmasına yakın herkes yer kapma yarışına başlıyor. Aman geç kalmayın. 

Single Fin en meşhur günbatımı barlarından ve pek hoş bir yer. Buradaki plajlar alışık olduğumuz düz Ege plajları gibi değil. Genelde kayalardan merdivenle aşağılara iniliyor, büyük kaya kütlelerinin arasından denize ve beyaz kumsala çıkılıyor. Yani çok gizli ve fantastik yerler keşfedebilirsiniz. Tüm Dünya’da ses getiren Eat, Pray, Love (Ye, Dua Et, Sev) filminin meşhur plaj sahnesinin çekildiği yer Padang Padang sahili. Özel bir plaj ama çok bakımsız ve pis buldum ben. İtiraf edeyim hayal kırıklığı oldu.

Hemen kendimizi bir diğer meşhur Finn’s Beach’e attık. Yerel yemeklere çok güzel modern yorumlar getirmişler. Burada hem falezlerin üzerinde hem de finiküler ile inilen sahil bölümünde yarım gün kaldık ve yine günü batırdık. Suluban plajı bir diğer gizli ve özel plaj. Bence Padang Padang’dan çok daha güzel. Karma Kandra’da manzarası ve hizmeti ile öne çıkan plajların sayısı çok fazla. Ben gidemedim ama Ayana Resord’un rock barında günbatımını izlemek de enfes oluyormuş. Diğer tavsiye edilen noktalar Canggu’da The Lawn, Kerobokan’da Potato Head.

Efsaneler bitmiyordu. Volkanda hiking ve okyanusta scuba diving…

Bali yalnızca şelaleleri ile değil bir o kadar da aktif volkanları ile meşhur bir ada. Ve gene yalnızca gün batımları değil, gündoğumu da bir o kadar meşhur.

Volkanik bir dağ olan Batur Dağı’na çıkıp, gün doğumunu izleyebileceğiniz pek çok tur var. Ben gene burada sonraki sefere diyerek pas geçmek zorunda kaldım. Ama scuba diving brövem de olduğu için bir dalış yapmadan dönmedim. Dalış öncesi de daha önce hiç yapmadığım sea walking denedim. 3-4 metre derinliğe eski usul dalış başlıkları ile indirip bir tırabzana tutunarak yürüyüş yaptırıyorlar ve balıkları besliyorsunuz. Bu sırada artistik pek çok fotoğrafınız çekiliyor. Çok özel bir tecrübe değil ama scuba yapmayı bilmiyorsanız deneyin derim. Tabi ki Bali çiçeğimi takarak pozumu da verdim.

Bali Masajı…

 Masajı ile dünyaca ün yapmış bir yerdesiniz. Mutlaka randevu alarak güzel bir yerde tüm vücut masajı yaptırın. Ülkemizde çok pahalı olan bu masaj, burada oldukça makul fiyatlarda. Pek çok Balili kadının maddi gelir amaçlı yurtdışına, hatta ülkemize Bali mesajı yapmak için geldiğini biliyoruz. Şoförümüzün eşi de işte bu bayanlardan ve Side’ye gideli yalnız üç gün olmuş. Hatta yaşadığı bir sorunu Türk yöneticisi ile konuşarak yardımcı olduk. Hayatta hiçbir şey tesadüf değildir cümlesini de yâd ettik böylece. Gece ise uyumadan önce kuaför salonlarına benzeyen ve ayak masajı yapan salonlardan birinde günü sonlandırmanızı tavsiye ederim. Hiç kapalı görmediğim bu salonlar sanırım 7/24 açık.

Bali’de alışveriş…  

Özellikle Ubud Marketi (Pazar yeri) gezerken tropikal meyveler ve el yapımı hediyelik eşya satan dükkânların yanında, ahşap ile ilgili çok fazla dükkân olduğu hemen fark ediliyor. Ahşap oymacılığı buranın milli sanatı. En güzel kokulu sandal ve manolya ağacı, tanrı ve tanrıça heykelleri yapmak için kullanılıyormuş. Pazar yerinde dolaşırken dondurma yemeyi ve tropikal meyvelerden kendinize ziyafet çekmeyi unutmayın

Kopi Luwak kahvesi…   

Namı değer Kaka Kahvesi. Misk kedisi, kahve ağacının meyvelerini yiyor, sindirim sisteminde yedikleri fermente oluyor ve bu ona bir aroma katıyor. Sonra yediği kahve çekirdekleri, hayvanın dışkısının içinde aranıyor, bulunuyor, öğütülüyor ve ortaya dünyanın en pahalı kahvesi çıkıyor. Ben çok beğenmedim ama bir denemek lazım tabi.

Son söz…

Sizlere ağırlıklı olarak yaptığım, gördüğüm, tattığım, sevdiğim şeyleri yazmaya çalıştım. Ama inanın bir o kadar da yapamadığım şey vardı ki.

O yüzden Bali’ye tekrar tekrar ve tekrar gidilebilir. Daha da önemlisi Bali’de insanlık, merhamet, sevgi, hoşgörü var ve bu özellikler her şeyin önünde. Burası bambaşka bir yer…

Dünyada her şeyi tüketen insan, Bali’de öyle bir şey bilmiyor. Bencillik yok, öfke yok. Farklı bir boyutta yaşıyorlar hayatı. Hayalin de ötesinde bir yaşam var burada…

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Mayıs 2022 tarihli 11. sayısında yayımlanmıştır.

Kaynakları karıştırdığınızda “Wellness’ın” bir kelimeden daha ziyade bir eğilim ya da duruş, değişik yaşam alanlarında önemli prensiplerin serisini benimsemek için bir istek ve yatkınlık olduğunu görebilirsiniz…

“Kısaca Wellness, beyin, beden, ruh üçlemesinin entegrasyonudur” diyebiliriz.

Bu entegrasyonu sağlamak için Wellness’ın 6 boyutundan biraz bahsetmek gerekiyor. “Fiziksel, zihinsel, ruhsal, duygusal, sosyal ve iş sağlığı”

Fiziksel boyut; sağlıklı bir beden, iyi beslenme, düzenli egzersiz, zararlı alışkanlıklardan kaçınmak, sağlık ile ilgili bilgi ve sorumluluk kararları vermek ve ihtiyaç duyulduğu zaman tıbbi destek aramak ile korunur.

İyi durumda kalmak ve fiziksel açıdan sağlığınızı korumak için; iyi beslenmek, egzersiz yapmak, ideal kiloyu korumaya çalışmak, yeterli uykuyu almak ve zararlı maddelerin alımını kısıtlamak bir gereklilik ve ihtiyaç duyulan basamaklardır. Bunların çoğundan zaten hepimiz haberdarız …

Olayın sosyal boyutu ise aile içinde ve aile bireyleri dışındaki diğer kişilerle iyi ilişkiler kurma yeteneğidir. Sosyal Wellness, başkalarına karşı sempatik, dost ve sıcakkanlı olmak için bize huzur ve güven verir.

Sadece bireysel bir ilgi değil, aynı zamanda bir bütün olarak insan ve çevrenin ilgisini de kapsar. Sağlıklı bir çevreyi destekleme, etkili iletişimi teşvik etme ve topluluk üyeleri arasında karşılıklı saygıyı kapsar ve çevreniz ile pozitif sıkı ilişkiler geliştirir. Çevrenize size bakması fırsat vermektir. Aynı zamanda, serbest zaman ve rekreasyon için kendinizi zorlamanızı ve zaman yaratma fırsatı sağlar.

Acil tıp asistanları veya acil servis çalışanları için çalışma döngüsünün yarattığı sorunların başında fiziksel aktivite kısıtlılığı ve sosyal ilişkilerde düzensizlikler geldiğini hepimiz kabul etmeliyiz…

Acil tıbbın başarılı bir şekilde uygulanması ve sürdürülmesi yüksek derecede zihinsel ve fiziksel zindelik gerektiriyor ve bu kadar yoğun bir tempoda çalışmak zaman zaman hem fiziksel hem de duygusal olarak bizleri tüketebiliyor. Özellikle yaşın ilerlemesi ve üzerine hastalık gibi nedenlerin eklenmesi enerjik, aktif, uyku bilmez, durdurulamaz Acil Tıpçıların kendilerini başarısız, yetersiz, yorgun, isteksiz hissetmesinde önemli rol oynarken; tükenmenin gün yüzüne çıkarmasına da katkı sağlıyor.  Oysa, planlı ve düzenli yapılan egzersiz tükenmeye giden yoldaki etkenleri yavaşlatabilir veya durdurabilir.

Peki, egzersizin yaşantımızdaki faydalarının akademik sonuçları neler?

Yapılan bir çalışmaya göre, 10 haftalık yürüyüş ve koşu programına tabi tutulmuş bir grup ile tamamen sedanter bir yaşam biçimi uygulanan iki grubun kaygı düzeyleri, tansiyon düzeyleri ve yorgunluk hissi seviyeleri karşılaştırılmış. Düzenli egzersiz programı uygulanan grupta bu parametrelerde ciddi anlamda düşüş gizlenirken; diğer grupta anlamlı bir değişiklik saptanmamış.

Yine, başka bir çalışmada aerobik egzersiz, ağırlık çalışması yapan ve hareket düzeyi en düşük seviyede tutulan üç grubun; stresli bir duruma verdikleri tepkiler karşılaştırılmış. Katılımcıların, içinde numaralar olan dikkat dağıtıcı konuşmaları dinlerken bir yandan da ekranda çok hızlı gözüken zihinsel aritmetik bilmeceleri cevaplamaları istenmiş. Diğer gruplarla karşılaştırıldığında aerobik egzersiz yapan grupta kalp atım hızının daha yavaş ve kan basıncının daha düşük olduğu tespit edilmiş.

Bu sonuçtan yola çıkarak egzersiz yapmanın diğer yaşam olaylarına gösterdiğimiz fiziksel ve psikolojik yanıtlarda dayanıklılığı arttırdığı söylenebilir. Bu mekanizmanın nasıl işlediği tam olarak açıklanamasa da bazı araştırmalar, düzenli egzersiz neticesinde beyin kimyasının ve vücut ısısının değişmesine, bazı çalışmalar ise kardiovasküler performansın güçlenmesine bağlıyor. Yani, egzersiz yapmak vücudun strese tepki gösterme eşiğini yükseltiyor.

Egzersizler fiziksel durumumuza uygun bir şekilde planlanmalıdır. Bu plan doğrultusunda yapmış olduğumuz egzersizler yoğun tempo çalışma şartlarında bizi ayakta tutacağı gibi aynı zamanda daha iyi görünmemizi (göbeksiz erkek, balkonsuz eve benzetmesi Türk deyimleri arasında yerini almasına rağmen), daha iyi hissetmemizi ve ideal kiloda kalmamızı sağlayacaktır.

Herkesin fiziksel aktivite türü aynı mıdır?

Haftalık 150 dakikalık aerobik egzersize, beş adet 30 dakikalık seanslara bölünebilir. Bir seansta 30 dakikalık egzersiz yapamıyorsanız, günlük seansı iki üç seansa bölerek kısa süre zarflarıyla yine aynı etkiye sahip egzersizinizi yapabilirsiniz.

Sizin için en doğru egzersiz türünü bulmak gerekir. Egzersiz veya fiziksel aktivitelere yavaş başlayıp yavaş yavaş tempoyu artırmak gerekir. Yürüyerek, yüzerek veya bisikletle başlayıp, koşuya, aerobik aktivitelerine kadar tempoyu artırabilirsiniz. Bunun için spor salonuna da gitmeye gerek yok belki eviniz, belki bahçeniz veya en yakın park size yardımcı olabilir. Kafaya koyup, size uygun olanı gerçekleştirmek gerekir. Örnek verecek olursak; Doğu Karadeniz bölgesinde acil tıp asistanı veya uzmanı iseniz zorlu arazi şartları bisiklet binmenizi zorlaştırsa da bu araziler size dağcılık faaliyeti için kucak açmakta, ya da Akdeniz’in mavi sularını, sıcak asfaltına tercih edebilirsiniz. Size uygun olanı bulup, gerçekleştirmek gerekir. 24 saatlik bir nöbetin ardından önceliğiniz dinlenmek daha sonra spor yapmak olmalıdır.

Chicago Üniversitesi profesörlerinden John Cacioppo, sosyal dayanıklılığı arttırmak için neler yapabileceğimizi Twitter ve Facebook üzerinden okuyuculara sormuş ve Psychology Today dergisindeki yazısında gelen yanıtları şöyle paylaşmış: Fırından yeni çıkardığın yemekleri komşularınla paylaşmak, bir arkadaşına maddi bir hediye almak yerine deneyim fırsatı sunan bir hediye vermek hatta iki kişilik bir bilet alarak bu deneyimi paylaşmak, insanları rutin çevrelerinden çıkartarak onları kişiler arası bariyerlerinin kalkabileceği güzel bir yerde toplamak, açıklık, yaratıcılık ve üretkenliği teşvik etmek.

Acil tıp asistanları veya acil servis çalışanları için çalışma şartları gereği “sosyal dayanıklılık” ve “çatışma” acil servisteki günlük işlerimizin vazgeçilmez bir parçasıdır. Acil tıbbın işleyişi gereği ekip çalışması çatışma ve sosyal ilişkilerdeki birçok ikilemin gelişmesine de gebedir.

Vaka için konsültan hekimle çatışma, kıdemliyle çatışma, alanındaki hemşire ile çatışma işimizin olmazsa olmazı olmakla birlikte, çatışmanın sınırını koyabilmek de Wellness’ın sosyal boyutu kısmında bir adım atmamızı sağlar.

 Sakin olun ve önce derin bir nefes alın!

Çatışma yaşadığımızda ne yapmak gerekir?

Şimdi bir plan yapmanız gerekli:

1. Karşılıklı katılım gösterip sorunu çözmek için birbirimizi dinlemeliyiz.

2. Sorunun başında olup ve birbirinizin ihtiyaçlarına yanıt vermeliyiz.

3. Birbirinize ilgi gösterip ve bir şeylerin başkasının gözünden farklı göründüğünü kabul etmeliyiz. Takımın her bir parçası ile sadece nöbetlerde ve çalışma alanında değil, aynı zamanda çalışma hayatımızın dışında da görüşmeli, düşüncelerine saygı göstermeliyiz.

4. Ekibin her bireyinin söylemek istediklerini sonuna kadar dinlemeliyiz.

5. Birbirimizi cesaretlendirip, karşılıklı saygı ve değer vermeliyiz.

Modern Dünya’da sosyal network teknolojileri iyi dinleme becerilerini geliştirmeyi pek teşvik etmese de sosyal dayanıklılığınızı güçlendirmek istiyorsanız bu 5 plandan asla vazgeçmemelisiniz.

Türkiye gibi bir ülkede yaşamak aynı anda 4 mevsimi yaşama imkânı sağlar. Acil gibi bir bölümde çalışmak 2-3 günlük boşluklarınızın sık sık olmasını sağlar. O hale? Neden kışın 3 gününüzü ayırıp Palandöken’e kayak yapmaya gitmeyesiniz?

“Sloganınız; nöbetimi de tutarım, dünyayı da gezerim olmalıdır…”

Neden ilkbaharda eriyen karlara coşan Fırtına deresinde rafting yapmak için Çamlıhemşin’e gitmeyesiniz? Madem acilde çalışıyor ve gerçekten yoruluyorsunuz bütün bunlara hakkınız var! Bir nöbet çıkışı Kapadokya’ya gidin, mağara otellerden birinde kalın ve ertesi sabah balona binin. Bunu yapabilmek için dünyadan binlerce kişi yıllık izinlerini bekliyorlar. Acilci olmanın avantajlarını sonuna kadar kullanın. 

Amacınızın makine gibi çalışmak değil insan gibi yaşamak olduğunu sakın unutmayın!

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Ocak 2022 tarihli 10. sayısında yayımlanmıştır.

“Cennetin rüzgarları atın iki kulağının arasından eser.”

Merhaba Acil Servis’lerin yoğunluğunu göğüsleyen sevgili meslektaşlarım, kader arkadaşlarım! Malumunuz, hepimiz yiğidin harman olduğu yer olan Acil Servis’lerde yoğun iş yüküne ve strese maruz kalıyoruz. Bu yükün benliğimizde yarattığı yangıyı bir şekilde dindirmek hem ruh hem de beden sağlığımız için elzem. Bu amaçla kimimiz doğaya yöneliyor, kimimiz sanata, kimimiz de spora ve ya farklı hobilere. Ben de bu yazımda sizlere kimimizin aşina olduğu, kimimizin ise yapmak isteyip cesaret edemediği bir alternatif olan atlıspordan ve bu sporun Acil Tıp anlamında size katabileceklerinden bahsedeceğim. Haydi başlayalım!

“Stres yönetimi biz acilciler için önemli bir sorun”

Çoğumuzun en büyük problemlerinden biri olan stres yönetimi açısından bakalım mesela. Atların stres yönetiminde ne kadar da işinin ehli kılavuzlar olduğunu gördüğünde ilk anda şaşırıyor insan. Atlar bunu, insana gündelik keşmekeşin içinden sıyrılıp “anı yaşamayı” öğreterek yapıyorlar. At sırtında iken, atınızı tımar ederken ya da onunla oyun oynarken geçirdiğiniz dakikalarda gündelik hayatın stresinden sıyrılıp içinde bulunduğunuz ana odaklanabiliyorsunuz. Hele bir de at ile doğada gezinti yapma imkanınız varsa, değmesinler keyfinize!

“Atlardan anı yaşamayı öğreniyorsunuz”

İlkbaharda tatlı bahar güneşinin ısıttığı kırlarda ve ormanlarda taze ot ve çiçek kokularını içinize çekebilir, kışın karla kaplı arazilerde gezinebilir, sonbaharda sapsarı buğday tarlaları arasında ilerlerken rüzgarın ekinlerle fısıldaştığını dinleyebilirsiniz. İşte bu anları yaşarken, acilin stresinden dörtnala uzaklaşıyor insan. Bir nevi meditasyon gibi de diyebiliriz. Kendimden örnek verecek olursam, stres dolu geçen bir haftanın sonunda atlarla geçirdiğim birkaç saat benim tüm stresimi alıp götürüyor. Bu yüzden bu saatleri iple çekiyorum.

“Atlar ekip çalışması ve liderlik becerileri eğitimlerinin  vazgeçilmezi”

Günümüzde birçok üst düzey şirket, çalışanlarının ekip çalışması ve liderlik becerilerini geliştirmek için atlar eşliğinde düzenlenen eğitimler vermektedir. Bu eğitimlerde sağlıklı bedensel iletişim, özgüven, empati kurma, yönlendirme, karşılıklı güven ve liderlik konuları işlenmektedir. Acil servislerde bizlerin de çokça ihtiyaç duyduğu bu becerileri geliştirebilmek için illa bunların kursunu almanıza gerek yok aslında. Onlarla zaman geçirdikçe atlar size bunu öğretiyor zaten. Kelimelere ihtiyaç duymadan iletişim kurmayı öğreniyorsunuz. Nelerden hoşlandıklarını nelerden hoşlanmadıklarını, neye heyecanlandıklarını, nelerden korktuklarını, neyden keyif aldıklarını anlayabilmeyi öğreniyorsunuz. Öte yandan onlar da sizi anlamayı öğreniyorlar. Tek kelime sarf edilmeden meydana gelen bu iletişim eşi benzeri olmayan bir bağ oluşturuyor aranızda. Ben, atlar sayesinde kazandığım bu iletişim becerisinin meslek hayatımda da bana çok şey kattığını deneyimledim.

“At üzerinde geçirdiğiniz bir saatte yüksek tempolu bir egzersiz ile aynı kaloriyi yakıyorsunuz.”

Ata binmek, sedanter yaşam tarzından hoşlanmayan ya da spor yapıp fit olmak isteyenler için de oldukça cazip. Nasıl olacak ki? Atın üstünde sadece oturuyorsun bütün işi at yapıyor diyenleri piste davet etmek isterim.  Ata binmek neredeyse tüm kaslarınızı çalıştıran bir spor. Bir saat ata bindiğinizde yaktığınız kalori, bir saat yüksek yoğunluklu jimnastik egzersizi yapmanız ve ya bir saat yüksek tempolu yürüyüş yapmanızla eşdeğerdir. Düzenli ata binmek tüm vücudumuzu sıkılaştırmanın yanı sıra dayanıklılığınızı ve denge kabiliyetinizi arttırır.

“Kelimelere ihtiyaç duymadan çok güçlü bir bağ kuruyorsunuz”

Bir atın gözlerini içine baktığınız, onun ipeksi tüylerine dokunduğunuz, onunla her ikinizin de keyif aldığını hissettiğiniz gezintilere çıktığınızda ya da siz onu okşarken atınız mayışıp başını sizin omzunuza yasladığında hissettiğiniz bağ, ruhunuzun en derin köşelerine dokunur. Bu harikulade canlılarla bağ kurabilme şansına sahip olabilirseniz, bir at ile kurabileceğiniz bağın size çok şey kattığını göreceksiniz.

“Bir zamandan sonra en iyi dostunuz oluyorlar”

Bir keresinde rahatsızlandığım için atlıspor kulübüne üç hafta kadar gidememiştim. Üç haftanın sonunda tekrar kulübe geldiğimde, atım taa uzaktan beni görür görmez kişneyip başını sallayarak beni selamlamış, yanına vardığımda da kafasını bana sürterek hasret gidermişti. Aramızda bir bağ olduğunu biliyordum ama bu kadar kuvvetli bir bağ olduğunu ilk o zaman fark etmiş ve çok duygulanmıştım.

Yukarıda da bahsettiğim gibi, ata binmek size çok şey katar: eğlence, keyif, huzur, mutluluk, özgüven, liderlik ve takım çalışması becerileri, heyecan, sabır…

Özetle, atlar neye ihtiyacınız varsa onu size sunacak kadar cömertler!

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Eylül 2021 tarihli 9. sayısında yayımlanmıştır.

Can Sırasöğüt
2010 Antalya doğumluyum. Antalya Bahçeşehir Parkorman 5B sınıfında öğrenimime devam ediyorum. Bir yaşımda çok rahat kalem tutup duvarlara araba resmi çiziyormuşum. 3 yaşımda Antalya genelinde düzenlenen resim yarışmasında ilk il birinciliğimi aldım.

Can Sırasöğüt ilk birinciliğinde kazandığı bisiklet ödülünü hiç unutamadığını söylüyor. “Boyumdan çok büyük bir bisiklet ödülü kazanmıştım. Bu başarı benim hayattaki tüm sınavlarımda motivasyon kaynağım oldu. Şu ana kadar Antalya ili genelinde düzenlenen resim yarışmalarında 11 kez il birincisi oldum. Ülke çapında ise Milli Savunma Bakanlığı, Dış İşleri Bakanlığı, TRT ve EBA tarafından düzenlenen 4 ayrı ulusal resim yarışmasında Türkiye birinciliği ve  Türkiye ikinciliğim var.  Bundan dolayı insanlar kardeşim ve  bana ‘’ANTALYA’NIN GURURLARI’’ deyince çok mutlu oluyoruz. İkimizin hislerinin de sanatla tüm Türkiye’ye ulaşabilmesi çok muhteşem. Resim, müzik ve genel kültür genel yetenek alanlarında üstün yetenekli birey olarak tanımlandım. Antalya Kepez Bilsem öğrencisiyim. Piyano çalıyorum. Babamla birlikte konser verdik. TÜBİTAK için Siber Güvenlik Projesi geliştirdim ve Proje Yarışmasında bölge 1.’si oldum. Böylece Türkiye Finaline çıkma hakkı kazandım. PC oyunu tasarlamak ve oynamak en büyük tutkum. 

“Doktorları heybetli bir Anka Kuşuna benzetiyorum”

Türkiye Acil Tıp Derneği için yaptığım resmimde dedemi ve çalışma arkadaşlarını anlattım. Dedem  Dr. Ayhan Deyirmenci uzun yıllar Antalya Eğitim Araştırma Hastanesi Acil Servisinde doktorluk yaptı. Bebekliğimde ilaç alerjisinden dolayı nefes alamayacağımı fark edince hızla müdahale etmiş. Resimdeki heybetli Anka Kuşu dedemi temsil ediyor. Doktorların hızını, gücünü, zekasını ve dayanıklılığını simgeliyor. Boynuna taktığım çiçek ise minnettarlığımızı gösteriyor.

“Evime güneş doğdu”

İlkokul 2. sınıftayken bembeyaz yeni boyattığı odanın duvarının üst kısmına çizdiğim güneş resmine kızmayan,  gülerek ‘’evime güneş doğdu’’ deyip yıllardır güneşimi silmeyen anneannem ve dedeme de sanatımı destekledikleri için minnettarım.

“Dedemin mesleğine olan aşkını örnek alıyorum”

Dedem Tıp Fakültesi son sınıfta memleketi Burdur’a giderken yolda  meydana gelmiş bir otobüs kazası görüyor. Hemen müdahale edip çok tatlı bir kız çocuğunun hayatını kurtarıyor. Kurtardığı sevimli kızın ismi Meltem. Dedem, bu olay yaşandığında anneannemle evliler ve annem dünyaya gelmek üzereymiş. Bugün bana annemin ismini sorarsanız, tabii ki Meltem. Anlayın dedem mesleğine nasıl aşkla bağlı. Bu yüzden dedemi severek örnek alıyorum.’’

Yazımıza Denizhan Sırasöğüt ile devam ediyoruz. Denizhan Can ın küçük kardeşi;

Denizhan Sırasöğüt
Antalya’da doğdum. 4 yaşında kendi kendime okumayı öğrendim. Gülsüm Ahmet Şimşek Anaokulu öğrencisiyim. Bic Kids 6. Ulusal Resim Yarışması’nda Türkiye 1. si oldum

‘Abim  ressam olduğu için çok şanslıyım’

‘Okul müdürüm Tuba Özkır abimin de anaokulundayken müdürüymüş. 3 yaşındaki il birinciliğini kazandığı yarışmaya katılması için onu yönlendirmiş. Bana herşeyi abim öğretti. Şimdi de İngilizce öğretiyor bana.

‘Abimin – Resmin çok güzel, sen de Türkiye 1.si olabilirsin. Ben sana inanıyorum – demesi ile başladı herşey’ 

Bic  Kids 6. Ulusal Resim Yarışması’nda  Türkiye 1. si oldum. Antalya İl Milli Eğitim Müdürü Hüseyin öğretmenim, abim ve benimle tanışmak istedi ve tebrik etti. Çünkü abim de ben de ulusal resim yarışmalarında Türkiye Şampiyonu olduk.

‘Resim yaparken özgür hissediyorum’

En çok fırça kullanarak resim yapmayı seviyorum. Futbol ve satrançta da ustayım. Şimdi Türkiye Acil Tıp Derneği’nin 4. Ulusal Resim Yarışması’nda Türkiye üçüncüsü oldum. Bu Türkiye çapında sanatımın çok beğendiklerinin göstergesi.

‘Dedem benim pelerinli süper kahramanım’

Resmimin adı ‘KAHRAMAN  DOKTOR  DEDEM’.  Dedem  Dr. Ayhan DEYİRMENCİ çok eğlenceli.  Vakit buldukça bizimle oynuyor.  Bu yüzden onu çok seviyoruz.  Resimdeki Melek kanatları ve arkasındaki süper kahraman pelerini olan dedem.  Gözlüklerini de yaptım.  Arkadaşlarıyla hastaların hayatını kurtarıyor. Hepsi süper kahramanlar. Resmimin tepesindeki yeşil çimende oynayan balonlu bebek ben, uçurtmalı olan annem, zıplayan kişi ise abim doktor olmuş. Süper kahramanlar sayesinde Covit bitince abimle neşeyle oynuyoruz.’

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Eylül 2021 tarihli 9. sayısında yayımlanmıştır.

Hoşgeldin;
Bize biraz kendini tanıtır mısın?

1996 Ankara doğumluyum. Ankara Üniversitesi Bilgisayar Programcılığı ve Yönetim Bilişim Sistemleri bölümünü bitirdim. Ekim 2018’den bu yana Türkiye Acil Tıp Derneği’nde Kurumsal İletişim Sorumlusu olarak çalışıyorum. TATD ailesinin bir üyesi olmaktan oldukça mutluyum.

Müzik ile ilgilenmeye ne zaman başladın? Müzik her zaman hayatının bir parçası mıydı?

Müziğe olan ilgim 3-4 yaşlarında babamın bana aldığı mandolinle başlayıp, ilkokul ve lisede de çeşitli müzik faaliyetlerine katılarak devam etti. 15 yaşımda aldığım elektro gitar eğitimi sonrasında birçok müzik grubuyla çalıştım. İlerleyen zamanlarda dahil olduğum Müzikal topluluğu ile Ankara’nın büyük sahnelerine çıkma şansı yakaladım. Eş zamanlı olarak kısa bir süre Kültür Bakanlığı Gençlik Korosu’nda yer aldım. Şu an ise Ters Manyel isimli müzik grubumuzda Gitar ve Vokal’deyim.

“Müzik her zaman benimleydi, umarım böyle de devam eder”

Ailede senden başka müzisyen olan kimse var mı? En büyük destekçin kim sence?

Büyüdüğüm ortamda müzik hep vardı. Seçici bir dinleyici olmalarının dışında ailemde profesyonel olarak müzikle ilgilenen yok. Ama bana bu yolculukta hep destek oldular ve inandılar.

“Kişilerin müzik zevkinin uyuşması grup sinerjisine büyük katkı sağlar”

Grup olarak bir araya gelmeniz nasıl oldu?

Aslında tanışmamız tesadüfen oldu diyebiliriz. O zamanlar bireysel olarak farklı kişi ve gruplarla çalışıyorduk. 2017 yılında Ankara Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde düzenlenen bir konserde aynı orkestrada yer aldık. Fetih ve Bedir ikiziyle arkadaşlığım böyle başladı. Sohbetimiz ilerledikçe ben de bir kardeşleri olarak kendimi aralarında buldum. Daha sonra sevdiğimiz parçaları yeniden düzenleyip çalmak için stüdyo ortamında provalara başladık. Üçümüzün de müzik zevkinin büyük oranda uyuşması bu süreci hem kolaylaştırdı hem de keyifli hale getirdi.

“Aksak ve değişen ritim kalıplarını kullanmayı seviyoruz”

Ters Manyel ilginç bir isim, eminim bir hikayesi vardır ?

Bu soruyu bekliyordum doğrusu. Çalışmalarımız ilerledikçe grup bilinci oluşmaya ve müzik anlayışımız karakteristik bir hal almaya başladı. Dolayısıyla bizi en iyi yansıtacak bir isim arayışına girdik. Açıkçası bu pek kolay olmadı ve bir süre gündemimizi meşgul etti. Nihayetindemüziğimizdeki aksak ve değişen ritim kalıplarını, tematik açıdan yaygın olandan farklı sözlerini ve bize has armonik yaklaşımları karşıladığını düşünerek “Ters Manyel” ismini aldık. Kelime anlamı olarak Manyel; jest, mimik, davranış anlamı taşırken, Ters Manyel’i de karşı tarafı yanıltmaya yönelik yapılan davranış olarak tanımlayabiliriz.

Geçmişten ya da günümüzde ilham aldığınız müzisyenler hangileri?

O kadar çok var ki… Türkçe sözlü grup müziğinden bahsediyorsak Cem Karaca, Barış Manço, Moğollar, Kurtalan Ekspres, Erkin Koray’ı es geçemeyiz. Dünya klasiklerinden Pink Floyd, King Crimson, Rush, Deep Purple aklıma ilk gelenler. Günümüzde ise Dream Theatre, The Pineapple Thief, Tool ilham aldığımız gruplardan birkaç tanesi.

“Bizi dinleyenler hep hatırlayacakları bir rüyadan uyanmış gibi hissedecekler”

Sizi henüz dinlememiş birine kendinizi ve müziğinizi nasıl anlatırsınız?

Öncelikle rock müzik yapıyoruz ama bunu da türün günümüzdeki uylaşımlarından sıyrılarak yapmaya çalışıyoruz. Müziği amaç edinip, şarkı sözlerimizle bunu destekliyoruz. Sanırım şöyle söyleyebilirim, parçalarımız bir rüya olsaydı emin olun uyandığınızda etkisi devam ederdi.

“Besteleme aşamasında birçok kez kayıt alıyoruz”

Şarkılarınızı bestelerken belli bir ritüeliniz var mı?

Sözler tek enstrümanla bestelendikten sonra parçaya belirlediğimiz trafikle stüdyoya giriyoruz. Prova sırasında kayıtlar alarak dinliyor, eklemeler ve çıkarmalar yapıyoruz. Üzerinde uzlaşana kadar bunu devam ettiriyoruz. Sonrada kayda giriyoruz. Şu ana kadar yayınladığımız parçalar kalemini çok beğendim basçımız Fetih Yeni’ye ait. Bireysel başlayan üretim sürecini kolektif bir şekilde sonlandırıyoruz. 

“Müzik tüketim alışkanlığındaki artış parçaların çok hızlı bir şekilde unutulmasına neden oluyor”

Pandemi döneminden dolayı konserler ertelendi veya artık dijital olarak yapılıyor. Sizce dijitalleşmenin müzik dünyası üzerindeki etkileri nelerdir?

Hem iyi hem kötü yanları var. Dijitalleşmeyle birlikte her müzisyen kendi ürününü aracı olmadan insanlara sunabiliyor. Yayınlanan parçaları nitel yönden değerlendirebilirsiniz, o ayrı konu ama bu çeşitlilik açısından bir zenginlik demek. Kötü yanlarına değinecek olursak; müzik tüketim alışkanlığının hızlanması, parçaların sindirilmeden dinlenmesine yol açarak kalıcılığı azaltıyor diyebiliriz. Ayrıca nicel olarak artan sanatçılar arasından sıyrılmak müzisyenler için dezavantaj olabilir.

Bir Filme müzik yapacak olsaydınız, bu hangi film olurdu?

Tony Gatlif’in çoğu filmini beğeniyoruz. Exils (Sürgündekiler) filmine müzik yapmak isterdik.

“Dinleyicilerimiz ile buluşmayı her sanatçı gibi biz de çok özledik”

Son olarak, önümüzdeki süreç için planlarınız nedir?

Daha anlatacak çok şeyimiz var. Şarkılarımızın sayısını artırmak ve müzik dünyasında kalıcı olmak istiyoruz. Dinleyicilerimizle buluşmayı çok özledik. Pandemi şartlarından dolayı plan yapamasak da ilk fırsatta konserlerde buluşacağız.

Teşekkürler bu güzel sohbet için; Ters Manyel grubunu merak edenler ve takip etmek isteyenler için aşağıda birkaç link bırakacağım.

https://www.tersmanyel.com

https://www.youtube.com/tersmanyel

https://www.instagram.com/tersmanyel

https://twitter.com/tersmanyelband

https://facebook.com/tersmanyelband

info@tersmanyel.com

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Eylül 2021 tarihli 9. sayısında yayımlanmıştır.

Aynı şekilde, mesleki tecrübelerinden yola çıkarak yazdığı kitaplar Türkiye’de son dönemlerin popüler dizilerine ilham kaynağı olan Gülseren Budayıcıoğlu da bir psikiyatristtir. Tıp fakültelerinin vazgeçilmez filmi olan ‘’Patch Adams’’ Dr. Hunter Doherty Adams’ın hayatını konu alır. ‘’Lorenzo’s Oil’’ adrenolökodistrofi hastalığını, ‘’A Beautiful Mind’’ ise John Nash’in yaşamı üzerinden şizofreniyi konu edinmektedir. Dünyanın en uzun süreli medikal draması olan İngiliz yapımı ‘’Casualty’’ bu yıl 35. yılını kutlamakta ve kurgu bir hastane olan Holby City Hospital’in acil servisinde yaşanan olayları anlatmaktadır. Grey’s Anatomy, Dr. House ve Good Doctor (bizdeki uyarlamaları sırasıyla: Doktorlar, Hekimoğlu ve Mucize Doktor) gibi diziler, yine, hekim-hasta ilişkilerini ve çeşitli hastalıkların tedavi süreçlerini konu edinmiştir. Jurassic Park’ın yazarı ve filmin senaristlerinden Michael Crichton çeşitli konularda yazdığı romanlarla dünyaca ünlü bir yazar olmasının yanı sıra aynı zamanda bir hekimdir.

Bunlardan ‘’Lorenzo’s Oil’’ ve ‘’Mad Max: Fury Road’’ filmlerinin senaristi George Miller’ın da bir hekim olması ve sinema sektörüne üniversitenin son sınıfında çektiği bir kısa film ile giriş yapmış olması, daha büyük projelere imza atabileceğim konusundaki ilham kaynağım olmuştur.

Bu Tür Yapımlar Neden Sevildi?

Hastane içerikli yapımlar ülkemizde oldukça ilgiyle takip edilmektedir. Bunun sebebi aslında insanların izlerken belki de kendilerinden bir şeyler bulabilmesidir. Fakir bir erkek olarak zengin bir fabrikatörün kızıyla evlenebilmeniz Yeşilçam’ın bir konusudur veya yolda yürürken aniden bir kara delikten geçip geçmişe veya geleceğe gitmeniz sadece bilim kurgularda olurken; hayatınızın herhangi bir döneminde hasta veya hasta yakını olarak acil servise ayak basabilirsiniz. Bu durum hayatın gerçekleriyle uyuşur ve herkesin başına gelebilir. İşte insanlar da bu tür yapımları izlerken kendilerini oradaki hastanın ve hasta yakınlarının yerlerine koyuyorlar, hastanın iyileşip iyileşmeyeceğini merak ediyorlar ve belki de kendileri hastayken fark etme şanslarının olmadığı, hastanede onlar için çabalayan hekimleri görüyorlar bu dizileri veya filmleri izlerken.

“Film Gibi Hayatlar, Film Gibi Acil Servisler”

Acil servisleri hayatın kendisi olarak görüyorum. Her türlü duyguyu içinde barındıran yerlerdir acil servisler. Sevinç, hüzün, endişe, mutluluk iç içedir. Bazen kısa bir çay molası verdiğinizde hasta yakınlarından dinlediğiniz hayat hikayeleri içinizden ‘’görmediğimiz, duymadığımız ne hayatlar var; aynen film gibi…’’ diye geçirmenize neden olur. Acil servisler her türlü sosyo ekonomik yapıdan insana ev sahipliği yaptığı için buralarda her türlü yaşamla karşılaşabilirsiniz. Her yaşam da o insanın başrolünü üstlendiği kendi filmidir aslında.

“Yazdım, Kestim, Biçtim”

On ila onbir yaşlarında kısa bilimkurgu hikayeleriyle yazmaya başladım. İlerleyen yıllarda biraz daha hayata dair, daha gerçekçi yazılara, küçük piyesleri sahnelemeye yöneldim. Üniversite döneminde kameralı cep telefonları yaygınlaşınca düz yazılar senaryolara, senaryolar kısa filmlere dönüştü. Senaryoyu oluşturamadığımızda ‘’en azından fragmanını çekelim’’ diyerek filmi olmayan fragmanlar çektik.

“En çok eğlendiğim de bu fragmanların kurgu aşaması olurdu”

Bu hobinin bana çeşitli katkıları da oldu. Fragmanların seslendirmesini yaptığım için diksiyonuma ve tonlamalarıma biraz daha dikkat etmek zorunda kaldım. Fragmanda veya sahnelerde kullanılacak müziği seçerken Hans Zimmer, Ennio Morricone, Vangelis, Zbigniew Preisner, Peter Gabriel gibi birçok müzisyenin eserlerini dinleme durumunda kaldım. Bu da müzik kültürümün gelişmesine katkı sağladı. Afişleri hazırlarken de fotoşop tekniklerini öğrendim.

“Yazmanın Antidepresan etkisini hissettim”

Her insanın pişmanlıkları, keşkeleri, değiştirmek istediği şeyler vardır ve kafası bunlarla meşgulken kendini rahatlatacak bir uğraş arar. Kimisi sessiz bir odada müzik aleti çalar, kimisi ayna karşısında kendi kendine konuşur, kimisi motoruna veya arabasına atlayıp araç onu nereye götürüyorsa oraya gider. Ben de yazmayı seviyorum, yazdığım karakteri hayal etmeyi, onu gözümde canlandırmayı seviyorum. Bir hikaye veya senaryo yazarken bir yandan kağıda veya her nereye yazıyorsanız, aslında oraya içinizi döküyorsunuz. Yazdığınız hikayedeki Tarık veya Türkan karakterleri sizsinizdir; yaşamak istedikleriniz, hayal ettiklerinizdir. ‘’Böyle bir insan olsam acaba hayatım nasıl olurdu?” veya ‘’Öyle değil de böyle yapsam sonucu ne olurdu?’’ diye düşündüklerinizin cevabıdır. Başkasına veya kendinize anlatamadığınız, itiraf edemediğiniz şeyleri o karakter üzerinden anlatırsınız.

“Kendinizde hoşunuza gitmeyen yönleri uzaklaştırmanıza yardımcı olur”

Bazen senaryo akarken öyle bir an gelir ki karakteri senaryoda yok edersiniz ve farkında olmadan rahatladığınızı hissedersiniz. Çünkü karakter zamanla kendinizde sevmediğiniz özellikleri kazanır ve onu senaryodan çıkartarak kendinizden de o özellikleri uzaklaştırdığınızı hissedersiniz.

“Hayat ile kamera önünde oynanan senaryo çok benzer aslında”

Bizler hekim olarak her ne kadar kendi yaşamlarımızı yaşasak da mutlaka birilerinin hayatına dokunuyoruz, birilerinin yaşamlarının farklı bir şekilde yönlenmesine aracılık ediyoruz. Her insanın yazılmış bir hikayesi, rol aldığı bir senaryosu var ve o senaryonun yazarı sizi o hikayeye isteyerek veya istemeyerek dahil ediyor.

“Her oyunun gidişatını değiştiren replikler vardır”

Bir tiyatro oyununda o an önemsizmiş gibi görünen ancak yanlış söylendiğinde veya unutulduğunda oyunun gidişatını tamamen etkileyen, oyunun etkisini yitirmesine sebep olan replikler ve sahneler vardır. Böyle bir durumda oyunu toparlayabilmek için ya çok tecrübeli ve soğukkanlı olmanız gerekir ya da o an perdenin kapanması gerekir.

“Tecrübe ve soğukkanlı olmak oyunun seyrinde çok önemlidir”

Hekimliği de buna benzetiyorum aslında. Hastaya hızlı bir şekilde müdahale etmeniz, hızlı bir şekilde karar vermeniz gerekir. O an yaptığınız veya yapmadığınız bir tedavi veya müdahale hastanın durumunu etkileyebilir. İşte böyle bir durumda çok tecrübeli ve soğukkanlı olmanız gerekir. Aksi takdirde sahnedeki oyuncular, yani siz ve hasta için perde kapanır.

Bu yazı Acil Tıp Bülteni’nin Eylül 2021 tarihli 9. sayısında yayımlanmıştır.