Acil servisler çoğu kez bir vitrine benzetilmiştir; hastanenin dışa yansıyan görüntüsüdür. Acil servisler bir balık kavanozuna benzetilir; içeride ne olup bittiği her zaman görülür. Ancak, acil servisleri yaşayan dev bir organizmaya benzetmek de hiç yanlış bir betimleme olmaz; ancak öyle bir organizma ki, her bir organının canlılığını sürdürebilmesi pamuk ipliğine bağlı.

Acil servisler 7 gün, 24 saat, 365 gün kesintisiz, aynı kalitede sağlık hizmeti sunmaya odaklanmış sağlık birimleridir. Hastayı ilk karşılayan triaj görevlisinden, hastayı değerlendiren hekime, temizlik yapan personelden radyoloji alanındaki teknisyene, eczanesinden teknik hizmetlere kadar hizmet aksamadan yürütülmelidir. Tıpkı dişlileri tıkır tıkır işleyen bir saat gibi.

Acil servislerde tanımlanmış bir mesai saati yoktur, olamaz da. Nasıl ki organlarımız kesintisiz çalışır, acil servisler de öyledir. Kalp atımı gibi, nefes almak gibi. Bazen hızlanır, bazen yavaşlar ama durmak gibi bir lüksü yoktur. Saatin bir dişlisindeki kırık, saatin işlemesini durdurur. Ancak acil serviste hizmetin durmasına yol açabilecek bir aksaklık kabul edilemez.

Acil servislerde öğle yemeği veya akşam yemeği gibi mesai araları da yoktur. Çoğu kez insani ihtiyaçlarınızı bile zamanında giderme şansı bulmazsınız. Hastaların tedavisini saniye saniye düzenleyip takip ederken, hasta hasta çalışıp, kendi kullandığınız ilacınızın zamanı gelince alma fırsatını bulamazsınız.

Acil servis hizmeti yataklı bir servis hizmeti değildir. Poliklinikler gibi de hizmet verilmez. Poliklinikler gündüz saatlerinde çalışırken acil servislerde gündüz, gece, hafta sonu, resmi tatil, idari tatil ayırt etmeksizin hizmete devam edilir. Haliyle, herkesin fırsat bulduğu gibi bayram tatili planları da oluşturamazsınız. Acil serviste de beklenen haftalık çalışma saati 40 saattir. Ama, gece 2’de, 3’te hasta bakımında çalışmak gündüz saatinde çalışmak ile aynı değildir; fizyolojinize aykırıdır.

Sağlık hizmeti randevulu da olmaz. Hasta geliş saatleri gün boyunca dengesizdir. Hangi saatte kaç hasta geleceği önceden bilinemez. İstatistiklerinize göre ortalama sayıları kestirseniz de anlık dalgalanmalar tahminlerinizi yok edebilir.

Bu kesintisiz hizmetin getirdiği fiziksel, psikolojik ve mental sorunlar acil servis çalışanlarını sürekli olarak yorar, hırpalar, tükenmişliğe neden olur.

7/24 çalışmanın getirdiği sorunları aşmak mümkün müdür? Evet, ancak en üst iradeden en alta kadar destek verilmesi olmazsa olmazdır.

Stres yaratan çalışma saatlerinin düzenlenmesi gerekir. Esnek çalışma saatleri, kısmi çalışma saatleri ayarlanmalıdır. İşe geliş ve gidiş saatleri normal mesailerden ayrılıp gün içindeki acil servis yoğunluğuna göre dengelenebilir. Gece, hafta sonu, tatil günlerinde çalışmanın, gündüz çalışma saatine olan karşılığı değiştirilebilir.

Acil servis işleyişi iyi yönetimlerle düzenlenmelidir.  Acil servis girişinden çıkışına kadar her basamak sorunsuz işler hale getirilmelidir. Malzeme veya personel eksiği doğru analiz edilmeli ve giderilmelidir. Kalabalıklığa neden olan gerçek nedenler acil servis içinde değil, çözülmesi gereken yerlerde çözülmelidir. Sağlık hizmetlerinin sunulmasında gerçek bir reform yapılması için çaba harcanmalıdır.  İş güvenliği sağlanmalıdır. Güvenlik sadece günümüzde varlığı inkar edilemeyen toplumsal şiddetin acil servise yansımasından ibaret değildir. Güvenlik, hastalıkların bulaşmasının önlemesi, kişisel koruyucu ekipmanların temini, çalışanların sağlığını sürdürebilmesi gibi çok faktörlüdür.

Hastane yöneticileri, acil servis çalışanları ile sürekli dirsek temasında olmalıdır. Yöneticiler acil servislerin değerini anlamalıdırlar ve idari eksikliklerin yaratacağı sorunların çığa dönüşmesinin önüne geçmeyi bilmelidirler. Acil hekimlerine kulak vermelidirler. Tüm hastane çalışanlarına, acil servislerin sağlık sistemindeki bir yük olmak için değil, acil durumlarda sağlık hizmeti sunmak için var olduğunu anlatmak gereklidir.

Henüz dile getirmeye çekinilse de, acil servis kalabalıklığı günümüzün önemli halk sağlığı sorunudur. Toplumun bilgilendirilmesinden ve sağlığa ulaşmadaki davranış değişikliğinden tutun, birinci basamağa, hastane hizmetlerinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na ve sağlık politikalarına kadar yapılması gerekenler için kafalar kuma gömülmemelidir.

Bireysel olarak yapılabileceklerimizi de saymadan olmaz. İyi hekimlik uygulamaları için sürekli kendimizi geliştirmeliyiz. Ekip çalışmasının tüm kurallarına hakim olmalıyız. Sadece iş yerinde değil, iş arkadaşlarımız ile ekip çalışmasını güçlendirecek sosyal ve toplumsal aktiviteler düzenlemeliyiz.

İyi beslenmeliyiz; sağlıklı gıdalar yemeliyiz. Fiziksel olarak da sağlıklı olmalıyız. Spor yapmalıyız; kilomuza dikkat etmeliyiz. Ev hayatı ile iş hayatını karıştırmamalı, işimizi eve taşımamalıyız. Eve zaman ayırmalıyız. İşten çıkınca işin sorunlarını unutmalıyız. Çalışırken de hayır demeyi bilebilmeliyiz. 

Acil servisler hekimlik sanatının en somut uygulama alanlarıdır, sağlık hizmetinin olmazsa olmaz bir parçasıdır. İşleyen bir acil servis yaratmak, doğru karar veren sağlıklı hekimlerin ve sağlık çalışanlarının görev yapmasına olanak sağlayacaktır. Nihai yararı ise halkımız ve toplum görecektir.

 

Prof. Dr. Cem OKTAY
TATD Sağlıklı Yaşam Komitesi